Trong dd, khu TDC Tàn Làp tiép nhan 396 hd ngudi dàn toc Thài Den di dàn tu càc xa Liep Tè Thuàn Chàu, Il Ong va Pà Vinh Mudng La tu nam 2002, kit thùe nàm 2004 là md hình thi diém TDC
Trang 1TÀI DINH Gir THÙY DIÉN SON LA
VA VÀN DE PHÀT TRIÉN SINH KÉ BEN VÙNG
TAI GAG GÒNG DÒNG NGlTÒI THÀI
Ò GAG NGUYÉN MÒG G H A U
Tran Vàn Ha
1 Tàì dinh cu Thùy dién San La ò" Móc Chàu
Tinh San La, dia bàn trgng yéu eùa edng Irình Thùy dién San La' va bj ành hudng nhiéu hon so vdi hai tinh khàe eùa vùng Idng hd là Lai Chàu va Dién Bièn Thiét hai vi co sd vai chat eùa tinh Son La gàn gap hai làn so vdi hai tinh Dién Bién, Lai Chàu, va ehiém Idi 66% long thiét hai do ành hudng eùa cdng trình ihù}-dién này Toàn tinh San La ed 17 xà vdi 145 bàn eùa huyén Thuàn Chàu, Mudng
La va toàn bg thi tran Quynh Nhai phài lai dinh cu (TDC)
Huyén Mge Chau là dia bàn tiép nhan càc cdng ddng TDC ngoài huyen vói ba hình thùe ehinh^ là di dàn tàp trung ndng Ihdn, di dàn xen ghép va di dàn ty nguyèn;
khdng ed TDC dd Ibi va di dàn nói xà {bang /) Trong dd, khu TDC Tàn Làp tiép
nhan 396 hd ngudi dàn toc Thài Den di dàn tu càc xa Liep Tè (Thuàn Chàu), Il Ong
va Pà Vinh (Mudng La) tu nam 2002, kit thùe nàm 2004 là md hình thi diém TDC xen ghép dàu tién thyc hién cùng vdi diém Si Pha Phìn eùa tinh Lai Chàu cu (nay thude huyén Mudng Chà, tinh Dién Bién) Tu md hình màu này da ed khdng il nhirng vàn de lién quan dén chat lugng nhà d, tu liéu san xual, ngudn nude sinli
* TS., Vièn Dàn toc hoc
1 Thùy dién Sem La là còng trinh trgng diém quòc già, khòi còng thàng 12/2005 Day là còng trình thùy dién bàc Ihang thù hai trén Song Dà (trén là Thùy dién Lai Chàu dang thi còng, duói là Thùy dién Hòa Bình) Ba tinh bi ành huòng bòi Dir àn Nhà mày Thùy dién là San
La, Dién Bién va Lai Chàu phài di dàn lai dinh cu vói tòng so là 18.897 ho, 91.100 khàu (dàn toc thiéu so chiém 95,3%, trong dò: Thài 83,1%, La Ha 5,9%, càc dàn toc khàc nhu Khàng, Kha-mù, Hmòng là 6,3 %)
2 Quyét dinh 12/2005/QD-BNN eùa Bò Nòng nghiép va Phàt trién nóng thòn, ngày 14/3/2005, Thùy dién Son La co 5 hình thùe lai dinh cu gòm: nói xà, xen ghép, tàp trung nòng thòn, tàp trung dò thi va tu nguyén
Trang 2TAI DINH CU THUY DIÉN SON LA
boat va an toàn luong thyc dà duge càc nhà nghién eùu, càc phuong tién Ihdng fin dai ehùng de càp Idi nhung khó khan eùa cdng ddng TDC Cdn md hình bau Tàn Làp là sy TDC eùa càc cdng ddng din lù nàm 2007 va kit thùe nàm 2009 Tuy nhién, viéc di sàu firn hiéu mdl càch ky ludng sy Ihich nghi eùa càc cdng ddng này
ve vàn hda, nép sdng, làp quan canh làe va sy phàt trién sinh ké ben vùng trong sy
so sành vdi càc cdng ddng TDC khàc d Mge Chàu vàn cdn bd ngd
Bang I: Càc hình thirc tài djnh cn Thùy dién Son La d Moc Chàu
Khu, diém tài djnh cu
Xà Tàn Làp
Thi tran Ndng Iruòng
Mge Chàu
Xà Ldng Sàp
Xà Chiéng San
Xà Tà Lai
Xà Mudng Sang
