1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ NHUNG BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC P
Trang 11
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NHUNG
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
HÀ NỘI – 2014
Trang 22
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NHUNG
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14
Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Thị Bích Liễu
HÀ NỘI – 2014
Trang 33
MỤC LỤC
Lời cảm ơn……….……….i
Danh mục chữ viết tắt……… ……….ii
Mục lục……….iii
Danh mục bảng……… …… vi
Danh mục biểu đồ, sơ đồ……… vi
MỞ ĐẦU……….………… 1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG THPT Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề Error! Bookmark not defined 1.1.1 Trên thế giới Error! Bookmark not defined 1.1.2 Ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 1.2 Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứuError! Bookmark not defined
1.2.1 Ứng dụng ICT trong giáo dục Error! Bookmark not defined 1.2.2 Biện pháp quản lí sử dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh Error! Bookmark not defined
1.3 Đặc điểm của ICT và các ứng dụng của ICT trong dạy học Error! Bookmark not defined
1.3.1 Hình thức và cấp độ ứng dụng ICT trong dạy họcError! Bookmark not defined
1.3.2 Các chương trình hỗ trợ học tập bằng ICTError! Bookmark not defined
1.3.3 Các công cụ ICT thường được sử dụng trong dạy học Error! Bookmark not defined
1.4 Các ứng dụng của ICT trong dạy học môn Tiếng AnhError! Bookmark not defined
1.4.1 Đặc điểm dạy học môn Tiếng Anh Error! Bookmark not defined
Trang 44
1.4.2 Các ứng dụng của ICT trong dạy học môn Tiếng Anh Error! Bookmark not defined
1.5 Quản lí dạy học ở trường THPT Error! Bookmark not defined
1.6 Giải pháp quản lí đổi mới dạy học ngoại ngữ theo đề án đổi mới Dạy và
học ngoại ngữ giai đoạn 2008 – 2020 Error! Bookmark not defined
1.7 Quản lí ứng dụng ICT trong dạy học tiếng Anh ở trường THPT theo yêu
cầu của quản lí dạy học và đổi mới dạy học ngoại ngữError! Bookmark not defined
1.7.1 Bản chất, mục tiêu và nội dung của quản lí ứng dụng ICT trong dạy học
môn tiếng Anh Error! Bookmark not defined
1.7.2 Quản lí ứng dụng ICT trong dạy học tiếng Anh ở trường THPT theo xu
hướng đổi mới quản lí dạy học ngoại ngữ Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN Error! Bookmark not defined 2.1 Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứuError! Bookmark not defined
2.1.1 Mục tiêu Error! Bookmark not defined 2.1.2 Nội dung đánh giá thực trạng Error! Bookmark not defined 2.1.3 Các phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.4 Quá trình chuẩn bị Error! Bookmark not defined 2.2 Phân tích kết quả đánh giá thực trạng Error! Bookmark not defined
2.2.1 Giới thiệu các trường THPT tham gia nghiên cứu và chất lượng học tập
môn tiếng Anh của học sinh ở các trường Error! Bookmark not defined
2.2.2 Thực trạng ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh ở các trường
THPT tỉnh Điện Biên Error! Bookmark not defined
Trang 55
2.2.3 Thực trạng quản lí ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh ở các
trường THPT tỉnh Điện Biên Error! Bookmark not defined 2.3 Đánh giá chung về mặt mạnh, mặt yếu và phân tích nguyên nhân Error! Bookmark not defined
2.3.1 Mặt mạnh Error! Bookmark not defined 2.3.2 Mặt yếu Error! Bookmark not defined 2.3.3 Nguyên nhân Error! Bookmark not defined Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3 ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG THPT TỈNH ĐIỆN BIÊN Error! Bookmark not defined
3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp Error! Bookmark not defined 3.1.1 Đảm bảo tính đồng bộ Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn Error! Bookmark not defined 3.1.3 Đảm bảo tính khả thi Error! Bookmark not defined
