Trong đánh giá của Trường Đại học Yale, Mỹ thì chất lượng không khí chỉ là một phần trong đánh giá việc thực hiện môi trường theo chỉ số EPI.. Chỉ có 3 yếu tố được sử dụng trong đánh giá
Trang 1PGS đánh giá như thế nào về tình hình
ô nhiễm không khí ở Việt Nam hiện nay?
Câu hỏi này được rất nhiều người quan
tâm và có nhiều tổ chức nước ngoài, các
cấp chính quyền Việt Nam, các nhà khoa
học tìm cách giải đáp Nhưng cho đến
nay, hầu như chưa có câu trả lời nào thật
thỏa đáng, đáp ứng được mong đợi của
mọi người Một trong những nguyên
nhân dẫn đến những khác biệt trong
các câu trả lời là nguồn số liệu, tư liệu và
phương pháp đánh giá được sử dụng rất khác nhau
Trong đánh giá của Trường Đại học Yale, Mỹ thì chất lượng không khí chỉ
là một phần trong đánh giá việc thực hiện môi trường theo chỉ số EPI Chỉ có
3 yếu tố được sử dụng trong đánh giá chất lượng không khí, đó là: Chất lượng không khí trong nhà (dựa trên sử dụng các loại nhiên liệu rắn: củi, than, rơm, rạ, ), nồng độ bụi mịn PM2,5 (kích
thước động học bụi dưới 2,5 µm), mức vượt tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới và mức phát thải SO2 trên đầu người
và trên GDP Số liệu đánh giá không do phía Việt Nam cung cấp mà dựa trên tính toán và số liệu vệ tinh trên quy mô lớn
Kết quả đánh giá cho thấy tình trạng rất đáng buồn, Việt Nam luôn đứng trong top 10 nước có chất lượng không khí kém nhất
Các nhà khoa học thông qua các
Trang 2cơng trình nghiên cứu của mình đã cĩ
những nhận định về chất lượng khơng
khí (CLKK) Tuy nhiên, những nghiên cứu
này chưa bao quát hết được tình trạng
CLKK của tồn bộ lãnh thổ và cũng
khơng xét được diễn biến theo thời gian
đủ dài
Bản thân chúng tơi cũng đã tiến
hành một số đề tài liên quan đến CLKK,
trong đĩ cĩ đề tài “Nâng cao chất lượng
khơng khí ở Việt Nam” hợp tác quốc tế
với Học viện Cơng nghệ châu Á (AIT Thái
Lan) do Cơ quan Phát triển Quốc tế Thụy
Điển (SIDA) tài trợ Với những kết quả
thu được từ những nghiên cứu chúng tơi
đưa ra kết luận về nghiên cứu và đánh
giá ơ nhiễm khơng khí như sau:
- Hiện tại chúng ta vẫn chưa đủ số
liệu, tài liệu để cĩ thể đánh giá được
thực chất ơ nhiễm khơng khí Việt Nam
Do cĩ nhiều cách tiếp cận đánh giá khác
Quá trình cơng nghiệp hĩa, hiện đại hĩa đất nước
đã kéo theo quá trình đơ thị hĩa diễn ra với tốc
độ nhanh, dẫn đến hệ quả là các nguồn ơ nhiễm khí thải phát sinh từ hoạt động cơng nghiệp, tiểu thủ cơng nghiệp, giao thơng vận tải, thi cơng xây dựng, cũng như từ sinh hoạt của nhân dân ngày càng lớn và phức tạp, độc hại Ơ nhiễm khí thải đã tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt
là những người dân sống tại các thành phố lớn như
Hà Nội, TPHCM… Vậy dựa vào đâu để đánh giá chất lượng khơng khí, cần phải quản lí nguồn chất thải ơ nhiễm này như thế nào? Bản tin ĐHQGHN
đã trị chuyện với PGS.TS Hồng Xuân Cơ – Trường ĐHKHTN, ĐHQGHN, về vấn đề này
KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN
Trang 3lớn, khu công nghiệp, đường giao thông
mật độ cao, )
- Tình trạng ô nhiễm không khí không
phải là vấn đề nan giải mà có thể giải
quyết nếu huy động được nguồn lực
tổng hợp của cả xã hội
Theo PGS đâu là thực trạng về các
nguồn thải chất ô nhiễm không khí?
