OẠI HỌC TỔNG HỢP HÀ NỘI TẠP CHÍ KHOA HỌC số 6 -1993 HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CÁCH MẠNG VIỆT NAM TRƯỚC ĐỔI MỚI.
Trang 1OẠI HỌC TỔNG HỢP HÀ NỘI TẠP CHÍ KHOA HỌC số 6 -1993
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CÁCH MẠNG VIỆT NAM TRƯỚC ĐỔI MỚI TỪ LỊCH s ử SUY NGAM
VẾ HIỆN TẠI
P G S - T P S P h ù n g Hữu P h ú
Đ ả c ố n í h ơ n g c ô n g t r ì n h c h u y ê n k h ả o vê l ị ch s ử n h à n ư đ c và p h á t l uậ t Việt N a m , t r o n g
đó c á c s ự k i ệ n, c á c v ă n b ả n đả đ ư ợ c k h ảo t ả kỹ c à n g T r o n g bài v i ế t n g á n g ọ n này tỏi
k h ô n g l à m lại n h ứ n g v i ệ c đó, m à m u ố n n h ì n lại m ộ t c á c h khái quá t n h ữ n g giai đoạn đã
q u a c ù a K ệ t h ố n g c h í n h t r ị c á c h m ạ n g n ư ớ c ta, n h ấ t là giai đ o ạ n 1 9 5 4 - 1 9 7 5 , đ ể t ừ đó
p h á t b i ể u đôi đí èu s u v n g h ĩ b ư đ c đ ầ u vè c ô n g c u ộ c đổi m đi hệ t h ố n g c h í n h t r ị c ủ a c h ú n g
t a h ô m n a y
I - T r a ớ c k h i b à n v ê n h ứ n g v ấ n <íê cụ t h ế , t h i ế t n g h ĩ c ủ n g c â n t h ố n g n h ấ t m ộ t c á c h
n h ì n q u á k h ơ T ừ n g à y đổi mđi, d ư ờ n g n h ư có xu h ư ớ n g n h ì n n h ậ n c á c giai đ o ạ n đả q u a
m ộ t c á c h q u á n g h i ê m k h á c ; n h ấ n m ạ n h c á c sai f âm, t h i ế u s ót ; p h ẻ p h á n m ột chi ồu
n h ữ n g h ạ n c h ế , k h u y ế t t ộ t m à k h ô n g c h ú ý p h â n t í c h đ â y đù h o à n c ả n h lị ch s ử cụ thể
k h ô n g t h ấ y h ế t n h đ n g t h à n h q u ả v ố n có và n h ứ n g y ế u tô' c ò n có t h ể k ế t h ừ a M ấy n ồ m
q u a, ở k h ắ p nơi, t r è n m ọ i d i ễ n đ à n , cơ c h ế t ệ p t r u n g , bao c ấ p bị lẻ n á n k h ò n g t h ư ơ n g t i ế c
Đ ả có m ấ y ai b ì n h t â m s u y n g h ĩ và n h đ lại m ộ t s ự t h ậ t : c h ú n g t a đ á n h Mỹ, t h á n g Mỹ,
g i ứ đ ư ợ c đ ộ c lẠp, c h ủ q u y ê n , g i à n h đ ư ợ c n o n s ô n g m ộ t m ối c h í n h là b à n g cơ c h è ấy Vè
s a u n à y , c h i í n g t a t u y ẻ n b ố đ o ạ n t u y ệ t vđi cơ c h ế này, c ũ n g đ ả m ấ y ai b ì n h t â m s u y xét ,
t h ử x e m t ừ t r o n g cơ c h ế c ũ , có c ò n n h ữ n g y ế u t ố n à o k h ả dĩ p h ả i " gạn đ ụ c khrii t rong" ,
c ầ n k ố t h ừ a và đỏi mới P h ù đ ị n h s ạ c h t r ơ n , q u a y n g o ậ t 180o t ừ c ự c n à y Srtng c ự c k h á c
là c â n b ệ n h x ư a n a y m á c đA n h í è u , và s ự đối c ự c g i ả n đơn, " th ái q uá" c ũ n g t h ư ờ n g là sự
k h ở i dfảu c ù a n h ữ n g sai f â m mới
Với c á c h đ ặ t v ấ n đè n h ư vậv, tồi có hai đ í è u s u y n g hỉ :
I I H ệ t h ố n g c h í n h t r ị c á c h m ạ n g c ù a c h ú n g t a t r o n g n h ữ n g nAm 1 9 5 4 - 1 9 7 5 , đã ho àn
t h à n h x u ấ t s ác, vẻ v a n g s ứ m ệ n h lị ch s ử c ủ a nó C h í n h nhrt cổ hộ t h ố n g c h í n h t r ị ấ y m à
e h i i n g t a đA k h a i t h á c , p h á t h u v đ£n đ ỉ n h cao s ứ c m ạ n h dAn t ộ c và thời đại đè đ ơ n g v ứ n g
đ ư ợ c ở t ư t h ế c h i ế n t h á n g t r o n g m ộ t t ì n h t h ế vô c ù n g gian n a n , s ổ n g gió S ự t h ậ t ấ y sẻ
k h ỏ n g ai v à k h ô n g bao giờ p h ù n h ậ n đ ư ợ c Nói n h ư thA', h o à n t o à n k h ô n g có n g h ĩ a là, hệ
t h ố n g c h í n h t r ị c ủ a c h ú n g t a th ời c h ố n g Mỹ k h ổ n g có n h ữ n g v^u t ố phi lý, n h ứ n g m ậ t
vếu k é m , r n à n h ứ n g m ặ t y ế u k é m đó lại bộc lộ đ ậ m n é t ờ giai đ o ạ n h ậ u c h i ế n Đấy c ũ n g
là m ộ t s ự t h ậ t , m ộ t s ự t h ậ t dế hi ểu, bỏì c h à n g có m ộ t s ự vậ t n à o k h ô n g c h ứ a đ ự n g t r o n g
nó b i ệ n c h ứ n g c ủ a hai m ậ t t ố t - x ấ u , m ạ n h - y ế u , t i ẻ n t i ế n - l ạ c h ậ u N h ư n g ờ t hời kỳ đo,
t ố t - m ạ n h - t i ẻ n t i ế n là yÁu t ố trội, là né t c h í n h, và vì, là c h í n h , là t rôi m à hệ t h ố n g c h í n h
t r ị c á c h m ạ n g đ ả c h i ế n t h á n g C ò n vẻ sau, k hi h o à n c ả n h đã t h a y đổi vẻ cơ b ã n , c h ú n g
55
Trang 2ta k h ô n g c h ị u đôi mới k ị p t h ờ i hệ t h ô n g c h í n h t r ị c h o p hù h ợ p vổi nhtfr»g yAu <âu k h á
q u a n m di , đẻ c á c y ế u t ố x ấ u - y ế u - l ạ c h ậ u p h á t h u y tÁ c ciụng, t h ì đó là lỗi c ú a h ứ n g !
c h ứ đ â u p h a i lồi crìa b ả n t h â n h ệ t h ô n g c h í n h t r ị c á c h m ạ n g !
