Ngudi dàn eàe dàn toc Ihiéu so sinh song trong eàe khu du Ijeh này thudng dugc tao dièu kién thuàn Igi de ed thè tham già vào eàe boat ddng djeh vu du Ijch, vùa gdp phàn bào Idn thién nh
Trang 1VÀN HÓA TOC NGlTÒI TRONG XU THÈ DAY MANH CIAO Ll/U VÀN HÓA VA PHÀT TRIÉN
DU LICH MIÈN NÙI HIÉN NAY
Tran Thi Mai Lan
Trong khoàng vài thàp nièn Ird lai day, du Ijch dà va dang phàl triln manh me
va mang lai thu nhàp eho ngudi dàn d tal eà eàe quòc già, vùng lành thó Ò Viél Nam, ngoài eàe loai hình du Ijeh nhu du Ijch chùa bénh, du Ijeh nghi ngoi, giài tri,
du Ijch thè thao , du Ijch vàn hda ngày càng nhàn dugc sy quan tàm cùa du khàeh trong va ngoài nude Dàc biél, loai hình du Ijeh này ngày càng phàl trién d dja bàn eàe linh mién nùi va vùng ddng bào dàn toc Ihiéu so
Hàu bèi eàe tour du Ijch d vùng mién nùi Viél Nam déu gàn vdi cành quan, dièu kién song va vàn hda cùa eàe toc ngudi Hoat ddng du Ijch phàl trién d vùng mién nùi da làm eho cành quan, ddi song eàe dàn toc Ihiéu so ed sy bién ehuyén khà
rd net Sy phàl trién cùa du Ijeh d eàe dja phuong mién nùi hién nay ehù yéu dudi hai hình thùc: xày dyng eàe diém du Ijch ed sy chgn lya va giùp do cùa ehinh quyèn
va eàe co quan ehuyén mdn; du Ijeh cdng dòng ty phàl xuàt phàl tu nhu càu thyc té
Hình thùc thù nhàt thudng là khu du Ijeh ed quy md Idn, ed quy hoach va làp
dy àn phàl trién, mang finh ehién luge làu dai Dd thudng là eàe khu du Ijch mang tàm ed qude già, càp vùng hoàc càp tinh nhu eàe vudn quòc già, khu bào tèn thién nhién, cdng vièn dja chat, làng vàn hda du Ijeh, eàe diém du Ijeh cdng dòng nói liéng d Sa Pa, Dà Lai, Ngudi dàn eàe dàn toc Ihiéu so sinh song trong eàe khu du Ijeh này thudng dugc tao dièu kién thuàn Igi de ed thè tham già vào eàe boat ddng djeh vu du Ijch, vùa gdp phàn bào Idn thién nhién va vàn hda cùa càc dàn toc trong vùng, vùa dugc hudng Igi tu ehinh viéc khai thàc càc già trj vàn hda vài thè va phi vài thè dugc bào tdn ày de phàl trién du Ijeh
Hình thùc thù hai thudng dièn ra d nhùng dja diém tuong dói thuàn Igi ve
dudng giao thòng, co uu thè ve cành quan hoàc nhd vào sy khàm phà dàu tièn cùa mot nhdm du khàeh nhd, sau dd, ddi tugng tham quan dugc md rdng va này sinh càc boat ddng djeh vu du Ijch ty phàl trong cdng dòng nhàm dàp ùng nhùng nhu càu
TS., Vién Dàn toc hoc
Trang 2VIĨT NAM HOC - KY YĨU HÒI THẰ QUÒC TĨ LĂN THÙ^ TU
khăc nhau cùa khăeh du Ijch Diỉn hình cùa hình thùc du Ijeh năy lă Mai Chău (Hda Bình) va mdt sd diĩm du Ijch ty phăl d San La nhu băn Pùt, ho Chiĩng Khoi, sudi nude ndng Chiĩng Ddng (Yỉn Chău), Tai căc dia phuong năy, eăe boat ddng du Ijch ehi dugc sy quăn ly cùa ehinh quyỉn dja phuong ve măt an ninh trai ty, quăn ly khăeh luu Ini, cdn nhùng văn de liĩn quan dĩn quy md, finh chat, xu hudng phăt triĩn, viĩc gin giù, giao luu văn hda dĩu chua dugc quan tăm, ngudi dăn ddng vai Ird quyĩt djnh trong vice thu bùi va phăt triĩn du Ijch Du Ijch d nhùng dja phuong năy ed phăt triĩn bay khdng, phăt triĩn d mùc dd năo va phăl triĩn theo chiĩu hudng năo trong tuong lai hoăn toăn dya văo khă năng thich ùng cùa ngudi dăn
