DSpace at VNU: Thủ tục tố tụng tại phiên tòa xét xử sơ thẩm theo luật tố tụng hình sự Việt Nam trước yêu cầu cải cách tư pháp (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN VĂN CHUNG THỦ TỤC TỐ TỤNG TẠI PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ THẨM THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRƯỚC YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP trên cơ sở số liệu t

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN VĂN CHUNG

THỦ TỤC TỐ TỤNG TẠI PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ

THẨM THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRƯỚC YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP

(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN VĂN CHUNG

THỦ TỤC TỐ TỤNG TẠI PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ

THẨM THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TRƯỚC YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP

(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN NGỌC CHÍ

HÀ NỘI - 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn bảo đảm độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Văn Chung

Trang 4

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC PHIÊN

TÒA SƠ THẨM HÌNH SỰ Error! Bookmark not defined

1.1 THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ THẨM HÌNH SỰError! Bookmark not defined

1.1.1 Phiên tòa sơ thẩm hình sự Error! Bookmark not defined

1.1.2 Vai trò của thủ tục phiên tòa sơ thẩm hình sựError! Bookmark not defined

1.2 THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ THẨM HÌNH SỰ CỦA MỘT SỐ

NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI Error! Bookmark not defined

1.2.1 Phiên tòa sơ thẩm một số nước trong mô hình tố tụng hình sự

tranh tụng Error! Bookmark not defined

thẩm vấn Error! Bookmark not defined

đan xen Error! Bookmark not defined

1.3 KHÁI QUÁT LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA

LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ THỦ TỤC PHIÊN

TÒA SƠ THẨM TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG TÁM (NĂM

1945) CHO ĐẾN NAY Error! Bookmark not defined

1.3.1 Giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám (năm 1945) đến trước

năm 1988 Error! Bookmark not defined

1.3.2 Giai đoạn từ khi ban hành BLTTHS (năm 1988) đến năm 2003Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

Trang 5

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN VỀ

THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ THẨM HÌNH SỰ TẠI TỈNH

ĐĂKLĂK Error! Bookmark not defined

2.1 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ

THẨM HÌNH SỰ Error! Bookmark not defined

2.1.1 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thủ tục phiên tòa sơ thẩmError! Bookmark not defined

2.1.2 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về chủ thể tham gia

phiên tòa sơ thẩm Error! Bookmark not defined

2.1.3 Quy định của pháp luật về các thủ tục khác tại phiên tòa sơ

thẩm hình sự Error! Bookmark not defined

2.1.4 Những bất cập, hạn chế của BLTTHS năm 2003 về thủ tục tố

tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự Error! Bookmark not defined

2.2 THỰC TIỄN VỀ THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ THẨM HÌNH

SỰ TẠI TỈNH ĐẮKLẮK Error! Bookmark not defined

2.2.1 Tình hình Error! Bookmark not defined

2.2.2 Một số tồn tại, hạn chế và nguyên nhânError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP

NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ

LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ

THẨM HÌNH SỰ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁPError! Bookmark not defined 3.1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA

BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2003 VỀ

THỦ TỤC PHIÊN TÒA SƠ THẨM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

CẢI CÁCH TƯ PHÁP Error! Bookmark not defined

3.1.1 Đòi hỏi của thực tiễn xét xử Error! Bookmark not defined

3.1.2 Yêu cầu bảo đảm quyền con người Error! Bookmark not defined

3.2 NỘI DUNG SỬA ĐỔI, BỔ SUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ

LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ THỦ TỤC PHIÊN

TÒA SƠ THẨM Error! Bookmark not defined

Trang 6

3.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục phiên tòa sơ

thẩm Error! Bookmark not defined

3.2.2 Hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan đến thủ tục

phiên tòa sơ thẩm Error! Bookmark not defined

3.3 NHỮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHIÊN TÒA

SƠ THẨM Error! Bookmark not defined

3.3.1 Đối với thẩm phán và hội thẩm nhân dânError! Bookmark not defined

3.3.2 Đối với kiểm sát viên Error! Bookmark not defined

3.3.3 Đối với người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp của đương sự Error! Bookmark not defined

