DSpace at VNU: Các tổ chức xã hội tự nguyện và vai trò của chúng trong đời sống cư dân nông thôn đồng bằng sông Hồng

DSpace at VNU: Các tổ chức xã hội tự nguyện và vai trò của chúng trong đời sống cư dân nông thôn đồng bằng sông Hồng tài...

CÀC TÓ CHlTC XÀ HQI TV^ NGUYÉN VA VAI TRÒ

CÙA CHÙNG TRONG DÒI SONG ClT DAN NÓNG THÒN

DÒNG BANG SONG HONG

Dgng Thf Viet Phuang*

1 Dan nhàp

Càe td chùe xà hdi là mot chù de nghién eùu quan trgng trong Iruyln thdng khoa hge xà hdi Ve mài thye tièn, dd cùng là diém ndng cùa càe Ihào luàn ve chinh sàeh, do vai trd ngày càng Idn cùa càe td chùe này dói vói viée phàt trièn càe quan he "dàn su" hién nay Nhiéu hge già trong nuóc va quòc

té dà nghién eùu càe tó chùe này va ghi nhàn sy nói lén manh me cùa càe lo chùe xà bòi d Viet Nam tu sau DÓi mai (Beaulieu, 1994; Sidei, 1997a; Wischermann, 2003; Dàng Thi Viét Phuong, 2004; Hannah, 2007; Noriund, 2007) Hàu bèi càe nghién eùu này dèu tièn hành vói càe td chùe chinh thùc, ed dàng ki phàp nhàn vói co quan chù quàn hoàe chinh quyén dia phuong Ben canh nhung lo chùe eó tu càch phàp nhàn, d Vi^t Nam hién nay cùng cdn mot dang tàp hgp xà hdi khàe khdng mang tu càch phàp nhàn, ty do, phi chinh phù, dugc giói nghién eùu va nhung ngudi làm chinh sàeh ggi vdi nhiéu tén ggi khàe nhau: td chùe ty nguyén (Luong, 2010), td chùe phi chinh thùc (Tran Tu, 1984), tó chùe ty quàn (Nguyén Thi Viet Huong, 2009), td chùe cdng dóng (Ho Uy Liém, 2009), v.v Trong khuón khó bài vili này, chùng tói ggi càe tó chùe này là càe tó chùe ty nguyén, bòi linh ty nguyén là diéu kièn dàu tién eho viéc thành làp va già nhàp vào càe tó chùe này Ngudi la ed thè tini thày càe tó ehùc ty nguyén kiéu này d hiu khàp càe vùng d Viet Nam, ké eà ndng thdn va thành Ibi; va dàp ùng nhu ciu cùa càe nhóm dói tucmg khàe nhau Cd nhùng td chùe chi dành riéng eho nam gidi/nG gidi; ed nhùng tó chùe dành riéng eho tùng Idp ludi; eho nhGng ngudi cùng so thìeh; eho nhùng ngudi cùng nghè; v.v

Sy gdp mài cùa càe td chùe ty nguyén trong nhiéu cudn chuyén khào ve làng

xà ndng thdn Viet Nam (Gourou, 1936; Tran Tu, 1984; Jamieson, 1993, Luong, 2010) eho thày tàm quan trgng cùa nd ddi vdi ddi sdng làng mac ndi riéng va vdi

* ThS., Vién Xà bòi hoc

CÀC TÓ CHIJ'C XÀ HÓI TU' NGUYÉN

ngudi dàn Viét Nam ndi chung Tu nhùng nàm dàu thè ki XX, càe hge già da chùng kièn mdt ddi sdng xà hdi sdì dgng noi làng què vdi boat dgng cùa vd sd càe td chùe

xà hdi khàe nhau Hg thàm ehi cdn ggi xu hudng hgp thành phe nhdm là "net dàng chù y nhàl trong ddi sdng xà boi cùa làng Bàc Ky" (Gourou, 1936: 268), bay là cài thè hién "cà linh ndng dàn" (Tran Tu, 1984: 83) Sy kién này vàn tièp tue là diém nhin quan trgng trong ddi sdng xà boi ndng thdn Viét Nam nhùng nàm gàn day Luong (2010) ghi nhàn sy kién càe eà nhàn tìm càch md rdng mang ludi xà boi cùa mình trong làng thdng qua viée già nhàp vào càe td chùe xà hdi lai dia phuang Quan sài lù nàm 1988 dén nàm 2004 tàc già này thày ed nhiéu boi ty nguyén dugc

td chùe ben ngoài pham vi bào trg cùa chinh quyén, bao gdm càe hdi nhu: hdi tu vàn, hdi ehu bà, hdi già dình chinh sàeh, v.v (Ir 234-235) Thye tién này dugc tiép ndi trong nghién eùu cùa chùng Idi tu nàm 2006 dén 2009 lai hai xà Ddng Quang va

xà Giao Tàn Trong khudn khd bài viét này, tàc già md là càe td chùe xà hgi ty nguyén hién ed lai ndng thdn; ddng thdi xem xét vai trd cùa càe td ehùc này trong ddi sdng cu dàn ndng thdn Ddng bang sdng Hdng hién nay