Tdng sd
Tàp trung ndng thon
Ho
346
-78
147
80
-651
Khàu
1.830
-322
563
243
-3.058
Xen ghép
Ho
49
-49
Khàu
227
-227
Tu nguyén
Ho
1
-2
3
Khàu
3
-12
15
Ngudn: Ban Quàn ly du àn di dàn TDC huyén Mge Chàu, tinh Sem La, 2012
2 Nhirng khàc biét chinh giira hai mò hình TDC ò" cao nguyèn Moc Chàu
Càc cdng ddng TDC Thùy dién San La d Mge Chàu duge lya chgn nghién eùu, chù yéu là ngudi Thài càch tmng tàm thi tran Mge Chau 25 va 50 km vi phia Tày Tuy cùng dàn toc, nhung hg duge phàn biét bdi qué gdc, thdi diém, càch thùe
td chùc va hd trg TDC Càc nhà quàn ly ggi day là càc khu TDC theo giai doan, nhung thyc ra là hai md hình ve TDC duge thyc hién khàc nhau Vi khu TDC Tàn Làp là md hình thi diém dàu tién, cdn càc khu TDC khàc (bau Tàn Làp) nhu Ldng Sàp, Chiéng San, Tà Lai duge cho là dà hoàn thién mot md hình TDC ed phàn hgp
ly hon
Nhdm cdng ddng qué gdc d xà Mudng Trai TDC d ba khu: Tà Lai, Chiéng San va Ldng Sàp (2007 - 2009), cdn nhdm cdng ddng Tan Làp qué gdc d xà II Ong,
Trang 3VIÈT NAM HOC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU
huyén Mudng La va xà Liép Tè, huyén Thuàn Chàu (lù nàm 2002 din nàm 2004) Khoàng càch qué gdc eùa càc nhdm cdng ddng này dén khu TDC hién nay lù 180 dén 230 km Hai hình thùe TDC tàp trung ndng Ihdn va xen ghép d Mge Chàu duge thyc hién vào hai thdi dilm khàc nhau là 5 nàm
Theo quy hoaeh TDC Thùy dién San La, huyén Mge Chàu sé fiép nhan 814
hd, bd tri dan cu dién lai dinh cu làp trung ndng Ihdn lai nàm khu, 18 diém vdi long dién fieh dal quy hoaeh 6.075 ha Trong dd, dal d 34 ha; dal san xuàl ndng nghiép 1.464 ha; dal làm nghiép 4.577 ha; bình quàn dal d 400 m^/hd; dal san xuàl ndng nghiép 1,8 ha/hd Thdi gian trién khai bài dàu lù nàm 2002 vói viéc TDC càc edng ddng Thài qué gdc Ihudc xa It Ong (Mudng La) va xà Liép Tè (Thuàn Chàu) theo
md hình màu d Khu TDC Tàn Làp- Sau md hình thi diém này, tinh se rùl kinh nghiém trién khai TDC giai doan hai cho càc cdng ddng d Mudng Trai, Quynh Nhai
ve sau Tuy nhién, cho dén thdi diém nghién eùu, theo dù liéu eùa Ban Quàn ly dy
àn di dàn TDC huyén Mge Chàu, tinh San La , huyén Mge Chàu chi indi liép nhàn duge 701 he), 3.309 nhàn khàu (theo so liéu bào eào chua tinh 2 ho, 12 khàu TDC ty nguyén d xà Mudng Sang) Hai khu TDC cdn lai là Chiéng San va khu Xiiàn Nha khdng ddn duge ho nào theo ké hoaeh (Diém TDC Co Phuong 3 eùa Chiéng San quy hoaeh 30 ho TDC lù bàn Kieh, xà Pha Khinh, huyén Quynh Nhai khdng thyc hién di chuyén theo cam két dà ky)
Ngudi Thài TDC d Mge Chàu dén lù eàe dia phuang khàc nhau trong tinh lù nàm 2002 dén 2009 déu là cu dàn thuàn ndng, thu nhàp chinh dya vào ndng nghiép
Tu dù liéu khào sài ve hai md hình TDC này, cu thè là Tàn Làp va Chiéng San, Idi
ed nhàn xét là diéu kién dn dinh san xuàl, sinh ké, quan he xà hdi, vàn bòa vàn clii phdi rat Idn dén tình hình TDC hién nay va làu dai eùa càc edng ddng TF)C