Qua thyc tĩ phăt triĩn du Ijeh d mot sd dja phuong miĩn nùi nude la, chùng idi nhăn thăy răng, du Ijeh dă ed nhùng tăc ddng nhăt djnh dĩn ddi sdng cùa căc idc ngudi Ihiĩu sd eă theo chiĩu hudng tieh cyc va fiĩu cyc
Nhùng tăc dòng tieh cuc
- Du Ijeh khoi day Idng yĩu quĩ huong dal nude cùa indi con ngudi mdt căch
ly nhiĩn, gdp phăn giăo due nhùng băi hgc ve dja ly, Ijeh su, my ihuăt va dăn Ide hgc mot căch Ihiĩl thyc nhăt, lăm phong phù Ihĩm sy hiĩu biĩl cùa ngudi dăn eùng nhu du khăeh ve con ngudi, cănh văt ó căc vùng miĩn khăc nhau
- Mot trong nhùng Igi ich de nhăn thăy nhăt cùa du Ijeh lă lang thu nhăp, năng cao ddi sdng cùa ngudi dăn căc dăn toc Ihiĩu sd Ve góc dò kinh tĩ, du Hch ddng gdp ly trgng Idn eho thu nhăp cùa dja phuong Ò Mai Chău (Hda Bình), nhùng ngudi tham giă djeh vu du Ijch ed thu nhăp cao hon so vdi nhùng ngudi lăm thuăn ndng lù 2-7 lăn; nhùng ngudi tham giă del thd căm, cung căp san phăm dỉi eho du Ijch ed thu nhăp cao hon nhting ngudi lao ddng thuăn ndng lù 2-4 lăn (nam 2010) Ddi vdi nhùng ngudi Hmdng, Dao thudng xuyĩn di băn bang d khu vyc thj tran Sa
Pa (Lăo Cai) Ibi thu nhăp tu du Ijch ed thỉ chiĩm tu 10-50% tòng thu nhăp cùa ho giă dình trong vòng mot thăng (nani 2010)
- Ve mal xă bòi, du Ijch góp phan tao viĩc lăm eho ngudi dăn song ó miĩn nùi Nam 1995, so lao dòng lăm viĩc trong ngănh du Ijch d khu vyc miĩn nùi lă 5.304 ngudi, dĩn 1998 dă ed 6.956 ngudi, cuòi năm 2001, du Ijch thu hùl dugc 8.600 lao dòng, ben canh dò lă mot lyc lugng Idn lao ddng giăn tiĩp', trong so nhùng lao dòng firn dugc viĩc lăm trong ngănh du Ijeh eó mot ho phăn khòng nhó lă ngudi dăn toc Ihiĩu so, nhăt lă nhting ngudi phu nù Du Ijeh giùp hg ed khă năng căi Ihien thu nhăp vdi căc cdng viĩc dò văt va hon so vdi lao ddng ndng nghiĩp, lai ed thỉ lăn diing dugc khă năng vdn ed cùa nhùng ngudi phu nù dăn tdc ve del văi, thĩu Ihùa
1 Dăo Duy Tuăn, Du Ijch văn hda vùng miĩn nùi va toc nguòi, www.evironment.vina
.blogspot.eom
Trang 3VÀN HÓA TOC NGaÒI TRONG XU THE
de che tàc càc san phàm luu niém Du Ijeh dà tao nèn bude Ihay dói Idn trong cudc sdng cùa hg Cùng nhd ed du Ijeh, sy phàn cdng gioì trong lao ddng lai mot so già dình dà ed sy bién ehuyén, vj thè cùa ngudi phu nù trong già dình dugc nàng lén Nhùng viéc làm do du Ijeh mang lai dà gdp phàn xda ddi giàm nghèo, phàn nào làm giàm àp lyc eho mdi trudng, gdp phàn ngàn chàn té nan phà rùng va eàe té nan xà bòi phàl sinh lù tình trang du Ihùa lao ddng