2 Dja bàn nghién cuu

Già thuyét ràng nhùng diéu kién kinh té xà hdi khàe nhau ed thè dàn Idi nhùng hình thùc lién két xà hgi khàe nhau, chùng Idi lya ehgn diém nghién eùu là hai xà lai hai linh ddng bang song Hdng Xà Ddng Quang (nay dà tàch thành phuong Ddng

Ky va phudng Trang Ha) thude huyen Tu Son, linh Bàc Ninh nàm d phia Ddng Bàc thành phd Ha Nói, càch trung tàm Ha Noi khoàng 25km Xà Giao Tàn, thuge huyfn Giao Thùy, linh Nam Dinh, nàm d phia Ddng Nam, càch Ha Nói khoàng 150km Dóng Quang dugc lya chgn vi là xà dinh hudng manh vào làng nghè thù cdng, noi

il nhilu eó sy xuàt hién cùa tbuong nghiep va trao dói thuong mai; con Giao Tàn Ibi dai dién eho mot xà thuàn nòng nghiép vói nghè nghiép cùa dai bó phàn dàn cu

là tròng lùa Viée lya chgn hai xà dya trèn nhùng dàc diém trói nhu thè co thè khóng phàn ành dùng mal bang chung cùa càe xà nòng thòn dóng bang song Hong (mó hình càe xà « hòn hgp » nòng nghiép va phi nòng nghiep eó ve phò hién hon), nhung nò eho phép chùng tói tién hành nhiing dói ehiéu càn thiét khi xem xét mot vàn di trèn hai bòi cành càu trùe tuong dói khàe biét

Sy khàe biét bài dàu lù Uch su hình thành cùa hai vùng dal Trong khi Dóng Quang dugc xàe dinh lù thè ki 1 Tr.CN, nàm d khu vye dugc xàc dinh là cài ndi cùa vàn niinh Viét ed; Ibi Giao Tàn lai là mdt xà mdi, thuge vùng dàt làn hién theo chinh sàeh khai hoang dién dia cùa nhà Nguyén lù nàm 1828 Dàc diém Uch su này cùng dàn dén nhùng khàe biét trong viée dinh hình càe td ehùc ty nguyén ò hai xà, chàng han Ddng Quang là noi ghi nhàn sy tón lai cùa càe tó ehùc hình thành tu làu ddi, phue vy càe sinh boat le hdi, tin nguòng cùa dia phuong; trong khi ò Giao Tàn, hàu bèi càe td ehùc dèu là hình thành mdi va il gàn vói càe sinh boat cóng dóng

VIÉT NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT TU'

Tình trang su dyng dit d hai xà cùng khàe nhau Giao Tàn dành 73% dién tieh dàt eho san xuàt ndng nghiep va ed ehilu huóng md rdng thèm trong nhirng nàm

gàn day Trong khi dd, dàt ndng nghiép ehilm khoàng hon V^ dién tieh dit ty nhién

cùa Ddng Quang va tu nàm 2006 da bài diu giàm manh Lyc lugng lao ddng d Giao Tàn dugc dinh hình vdi nghè chinh là lao dóng nòng nghiep, cùng vdi càe nghl phy (nhung dem lai thu nhàp chinh) là di làm thué hoàe bàn bang d noi xa Con DÓng

Quang, vón nói tilng vdi làng nghè dò gd DÓng Ky, là noi thu bùi khdng chi lyc

lugng lao ddng lai chd ma cdn lao ddng càe vùng làn càn, vào càe boat ddng san xuàt, thuong mai, dich vy

Vào nàm 2006, Giao Tàn thu ngàn sàeh dugc 16,6 fi dóng Cdn a Dóng

Quang, ehi ti'nh riéng ngudn thu lù san xuàt tilu thù cdng nghiép (dò gd thù cdng mT nghé, chua ké ngudn thu lù thuong mai va dich vy), dà thu dugc 195 ti dlng Nhd phàt trièn manh boat ddng san xuàt tièu thù cdng nghiep, thuong mai va dich vy, Ddng Quang là xà ndng nghiép ed ddng gdp Idn eho ngàn sàeh nhà nude Trong khi

dd, Giao Tàn bang nàm vàn phài nhàn thèm diéu tiét ngàn sàeh tu chinh phù de duy tri càe boat ddng cùa mình