1 2 Nói vè cơ c h ế c ũ , có lẽ c h ỉ n ẻ n n ói dó là cơ c h ế t ậ p t r u n g , hao c ấ p ; s a u r h ẽ n t r a n
cơ c h ế ấ v k h ô n g p h ù h ợ p n ứ a , c h ú n g t a đố c h u y ể n s a n g m ộ t cơ c h ế m đ i : cơ ( hè l ạ c h toá
k i n h d o a n h ; h a y r.ói n h ư c á c h nói g â n đAv cở c h ế t h ị t r ư ờ n g có sự q u à n lý cím ì h à nưđậ,
t h e o đ ị n h h ư đ n g xã hội c h ủ n g h ĩ a N h ư vậy tỏi đả h ớ t đi k h á i n i ộ m " q u a n l i ẻ r ỉảu n
đ ư ợ c g á n c h o co c h è q u à n lý t r ư ớ c đổi mới T h e o tôi, " q u a n liêu" t ự nó k h ô n g p là i là m
cơ c h ế q u à n lý, m à đó là m ộ t t h u ộ c t í n h t i ê u cực, m ộ t t ậ t b ệ n h g ắ n li ên ờ d ạ n g 'ôm ná với m ọ i cơ c h ế q u ả n lý, c ủ a mọi hệ t h ố n g c h í n h t r ị đ ả có, đ a n g có t r o n g l ị c h sử n h ả n lo|i
m ộ t t ậ t b ệ n h ỉ u ô n l u ô n p h ả i p h ò n g n g ừ a và c h ử a t r ị N ê u q u á n h ấ n m ạ n h yèi tỏ qu
liêu c ủ a cơ c h ế c ũ , đẻ d ấ n đ è n n g ộ n h ậ n r à n g , c ứ xóa cơ c h è cũ, c h u y ế n s a n g Ci c h ế m
là sẽ h ế t q u a n liốu K h ô n g p h ả i n h ư vậy, n g a y t r o n g cơ c h ế h ạ c h t o á n k i n h d o a i h cơ c
thị t r ư ờ n g , n ế u k h ô n g c ổ n h ữ n g b i ệ n p h á p p h ò n g n g ừ a t í c h c ự c , hi ệu q u ả i hi quan li
dưới n h ứ n g d ạ n g t h ơ c m â u s ắ c mới s ẽ c ò n n ặ n g n ê và n g u y h ại h ơ n n ữ a
2 N h ì n vê l ị ch s ử h ệ t h ô n g c h i n h t r ị c á c h m ạ n g ờ n ư ớ c t a n h ứ n g n ă m 1954 1975
t h ể t h á y r ỏ m ộ t k h o ả n g c á c h t ư ơ n g đôi g i u a n h ậ n t h ứ c lý l u ậ n và s ự t ỏ n t ạ i tầực tế;
t á c đ ộ n g t í c h c ự c , h i ệ u q u ả c ủ a h o ạ t đ Ang t h ự c t i ế n đối vđi t ư d u y ỉý l u ậ n , t ạ o ra sự
b à n g và t h ố n g n h ấ t g i ữ a lý l u â n - t h ư c t i ế n C h í n h n h ờ có s ự đ í è u c h ỉ n h n à y m è hệ thối
c h í n h t r ị c á c h m ạ n g đ ã v ư ợ t q u a n g u y cơ sai f ảm, n g à y c à n g có s ứ c m ạ n h , đ ể *uối cù
t ạ o r a t h á n g lợi
Vào n h ử n g n ô m 50, 60, t r o n g t ư d u y lv l u ậ n t r u ý è n t h ố n g c ủ a c h ú n g t a (và ' ủ n g là
d u y lý l u ộ n p h ô b i ế n , c h í n h t h ô n g c ưa n h ứ n g người c ộ n g s ả n k h ắ p h à n h t i n h ) , ỊUÁ độ
c h ủ n g h ĩ a t ư b a n ì e n c h ù n g h ĩ a Y ầ hội đ ô n g n g h ĩ a v ô i v i ệ c t h i ế t ỉ ập n £ n c huy ẻ? c h í n h
s ả n C á c Đ ả n g c ọ n g s à n iđn, íảu n ố m d a y đ ạ n k i n h n g h i ệ m n g h ĩ n h ư vậv, nó n h ư vậỊ
l ồm n h ư vậy La n h ĩ n g n g ư ời đi Vaũ t:on đ ư ò n g xá hội c h ủ n g h í a m u ộ n h ơn 30 ’ới n h ữ ngưo* a n h o m tP c h ú n g ta, V! c h ư a có k n h n g h i ệ m và vì n h i ẻ ư s ự r à n g tuộc k h á
q u a n r ũ n ^ đ ã n g h i , đ ã noi VÀ đ ả t h u l à m n h ư vậy, d ù r ồ n g , c h ú n g t-a đi lè n c h i n g h ĩ a hội k h ô n g p h ai t ừ , m ò la hò q u a c h ê đ ộ t ư b a n ; dù r à n g đí£u kiộn k i n h t.ế, t ì n h h ì n h gi
cAp, p h â n h ỏ a giai c ấ p , và n h á t là, h a n s á c vAn h ó a t r u v ẻ n t h ô n g d â n t ộ c cùa c h ú n g | |
k h á c hẲn với t ấ t c ả c á c n ư ổ c a n h " c ù n g hội c ù n g t h u ỳ è n " M ộ t t h ờ i c h ’J n f t a th àr | b t-ànì 3UV n g h i r à n g n h à mícic r ố í ' h m a n p đ ư ơ c x á v d ự n g s a u t h á n g lợi ciia Cieh m ạ
t h a n g Táiìi, m ộ t khi h o à n t h à n h vV> cơ h a n n h i ệ m vại c á c h m ạ n g d ả n tộc, (inn h ả , nh