Hiện nay, Việt Nam chưa có đợt kiểm
kê phát thải lớn nên cũng khó có nhận
xét chính xác về nguồn phát thải chất ô
nhiễm không khí Tuy nhiên có thể chỉ ra
một số nguồn chính sau:
Nguồn phát thải từ các nhà máy nhiệt
điện, nhà máy xi măng, nhà máy luyện
kim, có ống khói cao Đây là nguồn
thải cố định, có mức thải lớn, được coi là
nguồn thải điểm trên cao Mức thải của
số nước có chủ trương hạn chế xe máy lưu thông ở các thành phố lớn nhưng
ở Việt Nam phương tiện này vẫn rất phổ biến Đây được coi là nguồn thải di động, nhưng vẫn có thể ước tính được mức phát thải khi biết loại phương tiện, lưu lượng phương tiện, hệ số phát thải của các loại xe Nguồn này thường được coi là nguồn đường (khi đường hẹp) và nguồn mặt với lượng thải tương ứng là lượng thải trên một mét đường trong một đơn vị thời gian và lượng thải trên một mét vuông đường trong một đơn vị thời gian
Nguồn thải từ các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, làng nghề Đây là loại nguồn khó đo đạc nhưng có thể ước tính mức thải qua mức sản lượng hàng hóa, lượng nhiên liệu tiêu thụ, hiệu suất xử lí
hưởng đến biến đổi khí hậu khu vực như carbon đen (BC)
Dựa vào các phương pháp nào để đo đạc, đánh giá về mức độ ô nhiễm không khí?
Hiện nay, mạng lưới, số liệu đo đạc của Việt Nam còn hạn chế Chúng ta đã có lúc lắp đặt khá nhiều trạm quan trắc tự động cố định ở các thành phố lớn, đặc biệt là ở Hà Nội (7 trạm) và Thành phố
Hồ Chí Minh (9 trạm) Các loại trạm này
có thể tự động đo và cho số liệu từng giờ trong ngày nên có thể đánh giá chất lượng không khí cũng như diễn biến theo thời gian Số liệu này có thể xử lí, hiển thị trên các bảng điện tử nơi công cộng và đưa thông tin hàng ngày trên các phương tiện truyền thông như báo chí, truyền hình Rất tiếc là do không
Trang 4được bảo dưỡng thiết bị tốt nên chất
lượng số liệu thấp, sử dụng kém hiệu
quả Ngay cả trong báo cáo mơi trường
quốc gia các số liệu này cũng ít được sử
dụng
Ở các thành phố, tỉnh cịn cĩ các điểm
quan trắc định kì nhưng số liệu đo trong
thời hạn ngắn, thiết bị cĩ độ chính xác
khơng cao nên rất khĩ sử dụng Nhiều
khi, số liệu quan trắc của cơ quan trung
ương và của các tỉnh thành phố cịn khác
nhau
Quy hoạch mạng lưới quan trắc đã
được xây dựng ở nhiều tỉnh, thành phố
nhưng để đưa được mạng lưới đi vào
hoạt động hiệu quả thì phải thấu hiểu
kĩ những gì mạng lưới cĩ thể đáp ứng và
phải làm gì để thiết bị cĩ thể hoạt động
chính xác Vấn đề chia sẻ số liệu, dữ liệu
cũng cần được cải thiện Nhiều khi, các
nhà khoa học, các cơ quan nghiên cứu,
thậm chí cơ quan chuyên trách cũng rất
khĩ tiếp cận các loại số liệu này
Vậy PGS cĩ thể cho biết nội dung cơ
bản của cơng nghệ quản lí nguồn chất
thải ơ nhiễm khơng khí dựa trên mơ hình
khuếch tán?