3 Càe két qua nghién eùu

Càe td chùe xà hdi ty nguyén dugc ndi dén d day là nhùng tè chùe tif nguyén cùa cdng dàn Viét Nam cùng ngành nghé, cùng sd thieh, hoàe cùng chia sé nhùng dàc trung chung nào dd, ed boat ddng dinh kì va khdng nhim muc tiéu lei nhuan Càe tó chùe này hàu bèi déu boat dóng ó cip thòn, xà, va hoàn toàn ty chi vi kinh phi Càe tó chùe xà bòi ty nguyén thudng xuàt hién dudi càe tén: hdi, càu lac bd va

phudng Trong khi phudng là mot lù dùng ed, de chi sy tàp hgp thành nhóm cùa càe

cà nhàn; thi càu Ige bó (CLB) lai là mot tu dùng mdi Càe tò chùe tuong ùng vdi

hai tén ggi này cùng thè hi?n sy khàe biét rò rét vi thdi gian thành làp cùng nhu linh

chat boat ddng cùa chùng Càe phiedng thudng là nhùng td chùe ed xuàt xù làu ddi,

boat dgng lién tue eho dén nay hoàe mdi dugc khdi phue lai, chù yéu lién quan dén càe nhdm sd thieh hoàe càe boat ddng dàn gian phue vy le boi (phudng gà phudng

vàt, phudng tràu, v.v ) Cdn càe Càu Ige bó lai là nhùng tó ehùc mdi ra dM tu sau

Ddi mdi (1986), chù yéu lién quan din càe sinh boat thè ihao, vàn hda, vàn nghé

(CLB bdng bàn, CLB càu Idng, CLB vàn nghé, v.v ) Hól là lù dùng phó biln nhàt,

là tén ggi chung eho tal cà eàc td chùe xà hgi

Trong qua trình nghién eùu lai Giao Tàn va Dóng Quang, chùng tói ghi nhàn dugc càe loai tò chùe ty nguyén nhu sau:

CÀC Tò CHLfC XÀ HÒI TU NGUYÉN

Bang: Càe tò chùe xà bòi tu nguyén ó Giao Tàn va Dóng Quang

Tén goi càe tó chirc tu nguyén

Xà Giao Tàn

Bòi dich vu vàn hóa-vàn nghé

Hòi còng nòng

Hói chg

Hòi té

Hòi càn bò chù chòl xà

Hòi càn bò phu nù

Hòi dòng (nién quàn) ngù/Hòi linh

Hòi cyu quàn nhàn xóni

Hói Bi thu, phó bi thu doàn xà

Hòi cuu càn bò Doàn

Hòi 40-50 tuoi dàng

Hòi cyu giao chùe

Hòi sT quan hai quàn

Hòi dòng nién

Hòi dòng hoc/dòng mòn

Hói huu tri

Hòi vàn hóa-vàn nghé xà

Hòi sinh vài cành

Hòi Ihài lào thòn

Pluòng vàng

Pludng tién

Plucmg gao

Plmmg thóc

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

Xà Dòng Quang

Càu lac bò vàn nghé Càu lac bò quan ho Phuong chèo Càu lac bó tho Hòi sinh vài cành thòn Càu lac bò Khiéu vù nghé thuàt Càu lac bò bóng hai

Càu lac bó xe dap Càu lac bò càu long Càu lac bò cày cành nghé thuàt Càu lac bò bóng bàn

Càu lac bò duòng sinh PhuOTg ed

Phudng chim Phudng gà Phudng tràu Hòi khuyén hoc thòn Hòi dóng hoc

Hòi dòng ban Hòi dòng (nién quàn) ngù Hòi dòng nién/dòng canh Càu lac bò cuu quàn nhàn Hòi cyu giao chùe

Hòi ban chién dàu cùng su doàn Hòi càn bò huu tri

VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT TU^

Tuong ùng vdi mdi loai td chùe nhu trèn, lai ed nhùng td chùe vdi càe tén goi

ey thè khàe nhau Xét ve dia vye, sy khàe nhau dd thè hién d tén thdn (vi dy: CLB càu Idng thdn Trang Lièi, CLB càu Idng thdn Ddng Ky), tén xdm (bòi ddng ban xdm Bdng, hdi ddng ban xdm Bang), thàm chi d càp dò bang xdm Xét fiieo dàc diém cùa thành vién, sy khàe nhau thè hién d nàm sinh (bòi ddng nién 1958, bòi dóng nién 1980), ó giói linh (dóng canh nam 1967, dóng canh nù 1967), d trình dd hge vàn (hdi ddng hge càp II, boi ddng hge càp III), d thdi gian tham già chung mot

sy kién nào dd (hgi ddng ngù 1982, hdi ddng ngù 1979), v.v

Chùng Idi chua làm mdt thdng ké chinh xàe ve sd lugng thye tè cùa càe td ehùc xà hdi ty nguyén d càe xà này Tuy nhién, lù sy phàn chia d trèn, ed thè udc linh ràng càe td chùe kiéu này d Ddng Quang va Giao Tàn hoàn toàn ed thè dal Idi con sd bang tram Sd lugng va sy da dang eàc td chùe xà hdi ty nguyén d Ddng Quang va Giao Tàn dù dàm bào eho bài ki thành vién nào cùng ed thè tìm eho mình mdt td ehùc thieh hgp khi ed nhu càu