d à n s ẻ c h u y ể n s a n g l ồ m n h i ệ m vụ r h u v Ê n c h ỉ n h vỏ s à n T ừ n h ậ n t h ứ c đ ơ n g i ả r đ ổ (cù
với n h i ê u n h ặ n t h ứ c dơn g i à n k h á c ) c h ú n g ta t h a y đôi c á c h đ á n h giá, c á c h phái ỉoại giậi
c ấ p t r o n g c á c h r i ạ n g x ã hội c h ủ n g h ĩ a ; đã d ẩ y n h a n h c ô n g c u ộ c cài t ạ o các t h i n h phầĐ
k i n h tè đ ư ợ c q u a n n i ệ m !à ’phi ' â hội c h u nghĩa", đ ã t i ế n h à n h c ổ n g n g h i ệ p H a x ả hội
c h ủ n g h ĩ a xả hội với m o n g m u ố n s ớ m t ạ o r a cơ sờ v ậ t c h ấ t kỹ t h u ậ t c h o c h ù n g h ĩ a xá hội T ấ t cà n h ữ n g v i ệ c i à m đó (fôu x u ả t p h á t t ừ V n g u y ệ n t ố t đ ẹ p là t ạ o r a ứ c m ạ n h
mới vê k i n h tố, c h í n h t r ị r ú a giHi f'Âọ cftng n h â n ; t ạ o r a m ộ t s ự c h u y ể n bi ến Vi c h ấ t của
k h ỏi l i ên m i n h eA n g - n ò n g \ t »Ím n h ữ n g nồ nu 50, n ử a <fâu n h ữ n g n ă m 6«, d ưđ i snỊ
l ã n h đ ạ o r ủ a Đ ả n g , s ú c m ạ n h r u a rọ m ột d â n t ộ c m ới gmi p h ổ n g đả đ ược k h e rỉậy, tạc
ì H n h ứ n g b i ế n dỏ! c á c h / n ạ n g vẽ đấ! n ư ớ c, xổ hội, c o n n g ư ờ i ù rníèn B ắ c Đ ỏ n ; ì thời, dc
Trang 3ì ứ n g n h ậ n t h ứ c g i ả n đơn vè c h ủ n g h ĩ a xả hội, v>- c h u y ê n c h í n h vô s ả n , Tìgav t r o n g n h ơ n g
{ày t h á n g đ ó c h ú n g t a đã m á c m ộ t số sai íár.ì đ á n g t i ế c t r o n g cải t ạ o , p h á t t r i ể n k i n h
xã hội
í h â m c h ú t h e o dõi s ự v ậ n đ ộ n g c ù a t h ự c t i ẽ n c á c h m ạ n g , t r o n g q u á t r ì n h l ã n h đ ạ o
mg c u ộ c x â y d ự n g c h ủ n g h ĩ a xá hội, D à n g ta đả có n h ơ n g đ í è u c h ỉ n h , u ố n n á n c â n t h i ế t ÈUÌ n ă m 19*35, k h i c h i ế n t r a n h x â m lược c ủ a đ ế q u ố c Mỹ l a n r ộ n g r a c ả n ư đ c , Đ à n g đá
IU t r ư ơ n g c h u y ể n hướn g vẻ tư tưởng, tô chức, vê p h ư ơ ng h ư đ n g phát t r i ể n kinh t ế ở
iĩ n Bác M ụ c t i ê u hòa b i n h , t h ô n g n h ấ t đ ấ t n ư đ c đ ư ợ c đ ậ t ỉ ê n h à n g đ â u ; c h ố n g Mỹ c ứ u íớc t r ở t h à n h n g h ĩ a vụ t h i ê n g l i ê n g c ù a t o à n Đ ả n g , t o à n d â n , t o à n bộ hệ t h ố n g c h í n h
Ị c á c h m ạ n g (fru h ư ớ n g v ào viộc t ậ p hợp, đ o à n k ế t l ực l ư ợ n g c ủ a t o à n d â n t ộ c và t r n n h
u đ ế n m ứ c c a o n h á t s ự ủ n g hộ, g i ú p đổ q u ố c t ế p h ụ c vụ c h o m ụ c t i ê u c ứ u n ướ c C ả đ ả n
< r a t r ậ n , t r o n g đó có cà con e m c ù a c á c gia đ ì n h bị q u i o a n là đ ị a c h ù t r o n g c ả i c á c h
l ỏn g đ ấ t , c o n e m CÁC gia đ ì n h t ư s ả n đá cải tạ o, n h ữ n g n g ư ờ i n ỏ n g d â n đ ả đ e m r u ộ n g
lí t r á u b ò đ ư ợ c c h i a t r o n g cải c á c h r u ộ n g đ ấ t g ó p vào h ợ p t á c x ả và c ò n c h ư a q u e n vđi
n gọi m ớ i Hn ô n g d â n t ậ p th ẻ" N h ứ n g n ă m t h á n g ây , m ọ i k h á i n i ệ m vê đ â u t r a n h giai
rp, vê c h u y ê n c h í n h vô s ả n c h ỉ c ò n lại t r o n g c á c s á c h vỏ; c ò n t h ự c t ế , Đ ả n g g ắ n vđi ân; C h i n h p h ù , Đ o à n t h è g á n với D â n , D à n g á n vđi D â n bởi m ộ t n h u c ầ u t h i ẻ n g l i ê n g :
ỨƯ N Ư Ớ C , bơi m ộ t sợi d â y iièn k ế t t ự n h i ê n , t ự g i á c c ủ a T I N H T I Ỉ Ằ N D Â N T Ổ C , C H Ủ
G H I A Y Ê U N ư ơ c vốn đ ã t h ấ m s á u vào t i ê m t h ứ c c ủ a m ọ i c o n ng ư ời , m ọ i giai c ấ p Và
ì ư vậy, s ự t h ậ t , hệ t h ố n g c h i n h t r ị c á c h I ìi ạn g t r o n g t h ự c t i ế n t ồ n tại, h o ạ t đ ộ n g đã