Tuy khdng ed mot eude diéu tra duge tién hành de firn hiéu so liéu chi lièi ve dal dai lù qué gdc eùa 396 ho, 2.060 nhàn khàu nhdm càc hd d xà II Ong va xà Liép
Tè thdi diém Irudc nàm 2002 dén nàm 2004 va 305 hd, 1.249 khàu d xà Mudng Trai trudc nam 2007 dén nàm 2009 Song, theo dù liéu thdng ké so bd dèn bù ihiéi hai dal càc loai eùa Ban Di dàn TDC Mudng La, trong sd 701 ho TDC chinh thùe (ké eà hai he) TDC ty nguyén d xa Mudng Sang ma co quan chuyén mdn TDC Mdc Chàu khdng dua vào bào eào ldng hgp), khdng ed ho già dinh nào khdng ed dal san xuàt Nhàn xét chung eùa Idi là, do 100% ho già dinh TDC d cao nguyén Mge Chàu Ihude dién thuàn ndng, thu nhàp chinh lù ndng nghiép, nén dal canh làe là tu liéu san xuàl dàm bào ddi sdng chinh Cùng theo ude finh eùa Idi, ngudn luong thyc va thu nhàp khàc lù dal dai càc loai lai qué gdc eùa 701 hd già dinh bình quàn
Trang 4TAI DINH CU" THÙY DIÉN SON LA
Bang 2: Ho va nhàn khàu chia theo què góc va dja phuong TDC
eùa du àn Tàn Làp STT
I
1
2
1
2
3
1
2
1
2
1
1
1
2
II
1
Tén xà,
bàn qué goc
Tòng edng
x a ìt Ong
(Tàn Làp)
Bàn Hua Lon
Bàn Giang
Bàn Tràng
Bàn Hua Lon
Bàn Giang Trén
Bàn Tràng
Bàn Con Cu
Bàn Nà Kè
Bàn Con Cu
Bàn Giang Trén
Bàn Giang Trén
Bàn Lòl
Bàn Pénh
Ho
396
•
16
34
25
23
1
33
13
33
56
20
20
33
28
Khàu
2060
81
149
123
128
3
204
63
288
206
92
93
156
147
Xà Liép Tè (Thuàn Chàu)
Bàn Pà Vinh 61 327
Tén xà, bàn TDC
I Thi tran nòng trudng Mge Chàu
1 Tiéu khu Pa Hia
II Xà Tàn Làp
l B à n D g i n
2 Bàn Hoa II
3 Bàn Nà Tàn
4 Bàn Nà Phày
5 Bàn Long Cóe
6 Bàn Nàm Khao
7 Bàn Nàm Tom
So ho
396 (100%)
50 (12,63%)
285 (71,96%)
49
46
89
20
20
61
61 (15,40%)
So khàu
2.060
230 (11,16%)
1.503 (72,96%)
254
267
494
92
93
303
327 (15,87%)
Ngudn: Ban Quàn ly dy àn di dàn TDC huyén Mge Chàu, tinh Sem La, 2012
Trang 5VIÉT NAM HOC - KY YÉU HOI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU
tu 1,5 dén 2 ha/ ho, luong ùng vdi mot già dinh Thài lù 4,7 dén 5 ngudi ed thè dàm bào d mùc an toàn luong thyc trong diéu kién khdng xày ra thién lai bài Ihudng Tinh toàn này cùng gàn sài vdi con sd bình quàn ve dién lieh dal càc loai toàn tinh San La duge thdng ké thiét hai lai vùng ngap ldng hd càc huyén Mudng La, Quynh Nhai, Thuàn Chàu: xàp xi lù 1,5 dén 1,7 ha/hd lù dù liéu do Ban Quàn ly di dàn TDC Thùy dién San La eung càp Vi thè, vào hai nàm 2004 va nàm 2005 trudc khi TDC Mdc Chàu (xà Mudng Trai ed 43,5% so ho va 37,7% so khàu TDC so vdi tdng sd hd va nhàn khàu TDC Thùy dién San La d huyén Mge Chàu); chi ed 22%
sd ho thude dién nghèo, trong dd nàm trudng hgp thiéu ddi do don thàn, già yéu khdng ed khà nàng lao ddng