3.1 Qua trình thành làp va ca càu tò chùe

Tu danh sàeh càe td chùe ty nguyén d hai xà, ed thè phàn loai thành 4 nhdm td ehùc khàe nhau: 1) Nhdm càe td chùe boat ddng trong ITnh vye vàn hda, vàn nghé, thè due thè Ihao (thudng dudi hình thùc càe CLB, nhu CLB bdng bàn, CLB tho, v.v ); 2) Nhóm eàc tò chùe phye vy eàc sinh boat le hòi cùa dia phuong (tiéu biéu

là càe Phudng, nhu Phudng gà, Phudng ed, v.v ); 3) Nhdm eàc td ehùc cùa nhùng

ngudi cùng ngành nghè/lTnh vye (nhu Hdi ddng hge, Hdi chg, v.v ); 4) Nhdm càe

td chùe mang linh tuong trg (dudi dang càe Phudng, nhu Phudng tién, Phudng

vàng, v.v )

Càe td chùe thuge nhdm 1 thudng là càe td ehùc ed dàng ki boat ddng vdi chinh quyén dia phuong Càe td ehùc này thucmg dugc hình thành lù sau Ddi mdi, tàp trung phàn Idn vào dàu nhùng nàm 2000, chù yéu dudi hình thùc CLB Tìm hiéu càe td chùe này, chùng Idi nhàn thày mot do tré nhàt dinh giùa thdi diém td chùe bài dàu boat ddng va thdi gian thành làp chinh thùc Càe td chùe này thudng

dà ed thdi gian boat ddng lù trude; sau này dugc chinh quyén xà vàn ddng dang ki thành làp' Llàu nhu khdng ed sy thay ddi nào trong boat ddng cùa eàc td ehùc này d thdi diém trude va sau khi ed quyét dinh thành làp

1 Càe tò chùe này dugc IJy ban nhàn dàn xà thành làp theo Quyét dinh 1589/2003/E)Q-UBTDTT ngày 19/9/2003 ve tò chùe va boat dòng cùa Càu lac bó Thè due thè thao co so Theo dò, càe Càu lac bò Thè due thè thao duge eoi là càe tò chùe xà bòi Tuy nhién, néu xét duói góe dò tò ehùc xà hói thi Nghi djnh 88/2003 ve Tó chùe, boat dòng va quàn ly hòi thi UBND càp xà khòng eó thàm quyén ra quyét dinh thành làp nhùng tò ehùc này Day là mot diém mò ve phàp li ma chùng tòi se de eàp dén trong mot dip khàe

CÀC TÓ CHL/C XÀ HÒI TU' NGUYÉN

Càe td ehùc thuge nhdm 2, 3 va 4 là nhùng td chùe khdng dàng ki vdi chinh quyén dia phuong Tuy nhién, viée khdng dàng ki tu càch phàp nhàn khdng ed nghia là eàc td ehùc này khdng sinh boat cdng khai Nguge lai, trong nhiéu trudng hgp (hdi ddng nièn/ddng canh chàng han), càe sinh boat cùa td ehùc cdn ed phin dinh dàm, phd truong hon càe td chùe dàng ki chinh thùc Ddi vdi càe td chùe thuge nhóm 2 va nhdm 4, nhiéu ngudi dai dién khdng biét td ehùc mình hình thành lù khi nào Ngudi la thudng ndi dén cài mdc "làp làng" nhu là khdi dàu eho sy hình thành

eàc td chùe này (trudng hgp càe phudng); bay là "tu thàl càe cu dà thè ròi, nay con chau chi là ngieàl ké tue truyin thòng cùa cha òng di lai" (Nam, 1958, Ddng

Quang) Ddi vdi nhùng td chùe thuge nhdm 3, dù khdng ed beh su làu ddi nhu càe phudng, nhung do linh chat phi chinh thùc va nhùng quy dinh Idng léo (hoàe thàm ehi là khdng ed quy dinh nào rd ràng) cùa nd, ngudi la khdng de y dén mdc thdi gian hình thành td chùe Tièu biéu eho kiéu td chùe này ed thè ké dén: Hdi ddng nién, Hdi cyu càn bd Doàn, Hdi dich vy vàn hda vàn nghé, v.v