l ỏ n g đ ú n g , k h ô n g g i ố n g n h ư là m ộ t hệ t h ố n g c h u y ê n c h í n h vò s ả n đ ư ợ c h i ể u t h e o lý lUyết Vè t h ự c c h ấ t , đó v ẩ n là m ộ t hệ t h ô n g c h í n h t r ị d â n c h ủ , n h â n d â n , d ù c ho , đ ả có
v ĩ n g n h à lý l u ậ n c ủ a c h u n g t a m ộ t thời p h â n t í c h n ó n h ư m ộ t d ạ n g t h đ c đ ặ c t h ù c ủ a
l u y ê n c h í n h vỏ s ả n T í n h c h ấ t D Â N C H Ủ , N H À N D À N c ù a hộ t h ố n g c h í n h t r ị c á c h
ạ n g V i ệ t N a m n h ứ n g n á m 1054 - 1975 biểu h i ệ n ỏ c hố:
- H ệ t h ố n g c h í n h t r ị đỏ, t r ê n t h ự c tế, k h ô n g c h ỉ ià đại đ i ệ n c h o m ộ t giai c ấ p , m à là
li d i ệ n c h o q u ỳ è n lợi c ù a đ ò n g đ ả o n h â n d ã n lao đ ộ n g , c ủ a t o à n d â n tộc
- M ụ c t i ê u ĩ l h i ộ m vu lị ch sứ c ủ a hộ t h ố n g c h í n h t r ị đó, t r e n t h ự c tế , vê cơ h ã n v ẫ n là
■HÍng m ụ c t i ê u , n h i ệ m VỊ1 r ủa c á c h m ạ n g d ân t ộ c, d â n c h ủ , m à cụ t h ể là: bảo vệ đ ộ c lộp,
\ù q u ý ổ n , t h ố n g n h ấ t đ ấ t nước; b ảo vệ h ò a b ì n h , t i ế n bộ xổ hội, c h ố n g lại c h i ế n t r a n h
im lược và n h ữ n g h à n h đ ộ n g phi n h â n , phỉ n g h ĩ a c ủ a đ ế q u ố c Mỹ và bè lũ t a y sai p h ả n
n g o a n cô n h ấ t N h i ệ m vụ c ủ a c á c h m ạ n g x ả hội c h ù n g h ĩ a t u y đ ả đ ư ợ c t r i ể n k hai ,
ing, s uy đ ế n c ù n g , c ũ n g c h ù y ế u n h h m p h ụ c vụ c h o m ụ c t iè u hòn hì nh, t h ố n g n h ấ t đấ t
- Cơ sỏ xã hội và s ứ c m ạ n h c ủ a hộ t h ố n g c h í n h t r ị c á c h m ạ n g k h ô n g p h ả i lồ l i ê n m i n h
ia m ộ t giai c ấ p c â m q u ỳ ẽ n với c á c giai cÃp k h á c , m à là k hố i đ ạ i đ o à n k ế t c ủ a t o à n d â n
»c d ưđi n g ọ n cờ c ù a m ộ t c h í n h Đ à n g c h ả n c h í n h , t r u n g t h à n h và có k h ả n a n g đai d i ệ n
10 q u y ề n lợt dAn tộc Sợi d â y liên k ế t c á c giai c ấ p t h à n h m ộ t kh ỏ i v ứ n g c h á c c h ư a p h á i
t ư t ư ờ n g x â h ộ i c h ủ n g h ĩ a , m à là V t hiĩ c d â n t ộ c và c h ủ n g h ĩ a y ê u n ư đ c t r u ỳ è r t h ố n g
'ì đ ư ợ c r è n đ ú c, n â n g cao q u a c u ộ c đ ấ u t r a n h t r ư ờ n g kỳ vì đ ộc lập, t ự do
Có m ộ t k h o ả n g c á c h t ư ơ n g đối g i ứ a n h ậ n t h ứ c lv l u ậ n và s ự t ồ n t ại t h ự c t ế c ủ a hè
l ó n g c h í n h t r ị c á c h m ạ n g t r o n g n h ữ n g n ă m 1 9 5 4 - 1 9 7 5 - đó là m ộ t s ự t h ậ t l ịch SƯ S ự
57
Trang 4t h ậ t â y p h ả n á n h b i ệ n c h ứ n g đời â ố n g c h í n h t r ị - x ả h ội c ủ a đ ấ t n ư ớ c t a, d â n ti e ta S||
t h ậ t ấ y c ũ n g c h ứ n g m i n h r à n g : ở đ ấ t n ư ớ c ta, do n h đ n g đ í è u k i ệ n k i n h t ế , đ ị a lý, v ă n hói
c ụ t h ể , do n h đ n g y ế u tô' t r u ỳ ẻ n t h ố n g đ ặ c b i ệ t , t ì n h h ì n h c á c giai c ấ p , q u a n hệ £iứa cái
giai c ấ p , q u a n h ệ - g i ứ a giai c ấ p vđi d â n t ộc có n h đ n g đ ộ c đ i ể m k h á c với c á c nvđc cù nj
đ ị n h h ư ớ n g xả hội c h ủ n g h ĩ a , và do vậy, q u á t r ì n h x â y d ự n g , h o à n t h i ệ n h ệ t h ố ì g chí nl
t r ị c ứ n g có n h ơ n g q u y l u ậ t và đ ặ c t r ư n g r i ê n g Bài h ọ c đổi mới b á t đ à u t ừ sự h ậ t lịcl
s ử n ày Bài h ọc đó là: t r o n g khi v ậ n d ụ n g c h ủ n g h ĩ a M á c - L è n i n , m ộ t m ặ t , p h ả i ì i ểu ch<
t h ấ t đ ụ n g n h ứ n g n g u y ê n lý c h í n h g ố c ( k h ô n g p h ả i p h i ê n b ả n ) c ủ a h ọc t h u y ế t ; m u k h á c
n g a y cả khi đả h i ể u đ ú n g họ c t h u y ế t , v ấ n p h ả i đôi c h i ế u vđi t h ự c t i ế n đ ấ t n ư đ c p h ả i ti