Sy khàe biét giùa nhùng cdng ddng thude càc xà II Ong, Liép Tè va Mudng Trai ve dàt canh làe ndng nghiép d qué gdc là khdng gidng nhau dua trén tu liéu eùa Idi nàm 2008 lai nhùng nhdm ddng Idc khàc eùa hg lai hai diém TDC Pu Nhuóng, Phiéng Bùng (xà Mudng Bù, huyén Mudng La) Lgi thè eùa cdng ddng Thài II Ong lai qué gdc ve dal rudng, dal d nhiéu hon so vdi edng ddng Thài d Mudng Trai Ngudi Thài 11 Ong ed mdl sd hd sdng gan Ibi tran, sd hd cdn lai ed dién lieh dal d va canh làe cùng rdng rai hon Trong khi dd, edng ddng d Mudng Trai, sdng trong khudn vién chat ehc)i hon ve dàt d va phài làm rudng, nuang noi xa nhàl Idi 5km Bdi vi, so vdi edng ddng Thài d II Ong, ngudi Thài d xà Mudng Trai (ddi tén tu xà Chiéng Son), Inrdc khi chuyén cu ed Idi 12 cdng ddng Idn Nhùng ddng hg lem nhu Cam, Ld ed lieh su dinh cu lù 10 thè he Ird lèn Mudng Trai, càch thành phó San
La 41 krn ve phia Ddng Bàc va huyén ly Mudng La 10 km vi phia Tày Bàc là mot
xà thude loai trung bình (xét ve nhàn khàu, dal ndng nghiép va dién fi'ch ty nhién) Vào thdi diém trudc di dàn, xà Mudng Trai ed 4.014 nhàn khàu Do ed lgi thè ve mal dia hình (dd cao 650in so vdi myc nude bién), ihàp dàn ve phia Nam theo trién sdng Dà rat igi thè de phàt trién ndng nghiép va cày edng nghiép nhu bdng, cà phé Trong sd nàm con sudi Idn chày qua Mudng La (Nàm Mu, Nàm Chién, Nàm Trai, Nàm Pan va Nam Pia) ed hai sudi chinh là Nàm Mu va Nàm Trai dà tao cho càc cdng ddng d Mudng Trai lgi thè su dung ngudn lai nguyén nude trong san xuàt va ddi sdng Theo dành già eùa UBND huyén Mudng La, ngudi Thài d Mudng Trai thude dién kinh té luong ddi phàt trién dn dinh trong nhiéu nàm qua dya trén thè manh ve làm ndng nghiép, nén dàm bào duge an ninh luong thyc Ddng thdi, do lgi thè ve canh tàc rudng nude, chàn nudi già sue, già càm, Irao ddi san phàm thù cdng nghiép va ndng san nén sy chénh léch ve mùc sdng khdng cao Sd hd nghèo ehi chiém ty le 22%, trong khi bình quàn toàn huyén Mudng La vào nàm 2007 là 27%
Trang 6TAI DINH CU THÙY DIÉN SON LA
Viéc quàn ly va su dung dal d eàe dia phuang xuàl cu khdng phàn ành duge hél lình hình kinh té - xà boi eùa càc edng ddng do kinh té eùa hg d II Ong, Mudng
La bay Thuàn Chàu dà duge da dang khà nhiéu Bdi vi, ngudn thu nhàp phi ndng nghiép lù nghé thù cdng nhu del Ihd càm, dung cu già dung mày tre dan dà mang lai ngudn thu dàng ké trong co càu thu nhàp, chi liéu eùa mdi già dinh Ngudi Thài Mudng Trai vdn ndi liéng ve dàc san gao nép va thù rugu cài lù gao rudng, ma ngoài vide su dyng trong già dinh bang ngày, càc dip le, tèi cdn duge dem bàn de tàng thu nhàp Ngudi Thài d II Ong (Mudng La), Liép Tè (Thuàn Chàu) phàt huy lgi thè cu Irù ven sdng Dà dành bài cà, thu bài rau réu làm thyc phàm va trao ddi vdi càc cdng ddng khàe Tuy vày, là cu dàn ndng nghiép nén dal dai de trdng trgt cày luong thyc, chan nudi già sue, già càm vàn là ngudn thu chinh eùa hai edng ddng Thài này
3 Dong thài phàt trién sinh ké
3.1 Tiép egn vdi quyèn sir dung dàt