Ve co bàn, eàc td ohùe ty nguyén déu ed bd mày diéu hành, nhung nhd ggn va khà Idng léo Ngudi dai dién ed thè duge phàn cdng làn lugt bang nàm; hoàe cùng

ed thè giù cuong vi dai dién lù khi thành làp, tùy thuge vào linh chat cùa tùng td ehùc Càe td ehùc ed dàng ki ed ban lành dao, thudng gdm mot chù fich/chù nhiem, mdi hoàe hai phd chù tich/chù nhiém, mot thu ki và/hoàc mot ké toàn Ban lành dao gdin 3-4 ngudi, nhung thye chat chi là boat ddng cùa chù fich/chù nhiém va ké toàn kién thù quy Ngudi dùng dàu hàu nhu khdng nàm rd dugc sd lugng hdi vién cùng nhu khdng nàm duge diéu le cùa td chùe mình

Ò nhùng td chùe khdng dàng ki boat ddng, viée quàn li càe boat ddng cùa td chùe cdn linh boat hon Ngudi la khdng biét ngudn gde hình thành cùa td chùe mình, khdng ed bièn bàn thành làp, khdng ed diéu le, khdng ed try sd, thàm chi cdn khóng ed cà danh sàeh hdi vién Tal eà dèu là nhùng nguyén tàc khdng thành vàn nhung dugc luàn thù mot càch nghiém ngàt Trong nhiéu trudng hgp, thù giày td duy nhàl ma hdi ed là td danh sàeh ghi tén càe boi vién va dia ehi, sd dién thoai cùa

hg de khi càn Ibi bào tin Tuy nhién, trèn thye tè ngudi la vàn chudng càe giao tièp tryc tiép hon

Viée tìm hiéu co càu td chùe va boat ddng cùa càe td chùe xà hdi ty nguyén d Ddig Quang va Giao Tàn cùng eho thày linh chat "phi vàn bàn" trong boat ddng cùc càe td chùe này, ké cà càe td ehùc ed va khdng ed tu càch phàp nhàn Càe td chuc thudng khdng ed.try sd riéng, ma td ehùc sinh boat lai nhà ngudi dùng dàu, hoàe td chùe luàn phièn lai nhà càe thành vién, hoàe lai nhà mot thành vién bài kì, mièn là ed mal bang dù rdng Ngudi phy tràch vice ghi chép sd sàeh, thu chi, giày td cùc mdt td ehùc thudng phài là ngudi bay chù, thao chuyén giày td va biét tinh

VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT T U

toàn Chi ed ngudi giG sd mdi hiéu duge trai ty cùa sd sàeh, va anh la ed tràch nhiém trình bay càe khoàn thu - ehi va boat ddng cùa tó chùe mình trong mdt nàm, càn cu trèn nhùng ghi chép ma anh la thye hién trong nàm dd

Càe boi ty nguyén duge xày dyng khdng nhàm muc tièu Igi nhuan, nhung de duy tri boat ddng cùa mdt hdi, thdng thudng ngudi la sé phài xày dyng quy bòi Quy hdi ed thè gay dyng lù ngudn ddng gdp cùa hdi vién Ddi vdi càe tó chùe này, ngudn kinh phi boat ddng khdng phy thuge vào vice chùng ed tu càch phàp nhàn hay khdng NhGng quy dinh ve ddng gdp kinh phi boat ddng hoàn toàn dya trèn quyét dinh cùa da sd càe thành vién trong td chùe, càn cu vào mal bang kinh tè chung cùa eàc thành vién Tuy theo tùng td chùe ma sd lién ddng gdp ed Ibi khàe nhau, nhung ve nguyén tàc Ibi viée su dyng quy là nhu nhau Ddi vdi nhùng tó chùe

ma thành vién déu khà già, ngudi la kèu ggi gdp quy eà triéu ddng, lày nguón quy

dd eho vay lày lai de chi dùng eho càe boat dgng cùa td chùe khi càn dén Cùng ed nhùng td ehùc gdp quy mang linh vy viée, hoàe néu ed ddng gdp Ibi nguón quy cùng khdng Idn Dù mùc ddng gdp nhu thè nào, dai dién càe td chùe dIu eho bill:

dà chal hól thi kiéu gì cùng Idn kém, khdng thè khàe duge

3.2 Dói tugng tham già va pham vi hogt dgng

Ddi tugng tham già càe td ehùc ty nguyén rat da dang Thudng là nani gidi tham già, tuy nhién, nù gidi cùng gdp mal trong càe sinh boat phudng hdi Hdi ddng nién là mdt td chùe trude kia vdn ehi dành eho nam gidi trudng thành, din nay cùng

dà ed sy tham già cùa nù Trong làng già ed bòi ddng nién nam va hdi ddng nién

nù, sinh boat dde làp vdi nhau Vào eàc dip le hdi cùa làng, ddng nién nam Ibi ra sinh boat d dén, cdn ddng nién nù thi tham già sinh boat d chùa Ngoài ra, phu nù cùng tham già vào càe tó chùe ty nguyén khàe nhu: bòi ddng hge, hdi té, Hdi càn bd phu nù, CLB duòng sinh, v.v