h o à n c ả n h cụ t h ê vè k i n h tế, c h í n h t r ị v ă n hóa, xả hội c ủ a đ ấ t n ước, đ ặ c biệ t lỉ nhữĩì j
đ ặ c đ i ể m c ủ a c on người, c ủ a d â n t ộ c , c ủ a b ả n s ắ c v ã n h ó a t r u ý è n t h ô n g , m à s á i g t ạ o 1]
l u ậ n vê h ệ t h ố n g c h í n h t r ị V iệ t N a m B ấ t c ứ lý l u ậ n n ào, d ù là lý l u ậ n k h o a h>c n h ấ t
c ủ n g v ả n là n g h è o n à n , k hô c ứ n g 90 vđi đời 9 ố n g vô c ù n g p h o n g p h ú , s i n h đ ộ n g nia mộ
d â n t ộc Và, b ấ t chá'p ý m u ố n ch ủ q u a n c ủ a c h ú n g ta , h ệ t h ố n g c h í n h t r ị , sẻ s ớ n m u ộ n
t ự d i ê u c h ỉ n h , t ự v ậ n đ ộ n g t h e o q u y l u ậ t k h á c h q u a n T ô n t r ọ n g t h ự c t ế k h á c h l u a n , dl cao c ô n t y t á c t ổ n g k ế t t h ự c t i ế n , l u ô n l u ô n t ự đổi m ớ i - bài h ọ c m à Đ ả n g đả nêi r a - li
c o n đ ư ờ n g đ ú n g n h ấ t đ ể t ư d uy c h ủ q u a n p h ù h ợ p với q u y l u ậ t k h á c h q u a n , t r á m n h đ n ị
v ấ p v áp, sai f âm, t ò n t h ấ t đ á n g tiếc
3 T r ỏ lại với cơ c h ế t ậ p t r u n g , bao c ấ p v ố n đ ược coi l à p h ư ơ n g t h ứ c v ậ n h à n t c ủ a hị
t h ố n g c h í n h t r ị n h ử n g n ă m t r ư đ c đổi mới , tôi t h ấ y c ầ n t h i ế t p h ả i có đôi đ i ê u t n o đổi 3.1 T r ư ớ c h ế t , p h ả i t h ấ y m ộ t s ự t h ậ t , t r o n g n h ữ n g n ă m 1 9 5 4 - 1 9 7 5 , cơ c h ế tậ> t r u n g
b ao c ấ p là m ộ t cơ c h ê q u ả n lý t hời c h i ế n , m ộ t cơ c h ế t h í c h ứ n g với đòi hòi k h á ‘h quai
c ủ a s ự n g h i ệ p c h ố n g Mỹ c ứ u nưđc K h ô n g t h ể h ì n h d u n g đ ược n ế u n h ư t r o n g n h i n g n ôn
t h á n g m á u l ứ a đó, Đ ả n g , N h à n ư đ c k h ô n g có s ự t ậ p t r u n g cao độ vê q u y ê n lực vô ch
h u y , vẻ s ứ c ng ười , s ứ c c ủa ; k h ồ n g có s ự ba o c ấ p c ầ n t h i ế t cho c á c đ ị a p h ư ơ n g , CÁI đ ơ n vị
c á c m ộ t trận , cá c lĩnh vự c đ an g phải đ ồn sứ c đối phó với ch iế n tran h th ì đất nƯỚ! 3ẽ tòi
t ạ i n h ư t h ế nào, c h i ế n t h á n g b ằ n g c á c h n à o ? G u ồ n g m á y k h ô n g fô m u ố n v ận h ì n h hiệi
q u ả t r o n g đ íè u k i ệ n c h i ế n t r a n h c â n p h ả i có m ộ t cơ c h ế t ậ p t r u n g , b ao c ấ p n h ư vậy Vì
đ i ê u n à y , có lẻ k h ô n g p h ả i b à n l u ậ n n h i ê u
3 2 S a u khi c h i ế n t r a n h k ết t h ú c , sai l ầ m c ủ a c h ú n g t a là ở chỗ t i ế p t ụ c d u ) t r ì qui
l âu, t h ậ m chí h o a n c h ỉ n h t h è m cơ c h ế n à y S ự t ậ p t r u n g cao độ q u ỳ ẽ n l ự c củ a các c ấ p ch
huy, s ự t ậ p t r u n g cao độ t ư liệu s à n x u ấ t , s ứ c lao đ ộ n g t r o n g CÁC t ổ c h ứ c k i ĩ ứ t ế nhí
n ư ớ c , t ậ p t h ể , s ự c a n t h i ệ p q u á sáu c ủ a hộ t h ố n g c h í n h t r ị vào đời s ố n g và các h (ạt độnj
k ì h t ẽ đ ỗ đ ư a tới s ự t r ì t r ệ t r o n g m ọ i h o ạ t đ ộ ng , đ ặ c b i ệ t t r o n g h o ạ t đ ộ n g kinh mộ
ì ì v ự c đòi hòi s ự c h ủ đ ộ n g và có n h ữ n g giải p h á p h i ệ u ứ n g l i n h đ ộ n g S ự bao tấp trà) lan, k h ô n g t í n h đ ày đù đ ế n hiệu q u ả k i n h t ế, đ ả t ạ o r a m ộ t g á n h n ặ n g q u á s ức c h u đựnj
c ủ a rièn k i n h t ế đ ấ t n ư đ c vốn đả c ạ p k i ột s a u c h i ế n t r a n h C h í n h s ự t ồ n t ạ i dai đ i n g củ;
cơ c h ế tẠp t r u n g , bao c ấ p là đ íè u k i ệ n đ ể b ệ n h q u a n liẽu, c ử a q u y ề n , t h a m n h t n g n ẩ
s i n h , t á c oai, t á c q u á i Và c h í n h cơ c h ế n à y - m ộ t cơ c h ế đả h o à n t h à n h tô't dẹp 9f m ệ nl
