ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRẦN TRUNG THUẬN ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, AN TOÀN CHẠY TÀU TRONG QUÁ TRÌNH BỐC
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRẦN TRUNG THUẬN
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, AN TOÀN CHẠY TÀU TRONG QUÁ TRÌNH BỐC XẾP, VẬN CHUYỂN QUẶNG APATIT TRÊN TUYẾN ĐƯỜNG SẮT
HÀ NỘI - LÀO CAI
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG
Hà Nội - Năm 2016
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
TRẦN TRUNG THUẬN
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, AN TOÀN CHẠY TÀU TRONG QUÁ TRÌNH BỐC XẾP, VẬN CHUYỂN QUẶNG APATIT TRÊN TUYẾN ĐƯỜNG SẮT
HÀ NỘI - LÀO CAI
Chuyên ngành: Môi trường trong phát triển bền vững
(Chương trình đào tạo thí điểm)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Vũ Quyết Thắng
Hà Nội - Năm 2016
Trang 3i
LỜI CẢM ƠN
Trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, sâu sắc nhất tới PGS.TS Vũ Quyết Thắng người đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt cho tôi những iến thức cơ
ản cũng như đ ng g p những iến qu u gi p tôi hoàn thành ản Luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn c c thầy cô giáo, các cán bộ của Trung tâm nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường - Đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là PGS
TS Vũ Quyết Thắng đã rất tận tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi và gi p đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện Luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn n ãnh đạo đơn vị đ ng công t c đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để gi p đỡ tôi hoàn thành h đào tạo và hoàn thành đ ng tiến
độ của Luận văn
Tôi cũng xin cảm ơn Cục đường sắt - Bộ GTVT; Tổng Công ty đường sắt Việt Nam; Cty TNHH MTV Apatit Việt N m, Trung tâm Tư vấn Môi trường và Phát triển nông thôn… đã tạo điều kiện để tôi có thể hoàn thành luận văn này
Cuối c ng tôi xin gửi ời cảm ơn sâu sắc tới gi đình, ạn , những người đã uôn qu n tâm, động viên, chi s và huyến hích tôi trong suốt thời gi n qu
N i ng th ng n m 2016
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Trần Trung Thuận
Trang 4ii
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin c m đo n đây à công trình nghiên cứu của riêng bản thân mình Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, không sử dụng số liệu của các tác giả
h c chư được công bố hoặc chư được sự đồng ý Những kết quả nghiên cứu của tác giả chư từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác
Hà N i ng th ng n m 2016
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Trần Trung Thuận
Trang 5iii
MỤC LỤC
Trang
LỜI CẢM ƠN i
LỜI CAM ĐOAN ii
DANH MỤC CÁC BẢNG vi
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết củ đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
3.1 Đối tượng nghiên cứu 2
3.2 Phạm vi nghiên cứu 2
4 Ý nghĩ củ đề tài 2
4.1 Ý nghĩa khoa học 2
4.2 Ý nghĩa thực tế 3
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG TRONG 4
VẬN CHUYỂN APATIT BẰNG ĐƯỜNG SẮT 4
1 1 Vận chuyển quặng Ap tit ằng đường sắt 4
1.1.1 Trên thế giới 4
1.1.2 Tình hình vận chu ển quặng Apatit bằng đường sắt ở Việt Nam 5
1 2 Những vấn đề môi trường trong h i th c vận chuyển Apatit 9
1.2.1 Trên thế giới 9
1.2.2 Ở Việt Nam 10
1.2.3 Nguyên nhân gâ ô nhiễm trong qu trình vận chu ển Apatit 11
CHƯƠNG 2 ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18
2 1 Đị điểm nghiên cứu 18
2.1.1 Ga Xuân Giao A 18
2.1.2 Ga Lâm Thao 18
2 2 Phương ph p nghiên cứu 18
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 22
Trang 6iv
3 1 Hiện trạng hu vực nghiên cứu g Xuân Gi o A và g Lâm Th o 22
3.1.1 iện trạng ga Xuân Giao A 22
3.1.2 iện trạng ga Lâm Thao 24
3.2 T c động củ hoạt động ốc xếp, vận chuyển Ap tit đối với môi trường 26
3.2.1 Không khí 26
