DSpace at VNU: Quản lý xã hội của cộng đồng dân tộc thiểu số ở đồng bằng sông Cửu Long, một cách tiếp cận

DSpace at VNU: Quản lý xã hội của cộng đồng dân tộc thiểu số ở đồng bằng sông Cửu Long, một cách tiếp cận tài liệu, giáo...

QUAN LY XA HOI CUA C Q N G DONG DAN TOC THIEU SO

d DONG BANG SONG CtfV LONG, xMOT CACH TIEP C A N

It Hodng Van Viet

Dong bang song Cuu long (DBSCL) la dong bang Ian nhai Viet Nam Khae

cac viing mien khae ciia dai nuae, eiia the giai, a day nhieu thanh phan dan Igc sinh

song nhu nguai Viet, nguai Khmer, nguofi Cham, nguai Hoa va mot so Igc nguai kliae La nhirng luu dan lir nhieu noi, dii moi toe nguai mang dam nhiing dau an van boa truyen thong dac thii, nhung hg luon ke vai sal canh ben nhau, chia nggl se biii Irong qua trinh kliai hoang ma dat, xae lap ehu quyen va bao ve lanh tho

Vi tri dia - chinh tri quan trgng, y nghia tiem nang kinh te Ian lao, birc tranh van hoa toe nguai da dang, phong phii eua DBSCL da dat viing nay vao sy quan tarn dac biet cua cac the che cam quyen, sy tap trung nghicn eiru ciia giai khoa hgc

Co rat nhieu an pham khoa hgc, cac cong trinh nghien eiru va cac bao cao thong

so phan anh birc tranh dcri song sinh dong ciia cac cong dong dan toe thilu si a

DBSCL Tuy nhien, mot mang trong it dugc de cap va con gay tranh cai trong giai hgc thuat rat can dirge tap trung nghien eiru, lam sang to, do la he thong quan ly xa hoi CO truyen va quan ly xa hoi hien dai trong cac cong dong dan cu nay Cac van de dat ra nhu^ to chuc quan ly xa hoi la gi? N6 la mot pham trii van hoa? Cau true to chiire va thiet che quan ly c6 truyen trong cac xa hoi nguai Khmer, nguai Cham the hien nhu the nao? Vi tri, y nghia va vai tro cisa chung trong sy phat trien xa hoi?

1 To chirc quan ly xa hgi - pham trii van hoa?

Hoat dong to chue va quan ly la mot thuge tin boat dong von c6 cua giai huu sinh Trong dai song bay ong, loai kien, each thirc to chirc va chire nang quan ly cua chung bet sue chat che, khoa hgc khien moi eon nguai chimg la cung cam ihay Ihern thuong! Tuy nhien nhung boat dong ay chi mang tinh ban nang nham duy tri dai song sinh vat thuan tuy ciia chung ma khong doai hoai den mue dich, lire khong c6

tu duy Kieu song nhu vay nguai la thuong ggi la kieu song sinh hgc ban nang

PGS.TS., Truang Dai hoc KHXH&NV, Dai hoc Quoe gia TP.HCM

QUAN LY XA HQI CUA CONG D6NG DAN TOC THie'u s6

Thai mong mugi, khi con nguai buae vao dai song xa hoi, trong cong dong bay dan ciing eo nhiing each thirc phan chia quan ly vai nhttng hinh thue to chuc rat tho so Hoat dong quan ly mang tinh ly phat va ehu yeu giai quyet cac quan he

ea nhan nham tranh nhirng tranh chap sinh ton: giao phoi, lanh tho kieu song dya vao ban nang thuong le thuge mot each nghiet nga vao cac dieu kien ly nhien

a ben ngoai

To chuc quan ly cua eon nguai chi chinh thue khi eon nguai buae vao dai song xa hoi Ihye thy, tue moi ea the trong cong dong y thue dugc sy ton tai ciia ban than khong the khong phy thuge vao sy ton tai cua cac ea the khae va cac dieu kien chi phoi De dam bao sy on dinh va duy tri trat ly khong gian xa hoi ay, con nguai sang lao ra cac hinh thai to chire, cac ky nang hoan thien, cac nguyen tac, cac lieu ehuan va cac phuang lien ho trg khae cho sy van hanh