- Du Ijch gdp phàn md rdng giao luu, làng eudng sy hiéu biél làn nhau giùa càc tdc ngudi Trude kia, eàe cdng ddng dàn toc Ihiéu so thudng song khép kin, sy tiép xùe vdi eàe tdc ngudi khàc sdng ké càn chi thinh thoàng dién ra d eàe phién chg Du Ijeh phàt trién dà dua khàeh du Ijeh lù mgi quòc già, dàn tdc, mgi lùa tuoi, làng Idp xà hdi, nghé nghiép khàc nhau dén cdng ddng cùa hg, giùp eho nhùng ngudi dàn tdc Ihiéu sd ed co hdi giao luu tiép xùe va hiéu biél nhiéu hon vdi eàe cdng ddng dàn tdc khàc, giùp eho càc tdc ngudi khàc nhau d Viét Nam ndi riéng va
d càc qude già Irén thè gidi ndi chung xich lai gàn nhau hon
- Du Ijch gdp phàn làm hdi sinh nhùng già trj vàn hda tudng chùng dà hi mai
mgfi làng quén Trong bdi cành hién nay, càc dàn toc Ihiéu so dà tiép càn nhiéu hon
vdi vàn hda cùa ngudi Kinh, thè hién trong trang phye, nhà cùa, ngdn ngù, phuong fi^n vàn ehuyén , eùng vdi nd là xu hudng eàe le hdi, phong tue va nghé thù cdng truyén thdng cùa hg eùng dàn mai mot theo thdi gian Khi phàt trién du Ijeh d vùng dàn toc Ihiéu so Ibi vàn hóa truyén thòng cùa càc toc nguòi Ihiéu so lai eó co bòi phàt trién nhàm giù gin va phàt huy bàn sàe dàn toc cùa mình, vi chi eó bàn sàe vàn hda truyén thòng mói eó thè mai ggi, giù chàn khàeh du Ijch dén vói dja phuong Dièu này khién eho nguòi dàn eó y thùc hon trong viéc khòi phye, gin giù va phàt huy bàn sàe vàn hóa cùa mình vi muc dich phàt trién du Ijch làu dai
- Nguòn thu lù du Ijch eùng dòng góp mot phàn lón eho viéc nàng càp co so v§t chat lai eàe diém, khu du Ijch Tinh dén nam 2010, trén dja bàn eà nuóe eó hon 2.000 di tieh Ijch su vàn hóa dà dugc còng nhàn càp Quòc già va bang ngàn di tieh dugc dja phuong còng nhàn Cùng vói viéc còng nhàn này, Nhà nuóe dà dàu tu bang ngàn ty dòng eho còng tàc bào dudng, lón tao va khòi phye di tieh Ben canh nguòn kinh phi cùa Nhà nuóe eó mot phàn dòng góp quan trgng tu boat dòng tham quan du Ijeh ó mién nùi va vùng dòng bào dàn toc thiéu so nuóe la Ò nhùng dja
phuong ma du Ijch dà dugc phàt trién lù tuong dói som, nhùng nguòn thu cùa dja phuong eó dugc tu du Ijch dà dugc trich dàu tu Irò lai eho du Ijch nhu : xày dyng,
cài tao dudng sa, eho ngudi dàn vay vón uu dai de md rdng kinh doanh, dàu tu bòi
dudng eho càc ddi vàn nghé a càc bàn làng de làm phong phù thém càc hình thùc
trình dién du Ijeh mang bàn sàe dja phuong
Trang 4VIĨT NAM HOC - KY YĨU HÒI THẰ QUÒC TĨ LĂN THlT TU
Nhùng tăc ddng tlĩu cuc
O vùng miĩn nùi, do thdi liỉi lanh giă, nhu cău ăn udng, sudi ăm, dot lùa trai cùa khăeh du Ijeh dă lăm giă lăng ăp lyc lĩn lai nguyĩn rùng Cùng lai mot so diĩm
du Ijeh miĩn nùi, diỉu kiĩn co sd ha lăng chua theo kjp mùc dd phăt triĩn nhanh cùa
du Ijch da lăm xuăt hiĩn tình trang măi ve sinh, d nhiĩm khă nghiĩm trgng (nhu d băn Lăe, Mai Chău, Hda Bình), mot sd hg kinh doanh du Ijeh do chua xăy dirng