3.2 Đề xuất một số biện pháp quản lí ứng dụng ICT trong dạy học tiếng Anh
ở các trường THPT tỉnh Điện Biên Error! Bookmark not defined
3.2.1 Biện pháp 1: Bồi dưỡng giáo viên kiến thức và kĩ năng sử dụng ICT
trong dạy học môn tiếng Anh Error! Bookmark not defined
3.2.2 Biện pháp 2: Cải tiến công tác đánh giá giáo viên về kết quả ứng dụng
ICT trong dạy học Error! Bookmark not defined
3.2.3 Biện pháp 3: Khai thác, sử dụng có hiệu quả CSVC, phương tiện ICT,
các nguồn tư liệu sử dụng trong dạy học tiếng AnhError! Bookmark not defined
3.2.4 Biện pháp 4: Chi tiết hóa các hướng dẫn giúp giáo viên chuẩn bị và
thực hiện các giờ học có ứng dụng ICT Error! Bookmark not defined
Trang 66
3.2.5 Biện pháp 5: Xây dựng nguồn lực và triển khai các chính sách hỗ trợ
việc dạy học có ứng dụng ICT thiết thực và có hiệu quả hơn Error! Bookmark not defined
3.2.6 Mối liên hệ giữa các biện pháp Error! Bookmark not defined
3.3 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp
Error! Bookmark not defined Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
1 Kết luận Error! Bookmark not defined
2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 13 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, những thành tựu của khoa học-công nghệ (KH-CN) đang đưa thế giới chuyển từ kỷ nguyên công nghiệp sang kỷ nguyên thông tin và kinh tế tri thức, tác động tới tất cả mọi lĩnh vực, làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất và tinh thần của xã hội Kho tàng kiến thức của nhân loại ngày càng đa dạng và phong phú Trong điều kiện đó, việc toàn cầu hóa
và hội nhập kinh tế là xu thế tất yếu khách quan của các nước đang phát triển Tiếng Anh và công nghệ thông tin truyền thông là những công cụ quan trọng cho quá trình hội nhập và quốc tế hóa Các phương tiện truyền thông, mạng viễn thông, Internet tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu, hội nhập văn hóa và cũng là điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới và phát triển giáo dục Nhà
Trang 77
trường từ chỗ hoạt động khép kín chuyển sang mở cửa rộng rãi, đối thoại với
xã hội, gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu KH-CN và ứng dụng; Giáo viên (GV) thay vì chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang cung cấp cho người học phương pháp thu nhận thông tin một cách tự lực, có phân tích và tổng hợp
Công nghệ thông tin và truyền thông (tiếng Anh là Information and Communication Technology viết tắt là ICT) đang được ứng dụng hết sức rộng rãi và hiệu quả vào các lĩnh vực hoạt động của con người, tạo nên những thay đổi to lớn trong xã hội, trong đó có nhà trường Trước xu hướng toàn cầu hóa
và việc hình thành một nền kinh tế ―mạng‖, đã dẫn đến mối quan hệ khắng khít không thể tách rời giữa máy vi tính (Computer) với mạng viễn thông và tạo nên một khái niệm mới là công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) ICT bao gồm các phương tiện xử lý dữ liệu, giữ, truyền và phản ánh các sản phẩm thông tin, đang phát triển với tốc độ cao, được cấu trúc thành ba bộ phận:
- Bộ phận công nghiệp truyền thông: mạng điện thoại, mạng cáp, mạng vệ tinh, mạng di động, mạng phát thanh truyền hình,…
- Bộ phận công nghiệp máy tính: máy tính, thiết bị điện tử, CN phần cứng (chủ yếu là tạo ra phương tiện, công cụ để phục vụ trực tiếp CN truyền thông), CN phần mềm (nhằm nâng cao, mở rộng, phát triển hiệu quả của CN phần cứng, của máy tính điện tử,…) và các dịch vụ khác (thương mại điện tử, thư điện tử,…)
- Công nghiệp nội dung thông tin: gồm các dữ liệu, số liệu, hình ảnh, các hoạt động, của xã hội về mọi mặt: văn hóa, thể thao, nghệ thuật, KH-CN, giáo dục-đào tạo, vui chơi-giải trí,… ở trong quá khứ, hiện tại, và tương lai Nói chung,
đó là kho tư liệu khổng lồ của nhân loại