Nghién eùu ve tài dinh cu Thùy dién San La giai doan bau TDC ed xu hircrag tàp trung vào sy phiie hdi va phàt trién sinh ké ben vùng eùa ngudi dàn hi ành hudng trén co sd so sành bài bình dàng quyén su dyng dal giùa qué gdc va noi TDC Ve dù liéu chung, UBND huyén Mge Chàu dà edng bd cu thè viéc giao cho
hd TDC toàn huyén dién lieh 472,95 ha dàt càc loai Trong dd, dàt rudng 34,25 ha, dàt nuong rày trong cày hàng nàm 410,46 ha, dàt tròng cày làu nàm 24,01 ha, dàt nudi trèng thuy san 4,14 ha Sau ben mot nàm TDC, Mdc Chàu dà giao bình quàn
di^n lieh dàt a 400 m^/hd, dal san xuàt ndng nghiép 3.500 mVkhàu, tu viéc thu hdi
dàt eùa 504 ho dàn va hai td chùc sd lai trén co sd dén bù bang tién, tinh dén thdi diém nàm 2012 Cu thè, huyén Mge Chàu dà hoàn thành giao dàt, càp giày ehùng nhàn quyén su dyng dàt d, dàt san xuàt cho 100% so hd TDC Dién lieh dàt ndng nghiép giao cho ho TDC tàng hon mùc quy dinh lai Quyét dinh sd 12/2007/QD-UBND ngày 08/5/2007 eùa 12/2007/QD-UBND tinh San La quy djnh chi fiét mdl sd diéu ve bdi Ihudng, hd trg va TDC Dy àn Thuy dién San La, ban hành kèm theo Quyét dinh sd 02/2007/QD-TTg ngày 09/01/2007 eùa Thù ludng Chinh phù, bình quàn tu 2.000m^/hd Ird lén (UBND huyén Mdc Chàu, 2012)
Dya vào ngudn dù liéu này, trén co sd so sành giùa dién lieh dàt duge nhàn lai diém TDC va qué gdc, theo ude tinh eùa Idi, ehi sd trung bình ho già dinh ngudi Thài da bi giàm di 3/4 dién lieh canh tàc Thyc té này cùng ddng nghla vdi sy chénh léeh gap hon bdn làn ve dién lieh dàt, trong dd chù yéu là dàt rudng Dén dàu nàm
2012, sau 9 nàm TDC (ddi vdi Tàn Làp va 3 nàm vói ba khu cdn lai) dién lieh dal lùa nude dén bù, duge coi nhu dà hoàn thién dy àn vdi 34,25 ha cho 701 hd Theo
Trang 7VIÉT NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ^ T U
tinh toàn eùa Idi, bình quàn ehi dal 488m^ /ho bay 104m^/nhàn khàu Dàt trèng cà>' ngd, theo càc ndng hd Mudng Trai, ìt Ong bay Liép Tè, mùc chénh léch ve dién fieh giùa qué gdc va dia bàn TDC là tu 2,5 din 3 làn (qué góc 1,5ha din 2ha/hd, noi TDC chi ed lù 600 dén 700m^/hd Dù liéu khào sàt thyc dia duge tinh vào thàng 11 nàm 2011) Cùng càn ndi rd thém, cho dén thdi diém nghién eùu, viéc tién hành dén
bù chénh léch dàt cho hd TDC vàn chua thyc hién duge cho càc ho già dinh theo Nghi dinh 02-TTg eùa Thù ludng Chinh phù Nguyén nhàn là huyén Mudng La (qué gdc) chua eung càp sd liéu do dac bang mày theo quy dinh cho huyén Mge Chàu (noi TDC) Trong khi dd, viéc tinh già dén bù dà khdng cdn phù hgp vdi thyc
té nùa
Tuy vày, chi sd khàe biét Idn khdng phài ehi ve dién fieh dal giùa qué gdc va tai hai md hình TDC Thùy dién Son La eùa Mge Chàu ma cdn d chat lugng dàt canh tàc Néu d qué gdc, chù yéu là dal rudng, màu md va diéu kién ludi thuàn lgi Ibi lai Khu TDC Tàn Làp chù yéu là dàt ddc, bac màu Tai càc khu TDC khàc, nhu Nàm Rén, xà Chiéng San, sy khàc biét ve chat lugng dal canh làe là rat rd rèi Khi cdn d qué gdc nhd dàt rudng nhiéu, ngudn nude ludi ddi dào va herp ly lù sudi Nam