Quan ly xa hoi la sy lac dong c6 y thue ciia eon nguai vao mot to chuc xa hoi hay mot nhom xa hoi nham sap xep va duy tri cac pham chat dac thii cua cac to chuc, cac nhom xa hoi ay, dap ung sy ton tai va phat trien trong cac ITnh vyc boat dong cua no

Doi lugng cua quan ly rat da dang, nhung quan ly con nguai va cac boat dong etia eon nguai la ehu yeu Trong xa hoi e6 to chuc, con nguai vira la ehu the ciia quan ly, vira la khach the cua quan ly Vi vay, suy cho ciing myc dich sau xa cua quan ly la phat trien con nguai, hoan thien loan dien cac chirc nang cua con nguai

Van de dat ra, quan ly xa hoi la mot pham trii ciia van hoa?

Co rat nhieu cac djnh nghia khae nhau ve van hoa, nhung chiing toi cho rang, noi din van hoa la noi den nang lye boat dong (pham chat) cua con nguai va cac san pham ma eon nguai lao ra trong qua trinh lao dong sang lao Dieu kien dam bao

sy sinh ton cua eon nguai va boat dong e6 ich cua con nguai la moi truang ly nhien

va moi truong xa hoi Trong mot dieu kien moi truang ty nhien c6 the lao ra hai nhan each con nguai va hai dang thue van hoa khae nhau

Nhu vay, van hoa chi eo the nay sinh khi hinh thanh xa hoi con nguai Xa hoi

la mot lap hgp nguai song chung tren mot viing lanh tho, ciing chia se nhau mot nen van hoa va c6 sy doc lap tuong doi vai ben ngoai Nguai la dya vao cac lieu chi khae nhau de phan loai xa hoi:

1 Theo thai gian: xa hoi truyen thong va xa hoi hien dai

2 Theo khong gian: quoe gia va dan toe (toe nguai)

1 Tat nhien, nguofi nghien cuu khach quan khong the tuyet doi hoa vai tro cua tu nhien la dieu kien tien quyet tao ra cac san pham van hoa

VIET NAM HQC - KY YEU HPl THAO QUOC TE LAN THlT TU

3 Theo trinh do: xa hoi san ban,hai lugm,n6ng nghiep va xa hoi cong nghiep

4 Theo hinh thai kinh te - xa hoi: xa hoi cong xa nguyen thiiy, xa hoi chilm hiru no le, xa hoi phong kien, xa hoi tu ban ehu nghia, xa hoi xa hoi ehu nghia

Dii phan chia theo fieu chi nao,ehae chan la, hinh thai xa hoi nao se lao nen nhirng dac trung van boa tuong ung Vi dy, trong cac xa hoi san bin va hai lugm, da thay ro xu huong ren luyen song ty tin, khat vgng dat nhiing thanh tieh ea nhan va song doe lap' 6 bg phan dan cu chan nuoi, nhirng thuge tinh nhu doc lap, bilu hien hung hang khong che day phat trien ban

To chuc va quan ly xa hoi la pham trii van hoa dugc hieu dual sy the hien nang lye,pham chat, kha nang va trinh do ciia con nguai - tue chii the van hoa

Khae con vat, a eon nguai ban nang kieu song sinh hgc it bi chi phli ma kieu

song van hoa c6 dinh huong ngy tri hoan loan Tuy nhien, khong thi nhin nhan kieu song sinh hgc - ban nang la thap kem, tire phuong thue boat dong it phat tri In ban

so vai kien thirc song van hoa - dinh huong Sy khae nhau giira hai kilu sing tren la

sy khae nhau ve chat

Con nguai la mot sinh vat cao cap hoan chinh Cau triic giai phau - sinh ly

ciia eon nguai da tao ra a n6 cac thuge tinh dac biet: kha nang thich nghi manh me,

uyen ehuyen va linh boat; trinh do giao tiep khon kheo; nang lye sang tao phi thuong Ben canh moi truang xa hoi va ty nhien, con nguai tra thanh chii nhan eiia

sy sang tao ra cac hinh thai van hoa da dang, phong phii va sinh dong, " 0 ngoai

van hoa, con nguai nhu la mot Ihye the song da chet"