3.3.4 Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục, pháp luậtError! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

Trang 7

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS: Bộ luật hình sự BLTTHS: Bộ luật tố tụng hình sự CCTP: Cải cách tƣ pháp

HĐXX: Hội đồng xét xử TAND: Tòa án nhân dân TANDTC: Tòa án nhân dân Tối cao TTHS: Tố tụng hình sự

VKS: Viện kiểm sát VKSND: Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân Tối cao XHCN: Xã hội chủ nghĩa

Trang 8

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

bảng

Bảng 2.1: Số vụ án đã giải quyết trên số án thụ lý của các

loại tội từ năm 2009 đến năm 2013 69 Bảng 2.2: Kết quả xét xử phúc thẩm của Tòa án nhân dân

tỉnh Đắklắk năm 2009- 2013

70Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3: Kết quả xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh

Bảng 2.4: Nhân thân các bị cáo đã xét xử từ 2009 đến 2013 71 Bảng 2.5: Số lƣợng và trình độ công chức của hai cấp Tòa

án nhân dân tỉnh Đắklắk

Error! Bookmark not defined

Trang 9

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cải cách tư pháp nói chung, cải cách Tòa án nói riêng là những nhiệm

vụ quan trọng trong tiến trình đổi mới hệ thống chính trị và xây dựng, củng cố Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đã được khẳng định trong nhiều văn kiện quan trọng của Đảng, như: Nghị quyết Trung ương 8 khóa VII; Nghị quyết Trung ương 3 và 7 khóa VIII; Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng; Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ chính trị ngày

02/01/2002 về “Một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian

tới” Đặc biệt, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị

về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020”; Kết luận số 79-KL/TW

ngày 28/07/2010 của Bộ Chính trị; Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI… đã đề ra nhiệm vụ đổi mới tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân, với mục tiêu là xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng

sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; hoạt động tư pháp mà trọng tâm là hoạt động xét xử được tiến hành có hiệu quả và hiệu lực cao Ngày 28/11/2013, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII,

kỳ họp thứ 6 đã thông qua Hiến pháp mới, trong đó quy định Tòa án nhân dân

là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp, thể hiện sự phân công quyền lực Nhà nước mạch lạc, đề cao trách nhiệm của Tòa án trong việc thực hiện quyền tư pháp; Tòa án có nhiệm

vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân Đây là lần đầu tiên trong lịch sử lập hiến của nước ta, trong

Hiến pháp được quy định rõ “Tòa án thực hiện quyền tư pháp”

Trang 10

2

Trong hoạt động tố tụng nói chung và tố tụng hình sự nói riêng, Tòa án giữ vai trò là trung tâm Có thể nói, hoạt động xét xử tại phiên tòa được xem

là hoạt động quan trọng nhất, được coi là trung tâm của quá trình tố tụng hình

sự Thông qua phiên tòa, các chức năng cơ bản của tố tụng được bảo đảm thực hiện một cách rõ nét, công khai, dân chủ và bình đẳng Hội đồng xét xử thực hiện chức năng của mình bằng việc đưa ra những phán quyết khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính

trị nhấn mạnh: “Việc phán quyết của Toà án phải căn cứ chủ yếu vào kết quả

tranh tụng tại phiên tòa” Sau đó, trong chiến lược cải cách tư pháp đến năm

2020, Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị một lần nữa

yêu cầu: “Đổi mới việc tổ chức phiên tòa xét xử, xác định rõ hơn vị trí, quyền

hạn, trách nhiệm của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng theo hướng bảo đảm tính công khai, dân chủ, nghiêm minh; nâng cao chất lượng tại các phiên tòa xét xử, coi đây là khâu đột phá của hoạt động tư pháp…” [4]

Mới đây nhất, tại Nghị quyết số 37/NQ-QH13 ngày 23 tháng 11 năm 2012

của Quốc hội khoá XIII tiếp tục khẳng định: “Toà án nhân dân tối cao chỉ

đạo các Toà án tiếp tục đẩy mạnh việc tranh tụng tại phiên toà”

