DSpace at VNU: Nghiên cứu điều kiện tự nhiên và xu thế biến động hệ thống bãi triều từ Cửa Sót đến Cửa Hội (Hà Tĩnh) và đề xuất định hướng sử dụng bền vững

DSpace at VNU: Nghiên cứu điều kiện tự nhiên và xu thế biến động hệ thống bãi triều từ Cửa Sót đến Cửa Hội (Hà Tĩnh) và...

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

NGUYỄN VĂN TÌNH

NGHIÊN CỨU ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ XU THẾ BIẾN ĐỘNG HỆ THỐNG BÃI TRIỀU TỪ CỬA SÓT ĐẾN CỬA HỘI (HÀ TĨNH) VÀ ĐỀ

XUẤT ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG BỀN VỮNG

Chuyên ngành: Địa chất học

Mã số: 60440201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

TS Nguyễn Tiến Hải

TS Trần Đăng Quy

HÀ NỘI – 2015

Trang 2

[ii]

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng ai công bố trong bất kỳ công trình nào

Học viên

Nguyễn Văn Tình

Trang 3

i

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành được luận văn này đầu tiên học viên xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hai thầy hướng dẫn là: TS Nguyễn Tiến Hải và TS Trần Đăng Quy đã trực tiếp hướng dẫn và tận tình chỉ bảo cho học viên trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Học viên xin gửi lời cảm ơn chân thành đến ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Ban chủ nhiệm Khoa Địa chất, Bộ môn Địa chất Môi trường, Bộ môn Trầm tích và Địa chất Biển - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc Gia Hà Nội, GS.TS Trần Nghi, GS.TS Mai Trọng Nhuận, PGS.TS Nguyễn Văn Vượng, PGS.TS Chu Văn Ngợi, TS Phùng Văn Phách, TS Đinh Xuân Thành,… cùng nhiều thầy cô và bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho học viên trong quá trình học tập, làm việc cũng như thực hiện luận văn này

Luận văn được hoàn thành với sự hỗ trợ kinh phí và tài liệu từ đề tài nghiên cứu Khoa học và Công nghệ cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

mã số VAST.05.01/13-14 “Đánh giá tổn thương hệ thống các bãi triều và bãi cát biển ven bờ Bắc Trung Bộ do tai biến thiên nhiên liên quan tới biến đổi khí hậu và

đề xuất giải pháp giảm thiểu thiệt hại” Qua đây học viên xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Tiến Hải - chủ nhiệm đề tài, Ban lãnh đạo Viện Địa chất và Địa vật

lý biển - Cơ quan chủ quản đề tài đã tạo mọi điều kiện tốt nhất cho học viên trong quá trình hoàn thành luận văn

Xin trân trọng cảm ơn!

Nguyễn Văn Tình

Trang 4

ii

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 8 CHƯƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC BÃI TRIỀU TỪ CỬA SÓT ĐẾN CỬA HỘI Error! Bookmark not defined

1.1 Vị trí khu vực nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2 Đặc điểm điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined

1.2.1 Đặc điểm địa hình Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đặc điểm địa chất Error! Bookmark not defined 1.2.3 Đặc điểm địa mạo Error! Bookmark not defined 1.2.4 Đặc điểm khí hậu Error! Bookmark not defined 1.2.5 Đặc điểm thủy văn Error! Bookmark not defined 1.2.6 Đặc điểm hải văn Error! Bookmark not defined

1.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined

1.3.1 Dân cư – xã hội Error! Bookmark not defined 1.3.2 Hoạt động kinh tế Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ BÃI TRIỀU, LỊCH SỬ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Tổng quan về bãi triều Error! Bookmark not defined

2.1.1 Một số khái niệm Error! Bookmark not defined 2.1.2 Quá trình hình thành và phát triển của bãi triều Error! Bookmark not defined

Trang 5

iii

2.1.3 Phân loại bãi triều Error! Bookmark not defined

2.2 Lịch sử khu vực nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.3 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.3.1 Tổng hợp, phân tích, kế thừa tài liệu Error! Bookmark not defined