Cuoi eimg, to chuc - quan ly xa hoi la san pham van hoa cua hoat dong con nguai No c6 cac thuge tinh lieh sir, xa hoi va lim truyen - ke thira Suy cho ciing, hoat dong to chuc - quan ly xa hoi ciia con nguai deu phue vy cho sy phat trien ciia

xa hgi va hoan chinh ban than con nguai Thiet che to chuc - quan ly xa hgi chat che, khoa hoc; nguyen tac sinh boat nghiem minh, mue tieu boat dong ro rang khong chi phan anh pham chat - nang lye ciia chii the, ma con gop phan quylt dinh vao sy phat trien ben vihig xa hgi

To chiic - quan ly xa hgi, nhu ehiing ta trinh bay la pham trii cua van hoa Tuy nhien, theo cau true va noi dung, no kliu biet trong pham vi nao cua van hoa? Trong giai klioa hgc, khi de cap den van de nay, eo nhung each hieu khae nhau Nha van hoa hgc My White cho rang, van hoa to chuc thuge khu vyc van hoa xa hgi Giao su

1 A.A Belik, 2000, Van hoa hgc - Nhiing ly thuyet nhan hgc van hoa, Nxb VH-NT, tr 256

2 A.A Belik, 2000, Sdd, tr 257

3 A.A Belik, 2000, Sdd, tr 23

QUAN LY xA HQI CUA CONG D6NG DAN TOC THI^U S6

Dao Duy Anh xep van hoa to ehiie vao van hoa sinh boat xa hgi Phan loai van hoa theo cau true - chirc nang, Giao su Tran Ngge Them khu biet no trong van h6a to chirc Sy phan khu van boa to chuc nhu tren deu ham chua nhirng ly do khoa hgc Tuy nhien, chung toi cho rang, van hoa bao gom hai thanh to: van h6a vat chat va

van hoa linh than Van hoa to chuc nam a giao diem hai thanh phan van hoa ay Sy

phan chia rach roi ranh giai van hoa vat chat va van boa tinh than la kho chap nhan, boi le trong van hoa vat chat da an chua nhirng bieu trung eiia van hoa tinh than va ngugc lai, trong dai song van hoa vat chat eiia eon nguai in dam nhirng dau an cua van h6a tinh than Nhiing cong trinh kien triic ton giao do so eo the dugc xay dyng bang nhirng vat lieu giong nhau nhung trong no an chua nhirng cam thue linh Ihieng kliae nhau cua eon nguai

2 He thong to chuc quan ly xa hoi c6 truyen trong cgng dong nguoi Khmer va cong dong nguoi Cham u DBSCL va nhirng dau an con lai

2 / Nhirng dac trung ca ban cua cpng dong ngirdi Khmer, ngu&i Cham

DBSCL eon ggi la viing Tay Nam Bg, gom 13 tinh, thanh pho, vai dan so ban

17 trieu dan (vai thong ke chinh xae vao nam 2010 la 17.273.797 nguai), chiem

21% dan s i ca nuae d day cu tni hon 20 thanh phan toe nguai, nhung chii yeu la

nguai Viet (80 %), nguai Khmer (1,3 trieu, chilm 7,43%), nguai Cham (14.215 nguai, chilm 0,08 %.), nguai Hoa (210.064 nguai, chilm 1,22 %)

Nguai Khmer song tap trung ehu yeu a 9 tinh thanh pho: Soc Trang, Tra Vinh,

Ca Mau, Bac Lieu, Hau Giang, VTnh Long, Kien Giang, An Giang va Can Tho, nhung dong dao ban la a hai tinh Soc Trang (367.518 nguai) va a Tra Vinh (313.318 nguai)

Nguai Cham cu tni chii yeu a tinh hien giai An Giang (13.722 nguai) va song rai rac a cac tinh Long An (248 nguai), Hau Giang (86 nguai) va Dong Thap (97 nguai)

Co Ihl khai quat nhiing dac diem ehu yeu cua hai cong dong dan tgc thieu so nay nhu sau:

Thu nhdt, khae nhau ve thai gian, mue do so nguai hay each thue di ehuyen,

nguofi Khmer va nguai Cham la nhiing luu dan tir nhung viing khae den ty cu, lap

nghiep a DBSCL Nguai Khmer c6 mat a day som hon, tir the ky XIII; con nguai

Cham - mugn ban, vao the ky thu XVIll Thanh phan cua cac luu dan nay la rat da dang, nhung phan Ion la nong dan ngheo tron chay sy ap hue ha khae eiia giai cap thong tri, hoac do ngheo doi fim den noi viing dat yen lanh Ciing canh ngg, rat bo

e l huong nen ngay tir dau a hg hinh thanh tinh c6 ket cong dong het sue chat che va thai do hoa dong trong tiep xiie vai cac cong dong toe nguoi khae Ngay nay, trong cac Phum - Sork nguai Khmer song xen ke la nhung gia dinh nguai Viet, nguai

VIET NAM HOC - KY YEU HOI THAO QUOC TE LAN THlT TU

Hoa, nguai Cham va ngugc lai ben canh nhirng Palei (lang) cua nguai Cham eo ca nhom nguai Viet, nguai Hoa, nguai Cham

Thie hai, nguai Khmer va nguofi Cham chii yeu san xuat nong nghiep (tring

Ilia, chan nuoi, danh bat ca ) d tinh Tra Vinh, noi nguai Khmer chilm dong dao

trong dan cu, c6 tren 90% nguai Khmer a nong thon Nguai Cham, ngoai mot bg

phan lam nghe nong, mot so it tham gia buon ban vira va nho, lam nghl thii cong Chinh vi vay, dac trung nguai nong dan hien lanh, chat phat, giau cam xiic, nhung van cham chap, tu tuang chap nhan va ngai "di dong" la tam ly e l hu-u eiia nguai Khmer va nguai Cham Ngheo doi, it hgc la van nan quoe gia, nhung doi vai nguai

Khmer la dinh menh! Theo ket qua khao sat 600 hg gia dinh Khmer, Cham a tinh

An Giang do nhom nghien cuu Vo Cong Nguyen - chii nhiem de tai, thi c6 din 22,7% so hg tra lai " Dai song rat kho khan"' Trong 400 hg gia dinh nguai Khmer

CO 46% " kho khan", 23,3% " rat kho klian"l

Thu ba, nguai Khmer va nguai Cham la cong dan ciia cac xa hgi trong lieh sii

CO nen van hoa - van minh phat trien kha rye ra Nhirng gia tri van hoa Khmer va

Champa da ket tinh a hg niem ty bao, ty ton ty cuang dan tgc cao do Tinh than dan

tgc sau sac mot mat giup hg y thue gin giii nhirng pham gia dan tgc, mat khae tao nen a hg nhirng cam xiic e ngai, xa lanh giao tiep ben ngoai

Thu tu, khi den ty cu a DBSCL, nguai Cham va nguai Khmer diu limg trai

qua thai ky xa hgi c6 nha nuae - to ehurc Nhung tri thirc, Ihoi quen va hanh vi cu

xii cua hg trong mot trat ty xa hgi eo ky euang, phap luat la ca so kinh nghiem giup

hg nhanh chong lam quen vai nhirng thiet che chinh tri mai ben canh vice duy tri cac thiet che quan ly c6 truyen

Thie nam, lieh su dan toe Viet la lieh sir cua nhung cugc dau tranh dyng nuae

va chien tranh giti nuae lau dai va gian kho Trong cugc chiln khic liet da hinh

thanh a nguai Khmer, nguai Cham va cac cong ding dan tgc khae y thue sinh tin

va finh than doan ket, gan bo cao ca Trong hai cugc khang chiln ehing thue dan Phap va de quoe My da eo rat nhieu tam guang sang trong dau tranh ben bi va by sinh cao ea la nguai Khmer va nguai Cham Trong thai ky khang chien ching My xam luge, hang chuc ngan dong bao Khmer va sir sai trye dien dau tranh vai chinh quyen ngyy quyen chong khiing bo, chong bat linh, chIng pha hoai chiia chien Tir phong trao do xuat hien nhirng can bg uu tii la nguai Khmer, xuat than tir su sai nhu