Ba bộ phận trên liên kết lại với nhau tạo ra một tiềm năng vô cùng to lớn cho việc ứng dụng ICT trong nhiều lĩnh vực của đời sống và trong giáo dục Quá trình ứng dụng ICT trong dạy học là sử dụng các phương tiện computer, video, máy chiếu qua đầu (over head), máy chiếu tinh thể lỏng (LCD-Projector), máy quay kỹ thuật số, các phần mềm cơ bản: xây dựng thí
Trang 88
nghiệm ảo, thí nghiệm mô phỏng, CD-ROM,… đặc biệt là mạng Internet trong dạy học Trong đó computer và các loại mobi (laptop, ipad hay các loại smartphone) đóng vai trò là trung tâm phối hợp, xử lý mọi hình thức thể hiện
và thao tác truyền đạt, tạo nên, lưu giữ, sắp xếp, sửa đổi, hiển thị lại thông tin một cách nhanh chóng, dễ thực hiện Do vậy, computer và các loại mobi được xem như là những công cụ dạy học không thể thiếu trong một xã hội hiện đại Việc ứng dụng ICT trong dạy học nói chung, trong dạy học tiếng Anh sẽ góp phần làm cho các giờ học trở nên sinh động, kích thích được tính tích cực, sáng tạo của học sinh, rèn luyện ở các em thói quen và khả năng tự học và tinh thần hợp tác Đổi mới phương pháp dạy học theo đặc thù môn học tiếng Anh là tích hợp cả 4 kỹ năng; nghe, nói, đọc, viết trong cùng một tiết học Điều này được thực hiện một cách dễ dàng nhờ việc ứng dụng ICT thông qua các chức năng hình ảnh, âm thanh và text mà các thông tin số thể hiện Sử dụng các phần mềm và các trang web trong việc dạy học môn tiếng Anh với việc vận dụng những tình huống khác nhau trong học tập vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Như vậy
để nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng những yêu cầu kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi việc ứng dụng ICT trong dạy học tiếng Anh ở các nhà trường phải được quan tâm một cách đúng mức
Đảng và Nhà nước cũng đã đưa ra các chủ trương chính sách cho việc
áp dụng ICT trong giáo dục và dạy học Nghị quyết Trung ương II khoá VIII
cụ thể hoá bằng Chỉ thị 58-CT/TW (17/10/2000) của Bộ Chính trị đã nêu
―Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác giáo dục và đào tạo
ở các cấp học, bậc học, ngành học Phát triển các hình thức đào tạo từ xa phục vụ nhu cầu học của toàn xã hội‖ Văn kiện Hội nghị lần thứ II Ban chấp
hành Trung ương Đảng khoá VIII đã nêu: Giáo dục cần phải ―Đổi mới mạnh
mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học‖
Trang 99
Để việc ứng dụng ICT trong dạy học nói chung, trong dạy học môn tiếng Anh nói riêng cần có các biện pháp quản lí có hiệu quả của lãnh đạo và cán bộ quản lí nhà trường Việc quản lí ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh đòi hỏi người quản lí áp dụng các chức năng và phương pháp quản
lí để làm cho việc ứng dụng ICT diễn ra có kế hoạch và được triển khai theo đúng kế hoạch, có sự hướng dẫn, giám sát, đánh giá, khen thưởng và trách phạt để đảm bảo hiệu quả và đạt được mục tiêu đặt ra Cụ thể hơn, đó là quản
lí qui trình thiết kế và qui trình sử dụng giáo án dạy học tích cực điện tử trong quá trình dạy học; bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên tiếng Anh; quản lí việc ứng dụng các phần mềm và các phương tiện ICT trong dạy học để giúp giáo viên thực hiện tốt việc giảng dạy môn tiếng Anh Đó là quá trình hướng dẫn giáo viên tích hợp việc sử dụng các phương tiện ICT với các phương pháp dạy học tích cực làm cho việc dạy học trở nên hấp dẫn hơn, hứng thú hơn với môn học nhằm phát triển 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh
Tuy nhiên, cho đến nay công tác quản lí ứng dụng ICT trong dạy học tiếng Anh ở các trường THPT tỉnh Điện Biên còn nhiều vấn đề: Nhận thức của giáo viên giảng dạy môn tiếng Anh về ứng dụng ICT trong dạy học còn hạn chế, trình độ tin học cơ bản và đặc biệt kĩ năng sử dụng ICT trong dạy học của đội ngũ giáo viên tiếng Anh còn bất cập, cơ sở hạ tầng phục vụ ứng dụng ICT còn thiếu thốn; nhà trường chưa có các biện pháp đẩy mạnh việc ứng dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh, thiếu các chỉ dẫn và các chính sách, nguồn lực động viên khen thưởng