2.3.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa Error! Bookmark not defined

2.3.3 Nhóm phương pháp nghiên cứu địa mạo Error! Bookmark not defined

2.3.4 Nhóm phương pháp địa chất trầm tích Error! Bookmark not defined

2.3.5 Phương pháp viễn thám và GIS Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 ĐẶC ĐIỂM VÀ XU THẾ BIẾN ĐỘNG HỆ THỐNG BÃI TRIỀU TỪ CỬA SÓT ĐẾN CỬA HỘI Error! Bookmark not defined

3.1 Đặc điểm hệ thống bãi triều Error! Bookmark not defined

3.1.1 Một số vấn đề chung Error! Bookmark not defined 3.1.2 Đặc điểm hệ thống bãi triều Cửa Sót – Cửa Hội Error! Bookmark not defined

3.2 Xu thế biến động hệ thống bãi triều Error! Bookmark not defined

3.2.1 Các yếu tố tác động đến biến động bãi triều Error! Bookmark not defined

3.2.2 Các quá trình, hoạt động gây lên thay đổi bãi triều khu vực nghiên

cứu Error! Bookmark not defined

3.2.3 Đánh giá xu thế biến động bãi triều từ Cửa Sót đến Cửa Hội

Error! Bookmark not defined

Trang 6

iv

CHƯƠNG 4 MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG BỀN VỮNG HỆ THỐNG BÃI TRIỀU TỪ CỬA SÓT ĐẾN CỬA HỘI Error! Bookmark not

defined

4.1 Định hướng quản lý, chính sách và phát triển khoa học - công nghệ

4.1.1 Tăng cường luật pháp – chính sách Error! Bookmark not defined

4.1.2 Tăng cường các giải pháp khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined

4.1.3 Giải pháp tuyên truyền, giáo dục và nâng cao nhận thức nhân dân

4.2 Nhóm định hướng chính sách kinh tế - xã hội Error! Bookmark not

defined

4.2.1 Tăng chất lượng dịch vụ du lịch biển Error! Bookmark not defined

4.2.2 Đẩy mạnh quy hoạch đánh bắt, nuôi trồng thủy hải sản Error! Bookmark not defined

4.2.3 Khai hoang lấn biển Error! Bookmark not defined

4.2.4 Cải tạo, tận dụng nguồn cát dùng trong xây dựng, nông nghiệp

4.3 Định hướng một số biện pháp xây dựng bảo vệ đới ven biển Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

Trang 7

v

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Vị trí khu vực nghiên cứu (thu nhỏ từ tỷ lệ 1/100.000) Error! Bookmark

not defined

Hình 1.2 Bản đồ hành chính khu vực nghiên cứu (thu nhỏ từ tỷ lệ 1/100.000) Error!

Hình 1.3 Bản đồ địa hình vùng nghiên cứu (thu nhỏ từ tỷ lệ 1/100.000) Error!

Hình 1.4 Bản đồ Đia chất – Khoáng sản Hà Tĩnh (thu nhỏ từ tỷ lệ 1/200.000)

Hình 1.5 Cảng Cửa Hội – Nghi Xuân Error! Bookmark not defined Hình 2.1 Mô hình một bãi triều ven bờ Error! Bookmark not defined Hình 2.2.Các yếu tố của bãi triều Error! Bookmark not defined

Hình 2.3 Sơ đồ phân loại bãi triều theo dao động thủy triều (Amos.C.L,1995)

Hình 2.4 Một số hình ảnh khảo sát ngoài thực địa Error! Bookmark not defined Hình 2.5 Sơ đồ các điểm lấy mẫu trên bãi triều Error! Bookmark not defined Hình 3.1 Khung cảnh phía trước Cửa Hội Error! Bookmark not defined