1 Bao cao long hgp de tai nghien cuu khoa hoe " Phat trien kinh te - xa hoi vung dong bao dan loc Khmer, Cham a An Giang giai doan 2011 - 2015 va den nam 2020", thang 6/2011

2 Nhu tren

QUAN LY xA HQI CUA CQNG D5NG DAN TOC THIEU SO

Malia Thong (tri thirc trong su sai), hoa thugng Son Wong (thanh vien eiia Mat Iran dan toe giai phong Tay Nam Bg)

Cuoi ciing, trong thai ky cong nghiep boa, hien dai hoa dat nuae, sy ehuyin minh lien bg cua dat nuae keo theo nhiing thay doi, ea ve vat chat, ea ve tinh thin eiia cong dong nguai Khmer va nguai Cham

Sy ehuyen dich eo cau kinh le a cac tinh eo dong nguai Khmer, Cham nhu

linh An Giang, Soc Trang, Tra Vinh da tac dong manh me den boat dong kinh te va cai thien dai song nguai dan Ngoai san xuat thuan nong, nguai Khmer, nguai Cham da dan dan ehuyen sang khu vyc san xuat hoac la ket hgp boat dong kinh le nong nghiep va phi nong nghiep; hoac la hoan loan tach khoi nong nghiep de buon ban, san xuat thu cong nghiep

Sy da dang boa cac hoat dong kinh te da gop phan cai thien dai song cac dong bao dan tgc nhu vice lam, thu nhap va thay doi ea cau lao dong trong cong dong Nhom thanh nien nam nii Khmer, Cham rai bo nong thon ve do thi fim kiem viec lam

Nhirng dac trung long hgp tren cho thay, ve ca ban, dien mao ciia nguai

Khmer, nguofi Cham a DBSCL rat it thay doi Tinh c6 ket cong dong, tam ly ty ton,

ty hao dan tgc, dai song vat chat, tinh than la dau an nen van hoa c6 truyen cua nguaii Khmer, nguai Cham

2.2 TS chijrc quan ly xd hoi truyin thdng ciia cpng dSng ngirdi Khmer, ngirdi Cham

Van boa to chiic la loan bg gia tri, niem tin, truyen thong, thoi quen quyet dinh hanh vi ciia moi ca nhan trong to chuc, ngay cang phong phii them va thay doi theo thai gian, mang lai cho to chuc mot ban sac rieng'

Nhu da n6i, nguai Khmer la tgc nguai c6 mat sam a DBSCL Don vj kinh te

-xa 10 i truyen thong cua hg hien eon ton tai la Phum va Sork Moi Phum eo khoang tir 50 den 200 hg Nhieu Phum hgp lai ggi la Sork Quan he giira cac thanh vien troiig Phum thuong la quan he ba con dong hg (huyet thong) Dung dau Phum la cac Me Phum, dieu hanh ehu yeu cac cong viec moi Phum Me Phum la nguai am hiea cac phong lye tap quan, cac kinh nghiem san xuat, gioi noi, giao tiep va eo uy fin trong cong dong Hg thuong la nguai Ion tuoi, c6 thir bac, dung dau dong hg Coig viec chii yeu cua Me Phum la thu xep cac moi quan he giira cac thanh vien troig Phum, cac nghi thue tin nguong, ton giao, ciing gio theo phong tue c6 truyen

Me Phum eiing Me Sork (dung dau Sork) va cac Me Phum khae tham gia cac boat

1 Quan ly hdnh chinh - ly thuyet va thue hanh, Nxb Chinh tri quoe gia, Ha Noi, 2000, tr 39

VIET NAM HOC - KY YEU HOI THAO QUOC TE LAN THIJ TU

dong quan ly cua Sork Dja vi ciia Me Phum gilng nhu Po - Piteq cac dong hg nguai Raglay va tgc truang cac dong hg nguai Viet

Moi quan he giiia cac thanh vien trong Phum dya tren nguyen tic hinh ding,

eimg chia se trach nhiem, quyen Igi Ban than Me Phum ciing nhu mgi thanh vien khae trong Phum khong c6 dac quyen dac Igi gi