Trong quá trình nghiên cứu nhĩm
chúng tơi đã xây dựng được một phương
thức (cũng cĩ thể gọi là cơng nghệ) quản
lí nguồn thải, bao gồm:
Quản lí nguồn thải và mức thải: các
nguồn thải cố định phải đăng kí với cơ quan chức năng cả về mức thải, địa điểm thải, cơ sở hạ tầng đo mức thải, hệ số phát thải, Các nguồn thải di động phải nghiên cứu, định vị để đưa vào cơ sở dữ liệu cĩ thể chạy các mơ hình khuếch tán
Đánh giá khả năng tác động của nguồn thải: Từ nguồn thải chất thải sẽ lan truyền trong khí quyển Các mơ hình lan truyền cĩ thể tính tốn được nồng
độ chất ơ nhiễm trên phạm vi lớn xung quanh các nguồn thải, khoanh các vùng
cĩ các mức nồng độ chất thải (mức ơ nhiễm) khác nhau Khi cĩ quy hoạch phát triển, cĩ dự báo nguồn thải cũng
cĩ thể dự báo khả năng tác động trong tương lai khi thực hiện các quy hoạch phát triển
Đánh giá thiệt hại do các nguồn thải gây ra: Kết quả trên được dùng làm đầu vào cho mơ hình/phần mềm tính tốn mức thiệt hại do ơ nhiễm gây ra đối với sức khỏe, mùa màng, cơ sở vật chất Đây
sẽ là cơ sở để giải quyết tranh chấp mơi trường liên quan đến chất lượng khơng khí
Định vị nguồn thải khi xảy ra ơ nhiễm bất thường: Khi cĩ cơ sở dữ liệu nguồn thải, cĩ phần mềm chuyên dụng thì cĩ thể liên tục tính tốn phân bố chất ơ nhiễm trong phạm vi nhất định Nếu khu vực cĩ các trạm đo tự động thì cĩ thể sử dụng số liệu đo thực tế để hiệu chỉnh mơ
hình và tính mức độ đĩng gĩp của các nguồn đến ơ nhiễm tại điểm đo Đây là
cơ sở để xác định nguồn thải mới gây ơ nhiễm hoặc nguồn thải cĩ sự cố trong hệ thống xử lí chất thải Chẳng hạn, tại trạm
đo phát hiện nồng độ chất ơ nhiễm cao bất thường thì cĩ thể chạy mơ hình xác định hướng chất thải lan truyền đến để xác định, kiểm tra các nguồn đã cĩ hoặc nguồn mới phát thải, chỉ ra thủ phạm gây ra hiện tượng này
Những ưu điểm của cơng nghệ này?
Cơng nghệ này đã được thử nghiệm trong những điều kiện thực tế và được cơng bố trong các cơng trình, đề tài nghiên cứu của nhĩm chúng tơi Nếu thực hiện đầy đủ cơng nghệ này chúng
ta sẽ cĩ cơng cụ quản lí, kiểm sốt nguồn thải một cách liên tục, tổng hợp, mang tính chủ động và hiệu quả cao Từ đĩ cĩ thể nắm bắt được hiện trạng và diễn biến chất lượng khơng khí, lường trước được những rủi ro, sự cố cĩ thể làm giảm chất lượng khơng khí, tăng ơ nhiễm khơng khí đến mức nguy hại cao
PGS cĩ dự định gì cho việc mở rộng và nâng cấp cơng nghệ này?
Quy trình cơng nghệ với các bước quản lí CLKK sẽ ít biến đổi Việc nâng cấp sẽ rất cần thiết đối với các thiết bị
và phần mềm được sử dụng Trước mắt, Việt Nam nên sử dụng thiết bị, phần mềm của các nước sau đĩ mới cĩ khả năng chủ động tự thiết kế, sản xuất thiết
bị và lắp các phần mềm riêng của mình
Xin trân trọng cảm ơn PGS!
KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN
PGS.TS Hồng Xuân Cơ
Trang 5NASA TUYÊN BỐ TÌM THẤY “TRÁI ĐẤT
THỨ HAI”
Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA)
hôm qua tuyên bố kinha thiên văn vũ trụ
Kepler đã phát hiện "Trái Đất thứ hai" - to
hơn, già hơn và cách chúng ta hơn 1.000
năm ánh sáng
"Trái Đất thứ hai" được đặt tên là
Kepler-452b, cách chúng ta khoảng 1.400 năm
ánh sáng, trong chòm sao Cygnus Theo
NASA, nó to hơn Trái Đất 60%, và quay
quanh ngôi sao mẹ ở khoảng cách phù
hợp, khiến nước có thể duy trì ở trạng thái
lỏng Các nhà khoa học dự đoán nó có
lực hấp dẫn gấp hai lần Trái Đất, và khả
năng nó có bề mặt đá là rất cao
Khoảng cách từ Kepler-452b đến ngôi
sao mẹ của nó xa hơn so với khoảng cách
từ Trái Đất đến Mặt Trời Tuy nhiên, sao
mẹ của nó sáng hơn nên nhận được năng
lượng tương tự như Trái Đất nhận từ Mặt
Trời Ánh mặt trời đó cũng giống với Mặt
Trời của địa cầu
Hành tinh đó "gần như chắc chắn có khí
quyển," Jon Jenkins, nhà nghiên cứu của
dự án Kepler cho biết, mặc dù họ chưa thể khẳng định vật chất nào cấu tạo nên khí quyển của nó Tuy nhiên, nếu suy luận của giới địa chất hành tinh học là đúng, thì Kepler-452b có khí quyển dày hơn Trái Đất, và đang có núi lửa hoạt động Nó mất 385 ngày để quay quanh sao chủ, tương tự như Trái Đất quay quanh Mặt Trời trong 365 ngày
Nó đã bay trong quỹ đạo này 6 tỷ năm, đủ thời gian để hình thành sự sống, Jenkins nói "Như vậy là có cơ hội để sự sống nảy sinh tại đây, nếu có tất cả mọi thành phần
và điều kiện cần thiết cho sự sống tồn tại trên hành tinh," Jenkins tuyên bố
Trước khi phát hiện ra hành tinh này, một hành tinh khác được gọi là Kepler-186f được coi là gần giống Trái Đất nhất, NASA cho biết Hành tinh đó to hơn Trái Đất khoảng 10 lần, và cách chúng ta 500 năm ánh sáng Tuy nhiên, nó chỉ nhận được 1/3 năng lượng từ sao mẹ, vì thế, buổi trưa ở đó sẽ giống như buổi tối trên Trái Đất
HỒNG HẠNH
Tàu New Horizons đến điểm cách sao
Diêm Vương 12.500km hôm qua, trở
thành tàu vũ trụ đầu tiên bay ngang qua
hành tinh băng đá Nó cũng sẽ tiến đến
điểm cách Charon, mặt trăng lớn nhất
của sao Diêm Vương, 27.200 km
Những dữ liệu đầu tiên gửi về cho thấy
nó lớn hơn và chứa nhiều băng đá hơn
chúng ta vẫn tưởng
Nhiệm vụ chính của New Horizons là vẽ
bản đồ bề mặt sao Diêm Vương và mặt
trăng Charon để tìm hiểu khí quyển của
ngôi sao này và thực hiện đo đạc nhiệt độ
Con tàu được phóng vào 19/1/2006,
trước khi nổ ra cuộc tranh luận xoay
quanh việc sao Diêm Vương có phải một
hành tinh hay không Tháng 8 năm đó,
Hội thiên văn quốc tế xác định sao Diêm
Vương là một hành tinh lùn
New Horizon có 7 thiết bị đo lường giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về sao Diêm Vương và các mặt trăng của nó đồng thời khám phá sự tương tác của các ngôi sao này với các hành tinh khác trong hệ Mặt trời
Trước khi tiếp cận sao Diêm Vương, New Horizons đã cung cấp những thông tin mới về hành tinh này Nhiều ảnh chụp cho thấy rất nhiều điểm đen gần xích đạo của sao Diêm Vương, mỗi cái rộng đến hàng
trăm km Nó sẽ không hạ cánh xuống sao Diêm Vương mà tiếp tục bay, tiến sâu hơn vào vành đai Kuiper, nơi mà các nhà khoa học cho rằng được tạo thành bởi hàng trăm vật thể băng đá
Tàu New Horizons trông như chiếc đàn piano dát vàng Nó cao 0,7m, dài 2,1m
và rộng 2,7m Vào thời điểm phóng, nó nặng gần 500 kg
NGÔ MINH
Trang 6ĐỘT PHÁ MỚI TRONG ĐIỀU TRỊ HIV/AIDS