Mu va Nàm Trai thdng qua su dung he thdng dàn thùy nhàp dién truyén thdng
"muong, phai, lai" két hgp vdi dàp va muong dàn nude eùa he thdng thùy ndng mdi, nén canh ddng Mudng Trai Ihudng xuyén ducTc dàm bào Idi ve ngudn nude ludi Viéc dàm bào san xuàt lày cày lùa hai vu làm chù lye déu dya vào he thdng tuoi va do màu mò eùa dàt, su dung hoàn toàn bang lugng phàn hijii co, gidng mdi, ndng hd vàn dal nàng suàt lù 4 dén 5 tàn mdl vii Trong khi dd, d noi TDC' do diéu kién klii bau khae nghiét, ngudn nude ludi han che, nén chi trdng lùa duge mdl vu
Dd phi dàt thàp nhu qué gdc va trong diéu kién chàn nudi bi han che khdng dù phàn chudng, nén phài dau tu phàn btm vd co Yéu càu nóng he) phài dàu tu vdn nhiéu han de dat nàng suàt tu 5,5 dén 6 tàn/ha nhu cu dàn sd tal là bài toàn ve ky thuàt va vdn sé dat ra Dd là chua nói dén tdc dd thoài hda, chai ci'mg dàt dién ra nhanh hcm trén nén dàt ddc
Mot trong quyén su dung dal là sau khi duge dén bù, ngudi dàn TDC phài
duge càp Giày ehùng nhan quyén su dung dàt Tuy nhién, cho dén thàng 6 nam
2012 viéc thu hdi 359,9ha dàt làm nghiép de giao cho ho già dinh, td chùc cdng ddng bàn quàn ly theo quy hoaeh vàn là ké hoaeh eùa thdi gian sau
3.2 Phàt trién san xuàt va chuyén dòi ca càu cày tròng, vgt nudi
Dù liéu eùa Ban Quàn ly dy àn (QLDA) di dàn, TDC Thùy dién San La huyén Mge Chàu nam 2011 cdng bd dya trén sy chi dao thyc hién kiém tra dành già finh
Trang 8TAI DINH CU" THÙY DIÉN SON LA
hình dn dinh ddi sdng, san xuàt eùa eàe ho TDC eùa UBND tinh Son La thàng 10 nàm 2010, dà ed két luàn tuong ddi khà quan ve qua trình ón dinh san xuàt va ddi sdng eùa eàe md hình TDC Do duge giao dù dàt theo quy hoaeh duge duyél de san xual, kip thdi thanh toàn day dù eàe khoàn tién boi thuòng, hd trg TDC, dac biét là vdn hd trg san xuàt, vi vày càc hd dàn TDC ed diéu kién de ón djnh ddi song, san xual, dinh canh dinh cu Két qua diéu tra 100% so hd dàn da dàm bào ón dinh ddi sdng, san xuàl Ty le hd nghèo tinh theo tiéu chi nàm 2011 lai càc khu, diém TDC là
114/768 hg, chiém 14,84% {bang 3)
Bang 3: Ty le ho nghèo tai càc khu tài dinh cir Thùy dien So-n La d Mge Chàu
TT
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
Diém tài djnh cu
Trai San, xà Tà Lai
Trai Tdn, xà Tà Lai
A Ma, xà Ldng Sàp
Nàm Rén, xà Chiéng San
Bd Ban, xà Chiéng Son
Làe Phuang, xa Chiéng Sem
Pu Pau, xà Chiéng San
Nà Tàn, xà Tàn Làp
Bàn Dgi 2, xà Tàn Làp
Nàm Tdm, xà Tàn Làp
Nàm Khao, xà Tàn Làp
Long Gdc, xà Tàn Làp
Nà Phày, xà Tàn Làp
Pa Hia, Thi tran Ndng trudng Mdc Chàu
So luong (ho)
06/30 12/50 22/80 04/50 07/33 06/30 04/33 12/111 01/58 03/67 11/71 03/20 khdng 05/58
Ty trong (%)
20
24 27,5 8,0
21
20
12 10,8 1,7 4,5 15,5
15 khdng 8,6
Ngudn: Ban Quàn ly du àn di dàn, TDC Thùy dién San La, huyén Mge Chàu, 2012