Nhu da noi, nhilu Phum hgp thanh Sork Dung dlu Sork la Me Sork (Chii Sork) Nguai dirng dau Sork thuong la nhiing nguai dan ong trung nien, eo sire khoe va trai nghiem am hieu phong tye tap quan, biet each xii the va kha nang giao fiep, CO uy tin cao trong cong dong

Giiip da cong viec cho Me sork la mot Ban quan tri (Kanak kamaka) gim cac

chii Phum va mot so nguofi dai dien khae, vi dy nhu Chu - chuc (Nhom wat) Ban quan tri thuang c6 tir 5 den 9 nguofi, nhiem ky 3 nam Cong viec chii ylu ciia Me Sork la dieu hanh cac cong viec trong Sork, giai quyet cac cong viec lien quan giira

cac Phum Sy khae biet gitJa Me Sork va Me Phum la a cho, nlu Me Phum quan

tam nhieu lai cac cong viec lien quan tai viec duy tri, bao ton cac gia tri gia dinh va truyen thing dong hg thi Me Sork giir vai tro to chuc cac boat dong kinh ll, xa hgi trong Sork va dieu fiet cac mli quan he giira cac Phum Gilng Me Phum, Me Sork eQng khong eo cac dac quyen dac Igi

Tham gia vao he thong to chirc quan ly va dieu hanh cong viec ciia Phum va Sork la Ban quan tri chiia Mot dac trung trong dai song nguofi Khmer trong thill che xa hgi c l truyen la vai tro eiia Phat giao Ngoi chiia la Imng tam ton giao, tin nguong, van boa xa hgi ciia nguai Khmer Moi Phum eo mot ngoi chiia Vi su ca (Luk Kroa) - dirng dau cai quan cong viec trong chua, c6 vi tri rat Ion trong dai song van hoa xa hgi nguai Khmer Su ca dugc nguai dan coi trgng, tin tuong Trong nhieu cong viec mang tinh quyet dinh ciia Phum - Sork khong thi thieu sy tham gia cua su ca

Trong xa hgi eo truyen ciia nguai Khmer, ngoai cac tu sT, nguai tri thiic - nhan

sT (Achar) c6 vai tro kha quan trgng trong dofi song van hoa, giao due Hg la nhUng nguai dugc kinh trgng trong xa hgi vi sy hilu bill rgng, dao dire, pham chat til; gioi dang trong cac nghi le ciing kieng, va thuong la cac tu sT tirng trai qua thai gian

tu hanh trong chua

Trong xa hgi ngay nay, cac dau an cua thiet che quan ly xa hgi truyen thong

dan dan bi phai ma, nhung nhirng nen tang ea ban etia no van con luu giu trong dai

song cong dong nguoi Khmer

Nguai Cham song tap trung chii yeu a tinh An Giang Palei (lang) - don vi kinh te - xa hgi cua nguoi Cham, phan bo dgc theo song Hau, tren cac cii lao Ihugc

QUAN LY xA HOI CUA CONG O5NG DAN TQC THIS'U SO

huyen An Phii va thi xa Tan Chau Tat ea Palei cua nguai Cham a An Giang,

DBSCL la cac Palei Hoi giao, tao thanh mot don vi cu tru - hanh le (ggi la yama ah) giong nhu hg dao hay giao xii trong cac lang Cong giao cua nguoi Viet M6i Palei

CO nhieu Puk (tuong dong xom cua nguai Viet)

Trong he thong quan ly xa hgi c l truyin cong ding nguai Cham, Ban Haken hay Ban quan tri thanh duong giir vai tro chii dao trong cac Palei Con nguai dirng dau cac Puk la Ably Trong Puk c6 cac tilu thanh duong (surao) thi Ably ding liie kiem luon cong viec quan tri lieu thanh duong

Khae he thong ty quan eiia nguai Khmer, trong he thing ty quan cua nguai Cham CO sy thong nhat giira quan ly xa hgi va quan ly ton giao

To chirc ly quan cua nguai Cham bao gom:

1 Haken: nguai dirng dau Palei, con ggi la giao ca, nguai quan tn cao nhat a thanh duimg

2 Naifi nguai phy la chinh cua Haken

3 Ably: dirng dau Puk, la nguai thu ky hay thu quy ciia Ban quan In

Ngoai ra trong ban giiip viec cho JHaken con c6 Haji - nguai hanh huong tra

ve lir thanh dia Mecca

Cong viec ehu ylu etia Ban quan tri la trong coi cac cong viec sinh boat kinh

te, van boa, xa hgi ciia cong dong; giai quyet cac vu viec lien quan giira cac Puk; van dong, dong vien cac dong bao Ihye hien cac chinh sach van hoa, xa hgi eiia Dang va Nha nuae Noi torn lai, nhiem vu chii ylu cua cac Ban quan tri nay la lien quan den cac sinh boat cong ding

M6i thanh duong trong cac Palei dIu eo mot t l chuc ty quan Dung dau ban quan trj nay la Haken - nguofi quan tri cao nhat cua thanh duong Naif la pho giao

ca, thay mat Haken khi vang mat giai quylt tat ca cong viec Ably - phy trach tilu thanh duong, nguoi giiip viec cho Haken Ngoai ra con eo: Biiak (muszin) - nguai lam nhiem vy keu ggi tin d l lam ll vao trua cac ngay thanh ll (thu sau hang tuan); khotip - nguoi giang giai giao ly cho fin d l tai thanh duong vao cac ngay thanh ll

Imam - huong dan tin d l Ihye hien nghi thue cki nguyen vao cac ngay thanh ll;

Tuol - thay giao cham soc Ire em dgc thanh kinh; Seak - nguoi cham soc, dgn dep thanh duong

Ngoai cac boat dong lien quan den ton giao va quan ly giao dan Ban quan tri thanh duong con tham gia giai quyet cac cong viec lien quan din Palei, hoac nhirng viec quan trgng vugt qua tam tay cua cac Ably

VIET NAM HOC - KY YEU HQI THAO QUOC TE LAN THlT TU

Ngoai ra Ban quan tri thanh duong con dai dien cho cong dong Ihye hien cac cong viec quan he voi cac Palei khae hoac tiep xiic, quan he voi chinh quyen dia phuang trong viec quan ly xa hgi, Ihye hien cac chii truang, chinh sach phap luat

To chirc ly quan o Puk, Pulei boa quyen vao to chuc ty quan thanh duong ca

ve phuong dien to chirc, ea ve cac boat dong quan ly thong thuang

Quan sat cac each thiic to chirc va van hanh cac thiet che quan ly trong cong dong ngucri Khmer va cong dong nguofi Cham, nguoi ta thay net noi bat la vai tro eua ton giao va cac gia tri tri thiic ban dia the hien rat Ion Cac gia tri van hoa to chirc ciia hg nhu vay, mot mat, da dam bao sy on dinh trat ty xa hoi; mat khae, giiip cho viec thich nghi de dang cac eo cau, thiet che quan ly xa hgi hien dai

3 He thong quan ly xa hoi hien dai trong cong dong nguoi Khmer, nguoi Cham va sy thich nghi

Mot Ihye te hien nay la, trong cong dong cac dan tgc thieu so o DBSCL ciing ton lai hai he thong quan ly xa hgi: he thong truyen thong va he thong hien dai (Mot

so nguoi ggi la he thong quan phuang va phi quan phuong)', lire mot he thong dya tren cac tri thire to chire ban dia va cac nguyen tac quan ly ty quan, dan chii cgng dong va mot he thong dya tren cac tri thire to chirc hgp hien va cac nguyen tac quan

ly dan chii nhan dan

DBSCL gom 13 tinh, thanh pho, 130 don vi hanh chinh cap huyen hoac tuong ducmg (12 thanh pho, 5 quan, 7 thi xa, 106 huyen), 1606 don vi hanh chinh cap xa (178 phucrng, 118 thi Iran, 1310 xa)

He thong chinh tri dia phuong a DBSCL cung nhu a noi khae bao gom 3 cap,

dugc cau triic theo: Dang bg, Hgi dong nhan dan, Uy ban nhan dan va cae to chire chinh tri - xa hgi (cac doan the chinh tri - xa hgi)