Theo Hãng tin UPI hôm qua, một nhóm chuyên gia từ 2 trường ĐH
Northwestern và Vanderbilt (Mỹ) đã tìm ra phương pháp mới nhất
để tiêu diệt vi rút HIV trong cơ thể
Sau thời gian nghiên cứu, các nhà khoa học phát hiện rằng ngay
sau khi xâm nhập cơ thể vật chủ, HIV lập tức bám vào các tế bào
CD4+T, được xem là “tổng tư lệnh” của hệ miễn dịch, rồi chiếm
đoạt nguồn cung cấp glucose và các chất dinh dưỡng khác để phát
triển và phân bào trước khi tấn công sang các tế bào khác
Từ đó, người bệnh tăng nhu cầu nạp đường và thèm ăn nhưng
càng nạp nhiều dưỡng chất thì HIV và tế bào CD4+T càng phát
triển mạnh Sự phát triển quá mức của CD4+T còn dẫn đến các
bệnh cơ hội liên quan đến hệ miễn dịch cũng như gây ra tình trạng
viêm nhiễm nghiêm trọng các cơ quan nội tạng, chuyên san PLOS
Pathogens dẫn lời Phó Giáo sư Harry Taylor thuộc nhóm nghiên
cứu cho biết
Đến nay, chưa ai tập trung nghiên cứu quá trình HIV “chuẩn bị lực
lượng và hậu cần” trước khi tổng tấn công hệ miễn dịch Giờ đây,
nhóm của ông Taylor không những phát hiện cách thức HIV rút
rỉa dưỡng chất từ tế bào CD4+T mà còn tìm ra cách khóa nguồn
cung cấp này bằng một hợp chất đang được thí nghiệm, dẫn đến
vi rút bị chết đói Trong điều kiện phòng thí nghiệm, HIV không còn
đủ sức phân bào và chết dần, theo chuyên san PLOS Pathogens
“Dù cũng làm chậm quá trình tăng trưởng của tế bào miễn dịch nhưng cách tiếp cận mới có thể phá hủy năng lực của HIV”, ông Taylor nhận xét
Bên cạnh đó, phát hiện mới hứa hẹn cũng sẽ có nhiều ứng dụng trong điều trị ung thư vì các tế bào ung thư được cho là có cùng
“cơn thèm ăn” đối với glucose và các dưỡng chất khác trong tế bào để tăng trưởng và lan rộng
THỤY MIÊN
TIN KHOA HỌC - CÔNG NGHỆ
MỸ TUYÊN BỐ TÌM RA KHÁNG THỂ CHỐNG LẠI VIRUS MERS
Các nhà khoa học Mỹ tuyên bố đã tìm ra kháng thể có khả năng chống lại virus MERS-CoV nhờ thí nghiệm trên chuột
Theo Popular Science, một tập đoàn dược phẩm Mỹ công bố kết quả nghiên cứu trên trong tạp chí PNAS của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ hôm 30/6
Các nhà nghiên cứu sẽ tiếp tục tiến hành các thử nghiệm tiếp theo, bao gồm cả thử nghiệm lâm sàng trước khi hoàn chỉnh phương thuốc và đưa nó vào sản xuất đại trà
Hiện khoa học vẫn chưa thể hiểu rõ cơ chế gây bệnh của Hội chứng MERS để tìm ra thuốc đặc trị Tuy nhiên, với việc tìm ra kháng thể chống lại virus MERS-CoV, các nhà khoa học đều tin tưởng rằng sẽ sớm ngăn chặn MERS trở thành đại dịch trên toàn thế giới
HẠO NHIÊN
DỄ CHẾT SỚM VÌ NGỒI QUÁ NHIỀU
Một nghiên cứu cho thấy ngồi hơn 8 tiếng đồng hồ một ngày được liên
kết với việc làm tăng 90% nguy cơ bị tiểu đường loại 2, theo Mercola
Trong nhiều thập niên qua, tập thể dục được coi là giải pháp tối ưu
cho lối sống ít vận động Tuy nhiên, mặc dù tập thể dục, đặc biệt là tập
trong khoảng thời gian ngắn với cường độ cao giúp mang lại sức khỏe
tối ưu, nhưng một số nghiên cứu cho thấy nó cũng không thể chống
lại các tác động của việc ngồi quá nhiều Trong thực tế, tỷ lệ tử vong do
ngồi nhiều tương tự như việc hút thuốc Vì thế, hãy ngồi khi thật sự cần
thiết để tránh những rủi ro liên quan đến sức khỏe
Các nhà nghiên cứu từ Đại học Utah (Mỹ) vừa phát hiện ra cách có thể
giúp giảm bớt những rủi ro cho những người làm việc văn phòng khi
mà việc ngồi nhiều là không thể tránh khỏi: đi bộ 2 phút sau mỗi giờ,
ngồi ít hơn 3 giờ một ngày, luôn đảm bảo chuyển động, chọn bàn
làm việc đứng
HUỲNH MY