dugc he thdng xù ly ve sinh dă ddn bel căc chat thăi ra khu vyc sau nhă gay nỉn
hiĩn tugng măt my quan thdn băn, lăm ănh hudng dĩn mdi truóng song va sue khòe cùa còng dòng Ò Sa Pa va mot so diĩm du Ijeh khăc, răc vùt bua bai ngay lai khu vyc trung tăm du Ijch, khòng dugc thu dgn va xù ly dùng quy căch; mot so san phăm ly nhiĩn dugc khai thăc qua mùc nhu : boa phong lan, căc loai thù rùng bj băi, giĩl de lăm nhùng món ăn dăc san vùa tao hình ănh phăn căm dói vói khăeh
du Ijeh vùa gay lón hai dĩn mói trudng sinh thăi d căc khu du Ijch
- Thuong mai hda da va dang giă lăng d hău bỉi eăe diĩm du Ijeh Thuong mai hda dugc thỉ hiĩn d radi sd hiĩn lugng sau:
+ Chat lugng cùa bang luu niĩm dugc lăm thù cdng de băn eho khăeh du Ijch khdng dugc dăm băo eă ve giă tri va y nghTa su dyng Ò mdt sd noi, ngudi ta băn eho khăeh du Ijch nhùng san phăm trang sue giă, nhùng san phăm thù cdng khòng dugc lăm bang dùng chat liĩu va ky thuăl truyĩn thdng cùa ngudi dăn căc dăn toc thiĩu sd vdi giă dal hon că giă cùa nhùng san phăm Ihăt
^- Nhùng boat ddng văn hda, le bỉi dă bj măi di khdng gian văn hda thyc va dugc thay bang căc boat ddng trình diĩn Mdt sd nghi le dăc trung cùa ddng băo căc
dăn Ide thiĩu sd nhu le căp săe cùa ngudi Dao, le hdi Long tòng cùa ngudi Tăy, le
mùng nhă mdi, trình diĩn trdng ddng cùa ngudi Ld Lo dugc san khău hda theo y tudng ehù quan cùa nhùng ngudi ngoăi cdng ddng dăn toc dd Căch lăm năy khdng mang lai nhiing san phăm du ijch ed chat lugng vi nd khdng dugc găn vdi eăe y nghTa văn hda, y nghTa tinh thăn dieh thyc cùa ngudi dăn căc dăn toc thiĩu so Nhùng boat dòng trình diĩn văn hóa de phye vii khăeh du Ijeh nhu vay dă lăm rihai dăn chat truyĩn thòng vón eó khiĩn eho khòng nhùng khăeh du Ijeh ma ehinh the he trĩ cùa còng dòng toc nguòi hiĩu sai lĩch ve văn hda truyĩn thdng cùa ehinh mình Diỉu năy cùng khiĩn eho nhùng tiĩl muc trình diĩn d căc dia phuong dĩu na nă gidng nhau, khdng ed diĩm nhăn ghi dău ăn riĩng cùa lùng dja phuong, lăm giăm sue thu hùl ddi vdi khăeh du Ijeh
+ Khăeh du Ijeh bj lăm phiĩn vdi eăe hình thùc nhu: nguòi dăn ddi liĩn khi khăeh chup ănh; nhùng ngudi băn bang rong ehay theo khăeh du Ijch, văy lăy hg d mgi noi, mgi lue de năi ni hg mua bang eho mình, tham chi cdn thdng qua viĩc băn bang de xin liĩn cùa khăeh
Trang 5VÀN HÓA TOC NCaÒI TRONG XU THE
+ Sy canh tranh khdng lành manh giùa nhùng ngudi phye vu du Ijch
Nhùng hién tugng trén vùa làm màt my quan du Ijeh, vùa khién khàeh du Ijeh càm thày khd ehju
- Du Ijch làm thay dói ddi sdng xà hdi cùa mdt bd phàn ngudi dàn Nguòn thu
lù du Ijch khdng ddng déu giùa nhùng ngudi tham già djeh vu du Ijeh ed thè gay nén sy bài bình dàng, làm ran nùi eàe mói quan he trong noi bd cdng dòng Nhùng ngudi dàn toc thiéu so tham già djeh vu du Ijch ó mot so dja phuong, dién hình là ó