Trang 9VIÉT NAM HQC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ^ TU
Cùng theo bang 3, lình Irang nghèo eùa eàe ho lai hai md hình TDC déu duge cài thién rat dàng ké (thàp hon 7,16% ve ehi sd bình quàn ho nghèo) so vdi què gdc vào càc thdi diém nam 2002 eùa eàe edng ddng II Ong, Pà Vinh va Mudng Trai
nàm 2007 Néu so sành sd liéu ve lình hình hd nghèo Ibi ty le này a khu TDC Tàn
Làp thàp hon hai làn so vdi càc edng ddng dén sau là Ldng Sàp, Chiéng San va Tà Lai (bình quàn 9,35% va 19,92%) Mùc do khàe nhau ve ty lé hd nghèo eàng thày
rd hon a khu TDC Tàn Làp ed bàn Nà Phày khdng cdn hd nghèo va cao nhàl là
Nàm Khao vdi 11/71 hd nghèo (chiém 15,5%), Bàn Dgi 2, xà Tàn Làp chi ed 01/58
ho nghèo, chiém 1,7% Trong khi dd, lai ba cdng ddng TDC Ldng Sàp, Chiéng San
va Tà Lai déu ed hd nghèo, cao nhàl là bàn A Ma, xà Ldng Sàp hd nghèo chiém 27,5% (22/80 hd) va thàp nhàl nhu bàn Nàm Rén, xà Chiéng Son ed 8,0% hd nghèo
(04/50 hd) Bào eào khàng dinh, 100% sd hd dàn dà dàm bào àn dinh ddi sdng, san
xuàt, yèn tàm TDC trén qué huong mdi, ed mùc thu nhàp bình quàn cao hon vdi càc
ho dàn sd lai Sd ho nghèo tai càc diém TDC, ké cà sd hd phàt sinh do tàeh he) theo tiéu ehi mdi bình quàn lai 15 bàn TDC là 14,84% Mot sd bàn ed ly le ho nghèo thàp duói 10% Ngudn dù liéu này cdn cho biét Ban Quàn ly dy àn di dàn, TDC Mge Chau dà két hgp vdi càc ngành td chùc thyc hién va quàn ly kinh phi hd trcr khuyén ndng, khuyén làm, khuyén ngu cho càc hd lai càc khu, diém TDC Hoàn thành edng làe tàp huàn ky thuàt khuyén ndng, khuyén làm, khuyén ngu cho eàe ho TDC; xày dijng phuang àn hd trg san xuàt theo md hình khuyén ndng chuyén Phdng Ndng nghiép & Phàt trién ndng Ihdn thàm dinh de trình UBND huyén phé duyét Trong tdng sd 304 ho TDC ed 120 ho dàng ky md hình san xuàt nudi bd cài lai Sind; 136 hd nudi Ign thit gidng hudng nac, 48 hd nudi gà thà vudn, gà nudi nhdt; 100% sd hd dàn duge Tram khuyén ndng huyen hudng dàn canh tàc trdng ngd lai, lùa lai nén nàng suàt san lugng dal tuong ddi cao nhu ngd nàng suàt dal lù 8,0 dén 9,0 tàn/ha; lùa nude 1 vu dal tu 4,5 dén 5,5 tàrb'ha, lùa nude 2 vu dal lù 6,5 dén 7,5 tàn/ha; san cao san dat 25 tàn/ha; doiTg riéng dal tir 25 dèn 30 tàn/ha; che biip tuoi chat lugng cao bình quàn dal 10 tàn/lia Ve phàt trién thuy lgi, dù liéu bào eào cùng de càp dén nhùng thành edng eùa dy àn TDC này trong thdi gian 10 nàm qua, ed hai cdng trình thuy lgi duge dàu tu xày dyng phue vii khai hoang rudng nude cho ba diém TDC Cdng trình thùy lgi diém TDC A Ma, xà Ldng Sàp quy
md tuoi tiéu cho 9 ha rudng hién ed va khà nang khai hoang thém 15ha, hoàn thành bàn giao dua vào su dung thàng 5/2011 va Cdng trình thùy lgi eum diém TDC Co Phuang, xa Chiéng Son quy md ludi tiéu cho lOha rudng khai hoang cho hai bàn Bd Ban va Làe Phuang, hoàn thành bàn giao dua vào su dung thàng 6/2011 Hai edng trình thùy lgi xày dyng hoàn thành, bàn giao dua vào su dyng, dàm bào chat lugng, dàp ùng duge yéu càu ludi, khai hoang mó rdng dién lieh rudng nude theo quy md thiét ké