3.2.2 Tiếng ồn 34
3.2.3 Nước mặt 39
3.2.4 Chất thải rắn 44
3.2.5 Đất 46
3 3 An toàn chạy tàu trong qu trình vận chuyển Ap tit trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai 47
3.3.1 An to n chạ t u trong công t c vận chu ển quặng Apatit 47
3.3.2 Đ nh gi mức đ an to n chạ t u đối với qu trình vận chu ển quặng Apatit dọc tu ến đường sắt L o Cai - N i 48
3.3.3 N ng lực vận chu ển v thực tế mặt bằng ga trên tu ến đường sắt
N i - Lào Cai 51
3.4 Đề xuất c c giải ph p giảm thiểu t c động tới môi trường và mất n toàn chạy tàu trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai 52
3.4.1 Nghiên cứu xâ dựng giải ph p giảm thiểu t c đ ng môi trường không khí nước tiếng ồn 52
3.4.2 Giải ph p đảm bảo an to n chạ t u 58
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 64
1 Kết uận 64
2 Kiến nghị 65
TÀI LIỆU THAM KHẢO 67
PHỤ LỤC 69
Trang 7v
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Trang 8vi
DANH MỤC CÁC BẢNG
ảng 1 1 Quy định xếp oại quặng và dung ượng ượng đường xếp dỡ tại c c 12
ảng 1 2 C c oại m y m c sử dụng trong việc ốc xếp quặng Ap tit 12
ảng 1 3 Thống ê xếp c c oại quặng tại g Xuân Gi o A từ năm 2011-2014 13
ảng 1 4 Thống ê xếp c c oại quặng tại g Lâm Th o từ năm 2011-2014 13
ảng 1 5 Số ượng đoàn tàu đ n, gửi, số to xe xuất nhập tại g Xuân Gi o A 14
ảng 3 1 Tổng ượng ốc dỡ quặng 26
ảng 3 2 Hệ số ph t thải ụi 27
ảng 3 3 Lượng ụi ph t sinh qu trình ốc xếp 27
ảng 3 4 Kết quả dự o ượng ụi ph t sinh trong qu trình ốc dỡ 28
ảng 3 5 Vị trí đo đạc, ấy mẫu hông hí 28
ảng 3 6 Kết quả đo đạc chất ượng hông hí tại hu dân cư g Lâm Th o 29
ảng 3 7 Kết quả đo đạc chất ượng hông hí tại hu dân cư g Xuân Gi o A 29
ảng 3 8 Mức ồn điển hình từ c c phương tiện 35
ảng 3 9 Mức ồn nguồn ph t sinh từ hoạt động ốc xếp và vận chuyển 35
ảng 3 10 Mức ồn (d A) sinh r từ c c phương tiện ốc xếp, vận chuyển 36
ảng 3 11 Vị trí đo đạc tiếng ồn 36
ảng 3 12 Kết quả đo đạc tiếng ồn tại hu dân cư 37
Bảng 3 13 Tổng hợp vị trí ấy mẫu nước mặt 39
ảng 3 14 Kết quả phân tích chất ượng nước mặt 40
ảng 3 15 Thành phần quặng s t và n thải 44
ảng 3 16 Kết quả phân tích môi trường đất tại g Xuân Gi o A 46
ảng 3 17 Kết quả phân tích môi trường đất tại g Lâm Th o 47
ảng 3 18 Đặc tính vật củ n đất 56
ảng 3 19 Tương qu n giữ c c cấp hạt và chiều dài ắng 56
ảng 3 20 Những vị trí cần gi cố gấp 59
ảng 3 21 Những vị trí đề nghị xử trong thời gi n sắp tới 59
Trang 9vii
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ
Hình 1 1 Mặt ằng KCN Tà Loỏng 6
Hình 1 2 Hệ thống đường sắt Việt N m 8
Hình 1 3 To xe vận chuyển Ap tit 15
Hình 3.1 Mặt ằng g Xuân Giao A 22
Hình 3.2 Quặng rơi vãi tại g Xuân Gi o A 23
Hình 3.3 Mặt ằng g Lâm Th o 24
Hình 3 4 Vụ đổ tàu do sạt ở đất trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai 50
Hình 3.5 Hàng rào chống ụi tại ãi chứ quặng nguyên h i 52
iểu đồ 3 1 Diễn iến nồng độ ụi tại g Lâm Th o 30
iểu đồ 3 2 Diễn iến nồng độ ụi tại g Xuân Gi o A 30
iểu đồ 3 3 Diễn iến nồng độ CO tại g Lâm Th o 31
iểu đồ 3.4 Diễn iến nồng độ CO tại g Xuân Gi o A 31
iểu đồ 3 5 Diễn iến nồng độ SO2 tại g Lâm Th o 32
iểu đồ 3 6 Diễn iến nồng độ SO2 tại g Xuân Gi o A 32
iểu đồ 3 7 Diễn iến nồng độ NO2 tại g Lâm Th o 33
iểu đồ 3 8 Diễn iến nồng độ NO2 tại g Xuân Giao A 33
iểu đồ 3 9 Diễn iến tiếng ồn tại g Lâm Th o 38
iểu đồ 3 10 Diễn iến tiếng ồn tại g Xuân Gi o A 38
iểu đồ 3 11 Nồng độ COD và OD5 trong nước tại 2 g 41
iểu đồ 3 12 Nồng độ TSS trong nước tại 2 g 41
iểu đồ 3 13 Nồng độ Zn, P trong nước tại 2 g 42
iểu đồ 3 14 Nồng độ Dầu mỡ, Co iform trong nước tại 2 g 42
Sơ đồ 3 1 Sơ đồ tho t nước mư củ hu g 54
Sơ đồ 3 2 Sơ đồ hồ ắng ng ng hình chữ nhật nước chảy thẳng 57
Trang 101
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai là tuyến đường sắt quan trọng nhất trong việc vận chuyển quặng Apatit từ Lào C i đến c c nhà m y phân n trong nước như Super phốt phát và hoá chất Lâm Th o, Long Thành, Văn Điển, Ninh Bình, DAP số