c ủ a nó ò giai đo ạ n t rước, đ e n l úc n à y đả t rỏ t h à n h m ộ t t r o n g n h ứ n g n g u y è n n i â n chi
y ế u đ ư a đ ấ t n ư ớ c rơi vào t ì n h t r ạ n g k h ù n g h o ả n g k i n h t ế - xả hội
3.3 T ừ n g à y đổi mới, c h ú n g t a đ ả đ ú n g đ ắ n khi k i è n q u y ế t xóa bỏ c ơ chế tậ) t r u n g hao c ấ p , c h u y ể n s a n g m ộ t cơ c h ế mới n Ang đ ộ n g , s á n g t ạ o Đ ế n đAy lại n ẩ y s i n h n ộ t 88
Trang 56m cầ n s ử a vè phư ơng pháp tư tư d n g T ro n g khi tu y èn b ố xóa bỏ cơ c h ế tẠp tr u n g , bao lấp, c h ủ n g tA đđ 8lí d ụ n g phương pháp xóa bỏ k iểu cơ h ọ c (xóa bỏ * cắ t bỏ, vứ t bỏ) m à
th ôn g d ùng: p h ư ơn g pháp xóa bỏ b iện c h ứ n g (xóa bỏ = phủ đ ịn h , cổ k ế th ừ a ch ọ n lọ c) Xóa cơ c h ế tậ p tr u n g có lú c đá dược hiểu, d ư ợc làm th eo kiểu b u ô n g lỏ n g , th ả nối,
t h o á n t r ắ n g : t ù y c á c đ ị a p h ư ơ n g , c á c đ ơn vị l à m t h ế n à o t h ì l à m , và n g u y h ạ ỉ h ơ n, x ó a
!ơ c h ế t ậ p tr u n g , có lú c đả dược hiểu như là 8ự d ồ n g n g h ĩa vđi v iệ c b u ổn g lỏ n g 8ự lâ n h lạo củ a Đ ả n g Có n h ữ n g th á n g n ô m , các tổ ch ơ c Đ ả n g ỏ cơ aò n h ư bị m ấ t p hư ơng h ư đ n g loạt đ ộ n g N g h ị q u yết T r u n g ương 3 (khóa VII) đá u ốn n ắn , k h ác p h ụ c m ột bưđc kh uyn h
ì ư đ n g n g u y h i ể m n à y
Xóa b a o c ấ p đ ư ợ c t i ế n h à n h đ ô n g loạt, n g a y l ậ p t ứ c , t h i ế u c h u ẩ n bị c h u đáo, k h ồ n g có
ự phôn lo ạ i, p h ân b iệt cá c lĩn h vự c, đả làm ch o cá c đơn vị kinh t ế q u ốc doanh, tệ p th ể
ơi vào tìn h tr ạ n g lú n g tú n g , khó khan; làm cho c á c lĩn h vự c vftn hóa - xô hội (g iá o dụ c,
tế, t u y ê n t r u ỳ è n , b ả o h i ể m , p h ú c lợi ) - n h ữ n g l ĩ n h v ự c lẻ ra c ầ n đ ư ợ c b ao c ấ p ( đ d n g
lơn là dfâư tư c h iê u sâu ) fâm vào tìn h trạ n g th iếu th ố n , x u ố n g cấp Sự su y th oái về vốn lóa, đạo đ ứ c có n guy cơ trầ m tr ọ n g
3 4 T h ự c tế cho th ấ y , tr o n g 8ự n gh iệp đổi m đỉ, d ò n g th ời vđi v iệ c đê cao tín h đ ộc lập,
ự ch ủ , n â n g đ ộ n g , sá n g tạo củ a cá c tổ ch ứ c ch ín h tr ị - k in h t ế - xA hội; d ồ n g th ời vđi iệc th ự c h iệ n cơ c h ế h ạch toán, kin h doanh, tín h đ ến hậu quả tr o n g h oạt d ộ n g , q u ản lý
;inh tế , v ấ n cầ n th iế t phải k ế th ừ a n h ữ n g yếu t ố hợp lý của cơ c h ế tập tru n g , bao cấp Ịuả th ậ t, k h ô n g có m ộ t cơ chẽ' nào, hôm qua lò h oàn to à n tích cự c, đến hôm n ay lại trỏ
h àn h h o à n to à n tiê u cự c, hoàn to à n bỏ đi mà k h ô n g cò n lạỉ m ộ t c h ú t nào n h ứ n g m ặ t,
ih đ n g y ếu t ố cổ th ể tiế p t g c sử d ụ n g được.
a) G iữa c á c th à n h tố hợp th à n h hệ th ố n g ch ín h trị (Đ ả n g -N h à nưđc - c á c tổ ch ứ c, đoàn
hể ch ín h t r ị quần c h ủ n g .), cơ c h ế Đ ả n g lÃnh đ ạ o , n h à nưđc quản lý, n h ản dAn làm ch ủ
•hải dược n h ậ n th ứ c và th ự c h iện m ộ t cá ch khoa h ọc M ột m ật, phải h ế t « ơ c coỉ tr ọ n g
nở r ộ n g d â n ch ủ tro n g đời số n g xA hội, tro n g c á c tổ ch ứ c, đoàn th ể, đ ậc b iệ t, m ở rộ n g
án chú tr o n g Đ ả n g để cỏ ỉ mở, p h át huy đ ến m ứ c cao n h ấ t n ô n g lự c sá n g tạo, tín h ch ủ
ộ n g , n ố n g đ ộ n g của từ n g tổ c h ứ c tro n g hệ th ô n g ch ín h tr ị, khắc p hục tìn h tr ạ n g D ả n g
ao b iện, lồ m th ay, trỏ th àn h đ ộc đoán, ch u y ên q u ỳề v K h ô n g th ự c hầnh d&n chủ rộ n g