Ngudi tham già phudng hdi cùng da dang ve dò ludi, tu thanh nién eho dén ngudi cao ludi Cd nhùng tó chùe sinh boat theo lùa ludi (ddng nién, ddng hge, ddng ban, v.v.), ed nhùng td ehùc khdng gidi han dò tuoi (CLB bóng bàn, CLB càu

long, phudng gà, phudng ed, v.v.) Trude day ngói dòng nién (tham già hdi dóng

nién) lù 18 ludi (tinh theo ludi àm fich) dugc xem là som; cdn hién nay, ddi sdng kinh tè khà lén, eàc boi nhdm cdn quy tu sdm hon nùa Nhiéu hgi ddng hge d DÓng Quang bay gid dugc làp ra tu khi eàc thành vién con ngdi trén ghé nhà trudng Nhiéu td chùe ed sy gdp mal cùa eàc ey cao nién trong làng, nhu mdt phudng ed d thdn hién ed gàn mdt nùa sd thành vién ludi lù 70 dén 80 Mot CLB xe dap thdn ed

87 thành vién hàu hèt déu là ngudi cao ludi, ed cu 83 ludi vàn tham già CLB

Nhùng quan sài ban dàu eho thày chàn dung nhùng ngudi khdng tham già boi

ty nguyén d hai xà rat khàe nhau Ò Ddng Quang, nhùng ngudi khdng tham già bài

CÀC TÓ CHLfC XÀ HÒI TU NGUYÉN

kì indi td chùe xà hdi nào rat il Chàn dung nhùng ngudi này duge md là khdng miy

tieh cyc: "Ngiràl nghèo tinh day dà lo di làm di àn, ngieàl ta khòng eó thàl gian vào hai cày cành vài hól xe dap du lich'" (Nam, 1942, DÓng Quang) Cùng ed trudng hgp ed ngudi "khòng muòn tham già chò dòng due, dòng ngudi Nguòi ta chi muon

vi sàm vdi già dình " (Nam, 1942, Ddng Quang), eho nèn khdng thieh vào càe hdi Nhùng trudng hgp nhu thè này duge giài thieh bing tinh càch cùa duong sy: "tinh tir thùa bé chàng chal bòi vài al ( )Nól nàng khòng gay ggn, va ( ) cùng khóng biit thè nào là càu giao tièp" (Nam, 1942, Ddng Quang) Hay do hg "lành hiin khòng muòn va chgm" (Nam, 1962, Ddng Quang) Nhung cùng ed Ibi là do anh

Ihiéu hda nhàp vdi cdng ddng xung quanh, hoàe chày bua, chày y eàc khoàn ddng gdp, nèn bi mgi ngudi lày chay, khdng eho vào hdi Hoàe cùng ed Ibi do khd khan

ve kinh té, già dình neo don, khdng ed diéu kién tham già càe sinh boat hdi nhdm:

"nhà nòng dàn, con cài dau óm trlin miin, dòng thàl kinh ti già dình làm àn khòng

Un dugc Din thàng ba ngày tàm vào mùa thi khòng eó thóc ma àn" (Nam, 1950,

Giao Tàn)

Trong qua trình nghién eùu, chùng Idi nhàn thày mdt mal dd day dàc càe tó ehùc sinh boat trong pham vi làng Làng là noi bào luu eàc tó chùe ed nguón góe làu ddi, xuàt phàt lù càe sinh boat xà hdi truyén thdng (nhu hdi dóng nién) hoàe lù nhu càu giài tri va phue vy càe boat ddng vàn hda chung cùa làng (nhu phudng gà, phudng ed, v.v ) Làng cùng là co sd phàt sinh nhùng hình thùc tó ehùc xà hdi mdi, nhu càe loai hình bòi hay CLB Nhilu tó chùe chi ed pham vi lù cip thdn làng trd xudng ma khdng duge day lén d eàp cao hon Giùa thdn xdm trong cùng mdt xà, eàc tò chùe ed thè cùng mot tinh chat, nhung hình thùc tó chùe va thàm ehi eà tén ggi cùng ed nhiéu net khàe biét Cùng là td chùe cùa nhùng ngudi sinh cùng nàm,

nhung d Ddng Ky, ngudi la ggi là dòng canh; cdn d Trang Lièi va Binh Ha, ngudi

ta lai ggi là dòng nlèn Cùng là boi ddng nién quàn ngù, nhung ed noi ggi là Hdi

linh, ed noi ggi là Hdi ddng ngù, thàm chi ed ngudi cdn ggi là Hdi 1983 (di chi nhùng ngudi cùng di Iinh vào nàm 1983)