Hình 3.2 Mẫu cát XH1.04 - 4 -14 và XH2.04 - 4 - 14 khu vực Xuân Hội dưới kính

hiển vi soi nổi (x20) Error! Bookmark not defined

Hình 3.3 Mẫu cát XHA1.04 - 4 – 14 và XHA2.04 - 4 – 14 khu vực Xuân Hải dưới

kính hiển vi soi nổi (x20) Error! Bookmark not defined Hình 3.4 Bãi triều khu vực Xuân Yên Error! Bookmark not defined

Trang 8

vi

Hình 3.5 Mẫu XTH1.05 – 4 -14 (a), XTH2.05 – 4 -14 (b) khu vực Xuân Thành; XL1.05– 4 -14 (c) khu vực Xuân Liên và CG1.05 – 4 -14 (d) khu vực Cương Gián

(x20) Error! Bookmark not defined

Hình 3.6 Bãi triều khu vực Xuân Thành [6] Error! Bookmark not defined Hình 3.7 Sơ đồ mặt cắt ngang bãi triều Xuân Thành Error! Bookmark not defined Hình 3.8 Sơ đồ mặt cắt ngang bãi triều Thạch Kim Error! Bookmark not defined Hình 3.9 Mẫu cát hạt trung – nhỏ khu vực bãi triều Thạch kim (x20) Error!

Hình 3.10 Bãi triều khu vực Thạch Kim, Thạch Hà Error! Bookmark not defined Hình 3.11 Bãi triều khu vực Thạch Hải [6] Error! Bookmark not defined Hình 3.12 Sơ đồ mặt cắt ngang bãi triều Thạch Hải Error! Bookmark not defined Hình 3.13 Tương tác các quyển trái đất đến sự hình thành bãi triều Error!

Hình 3.14 Bản đồ nguy cơ ngập tỉnh Hà Tĩnh ứng với mực nước biển dâng Error!

Hình 3.15 Bồi lấp nghiêm trọng tại Cửa Sót Error! Bookmark not defined Hình 3.16 Sơ đồ dự báo biến động địa hình bãi triều Cửa Sót – Cửa Hội Error!

Hình 3.17 Sơ đồ dự báo biến động bãi triều Cửa Sót – Cửa Hội Error! Bookmark

not defined

Hình 4.1 Dừa và cây phi lao trồng ở bãi biển Xuân Thành Error! Bookmark not

defined

Hình 4.2 Trồng rau ven đê Hội Thống ở Xuân Đan [19] Error! Bookmark not

defined

Trang 9

vii

Hình 4.3 Các giải pháp công trình đê kè ứng phó với xói lở bờ biển [6] Error!

Trang 10

viii

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Dân số trung bình hai huyện (đơn vị: ngàn người) Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.1 Tốc độ ban đầu nhỏ nhất để vận chuyển các hạt vụn có kích thước khác

nhau [4] Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Tốc độ lắng đọng của hạt vụn tương ứng với tốc độ dòng chảy [4] Error!

Bảng 2.3 Phân loại hệ thống bãi triều Error! Bookmark not defined Bảng 2.4 Đồ thị đường cong tích lũy độ hạt [15] Error! Bookmark not defined Bảng 2.5 Đồ thị đường cong phân bố độ hạt [15] Error! Bookmark not defined Bảng 3.1 Đặc điểm một số bãi vùng triều Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Kết quả phân tích kích thước hạt trầm tích bãi triều Cửa Hội – Cửa Sót

Bảng 3.3 Giá trị các thông số địa hóa môi trường trong trầm tích vùng Cửa Hội –

Cửa Sót Error! Bookmark not defined Bảng 3.4 Nước biển dâng theo kịch bản phát thải thấp (cm) Error! Bookmark not

defined

Bảng 3.5 Nước biển dâng theo kịch bản phát thải trung bình (cm) Error!