Trang 10TAI DINH CU" THÙY DIÉN SON LA
Tuy nhién, theo khào sàt thyc té lình hình d eàe cdng ddng TDC ed nhiéu
diém khd khan trong ddi sdng va sinh ké eùa eàe hd dàn d tàt eà tàm edng ddng ma
dù liéu trén chua de càp dén Dd là hiéu qua eùa càc dy àn dàu tu ddi vdi chuyén
ddi sinh ké nhu thè nào va chién lugc dàu tu eùa ndng ho TDC ra sao Nhùng md
hình dàu tu san xuàt chàn nudi bd sua, trdng tre Manh Tdng, ddi hdi ky thuàt cao,
phùc tap, chua phù hgp vdi trình dd dàn tri, tàp quàn canh tàc va nhan thùe eùa
ddng bào dàn toc thiéu sd da khdng dal duge mue tiéu eùa dy àn (UBND huyén
Mdc Chàu, 2012)
Md hình TDC sau Tàn Làp lai xuàt hién nhùng vàn de khàc Rùt kinh nghiém
lù md hình TDC Tàn Làp, md hình TDC tai eàe cdng ddng eùa Chiéng San, Ldng
Sàp va Tà Lai, hd già dinh duge ty chù quyét dinh vice su dung tién vdn hd trg san
xuàt de mua phàn bdn, gidng mdi gieo trdng trén dién lieh dal duge giao, phù hgp
vdi dièu kién ty nhién noi TDC nhàm mue dich thùe day nhanh san xuàt, dn dinh
ddi sdng lai noi d mdi Tuy nhién, mùc quy dinh vdn hd trg san xuàt lai Quyét dinh
so 141/2007/QD-TTg, eùa Thù tudng Chinh phù ve viéc sua ddi, bd sung mot sd
diéu eùa Quy dinh ve bdi thudng, hd trg va TDC Dy àn Thuy dién San La ban hành
kèm theo Quyét dinh so 02/2007/QD-TTg ngày 09/01/2007 dói vói ho ddc thàn 7
Iriéu ddng; nhàn khàu thù hai Ird lén, mdi nhàn khàu thém 3 tri^u ddng là qua thàp
so vdi thdi già nàm 2011 Vdi mùc hd trg này Ibi ngudi dàn TDC chi ed the mua
ducYc gidng, phàn bdn de gieo trdng cày ndng nghifp ngàn ngày nhu ngd, lùa,
Khdng thè ed vdn de dàu tu phàt trién san xuàt hàng boa nhu trdng che, cày àn qua
chat lugng cao (ha, bdng gidn, )
t •> r
Phàt trién chàn nudi hàng boa ké cà hai md hình TDC cùng gap trac tró, dac
biét là già sue do dàt chàn thà bau nhu khdng ed, thém nùa khi bau vùng cao
nguyén dd cao 1.300m so vdi myc nude bién, lanh hon nhiéu so vdi qué gdc
(600m) SÓ tràu, bd di chuyén gàn 200km tu qué gdc ve diém TDC eùa càc hd già
dinh bi chél hàng loat do già sue khdng Ihich nghi va chdng chiù duge trong diéu
kién khi bau mdi Dy àn phàt trién bd sua lai Sind eùa xà Tàn Làp da ed sy trai
nghiém khdng hiéu qua v i kinh té va khdng phù hgp vói tap quàn, ky nàng tiép thu
ky thuàt mdi eùa ngudi ndng dàn Thài trong chàn nudi cùng nhu thi trudng già cà
1 Theo ké hoaeh Ban Quàn ly dir àn TDC Thùy dién San La eùa huyén Mòc Chàu su dung
vón dàu tu ho trg càc ho dàn nudi 200 con bò giòng lai Sind Bò giòng bàn lai cho ho TDC
390.000 d/kg Sau 1 nàm nuòi thù nghiém, 50 ho dàng ky nuòi bò sua chi con 10 ho 40 ho
dà bàn lai bò giòng vdi già 14 triéu dong/con, khi mua là 40 triéu dòng, lo Idi 26 Iriéu
dòng/con