Tuy nhiên, trong thời gian qua việc thực hiện chủ trương này còn nhiều hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau Trong đó nguyên nhân chủ yếu là

do những quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2003 (BLTTHS) còn bộc lộ nhiều khiếm khuyết dẫn tới những bất cập, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng, chưa đáp ứng được yêu cầu của công cuộc cải cách tư pháp hiện nay Trên thực tiễn, hiện tượng vi phạm các quy định về thủ tục tố tụng vẫn xảy ra

ở nhiều phiên tòa gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng, ảnh hưởng tới kết quả xét xử Tình trạng kết án oan cho người vô tội vẫn còn xảy ra gây bất bình trong dư luận, điển hình như: Vụ ông

Trang 11

3

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Dương Thanh Biểu (2008), “Mô hình tố tụng hình sự Việt nam đáp ứng

yêu cầu cải cách tư pháp”, Tạp chí kiểm sát, (18-20)

2 Trương Hòa Bình (2014), “Độc lập tư pháp trong Nhà nước pháp quyền

XHCN, bảo đảm cho Tòa án thực hiện đúng đắn quyền tư pháp”, Tạp chí

Cộng sản, (864)

3 Trương Hòa Bình (2014), “Tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của Tòa án nhân dân, tương xứng với chức năng, nhiệm vụ “Tòa án

là cơ quan xét xử của nước CHXHCN Việt nam, thực hiện quyền tư

pháp””, Tạp chí Tòa án nhân dân, (07)

4 Bộ chính trị (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 về một số

nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội

5 Bộ chính trị (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về Chiến

lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội

6 Bộ chính trị (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến

lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội

7 Lê Cảm (2005), “Bàn về quyền tư pháp – nội dung cơ bản của chiến lược

cải cách tư pháp đến năm 2020”, Tạp chí kiểm sát, (23)

8 Nguyễn Ngọc Chí (2003), “Tố tụng tranh tụng và các vấn đề cải cách tư

pháp ở Việt nam trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền”, Tạp

chí Nhà nước và pháp luật, (11)

9 Nguyễn Ngọc Chí (2008), “Đảm bảo sự vô tư của người tiến hành tố

tụng, người phiên dịch, người giám định trong tố tụng hình sự”, Tạp chí

Nhà nước và pháp luật, (08)

10 Nguyễn Ngọc Chí (2009), “Một số yếu tố ảnh hưởng tới nguyên tắc

“Thẩm phán và hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật””, Tạp

chí Nhà nước và pháp luật, (02)

Trang 12

4

11 Đại học quốc gia Hà Nội (2014), Giáo trình luật tố tụng hình sự, Nxb

Đại học quốc gia, Hà Nội

12 Nguyễn Thị Thúy Hằng (2014), “Một số kiến nghị góp phần thực hiện có

hiệu quả nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa hình sự”, Tạp chí Tòa án

nhân dân, (11)

13 Nguyễn Hữu Hậu (2006), “Cần nhận thức đúng đắn về “tranh tụng” và

“tranh luận” để nâng cao kỹ năng tranh luận của kiểm sát viên tại các

phiên tòa hình sự”, Tạp chí kiểm sát, (08)

14 Nguyễn Thị Thúy Hoàn (2011), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về

giới hạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong luật tố tụng hình sự Việt nam, Luận văn Thạc sĩ luật học, Đại học quốc gia, Hà Nội

15 Hoàng Mạnh Hùng (2006), “Một số ý kiến về tiếp tục đổi mới tổ chức và

hoạt động của Tòa án nhân dân trong bối cảnh cải cách tư pháp”, Tạp chí

Nhà nước và pháp luật, (09)

16 Nguyễn Quang Lộc (2013), “Bộ luật tố tụng hình sự - một số vướng mắc

và kiến nghị sửa đổi, bổ sung”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (11)

17 Phan Gia Ngọc (2006), “Tòa án không nên có chức năng buộc tội”, Tạp

chí Tòa án nhân dân, (04)