Ngay trong pham vi mdt làng, cùng mot loai hình tó chùe cùng lai ed nhùng eàp dd boat ddng khàe nhau Nhu mdt boi ddng canh d DÓng Ky ching han, ngudi

ta ed thè ddng thdi sinh boat d cà eàp làng va cip xdm, ed dóng canh thdn, dóng thdi cùng ed cà ddng canh xdm Ddng canh thdn là mdt kilu sinh boat hdi nhdm ed ngudn gde lù làu ddi (eho dén nay khdng ai biét nd xuàt xù lù bao gid); nhung dóng canh xdm Ibi ehi mdi xuàt hién nhùng nàm gàn day Ngudi ta phàn biét giùa dóng

canh thdn va ddng canh xdm thè này: "Dòng canh xóm nò là mot cài hól, con dóng canh thòn là de gành vàc viée toàn dàn, nò là bàt buóc!" (Nam, 1967, DÓng

Quang) Ngoài ra, nhiéu ngudi cdn là thành vién cùa càe lo chùe ed pham vi sinh

VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THIJ TU

boat lón hon, eàp linh hoàe lién linh, vi du nhu Hdi ban chién diu cùng su doàn Tuy nhién, bao gid ngudi ta cùng ed gang de thu hep pham vi sinh boat cùa bòi trong pham vi làng xà Chàng han cùng là Hòi sT quan hai quàn d tinh, nhung ngudi

ta ed thè quy ly nhùng ngudi cùng xà hoàe cùng huyén thành mot nhdm riéng va sinh boat gàn nhu dde làp vdi hdi gde Ddi vdi boi gde, do tinh chat tàn mài cùa càe thành vién, ngudi la ed thè td chùe hgp mài mdi nàm mot làn Nhung ddi vdi bòi phài sinh (eàp xà/buyén), ngudi ta ed thè td chùe gap mal thudng xuyèn hon, tham già nhiéu hon vào eàc sy kién trong ddi cùa thành vién

3.3 Vai trò cùa càe tò ehùc xà bòi tu nguyén trong dòi song cw dàn nòng thòn

3.3.1 Duy tri le làng

Dudi nhiéu hình thùc, cu dàn ndng thdn ty tàp hgp lai vdi nhùng vai trd, chùe nàng riéng nhàm gdp phàn vào qua trình vàn hành cùa làng Ddi vdi eàc td chùe ed beh su làu ddi, nhu nhùng td chùe cha truyén con ndi, hay nhùng tó ehùc phye vy càe sinh boat le hdi d Ddng Quang, thudng dal ra nhùng nguyén tic nhil dinh eho eàc thành vién cùa nd nhàm duy tri càe boat ddng mang tinh eó truyén cùa làng Le làng tao sue ép lén càe thành vién dén ludi Irudng thành là phài vào hdi ddng nién

Vào ddng nién là de sau này dùng ra gành vàc vléc dàn (càe cdng viée chung cùa

làng) Vào ddng nién dugc eoi là co sd elio eàc cà nhàn chuan bi eho qua trình hòi nhàp vào xà boi làng Anh la phài tàp làm quen vdi nhùng quy tàc ùng xù, nhùng Irat ty, thù bàc trong làng vdn khdng mày àn khdp vói eàc quy dinh hành chinh d eàp xà Chi ed ngudi làng mdi duge tham già Hdi ddng nién, hoàe il ra cùng phài là

ré làng trong khoàng lù ba ddi trd lén; ngudi ngoài khdng dugc tham già Sue ép cùa du luàn làng khdng eho phép mot thành vién nào cùa nd bd ddng nién Néu bd thi anh ta se mang tièng vdi làng sudt ddi, mang fiéng là khdng theo duge dóng nién Anh ta sé bi dành già hoàe là tiée tièn (néu anh ta thuge hàng khà già), hoàe là khinh ngudi (néu anh ta ed cùa àn cùa de) Cài tièng ày khdng chi ed mình anh ta mang, ma cdn lién luy eho cà hg, va deo dàng dén eà ddi con, ddi chàu anh ta nùa