Sa Pa (Lào Cai) thuong ddi khdi nhà trong khoàng thdi gian dai de dén vdi khu du
Ijch, bang ngày fiép xùe vdi cudc sdng dd thj va dà eó nhùng thay dói trong càch
nghT, càch sdng Dièu này khién hg khd khan hon trong viéc hda dòng va gàn bd vdi cdng ddng ma hg dà sinh ra va lón lén trude khi ed du Ijeh Nhiing ngudi phu nù
phài lam ddi xa tràch nhiém làm vg, làm me, làm bà cùa mình de dén song a eàe
khu du Ijch trong dièu kién khd khan, thiéu thón Mdt bd phàn thanh thiéu nièn, nhàt là nhùng tré em gài vi ehay theo mói Igi ma du Ijch mang lai da dành màt co hdi dén trudng de nàng cao hiéu biél, ngoài ra, chùng eùng rat de bj càm dò va Ird thành nan nhàn cùa càc té nan xà boi
- Du Ijeh dén vói eàe còng dòng toc nguòi mang theo càc té nan xà bòi ó dja phuong Du khàeh dén vói càc vùng mién nùi dem theo lòi song giàu sang, làng phi
va nàng ve nhu càu huóng thy, dói làp vói lòi song thanh dam, nghèo khó cùa nguói dàn toc thién so dà nhanh chóng cuón ngudi dan, nhàt là nhùng nguòi tré tuoi theo
lòi song dò cùng vói nhùng mài trai cùa nò Giói tré fiép thu rat nhanh nhùng yéu tó vàn hóa ngoai lai do khàeh du Ijch mang dén, trong dò eó nhùng yéu tó khòng phù hgp vói vàn hóa va phong tue làp quàn cùa dòng bào Ben canh dò, ó càc khu vyc xung quanh càc le bòi thuong xuàt hién té nan ed bae dudi càc hình thùc nhu: ehgi
gà, xdc dTa Càc loai té nan vón phó bién ó eàe vùng dò thj nhu: mai dàm, ma tùy, nhiém HIV cùng da eó mal ngày càng nhiéu ó càc vùng dal vón rat yèn bình truóe khi eó sy phàt trién cùa du Ijch va nò ành huóng trye tiép dén thè he tré ó dja phuong Ò Mai Chàu, so lugng nguói bj nhiém HIV ó khu vyc thj tran làng nhanh
lù dàu nhùng nàm 90 tró lai day, trong dò bao gòm nhiéu thanh nièn nghién ma tùy
va nhùng phu nù hành nghé mai dàm Nhiéu tré em ó Sa Pa khòng ehju ve nhà ma chi thich lang thang di choi cùng khàeh du Ijch, di bj Igi dyng de làm nhùng viéc xàu nhu: bàn ma tùy, mói giói mai dàm, eó thè bj lam dyng finh dye, bi nhiém HIV Càc té nan này dà làm bang hoai dao due va càc già trj vàn hóa toc nguòi
Tu nhùng tàc dòng tieh cyc va liéu cyc néu trén, eó thè thày rd dugc mdt so vàn de ve phàt trién du Ijeh thiéu ben viing d mién nùi va ddng bào càc dàn tdc thiéu sd nhu sau:
Trang 6VIĨT NAM HOC - KY YĨU HÒI THẰ QUÒC TĨ LĂN THÙ TU
• Mói de dga dói văi mói truăng song cùa nguăl dăn
Trude hĩt lă sue ĩp ddi vdi mdi trudng ty nhiĩn Sy giă lăng sd lugng khăeh trong nhiing thdi diĩm nhăt djnh khiĩn eho nhu cău fiĩu thy nude, thyc phăm, nhiĩn liĩu lăng dot biĩn va lăm giă lăng chat thăi, nhăt lă eăe loai chat thăi cdng nghiĩp d căc dja phuong vdn chua dal văn de eoi trgng viĩc xù ly răc thăi, khiĩn eho mai trudng bj d nhiĩm, ănh hudng khdng nhd Idi sue khde cùa ngudi dăn sinh sdng lău dai trong khu vyc Viĩc quan tăm dĩn văn de mdi trudng d hău hĩt căc diĩm du Ijeh chua dugc ehù trgng, d mot sd diĩm du Ijeh Idn, văn de mdi trudng dă băi dău dugc quan lăm nhung viĩc khăc phye finh trang d nhiĩm văn cdn chăm Ben canh dei, lugng ngudi ddng due cùng viĩc giă lăng sd lugng nhă nghi cùa căc khu du lich dă phă vd cănh quan, mdi trudng sdng yỉn bình vdn ed cùa ngudi dăn căc dăn tdc Ihiỉu