18 Nguyễn Văn Nhớ (2014), “Hoàn thiện quy định về quyền hạn, trách nhiệm của chủ tọa phiên tòa trong tố tụng hình sự theo yêu cầu cải cách

tư pháp”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (14)

19 Từ Văn Nhũ (2002), “Đổi mới thủ tục xét xử nhằm nâng cao chất lượng

tranh tụng tại phiên tòa hình sự”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (10)

20 Nguyễn Thái Phúc (2007), “Mô hình tố tụng hình sự Việt nam – những

vấn đề lý luận và thực tiễn”, Tạp chí kiểm sát, (18)

21 Đinh Văn Quế (2004), “Vai trò của Hội đồng xét xử trong việc tranh

tụng tại phiên tòa hình sự sơ thẩm”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (01)

22 Đinh Văn Quế (2006), “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về việc xét hỏi

của kiểm sát viên tại phiên tòa”, Tạp chí kiểm sát, (08)

Trang 13

5

23 Đinh văn Quế (2007), Bình luận khoa học bộ luật tố tụng hình sự, Nhà

xuất bản tổng hợp Thành phố Hồ Chí Mịnh, Tp Hồ Chí Minh

24 Quốc hội (1985, 1999, 2005), Bộ luật hình sự, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội

25 Quốc hội (1988, 2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội

26 Quốc hội (1992), Hiến pháp nước CHXHCN Việt nam, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

27 Quốc hội (2002, 2014), Luật tổ chức Tòa án nhân dân, Nxb Chính trị

28 Quốc hội (2002, 2014), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội

29 Quốc hội (2013), Hiến pháp nước CHXHCN Việt nam, Nxb Chính trị

30 Nguyễn Quang Sơn (2004), “Tính độc lập và chỉ tuân theo pháp luật của

thẩm phán và hội thẩm nhân dân trong hoạt động xét xử”, Tạp chí dân

chủ và pháp luật, (01)

31 Tòa án nhân dân tỉnh Đắklắk (2009), Báo cáo tổng kết công tác năm

2009 và phương hướng nhiệm vụ năm 2010, Đắklắk

Trang 14

6

36 Tòa án nhân dân Tối cao (1974), Thông tư số 16/TANDTC ngày

27/7/1974 hướng dẫn về trình tự xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, Hà Nội

37 Tòa án nhân dân Tối cao (1996), Hệ thống hóa về tố tụng hình sự, Hà Nội

38 Tòa án nhân dân Tối cao (2001), “Nâng cao chất lượng thủ tục tố tụng tại

phiên tòa xét xử vụ án hình sự - những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Công

trình nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, Hà Nội

39 Tòa án nhân dân Tối cao (2004), Nghị quyết số 03/2004/HĐTP ngày

02/10/2004 về hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ nhất

“những quy định chung” của BLTTHS năm 2003, Hà Nội

40 Tòa án nhân dân Tối cao (2004), Nghị quyết số 04/2004/HĐTP ngày

05/11/2004 về hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ ba

“xét xử sơ thẩm” của BLTTHS năm 2003, Hà Nội

41 Nguyễn Quỳnh Trang (2008), Thủ tục tố tụng tại phiên tòa hình sự sơ

thẩm, Luận văn Thạc sĩ luật học, Đại học quốc gia, Hà Nội

42 Trường Đại học luật Hà Nội (2009), “Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình

sự nhằm nâng cao hiệu quả xét xử theo tinh thần cải cách tư pháp”, Đề

tài nghiên cứu khoa học cấp trường, Hà Nội

43 Viện khoa học pháp lý (2006), Từ điển Luật học, Nxb từ điển Bách khoa

- Nxb tư pháp, Hà Nội

44 Viện ngôn ngữ học (2010), Từ điển tiếng Việt, Nxb từ điển Bách khoa,

Hà Nội

45 Trịnh Tiến Việt (2012), “Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt nam

về oan, sai và các giải pháp phòng, chống nhìn từ góc độ cải cách tư

pháp”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (03-04)

Định dạng
Số trang	14
Dung lượng	351,45 KB