Bảng 3.6 Nước biển dâng theo kịch bản phát thải cao (cm) Error! Bookmark not

defined

Trang 11

9

MỞ ĐẦU

Khu vực ven biển Việt Nam nói chung và Hà Tĩnh nói riêng tuy diện tích nhỏ hẹp nhưng lại là nơi tập trung nhiều dân cư, diễn ra nhiều hoạt động kinh tế đồng thời cũng là nơi chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các nhiễu động thời tiết như bão lụt, hạn hán, thiên tai, các loại tai biến địa chất trong đó khu vực bãi triều là vùng chuyển tiếp nối giữa đất liền và biển, là một trong những vùng sinh thái đặc trưng

và giàu tài nguyên thiên nhiên Bãi vùng triều gồm đới trên triều, bãi triều và đới dưới triều thuộc nhóm đất ngập nước ven biển, có chức năng và vai trò sinh thái, môi trường rất quan trọng Bãi triều là vùng đệm chống lại tai biến, là nơi rừng ngập mặn có thể phát triển và lấn ra biển góp phần giảm thiểu thiệt hại do tai biến gây ra Bãi triều còn là nơi có môi trường rất thuận lợi cho một số giống loài hải sản cư trú, sinh đẻ và phát triển Vì có địa hình bằng phẳng, diện tích rộng lớn, nên bãi triều là bẫy phù sa và là túi lọc tự nhiên các chất ô nhiễm mang đến từ lục địa Vì vậy nghiên cứu bãi triều ở một số khu vực đặc thù là cần thiết để có biện pháp khai thác, bảo vệ hợp lý khu vực này

Bãi triều đông bắc Hà Tĩnh đoạn từ Cửa Sót đến Cửa Hội là nơi có nhiều thay đổi về tự nhiên cũng như môi trường Cửa Sót nằm trên địa bàn giáp ranh hai huyện Lộc Hà và Thạch Hà, là nơi ra vào của nhiều tàu thuyền đánh cá, những năm gần đây các luồng lạch ra vào cửa bị bồi lấp, khô cạn nhiều gây khó khăn cho hoạt động của tàu thuyền gây nhiều thiệt hại cho đời sống người dân Cửa Hội cũng là một trong những nơi phát triển mạnh du lịch và dịch vụ nghề cá Ngoài ra, trong vùng còn có nhiều bãi biển du lịch, khu nuôi trồng thủy hải sản do đó cần phải có nhiều nghiên cứu chi tiết hơn Xuất phát từ thực tế trên học viên đã lựa chọn đề tài:

“Nghiên cứu điều kiện tự nhiên và xu thế biến động hệ thống bãi triều từ Cửa

Sót đến Cửa Hội (Hà Tĩnh) và đề xuất định hướng sử dụng bền vững” với mục

tiêu và nhiệm vụ như sau:

Mục tiêu

 Nghiên cứu các điều kiện tự nhiên khu vực bãi triều từ Cửa Sót đến Cửa Hội như đặc điểm về đường bờ, quy mô bãi triều, địa chất, địa mạo, tai biến…

Trang 12

10

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt:

1 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt Nam, Nhà xuất bản Tài nguyên - Môi trường và bản đồ Việt Nam, Hà

Nội

2 Nguyễn Đức Cự (1993), Đặc điểm địa hóa trầm tích bãi triều cửa sông ven biển Hải Phòng – Quảng Yên, Luận án tiến sĩ Địa hóa – Khoáng vật, Trường Đại

học Tổng hợp Hà Nội

3 Nguyễn Văn Dũng, Nguyễn Đình Kỳ (2012), “Đánh giá định lượng xói mòn đất đồi núi vùng Thanh - Nghệ - Tĩnh bằng phương trình mất đất phổ dụng và hệ

thống thông tin địa lý”, Tạp chí các Khoa học về Trái đất, 34(1), tr.31-37

4 Nguyễn Văn Điềm (2010), “Đất ngập triều”, Hội nghị khoa học Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh

5 Lê Văn Đức và nnk (2005), “Nghiên cứu đặc điểm địa hóa các chất chỉ thị đánh dấu phân tử nhằm định hướng đánh giá tốc độ lắng đọng trầm tích, chất lượng

và nguồn gốc ô nhiễm môi trường trầm tích một số vùng cửa sông và cảng biển lớn Bắc Trung Bộ Việt Nam (Thanh Hóa – Hà Tĩnh”, Báo cáo thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, Liên đoàn Địa chất biển, Hà Nội