Để nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh, khắc phục các hạn chế
nói trên, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: “Biện pháp quản lí ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT tỉnh Điện Biên”
2 Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn việc quản lí ứng dụng ICT trong dạy học tại các trường THPT tỉnh Điện Biên, đề xuất một số biện pháp
Trang 1010
quản lí nhằm đẩy mạnh việc ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THPT của tỉnh Điện Biên
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Nghiên cứu những vấn đề lý luận về việc quản lí ứng dụng ICT trong dạy
học nói chung và trong việc dạy học môn tiếng Anh ở trường THPT nói riêng
3.2 Đánh giá thực trạng việc quản lí ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy
học Tiếng Anh ở các trường THPT tỉnh Điện Biên
3.3 Đề xuất các biện pháp quản lí của lãnh đạo nhà trường và tổ trưởng
chuyên môn để đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học Tiếng Anh ở các trường THPT Điện Biên
3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp
4 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
4.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học môn tiếng Anh và ứng dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Công tác quản lí ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh
5 Câu hỏi nghiên cứu
1) Những đặc điểm nào của dạy học môn tiếng Anh và những đặc điểm nào của ICT cho phép việc ứng dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh có hiệu quả?
2) Để việc ứng dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh có hiệu quả, lãnh đạo
và cán bộ quản lí nhà trường cần quản lí việc ứng dụng này như thế nào? 3) Thực trạng ứng dụng ICT trong dạy học môn tiếng Anh ở các trường THPT Điện Biên có những ưu điểm và hạn chế gì và cần có những biện pháp nào để khắc phục các hạn chế này?
6 Giả thuyết khoa học
Trang 1111
Tiếng Anh là phương tiện không thể thiếu trong thời đại hội nhập, toàn cầu hóa, vì vậy việc dạy tiếng Anh trở thành nhiệm vụ quan trọng ở các trường học Để việc dạy học tiếng Anh có chất lượng cao, cần thiết phải ứng dụng các phương tiện ICT Các phương tiện ICT thúc đẩy việc đổi mới các phương pháp dạy học và đánh giá Điều này đòi hỏi nhà trường phải có các chính sách, các biện pháp quản lí cần thiết để thúc đẩy việc ứng dụng này Tuy nhiên, thực trạng ứng dụng và quản lí ứng dụng ICT trong dạy học ở các trường THPT tỉnh Điện Biên còn nhiều hạn chế Nếu lãnh đạo các trường THPT tỉnh Điện Biên có các biện pháp quản lí việc ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh phù hợp, có tính khả thi thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh
7 Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu các biện pháp quản lí ứng dụng ICT trong dạy học môn Tiếng Anh và các số liệu và nghiên cứu thực trạng để đề xuất biện pháp được thực hiện tại các trường THPT tỉnh Điện Biên
8 Phương pháp nghiên cứu
8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu khoa học (sách, bài viết), các văn bản pháp luật của Đảng, Nhà nước và ngành Giáo dục & Đào tạo về định hướng phát triển GD-ĐT và phát triển ứng dụng ICT trong dạy học để làm sáng tỏ cơ sở lí luận và pháp lí của vấn đề nghiên cứu
8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp điều tra khảo sát
*Mục tiêu: Làm sáng tỏ thực trạng dạy học môn tiếng Anh, các phương tiện
ICT đã được sử dụng và công tác quản lí để đẩy mạnh việc ứng dụng ICT trong dạy học tiếng Anh ở các trường THPT tỉnh Điện Biên
*Nội dung khảo sát: