DSpace at VNU: Khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884-1919

Nên đề tài “ Khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919” của chúng tôi sẽ có một đóng góp nhất định trong việc giáo dục truyền thống văn hoá địa phương, lịch sử địa phư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Nguyễn Văn Chiến

Khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn

1884-1919

Luận văn Thạc sĩ Văn học Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Khoái

HÀ NỘI - 2008

KHẢO SÁT CÁC TÁC GIA HÁN NÔM HƯNG YÊN

GIAI ĐOẠN 1884 – 1919

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

I – LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hưng Yên là một tỉnh nằm ở trung tâm đồng bằng Sông Hồng, với diện tích tự nhiên là 92.454,8 ha, từ xưa đã nổi danh là đất văn hiến “ Thứ nhất Kinh kỳ, thừ nhì Phố Hiến” Mảnh đất này đã sản sinh ra những văn nhân nổi tiếng và cũng là nơi xuất hiện nhà khoa bảng đầu tiên khai khoa cho toàn xứ

Di sản Hán Nôm ở Phố Hiến rất phong phú và nó trở thành một thực thể văn hoá tinh thần có giá trị Với hơn một trăm tác gia Hán Nôm, Hưng Yên xứng đáng được xếp là mảnh đất của văn học Với số lượng tác gia phong phú như vậy nên những tác phẩm Hán Nôm còn truyền lại ở đây cũng rất đa dạng và mang nhiều phong cách

Tuy nhiên, các tác gia Hán Nôm Hưng Yên từ trước đến nay thường được nghiên cứu chung với các tác gia Hán Nôm cả nước Nếu không cũng chỉ được nghiên cứu chung với các tác gia Hán Nôm Hải Dương Giả như có tác phẩm nghiên cứu độc lập thì cũng rất sơ sài, thậm chí lẻ tẻ Nói chung là ít được nghiên cứu độc lập

Vì vậy, cho đến giai đoạn 1884 – 1919 các tác gia Hán Nôm vẫn có chung số phận như thế, thậm chí càng bị sao nhãng hơn Có lẽ, tình trạng này cũng do điều kiện lịch sử và tư tưởng chung “hiếu cổ bạc kim” Nhưng với thời gian đã ngót hai thế kỉ, chúng tôi thiết nghĩ những tác gia Hán Nôm giai đoạn này cần được nghiên cứu Bởi họ cũng đã trở thành nhân vật lịch sử đủ

để chứng minh cho văn hoá, văn học và sử học trên mảnh đất Hưng Yên

Với ngót hai thế kỉ nhiều biến động, các tác gia Hán Nôm thời này đã tiếp nối các thế hệ Hán Nôm cổ xưa của mảnh đất Phố Hiến văn hiến, từ đó xuất hiện những quan hệ văn hoá cần được soi tỏ

Hơn nữa, thời gian này nhiều công trình văn hoá đã được trùng tu, nó

để lại nhiều dấu ấn văn hoá Hán Nôm Nhiều hội văn thơ đã xuất hiện Những công trình và tổ chức đó đã làm phong phú thêm di sản Hán Nôm của Hưng Yên Giai đoạn 1884 - 1919 cũng là giai đoạn mà các lãnh tụ của những cuộc khởi nghĩa lớn chống thực dân Pháp như khởi nghĩa Bãi Sậy, khởi nghĩa Yên Thế… phát triển trên diện rộng Bởi vậy, số lượng tác gia có tư tưởng mới cũng bắt đầu xuất hiện và ngày càng nhiều

Hơn nữa di sản văn hoá thành văn của dân tộc có một vai trò to lớn trong việc giáo dục đạo đức, rèn luyện nhân cách, đào tạo nhân tài cho các thế

hệ tương lai của đất nước Chương trình dạy học ngữ văn cải cách trong nhà trường phổ thông mà bộ giáo dục đang thực hiện đã dành một thời lượng cần

thiết cho chương trình địa phương Nên đề tài “ Khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919” của chúng tôi sẽ có một đóng góp

nhất định trong việc giáo dục truyền thống văn hoá địa phương, lịch sử địa phương và văn học địa phương đối với các thế hệ trẻ

Ngày nay, công tác nghiên cứu di sản Hán Nôm của dân tộc nói chung và

di sản Hán Nôm của Hưng Yên nói riêng đang được quan tâm đặc biệt Vì vậy, những công trình nghiên cứu về các tác gia văn học Hưng Yên trong một vài năm gần đây xuất hiện ngày càng nhiều Trong các công trình đã xuất bản

đó, các nhà nghiên cứu đã đề ra nhiều mục tiêu trong khảo sát các tác gia Hán

Nôm một cách có hệ thống và toàn vẹn nhất Bởi thế, “ Khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919” mà chúng tôi thực hiện cũng

II – LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Bất kì một thực thể nào cũng có cuộc sống riêng của nó, không thể có

sự vật nằm ngoài quy luật này Tính cá thể là bản chất của mọi sự vật, hiện tượng nên để nhận thức được một đối tượng nào đó ta cần nắm được lịch sử của đối tượng ấy Nói một cách đơn giản là ta đi vào xem xét những biến động trong thời gian mà sự vật ấy tồn tại Công việc khảo cứu các tác gia Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919, đòi hỏi chúng ta phải nhận thức đầy đủ những vấn đề tiềm ẩn bên trong tác phẩm của các tác gia ấy Khảo sát quá trình lưu truyền, biến dạng cũng như những dị bản của các tác phẩm chính là cách tốt nhất giúp ta nắm bắt dược những vấn đề xác thực và khám phá ra những thông tin bổ ích

Mỗi một tác giả, mỗi một tác phẩm trong giai đoạn mà ta nghiên cứu đều là đối tượng của lịch sử Vì thế, người nghiên cứu về vấn đề này từ xưa đến nay khá nhiều Tuy nhiên, những tác gia có tầm ảnh hưởng mang tính địa phương đang ít được chú ý Mặc dù, những tác gia ấy có tác phẩm hàm chứa nhiều tư tưởng và phong cách mới, thậm chí có giá trị lịch sử và văn hoá rất lớn Ở Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919 đã có nhiều tác gia và tác phẩm đang chịu cảnh như thế Có thể tác gia đó được ít người biết đến, hay người biết đến thì lại không đủ khả năng nghiên cứu, nếu nghiên cứu thì lại rất sơ sài

Nói như vậy không phải là chúng ta không có bài viết hay, có giá trị

nhất định Như bộ Thư mục Hán Nôm của G.S Trần Nghĩa đã giới thiệu được một vài tác gia Hán Nôm Hưng Yên tiêu biểu Bộ Từ điển danh nhân

của Nguyễn Quang Thắng khảo sát trên một khía cạnh nhất định các tác gia này Hay như các bộ từ điển về tác gia và tác phẩm Việt Nam của nhiều tác giả khác Tất cả những tác phẩm ấy đều có tính khái quát trên diện rộng Còn

về cấp độ cơ sở cũng đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu về các tác

Hán Nôm Hải Hưng của Nguyễn Nhã, Danh nhân Hưng Yên của Nguyễn

Phúc Lai, và một số bài viết ngắn có liên quan đến các tác gia như bài viết của Nguyễn Vinh Phúc, Dương Thị Cẩm, Thanh Sơn…

Những bài viết trên phần nào xây dựng nên được hình ảnh của một văn nhân thông qua giới thiệu về tiểu sử của của mỗi người, nhưng tất cả còn ở mức độ sơ lược và mang tính tư liệu Chưa có một tác phẩm nào tập hợp đầy

đủ những gương mặt văn nhân của Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919, chưa có một tác phẩm nào giới thiệu đầy đủ tác phẩm của các tác gia trong giai đoạn

đó

Chính vì thế, khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 –

1919 sẽ là bước đầu khám phá ra những giá trị còn tiềm ẩn bên trong các tác phẩm Nó sẽ mang lại cho chúng ta những hiểu biết chân thực nhất về tình hình văn học Hưng Yên trong giai đoạn được chọn lựa và hiểu cụ thể hơn về những tác gia trong thời kì này

III – ĐỐI TƯỢNG VÀ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

A – Đối tượng

Đối tượng được chúng tôi xem xét trong đề tài này là những tác gia Hán Nôm và tác phẩm Hán Nôm trên mảnh đất Hưng Yên hiện đại, sống và hoạt động xã hội trong khoảng nhưng năm 1884 – 1919 Thông qua tác gia và các tác phẩm chúng ta sẽ có cơ sở, những dữ liệu cần thiết để lý giải vấn đề cần bàn tới trong luận văn

B – Mục đích

- Lập được danh mục các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 –

1919 và những tác phẩm của họ đầy đủ nhất

- Phân chia được các tác gia và tác phẩm Hán Nôm theo một tiêu chí nhất định mà luận văn đặt ra

- Trong những chừng mực nhất định tái lập lại đời sống văn hoá chính yếu nhất của Hán Nôm ở Hưng Yên trong giai đoạn đó Từ đó thấy được những bước chuyển mình của văn hoá, văn học của Hưng Yên từ phạm trù truyền thống trên cơ sở giới thiệu tác gia và tác phẩm Hán Nôm

- Đánh giá các tác gia Hán Nôm Hưng Yên thông qua nghiên cứu đại diện và nghiên cứu tổng hợp Từ đó đưa ra cái nhìn chung nhất về vấn

đề được đề cập

IV – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình nghiên cứu nội dung mà đề tài đặt ra, chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

1- Phương pháp Duy vật biện chứng

Phương pháp này xem xét các sự vật hiện tượng không phải trong trạng thái tĩnh mà được xem xét trong trạng thái vận động không ngừng Chúng không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ ràng buộc, biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau Phương pháp này dùng trong đề tài nghiên cứu để xem xét các yếu tố được đề cập đến trong từng tác gia và các tác phẩm của các tác gia có mối quan hệ như thế nào đến việc xem xét tình hình trong quá trình phát triển văn học cũng như văn hoá ở Hưng Yên

2 – Phương pháp duy vật lịch sử

Là phương pháp nghiên cứu các sự vật hiện tượng dựa trên quan điểm lịch sử cụ thể Mỗi một hiện tượng văn hoá, lịch sử, văn học… đều có quá trình lịch sử phát triển lâu dài Mỗi một hiện tượng đều ẩn chứa bên trong nó

cả quá khứ, hiện tại cũng như tương lai phát triển hay lụi tàn Vì vậy, đề tài

nghiên cứu này chúng cũng đã biết kế thừa và phát huy những kết quả nghiên cứu lịch sử phát triển Thông qua khảo sát các tác gia Hán Nôm giai đoạn

1884 – 1919, dựa trên quan điểm lịch sử mà chúng ta phân tích được quá khứ trong hiện tại và hướng phát triển cho tương lai

3 – Phương pháp thống kê

Đây là phương pháp dùng để nghiên cứu các sự vật hiện tượng trong các lĩnh vực, trong mọi điều kiện không gian và thời gian cũng như hoàn cảnh khác nhau, gồm có:

3.1 Thống kê mô tả

Kể lại những sự vật hiện tượng xảy ra trong quá trình lịch sử mà các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn này chứng kiến Dựa vào cơ sở thực tế bằng văn viết của mình, chúng ta có thể giúp đối tượng quan tâm nhìn nhận

và hiểu được vấn đề cần nghiên cứu Trong đề tài này, chúng tôi đã mô tả thân thế sự nghiệp, cũng như quê quán của tác gia, số lượng văn bản, vị trí lưu trữ văn bản… Bên cạnh đó để lý giải những điều cần phân tích

3.2 Thống kê so sánh

Đây là phương pháp được sử dụng để so sánh với những kết quả đã nghiên cứu trong các thời điểm khác nhau Để từ đó có sự chính xác và rõ ràng nhất về nội dung mà vấn đề trong luận văn đặt ra

4 – Phương pháp thu thập xử lý dữ liệu

Sử dụng phương pháp này trong đề tài nghiên cứu là rất cần thiết có thể trực tiếp dựa vào những tác phẩm của các tác gia, những cuốn gia phả của dòng họ, cũng có thể gián tiếp thông qua các tài liệu, sách vở, tạp chí, chuyện

kể, gặp gỡ phỏng vấn những cá nhân có hiểu biết nhất định về các vấn đề có liên quan đến luận văn; toàn bộ dữ liệu sẽ làm nổi bật vấn đề cần nghiên cứu

Thông qua nhiều nguồn tư liệu khác nhau để đi đến trình bày có cơ sở về mặt thực tiễn khoa học nhất

5 – Phân tích ngữ văn

Là phương pháp phân tích, đánh giá dữ liệu thu thập được để đưa ra kết luận cần thiết

V – NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

Việc đi vào khảo cứu những tác gia của Hưng Yên giai đoạn 1884 –

1919 sẽ mang lại nhiều giá trị to lớn Bởi chúng ta không thể hiểu hết về một thời kì văn học nào nếu không hiểu về các tác gia cũng như tác phẩm trong giai đoạn đó Vì vậy, khi đi vào tìm hiểu những tác gia Hán Nôm giai đoạn này chúng ta có thể hiểu thêm về nhiều vấn đề khác như lịch sử, văn hoá, xã hội… đương thời mà các tác gia đó đang sống

Chính vì những lẽ đó mà việc đi vào khảo sát các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919, chúng ta sẽ thấy nó mang lại giá trị thực tiễn cao

Đó là lập được danh mục cụ thể về tác giả và tác phẩm trong giai đoạn này Thông qua đó còn mang đến cách hiểu mới, cách nhìn nhận mới và đúng đắn hơn về văn học Hưng Yên trong giai đoạn 1884 - 1919 Ngoài ra,còn góp phần phát huy và bảo lưu những giá trị văn hiến của dân tộc

Đồng thời đề tài này của chúng tôi sẽ có những đóng góp nhất định trong việc giáo dục văn học địa phương, văn hoá địa phương cho thế hệ trẻ Bên cạnh đó nó còn giúp cho việc khảo sát các tác gia Hán Nôm giai đoạn

1884 – 1919 nói riêng và nền văn học của tỉnh nói chung có cơ sở và thông tin Mong muốn được góp công sức thì nhiều nhưng khả năng của mỗi người đều có hạn Vì thế, thông qua đề tài này phần nào sẽ là một kênh thông tin để

như những dòng văn thơ điển hình cùng giai đoạn; để từ đó làm phong phú thêm nguồn thông tin tư liệu về các tác gia Hán Nôm Hưng Yên, các tác gia Hán Nôm Việt Nam…

VI – KẾT CẤU LUẬN VĂN

Luận văn của chúng tôi được chia làm hai phần chính, trong mỗi phần

sẽ có những đề mục nhỏ để giới thuyết những vấn đề cần bàn

Mở đầu: Giới thuyết chung

Chương 1 Các tác gia Hán Nôm Hưng Yên giai đoạn 1884 – 1919 và những đánh giá chung

Chương 2 Các tác gia Hán Nôm Hưng Yên gia đoạn 1884 -1919 thông qua nghiên cứu đại diện

Phụ lục