sd, cudn hg theo căc boat ddng du Ijeh sdì ddng va tình trang dd lăm măt dăn nhùng dăc trung văn hda trong Idi sdng cùa căc dăn tdc tai ehd, ddng nghTa vdi viĩc nhtjn g yĩu ld văn hda dăc săe hăp dăn va thu bùi khăeh du Ijeh bj mai mdt dăn
• Ngirăl dăn căc dăn toc thlỉu so phăi dói măt văi nhùng rùl ro ve kinh tỉ
Ò nhiing khu du Ijeh dugc quy hoach, ngudi dăn ed thỉ bj măt dal - phuinig liĩn san xuăt ehinh; sinh kĩ cùa hg vi thỉ phăi dya văo boat ddng djeh vu du Ijch nhung tình hình phăt triĩn du Ijeh d dja phuong khdng dn djnh, phu thude nhiĩu văo nhu cău du Ijeh, dao ddng theo tình hình kinh tỉ, ehinh trj va phu thude nhiĩu văo khă năng ty thich ùng cùa cdng ddng Ngudn thu nhăp cùa bd phăn dăn cu năy vi
thỉ cùng rat băp bĩnh Ò nhùng dja phuong ma du Ijch phăt triĩn ty phăt, mùt ĩò
rùi ro năy cdn cao hon nùa
• Su biĩn dói văn hóa truyĩn thòng cùa cóng dòng
Sy tiĩp xùe rdng răi va giao Ihoa văn hda manh me giùa cdng ddng tdc nguòi
lai ehd vdi khăeh du Ijch khiĩn eho văn hda truyĩn ihòng cùa hg co nhùng thay dỉi
tieh cyc va liĩu cyc Thay dói văn hóa sĩ lă lich cyc nĩu nhu còng dòng dò biĩl tiep thu nhùng yĩu tó văn hóa mói de lăm giău thĩm vón văn hóa truyĩn thòng cùa mình
va ngugc lai, se lă liĩu cyc nĩu nhu ngudi dăn du nhăp nhùng yĩu ld văn hda khòng lănh manh hoăc klidng phù hgp vdi cdng ddng dăn toc dd Thyc tĩ eho thăy răng, nhùng ănh hudng tiỉu cyc dĩn vdi cdng ddng eăe dăn toc thiĩu sd rd net hon
• Su ehm sĩ kinh tĩ ra ngoăi còng dóng
Day lă diỉu thudng gap d tal eă căc diĩm du Ijch khi liĩu thu eăe san phăm du Ijeh, nhăt lă mal bang luu niĩm Do nhùng cdng ddng dăn cu d miĩn nùi trude day ehù yĩu văn trong giai doan kinh tĩ ty căp ty tue, san phăm lăm ra ehi liĩu cùng trong ehinh cdng dòng cùa mình nĩn truóe nhu cău cùa khăeh du Ijch, hg thudrig phăi nhăp bang luu niĩm cùa căc toc nguói khăc, lù căc dja phuong khăc, Ihan ehi
Trang 7VÀN HÓA TOC NCaÒI TRONG XU THE
là bang hóa lù ben kia bién giói de bàn Nhùng san phàm nhàp lù ben ngoài eó khi cdn làn ài nhùng san phàm cùa dja phuong Dudi hình thùc này, Igi ich kinh té cùa ehinh hg dà bj ehia sé eho nhùng ngudi ngoài cdng dòng
Quan niém sai làm cùa ehinh quyèn dja phuong va nhùng ngudi dàn tham già djeh vu du Ijch khién eho du khàeh càm thày khdng bài Idng, gay càn Ird dén khà nàng md rdng va phàl trién du Ijch