He thong chinh tri xa hgi la mot eo che ma giai cap Ihong tri dya vao no de lanh dao chinh tri va thyc hien viec quan ly xa hgi Nguyen tac to chuc va boat dong ciia he thong chinh tri Viet Nam hien nay la: Dang Cong san lanh dao loan dien, Nha nuae thyc thi cong viec quan ly va nguoi lao dong tham gia thong qua cae To chirc chinh tri - xa hgi va cae to ehiic doan the quan chung khae

Dieu 26 ciia Hien phap nuae Cong hoa xa hgi ehu ngliTa Viet Nam nam 1992 khang dinh: Dang Cong san la lye lugng chinh tri duy nhat lanh dao sy nghiep each mang Viet Nam

1 Lieh su nghien eiru vd phuang phdp tiep can Ky yeu Hoi thao Khoa hoc Ian 1, Ha Noi,

12/8/2008, tr 137

QUAN LY XA HOI CUA CQNG DONG DAN TOC THIEU S6

6 DBSCL hien nay c6 8.492 t l chirc eo so Dang voi ban 400.000 dang vien

To chiic Dang 16 chiic theo don vi hanh chinh gIm 13 t l chue Dang cap linh - thanh

pho, 130 to chirc dang cap huyen va tuong duong Con lai la l l chirc cip eo so Cac

to Dang hay chi bg Dang dugc xay dyng a cac ap theo nguyen tac lanh thi hoac

nghe nghiep Ci cac finh - thanh Ban Chip hanh Dang bg do Dai hgi dai bilu bau ra,

la 10 chirc cao nhat, ehiu trach nhiem loan bg cong viec, dua ra duong lli, ehu Iruofng, true tiep lanh dao to chire dang cap duoi trye thuge

Dang bg huyen la t l chirc dang cao nhat trong huyen Dai hgi Dang bg biu ra

Bail Chap hanh (Dang liy) voi nhiem ky 5 nam Dang liy khong chi don thuin la ea

quan trung ehuyen cac nghi quyet, duong lli va cac chii truong ciia dang bg liy cap trer ma eon vach ra cac chinh sach phat Iriln cua huyen va trye lilp lanh dao cae darg bg eo so

Chi bg Dang la don vi eo so Dang thap nhat, trye tilp chi dao cae cong viec a

dia phuang Dang vien va nh&ng nguoi lanh dao dang eua cac eo so dang la hinh anh sinh dong nhat phan anh loan bg dien mao eiia dang truoe quan chiing nhan dan

Ve he thong chinh quyen cac cap, o cac tinh DBSCL (ciing nhu a loan quie)

bac gom:

Thu nhdt, cae ea quan dai dien - eo quan quyen lye nha nuae a dia phuong

1 Hgi dong nhan dan cap tinh - thanh (13 don vi)

2 Hgi dong nhan dan cap huyen (130 don vi)

3 Hgi dong nhan dan cap xa (1060 don vi)

Hgi dong nhan dan cac cap c6 chuc nang: quyet djnh va giam sat cae ea quan

nhi nu(Vc khae o dia phuang

Thu hai, theo Dieu 129, Hiln phap nam 1992, tJy ban nhan nhan cac d p do Hgi

dorg nlian dan ciing cap bau ra, la eo quan chap hanh ciia Hgi ding nhan dan, eo

quai hanh chinh a dia phuang, ehiu trach nhiem chap hanh Hiln phap, phap luat va

cac van ban eua eo quan nha nuae cap tren vao nghi quylt ciia Hgi ding nhan dan Vai nhung tu each do, Uy ban nhan dan cac d p eo nhiem vy thyc hien quan

ly rha nuae mot each loan dien tren viing lanh tho thuge pham vi eiia minh; t l ehurc thy: hien nhiing nghi quyet va quyet dinh cua Hgi ding nhan dan ciing cap va ehiu trach nhiem quan ly boat dong ciia cae Uy ban nhan dan cap duoi Cy thi, Uy ban nhin dan xay dyng ke hoach phat trien kinh te - xa hgi timg nam, nhilu nam eua dia phiong, lap dy loan va phuong an bo sung ngan sach dia phuang, quan ly cae boat dgrg kinh te, xa hgi, van hoa, ton giao, giao due, y tl, quic phong, an ninh trat ty,

an oan xa hgi, kiem tra va thyc hien phap luat tren dia ban