ối, Đ ả n g aé rdi vào tr ạ n g th á i b iệt lộp, cô lập, 8ẻ k h ô n g cò n sứ c m ạn h và c ủ n g sé vô h iệu ,óa, làm tẻ liệ t to à n bộ hệ th ố n g ch ín h tri • đấy là m ộ t bải h ọc đau đđn của m ộ t 9Ố Đ ả n g
ộ n g sản an-h em M ật kh ác, c ủ n g cần đặc b iệ t tô n tr ọ n g tín h tập tru n g, th ố n g n h ấ t, coi
ó là n g u y è n tố c tổ ch ứ c và hoạt d ộ n g củ a hệ th ố n g ch ín h trị C ủ n g cố, tă n g cư ờ n g 8ự
in h dạo tẠp tr u n g , th ố n g n h ấ t củ a D ả n g là nhAn t ố có ý n gh ía q u yết đ ịn h đảm bảo s ứ c
lạ n h của h ệ th ố n g ch ín h trị N ếu 9ự lánh dạo củ a Đ ả n g bị phAn tán , bị g iả m Biỉt th i
h ô n g ch ỉ r iê n g Đ ả n g có n gu y cd ten vỡ, mà to à n bộ hộ th ố n g ch ín h trị c ủ n g aỗ bị tan
ố Sự sụp d ổ củ a L ỉèn Xổ và cấ c nước xA hội chủ n g h ĩa ỏ D ỏ n g Àu có nhfẻu n g u y èn n h â n ,
ro n g đó có n g u y ên n h ả n quan tr o n g là sự lảnh đạo tẠp tru n g , th ố n g n h ất củ a Đ ả n g c ộ n g
ồ n đ ả vô h i ệ u hổa
• ở đây, cầ n phải làm rô m ộ t s ố quan niệm vế vai trồ lônh dạo củ a Đ ả n g đối vđỉ n hà ưđc và cá c tổ ch ứ c, đoàn th ể quần ch ứ n g K h ôn g th ể quan n iệm : gíđ a Đ ả n g -N h à nưđc - )ác đoàn t h ể quần c h ú n g có quan hệ phối hợp, m à phải quan n iệm rạch rồi: nhà nưđc,
59
Trang 6c á c đ o à n t h ể q u ầ n c h ú n g đạt dưới s ự l ả n h đ ạ o c ủ a Đ à n g , là c ô n g cụ t ổ c h ứ c c i a Đ ả n l
n h âm phục vy lợi ích củ a giai cấp, củ a n hân dAn, của dán tộ c C úng câ n p h ân Hệt khái
n iệm 'Đảng" với tư cá ch là m ột tổ ch ứ c tiè n tiế n , có hệ th ố n g tô ch ứ c th ố n g n h ít từ cđ
sỏ đ ến tru n g ương, bao gồm h à n g n g h ìn Đ ả n g bộ, ch i bộ với gán 2 triệu đ ả n g v iè ĩ và khái
n iệm "cấp ủy" C ác cấp ủy, dù là cấp ủy cao n h ấ t, c ủ n g k h ô n g phải là Đ ả n g , nà ch ỉ là
m ộ t bộ phẠn do tổ ch ứ c Đ ổ n g cá c cấp bầu ra, ch ịu trá ch n h iệm triển khai th ự c liện cá<! nghị q u yết củ a tập th ể đ ả n g viên N ó i c ủ n g cố, tá n g cư ờ n g vai trò, sứ c m ạ n h ản h dạo của Đ ả n g , là n ói đ ến v iệ c c ú n g cố, tă n g cư ờ n g vai trò củ a cá c tổ ch ứ c Đ ản g, m à lạ t nhảit quan tro n g n h ấ t là c á c ch i bộ; là tố n g cư ờ n g vai trò , sứ c m ạn h của dội n g ũ đ â ig viên* chứ k h ô n g phải chủ y ếu là nói vẻ vai tr ò củ a cá c cấp ủy G iứa các cấ p ủ y v đ ic á c cấp
c h ín h q uỳên, c á c ban ch ấ p hàn h củ a c á c đoàn th ể tư ớn g đương, có quan h ệ ch đạo vậ phối hợp ở đây lại k h ô n g n ên tá ch bạch m ộ t cá ch tu y ệ t đối: h oạt đ ộ n g củ a c ấ p ủ/ là hoạt
đ ộ n g của Đ ản g, hoạt đ ộ n g cù a cấp ch ín h q u ỳên là h oạt d ộ n g củ a N hà nước, h o ạ t (ộ n g của
c á c ban ch ấp hành là hoạt đ ộ n g củ a đ oàn th ể Vê th ự c ch ấ t tấ t cả cá c h o ạ t đ ộn; dó dèu
là h oạt đ ộ n g củ a D â n g , dưới n h ứ n g d ạ n g th ứ c khác nhau, tù y th eo ch ứ c n ă n g , rhiệm V 1 Ị
c ủ a t ừ n g t ổ c h ứ c C á n bộ p h ụ t r á c h c ô n g t á c c h í n h q u ý è n , c ô n g t á c đ o à n t h ể (dì là đ ả n ị
v iê n hay ch ư a là đ ả n g v iè n ) đêu là ngư ời củ a Đ ả n g , th ự c th i n h iệm vụ c ủ a Đ m g theệ
cư ơ n g vị vồ trá ch n h iệm củ a m ìn h H iểu k h ô n g đ ủ n g điêu n à y là m ộ t tr o n g n h ữ n f n gu yên
n h â n d ả n đ ế n t ì n h t r ạ n g s â n l ấ n s â u , t r a n h g i à n h ả n h h ư ở n g , đ ị a vị g i ữ a m ộ t BÍ c ấ p ủ i
vđi cấp ch ín h q u ýên , cấp đoàn th ể giứ a m ộ t 9ố B í th ư cấp ủy vđi T hủ tư đ n g cơ q ian , đơẩ
v ị Đ ây ch ín h là n gu y cơ làm phân tá n và suy y ếu vai trò , sứ c m ạn h lá n h đ ạo tip trung!