Tai mot so dja phuong, ngudi la nghT ràng làm du Ijeh giùp hg ed thè già làng thu nhàp dudi mgi hình thùc, bài cu de nghj nào cùa khàeh du Ijch, tham chi là nhùng de nghj nhàm già làng sy thàn thién giùa khàeh va ngudi dàn lai ehd nhu: ehyp ành, Ihanii già càc boat ddng sinh boat, san xuàt eùng ngudi dàn cùng déu phài Irà bang lién Ò mèi sd dja phuong, do nàm bài dugc y thich khàm phà cùa du kliàch nén nhùng ngudi làm du Ijeh cdn eó tình théu del nén nhùng tình lièi, càu ehuyén khdng ed thyc, khdng phù hgp vdi phong tue cùa ngudi dàn eàe dàn Ide lai ehd nhàm kiém Igi Nhùng viéc làm nhu vày khién eho khàeh du Ijeh càm thày khdng bài long Hg càm thày mình bj Igi dung ehù khdng phài là dugc phye vy theo dùng nghTa Mot sd noi khàc, ngudi dàn lai qua ehay theo thj hiéu cùa mot bd phàn khàeh du Ijch ma dành mài bàn sàe vàn hda dàn tdc khién eho du khàeh khdng cdn tìm thày nhùng net dàc trung dàn tdc, dàc trung vàn hda cùa hg Tai hàu hét càc diém du Ijeh, nhàt là càc diém du Ijch mang tinh ty phàt, nhùng ngudi làm du Ijch khdng luu tàm Idi vice phàt trién du Ijch làu dai, hg khai thàc lai nguyén thién nhicn, càc di san van hóa vàt the mot càch trict de nhàm dat dugc lai ich truóe màt
ma khòng luòng dugc nhùng gì sé xày ra trong tuong lai Do vay, ó nhiing dja phuong dò, viéc phàt trién du Ijch khòng mang finh ben vùng
Tu quan niém sai làm dén càc hành dòng khòng dùng dàn cùa nhùng nguói làm du Ijeh vò finh dà phà hoai du lich ó mot so dja phuong, ành huóng trye tiép tói
XU hudng phàt trién du Ijeh cdng ddng va dàn dành màt co hdi phàt trién du Ijeh vàn hóa cùa eàe toc ngudi
Trong XU hudng toàn cau hda hién nay, sy giao luu, tiép xùe giùa càc quòc già, vùng mién ngày càng dugc day manh, du Ijch ed ddng gdp khdng nhd vào qua trình này Du Ijch phàt trién manh d khu vyc nào Ibi nhjp song d khu vyc dd càng Ird nén hdi ha va ed sy thay dói manh me Sy thay dói dd dugc thè hién d cà hai mal: lich cyc va liéu cyc Thyc té d càc vùng du Ijch vàn hda cùa Viél Nam hién nay eho thày du Ijeh phàt trién mang finh ty phàt cao, mot so noi hàu nhu khdng ed hoàc ed rat il sy quàn ly va dièu ehinh cùa càc càp ehinh quyèn, co quan du Ijch, co quan quàn ly vàn hda ddi vdi càc boat ddng du Ijch dien ra d dja phuong Chinh
vi thè, còng tàc djnh hudng phàt trién du Ijch de dàm bào hai hda trong viéc hudng Igi lù du Ijch cùa cdng ddng, phàt huy nhùng ành hudng tieh cyc va làm giàm thiéu
Trang 8VIĨT NAM HOC - KY YĨU HÒI THẰ QUÒC TĨ LĂN THÙ' TU
nhùng tăc ddng liĩu cyc lù du Ijeh văn cdn bj han che nhiĩu Nĩu ngudi dăn tiĩp tue tham giă văo căc djeh vy du Ijeh theo căch nghT va căch lăm cùa hg, chi ehay theo nhiing mdi Igi truóe măi Ibi chăc chăn sĩ khòng trănh khòi tình trang mai mot văn hóa truyĩn thòng kỉm theo sy xuòng căp ve chat lugng cùa du Ijch De du Ijch văn hóa eó thỉ phăt triĩn dùng huóng, lănh manh va phăt huy dugc nhùng mal tieh cyc cùa nò, nhùng nguòi tham giă văo căc boat dòng du