"Kè cà co òng mài song My dgt vira ròl nhung ma vdn eho con di àn thay bó, nò nhu thè chù Cài dóng nlin này nò ghé làm, nò theo tàp quàn cùa dàn ma òng này

ng khòng theo là chét dùt " (Nam, 1962, Ddng Ky) Sy de dga Idn nhàt ddi vdi viée khdng tham già hoàe khdng luàn thù eàc quy dinh cùa ddng nién là bi so ngòl "So ngòl tue là khòng eho vào so làng nùa, khóng ò dòng canh nào, ra dàn cùng khòng

eó chò ngòl, tóm lai khòng con là trai làng nùa ( ) va do dò anh tra thành ngieàl khòng eó ngòl thù" (Nam, 1958, Ddng Quang) Sdng a trong làng ma bi ed làp, bi

tày chay, bi gal sang ben le là mot vién cành khdng hay ho gì ddi vdi ngudi dàn ndng thdn

CÀC TÓ CHLfC XÀ HÒI TU NGUYÉN

Càe td ehùc ty nguyén cùng giùp duy tri càe nghi thùc tin nguòng trong pham

vi làng 0 Giao Tàn, do là mdt vùng dal mdi, nèn càe sinh boat chung cdng dóng hay eàc boat ddng le boi khdng nhiéu va nd cùng khdng dal ra eho thành vién cùa

nd nhùng sue ép cùa viée tham già ddng gdp vdi tu càch ngudi làng Thay vào dd, càe bòi ty nguyén làp ra de td chùe eàc boat ddng làm giàu eho eàc sinh boat vàn hda le hdi Hdi mùa thanh làm chàng han là noi quy tu càe chi em cdn tré, do mdt ngudi ed tàm huyèt vdi eàc sinh boat le bòi di suu lim càe diéu mùa d eàc dia phuang khàe va ve day lai eho eàc hdi vién cùa mình Hàng nàm vào dip hdi làng, Hdi này dùng ra dàng cai càe lièi muc phye vy le hdi, nhim duy tri nhùng eàc sinh boa: vàn hda, le hdi cùa làng

Càe td ehùc ly nguyén cùng ddng vai trd quan trgng trong eàc sinh boat le hdi chung cùa làng Nhiéu td chùe thàm chi chi boat ddng trong miy ngày hdi làng Phudng ed td ehùc eho mgi ngudi thi dàu ed vào dip hdi làng vào thàng 3 hàng nàn: TrucVc hai ngày, ngudi trong phudng phàn cdng nhau chuin hi, quél san dành eho choi ed, di mua bàn càe thù càn thiét Thành vién phudng ed khdng choi ed vào ngày hdi, ma phudng chi dùng ra td chùe thi diu ed nhu là mot sinh boat boi he giài tri eho nhàn dàn Hèt lè hdi, phudng td chùe lién hoan; va ngudi dàng cai chiù tràch nhiém td chùe bGa àn này Càe phudng khàe nhu Phudng vài, Phudng gà hay Phudng chim hàu nhu cùng chi ed càe boat ddng vào ngày il hdi Hg dùng ra tó ehùc càe boat ddng vui choi giài tri phue vy nhàn dàn

3.5.2 Xày dung uy tin

Viée cà nhàn tham già vào nhiéu td chùe, doàn Ibi, nhilu sinh boat hdi nhdm

là nidi sy dàm bào eho uy tin cùa eà nhàn va cùa già dình trong con mit ngudi làng Mg: trong nhùng boat ddng phd bièn cùa càe td chùe ty nguyén là eàc boat ddng thàm hdi thành vién va già dình cùa hg (vg/ehdng, con va lù thàn phu màu) Trong nhiéu trudng hgp, day cùng chinh là li do khién nhilu ngudi dàn d ndng thdn tham già vào càe td chùe ty nguyén Thdng thudng, trong trudng hgp óm dau, ngudi la tó ehùc dén thàm, thudng vdi 1 kg duòng va 1 hgp sua, tri già khoàng 20 nghìn dóng Khi bd me hdi vién qua ddi, eàc td ehùc ty nguyén cùng tó chùe viing bang hién

vài thudng bao gdm vdng boa, huong, nèn, va mdt lè den\ Hoat ddng thàm hdi va

phùig vièng này, cùng vdi nhùng quy dinh ve qua thàm viIng là khà thóng nhil

gìGi eàc hdi ly nguyén khàe a cà hai xà Giao Tàn va DÓng Quang Vdi già tri cùa

hiéa vài thàm hdi, phùng viéng nhu thè ehi mang finh tugng trung, nhung y nghTa cùa viéc dugc càe phudng hgi thàm hdi lai là cài khiln nhùng ngudi tham già boi

1 LS den là khoàn tién màt dugc dua kèm vói dò lè, mue dieh là de giùp già ehù trong viée lo eiùc tang ma Khoàn tièn này khàe nhau tùy theo quy dinh eùa moi tó ehùc tu nguyén