1 Hải Phòng Việc vận chuyển Apatit bằng đường sắt như hiện n y à phương n vận chuyển tối ưu, hiệu quả nhất và an toàn nhất [14]
Hàng năm hối ượng vận chuyển Apatit bằng đường sắt trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai khoảng 1,7 triệu tấn/năm [4] Trong quá trình vận chuyển, quặng Ap tit rơi vãi h nhiều tại c c g ưu chứa, bốc xếp và dọc tuyến đường sắt vận chuyển quặng đ ng à nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và mất an toàn chạy tàu, n toàn o động và đặc biệt gây lãng phí tài nguyên
Hiện nay, nghiên cứu về vấn đề môi trường, an toàn chạy tàu trong quá trình vận chuyển Apatit bằng đường sắt mới chỉ có một nghiên cứu duy nhất của Cục đường sắt Việt N m à “Nghiên cứu đ nh gi nguy cơ ô nhiễm môi trường và mất
an toàn chạy tàu trong quá trình bốc xếp, vận chuyển Apatit, xây dựng mô hình xử ” [7], bản thân tác giả cũng à người trực tiếp tham gia thực hiện nghiên cứu này Tuy nhiên, nghiên cứu của Cục đường sắt Việt Nam tập trung vào vấn đề môi trường trong quá trình vận chuyển quặng Apatit dọc tuyến đường sắt Hà Nội - Lào
C i, môi trường tại các mỏ khai thác và vấn đề an toàn chạy tàu Đề tài của Cục đường sắt Việt N m chư nghiên cứu và đ nh gi c c vấn đề môi trường tại các khu
g ưu chứa, bốc xếp quặng Apatit Vấn đề môi trường tại các g ưu chứa, bốc xếp quặng Apatit là rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến cán bộ công nhân làm việc trên ga
và hu dân cư hu vực xung quanh ga
Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này tác giả đã chọn đề tài “Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường, an toàn chạy tàu trong quá trình bốc xếp, vận chuyển Apatit trên tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai” làm
đề tài luận văn tốt nghiệp Đây à vấn đề hết sức cấp bách, cần thiết đối ngành vận tải đường sắt hiện nay, nhằm giảm thiểu c c t c động tới môi trường tại c c g ưu
Trang 1167
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ban quản lý các khu công nghiệp tỉnh Lào Cai (2015), B o c o tình hình đầu
tư tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, Lào Cai
2 Bộ Giao thông vận tải (2011), Qu chuẩn kỹ thuật quốc gia về khai thác
đường sắt số 08:2011/BGTVT, Hà Nội
3 Công ty CP Suphe Photphat và hóa chất Lâm Thao (2015), Báo cáo công tác
môi trường n m 2014, Phú Thọ
4 Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam (2014), Báo cáo công tác vận chuyển,
bốc xếp quặng Apatit từ 2011-2014, Lào Cai
5 Cổng thông tin điện tử Lào Cai (2015),
/http:laocai.gov.vn/ubnd-laocai/Gioi-thieu-ve-tinh-Lao-Cai, Lào Cai
6 Cổng thông tin Tập đoàn Hò chất Công nghiệp Việt Nam (2014), /http:
www.vinachem.com.vn/xuat-ban-pham/tap-chi-CN-hoa-chat, Hà Nội
7 Cục đường sắt Việt Nam (2015), Nghiên cứu đ nh gi ngu cơ ô nhiễm môi
trường và mất an toàn chạy tàu trong quá trình bốc xếp, vận chuyển Apatit, xây dựng mô hình xử lý Mã số: DT 13507, Đề tài cấp Bộ, Bộ Giao thông
vận tải
8 Hoàng Xuân Cơ và Phạm Ngọc Hồ (2008), Đ nh gi t c đ ng môi trường
Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
9 Nguyễn Ngọc Sinh (1994), Môi trường và tài nguyên Việt Nam, Nhà xuất
bản Khoa học - Kỹ Thuật, Hà Nội
10 Phạm Công Khanh (2003), Nghiên cứu các giải pháp công nghệ nhằm hạn
chế t c đ ng khi khai thác mỏ l thiên đến môi trường sinh thái, Luận án
Tiến sỹ Khoa học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
11 Phạm Ngọc Đăng (1997), Môi trường không khí, Nhà xuất bản Khoa học Kỹ
thuật, Hà Nội
12 Phùng Ngọc Đỉnh (1998), Tài nguyên khoáng sản Việt Nam, Nhà xuất bản
Giáo dục, Hà Nội
Trang 1268
13 Tổ chức Y tế Thế giới WHO (1999), Nghiên cứu về t c đ ng của tiếng ồn
đối với sức khỏe con người, WHO
14 Tổng cty đường sắt Việt Nam (2014), Tổng quan về hệ thống đường sắt Việt
Nam, Hà Nội