Ijeh truóe hĩt căn phăi eó nhăn thùc dùng dăn Chinh quyỉn, căc co quan văn hóa, eăe tó ehùc ehinh trj - xă bòi ó dja phuong eó du Ijeh căn phăi tieh cyc giăi thich, văn dòng eho dòng băo eăe dăn toc eó y thùc băo ve lai nguyĩn thiĩn nhiĩn, gin giù va băo lón văn hóa truyĩn thòng, vi dò lă nhùng yĩu tó văn hóa quan trgng, quyĩt djnh de dja phuong co thỉ duy tri, mó ròng va phăl triĩn du Ijch Chinh quyỉn căc dja phuong eó phăt triĩn du Ijch nĩn lăng cuòng dău tu eho eăe boat dòng băo ve mói trudng, lai nguyĩn thiĩn nhiĩn, băo tdn, phăt triĩn văn hda, tao dă eho ngudi dăn phăt triĩn du Ijch, giùp ddng băo xda ddi giăm nghỉo, viron lĩn lăm giău ehinh dăng
Du Ijeh ed phăt triĩn ben vùng bay khdng phu thude phăn Idn văo cdng tăc băo tdn, phăt huy dăc trung văn hda truyĩn thdng cùa eăe tdc ngudi, nhd dd, kinh tỉ cùa miĩn nùi va vùng ddng băo dăn toc thiĩu sd mdi dăn dugc căi thiĩn, rùl ngăn khoăng căch chĩnh lĩch ve phăt triĩn kinh tĩ - xă boi giùa miĩn nùi va miĩn xudi, dùng nhu djnh huóng cùa Dăng la trong còng eugc dói mói phăt triĩn dal nuóe: ehù trgng khai thăc văn hóa nhu mot nguòn lyc dăc biĩt de phăt triĩn kinh tĩ - xă bòi, nhăt lă phăl triĩn căc ngănh còng nghiĩp văn hóa, djeh vu văn hóa va du Ijch văn hóa Nhu văy, văn hóa khòng phăi lă kĩl qua thu dòng cùa nĩn kinh tĩ ma lă nguyĩn nhăn, dòng lyc thùc day sy phăt triĩn kinh tĩ - xă bòi
Tăi liĩu tham khăc
1 Nguyĩn Văn Dinh, Tran Thi Minh Hda (dóng ehù biĩn, 2006), Gldo trình kinh tĩ du lich, Nxb Lao ddng Xă hdi Ha Noi
2 Bùi Xuăn Dinh, Giăo trình giăng dgy vdn hóa du lich, Ha Nói
3 Grant Evans (ehù biĩn) (2001), Bue khăm vdn hóa chău A, tiĩp cdn nhăn hgc, Nxb Van
hóa dăn toc, Ha Nói
4 Pham Huy Due (2011), Quan diĩm cùa Dăng ve xăy dung va phăt triĩn nĩn vdn hóa Viĩt Nam tiĩn tiỉn, dăm dă băn săe dăn toc, Băo Diĩn lù Dăng Còng san Viĩl Nam, căp
nhăt ngăy 28 thăng 12 năm 2011
5 Le Thj Ha (2008), Hogt dóng du lich tgi băn Lăe, xă Chiĩng Chău, huyĩn Mai Chău, tinh Hda Bình tu 2005-2008, Khóa luăn tòt nghiĩp ngănh văn hóa du Ijeh, Ha Nói
Trang 9VÀN HÓA TOC NCaÒI TRONG XU THÈ
6 Lo Thj Hanh (2012), Quan diém va gidi phdp: Vàn dóng dong bào ddn toc thiiu sé
tham già bào tón, phàt trién vdn hóa, góp phàn phàt triin du lich, htlp//eema.gov.vn,
càp nhàt ngày 12 thàng 6 nàm 2012, Ha Nói
7 Hiép hòi Bào lón thién nhién Quòc tè lai Viél Nam (1997), Xày dung ndng lue phuc vu
càc sàng kién ve du lich ben vùng (De euong dy àn)
8 Pham Thj Móng Hoa, Làm Thi Mai Lan (2000), Du lich vdi dàn toc thiiu sé ò Sa Pa,
Nxb Vàn hóa dàn toc Ha Nói
9 Nguyén Hanh Nguyén (2006), Khai thàc he théng di tieh li bòi khu vuc dào Quan Lgn
phuc vu eho phàt trién du lich, Klióa luàn tòt nghiép ngành Vàn hóa du Ijeh, Ha Nói
10 Dào Duy Tuàn, Du lich vdn hda vùng mién nùi va toc nguòi, www.Environmentvina
blogspot.eom