th ố n g n h ấ t củ a Đ ả n g , th ậ m ch í n gu y h ại hơn, dẳn đ ến sự tá ch bi&t, dối lập giđc tô* chđ<
Đ ả n g vđi tổ ch ứ c ch ín h q u ỳên và cá c đ oàn th ể quần ch ủ n g
- N ó i đ ến cơ c h ế lả n h đạo tập tru n g , th ố n g n h ấ t củ a Đ ả n g c ủ n g cầ n t h iế t phd là m ri
q u ý ền lự c của Đ ả n g Cố c á c n h à lý lu ận ch o rằ n g , Đ ả n g k h ổ n g phải là m ộ t t ổ c h ĩc quỳếí
lự c, ch ỉ có n h à n ư ổc m ới là cơ quan q u y ên lực H iểu như vộy, th ậ t ra đỗ vô tìn h tá ch rờ
Đ ả n g vđi N h à nưđc C ân phải k h ẳ n g đ ịn h , q u ỳ ên lự c củ a N h à nưđc c ủ n g ch ín h à quýềl
lự c củ a Đ ản g, so n g , q u ỳên lực củ a Đ ả n g k h ô n g ch ỉ là q u ỳên lự c nhà nước, mà à quýềl
lự c đ ặc b iệt to lđn được tạo ra b à n g s ơ c m ạn h tổ ch ứ c; sứ c m ạnh của cả h ệ th ỗ ig chín trị; sứ c m ạnh củ a kỷ luật Đ ả n g - m ộ t kỷ lu ật tự g iá c và c ủ n g là kỷ lu ật sắ t, stc m ạ n i
củ a h à n g triệu đ ả n g v iè n , của h à n g c h ụ c triệu quần c h iin g tin theo Đ ản g Đ ó là m ột 8 ứ |
m ạ n h vật cháft chư k h ô n g ch ỉ là sứ c m ạ n h tin h th â n N ói dẻ'n vai trò lá n h đạo của Đản
m à k h ô n g nói đến q u ỳên lự c vật c h ấ t th ì ch ỉ là ảo tư ởng S o n g , đfêu c ố t lỗi ià ở ciỗ , Đản
k h ô n g tạo ra q u ỳên lự c chủ quan b ằ n g cư ỡ n g ch ế, b ằ n g áp đ ạt, m à tạo ra q u ỳén ực bằn
sứ c m ạ n h củ a con người, củ a tổ c h ứ c K hi nào Đ ả n g kết nạp dược vào dội ngũ (ủa m ìn ĩ
n h ứ n g người ưu tú n h ất tr o n g giai cấp , tr o n g dân tộc; th an h trừ khỏi Đ ả n g n h in g p h ầ t
tử sâu m ọt hại dân, hại Đ ảng; ch ă m lo bồi dưỡng, n â n g cao c h ấ t lư ợng h o ạ t dộn{ củ a cá ỉ
ch i bộ, đ ả n g bộ ỏ cơ sỏ, ò cá c địa phư ơng, đưa đ ả n g v iên vào c á c trận địa n ó n g bòig, quan
tr ọ n g bậc nhất tr o n g đời s ố n g k in h tế, xả hội đ ất nước; ch ă m lo hiệu quả đến iờ i sốnậ
v ậ t c h ấ t , t i n h t h ầ n c ủ a n h â n d â n , đ ế n s ự p h ồ n v i n h c ủ a q u ố c gia, d â n t ộ c - tlì k h i dd
Đ ả n g có q u ýèn lực lđn n h ấ t, cao n h ấ t M ọi q u ỳ ên lự c ch ỉ có sứ c m ạnh và giá trị th i được
b T r o n g q u á t r ì n h l ả n h đạo, c h ỉ đ ạ o c ố n g c u ộ c x ả y d ự n g , p h á t t r i ể n k i n h t ế xả hộl,
Trang 7hệ t h t ố n g c h í n h t r ị v ấ n c â n , t h ậ m c h í râ't c â n , p h ả i t i ế p t ụ c s ử d ụ n g m ộ t c á c h c h ọ n lọc,
h ợp l)ý n h ứ n g y ếu tô t í c h c ự c c ù a cơ c h ẻ t ậ p t r u n g , b ao c ấ p C h á r n d ơ t s ự c a n t h i ệ p q u á
s â u c i ủ a N h à n ư đ c vào h o ạ t đ ộ n g c ủ a c á c cơ đờ k i n h t ế, b u ộ c n ê n k i n h t ế p h ả i v ậ n h à n h
t h e o ì m ộ t k ố h o ạ c h m á y m ó c á p đ ạ t c h ấ m d ứ t s ự bao c ấ p t r à n lan, và vỏ tội vạ là r ấ t
đ ú n g ; s o n g đ í è u đó k h ô n g t r á i n gư ợe , t h ậ n ì c h í r ấ t c â n t h i ế t , p h ả i t h ự c h i ệ n vai t r ò q u ả n
lý tập> t r u n g và s ự bao c ấ p c ủ a N h à n ư đ c ở n h ứ n g k h â u , n h ữ n g l ĩ n h vự c hợp lý vđi n h ứ n g
p h ư ơ m g t h ứ c , h ỉ n h t h ứ c p h ù hợp, h iệ u q u ả C h ấ p n h ậ n p h á t t r i ể n n ê n k i n h t ế n h i ê u t h à n h
ph'An, v ậ n h à n h t h e o cơ c h ế t h ị t r ư ờ n g nì à k h ô n g t h ự c h i ệ n t ậ p t r u n g , hiệu q u ả c h ứ c nAng
k i ể m s á t , k i ế m t r a , đ íè u t i ế t c ù a N h à nước, c ù a hệ t h ố n g c h í n h t r ị , thì c h ắ c c h á n đ ị n h
hướn^g xả hộ i c h ủ n g h ĩ a c h ỉ là lời nói s u ô n g , và cơ c h ẻ t h ị t r ư ờ n g h o a n g dại sẽ bộc lộ s ứ c
t a n p i h á g h ẻ g ớ m đối vđi đời s ố n g ki nh t ẻ - xả hội đ ấ t n ư đ c t r ư ớ c m ắ t và làu dài
C ủ i n g r ấ t c ầ n s ự bao c ấ p (nói t h e o n g ô n t ừ cũ đ ư ợ c h iể u là h ì n h t h ứ c c h ứ a m ộ t nội
d u n g t h ự c c h ấ t : s ự đ â u t ư c h i ế n lược, đ ầ u t ư c h i ê u sáu> c h o n h ứ n g l ĩ n h vực, m à h o ạ t đ ộ n g
c ù a m ổ p h ả n á n h b ả n c h ấ t ư u việt c ủ a c h ẻ độ x ã hội, là đ ộ n g l ực k h ô n g t h ê t í n h đ ế n ì cụ
t h ể n i h ư n g lại vô c ù n g to lớn đối với s ự p há t t r i ể n đấ t nư đc h ô m nay và mai sau, t r o n g
đó, cdn s ự (íâu t ư t h í c h đ á n g c h o việc đổi mới và n â n g cao n â n g lực h iệ u q u ả h o ạ t đ ộ n g
c ủ a Cỉhính b ả n t h â n hệ t h ố n g c h í n h t r ị c ủ a c h ú n g t a
61