6 Nguyễn Tiến Hải (2014), Báo cáo thực địa đề tài đánh giá tổn thương hệ thống bãi triều và bãi cát biển ven bờ Bắc Trung Bộ do tai biến thiên nhiên liên quan tới biến đổi khí hậu và đề xuất giải pháp giảm thiểu thiệt hại, Đề tài KHCN

cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

7 Nguyễn Tiến Hải, Bùi Phong An (2010), “Phân loại trượt lở đất đá và đánh

giá nguy cơ trượt lở dọc tuyến đường Hồ Chí Minh thuộc Hà Tĩnh”, Tạp chí các Khoa học về Trái đất, 32(4), tr.365-373

8 Nguyễn Tiến Hải (2011), Báo cáo thực địa đề tài “Đánh giá hiện trạng và nguy cơ tai biến thiên nhiên (trượt lở đất, sụt đất và nứt đất) khu vực dọc đường Hồ Chí Minh, đường 8 và lân cận thuộc Hà Tĩnh; xây dựng giải pháp phòng chống,

Trang 13

11

giảm nhẹ thiên tai và phương án bảo vệ công trình”, Viện Hàn lâm Khoa học và

Công nghệ Việt Nam, Hà Nội

9 Nguyễn Thị Hằng (2010), Nghiên cứu đặc điểm của nhóm đất cát biển tỉnh

Hà Tĩnh và đề xuất những biện pháp sử dụng hợp lý nhóm đất này, Báo cáo hội

nghị sinh viên nghiên cứu khoa học, Đại học Đà Nẵng

10 Trần Quốc Hùng (2004), “Đặc điểm địa hoá môi trường nước và trầm tích vùng nuôi tôm mặn, lợ ở Nghi Xuân- Hà Tĩnh”, Khóa luận tốt nghiệp Khoa Địa

Chất, Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên, Đại Học Quốc Gia Hà Nội

11 Vũ Thị Thu Hoài, Nguyễn Xuân Huyên (2009), “Đặc điểm trầm tích và xu

thế phát triển bãi bồi Kim Sơn (Ninh Bình)”, Tạp chí các Khoa học về Trái đất,

31(2), tr.148-157

12 Trần Đình Lân (2007), “Ứng dụng viễn thám đánh giá các chỉ thị phát triển

bền vững Hệ sinh thái vùng triều Hải Phòng – Quảng Ninh”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển, 7(3), tr.76-85

13 Nguyễn Văn Lập và Tạ Thị Kim Oanh (2012), “Đặc điểm trầm tích bãi triều

và thay đổi đường bờ biển khu vực ven biển tỉnh Cà Mau, châu thổ Sông Cửu

Long”, Tạp chí các Khoa học về Trái đất, 34(1), tr.1-9

14 Trần Nghi (2003), Giáo trình Trầm tích học, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

15 Trần Nghi (2010), Trầm tích luận trong địa chất biển và dầu khí, NXB Đại

học Quốc gia Hà Nội

16 Phạm Văn Ngọt và nnk (2011), “Vai trò của rừng ngập mặn ven biển Việt

Nam”, Tạp chí khoa học Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

17 Đặng Hoài Nhơn và nnk (2011), “Lắng đọng trầm tích trên bãi triều Bàng La

và Ngọc Hải, Hải Phòng”, Tạp chí Khoa học và Công nghệ biển, 11(1), tr.1-13

18 Mai Trọng Nhuận và nnk (2004), Báo cáo chuyên đề thành lập bản đồ tai biến địa chất và dự báo tiềm ẩn tai biến địa chất vùng biển Cửa Hội – Thạch Hải; Thạch Hội – Vũng Áng tỷ lệ: 1:50.000, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại

học Quốc gia Hà Nội

19 Hà Huy Tài (2009), Báo cáo “Nghiên cứu đặc điểm địa mạo và đề xuất biện pháp sử dụng hợp lí bờ biển huyện Nghi Xuân tỉnh Hà Tĩnh”, Trường Đại học Vinh

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	338,57 KB