DSpace at VNU: Chính sách đào tạo nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin khoa học và công nghệ thuộc Hệ thống Th...
Trang 1§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI
TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC
X· HéI Vµ NH¢N V¡N
Bé KHOA HäC Vµ C¤NG NGHÖ VIÖN CHIÕN L¦îC Vµ CHÝNH S¸CH KHOA HäC Vµ C¤NG NGHÖ
NGUYÔN THÞ PH¦¥NG DUNG
ChÝnh s¸ch §µo t¹o Nh©n lùc th«ng tin trong c¸c c¬ quan th«ng tin khoa häc vµ c«ng nghÖ thuéc hÖ thèng th«ng tin khoa häc
vµ c«ng nghÖ quèc gia
LUËN V¡N TH¹C Sü KHOA HäC CHUY£N NGµNH: CHÝNH S¸CH KHOA HäC Vµ C¤NG NGHÖ
M· Sè 60.34.70 Khãa 2006-2009
Hµ Néi, 2009
Trang 2§¹I HäC QUèC GIA Hµ NéI
TR¦êNG §¹I HäC KHOA HäC
X· HéI Vµ NH¢N V¡N
Bé KHOA HäC Vµ C¤NG NGHÖ VIÖN CHIÕN L¦îC Vµ CHÝNH S¸CH KHOA HäC Vµ C¤NG NGHÖ
ChÝnh s¸ch §µo t¹o Nh©n lùc th«ng tin trong c¸c c¬ quan th«ng tin khoa häc vµ c«ng nghÖ thuéc hÖ thèng th«ng tin khoa häc
vµ c«ng nghÖ quèc gia
LUËN V¡N TH¹C Sü KHOA HäC CHUY£N NGµNH: CHÝNH S¸CH KHOA HäC Vµ C¤NG NGHÖ
M· Sè 60.34.70 Khãa 2006-2009
Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: PGS.TS NguyÔn H÷u Hïng
Hµ Néi, 2009
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 5
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
PHẦN MỞ ĐẦU 7
1 Lý do nghiên cứu 7
2 Lịch sử nghiên cứu 7
3 Mục tiêu nghiên cứu 10
4 Phạm vi nghiên cứu 10
5 Mẫu khảo sát 10
6 Câu hỏi nghiên cứu 10
7 Giả thuyết nghiên cứu 10
8 Phương pháp chứng minh 11
9 Kết cấu luận văn 11 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NHÂN LỰC THÔNG TIN
Error! Bookmark not defined
1.1 Một số khái niệm liên quan Error! Bookmark not defined 1.2 Tiêu chuẩn về năng lực cán bộ thông tin ở Việt Nam trong thời kỳ mới
Error! Bookmark not defined
1.3 Kinh nghiệm từ một số mô hình đào tạo cán bộ thông tin ở một số nước trên thế giới Error! Bookmark not defined Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG NHÂN LỰC THÔNG TIN TRONG CÁC CƠ QUAN THÔNG TIN KH&CN THUỘC HỆ THỐNG THÔNG TIN KH&CN QUỐC GIA Error! Bookmark not defined 2.1 Tổng quan về Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia Error! Bookmark not defined
defined
2.1.2 Tiềm lực thông tin Error! Bookmark not defined
Trang 42.2 Hiện trạng nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN trong Hệ thống Thông tin KH&CN Quốc gia Error! Bookmark not defined
2.2.1 Về số lượng Error! Bookmark not defined 2.2.2 Về chất lượng Error! Bookmark not defined 2.2.3 Tổng hợp nhận định về nhân lực thông tinError! Bookmark not
defined
2.3 Hiện trạng đào tạo cán bộ thông tin ở Việt NamError! Bookmark not defined
2.3.1 Về đào tạo theo văn bằng Error! Bookmark not defined 2.3.2 Về đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ thông tinError! Bookmark not
defined
Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG ĐÀO TẠO NHÂN LỰC THÔNG TIN TRONG CÁC CƠ QUAN THÔNG TIN THUỘC HỆ THỐNG THÔNG TIN KH&CN QUỐC GIAError! Bookmark not defined 3.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về đào tạo, bồi dưỡng nhân lực thông tin Error! Bookmark not defined 3.2 Đánh giá những tồn tại chính về nhân lực thông tin và các cơ sở đào tạo nghiệp vụ thông tin Error! Bookmark not defined
3.2.1 Thiếu hụt cán bộ thông tin trong những năm tới Error!
Bookmark not defined
3.2.2 Trình độ cán bộ thông tin còn một số mặt hạn chế Error!
Bookmark not defined
3.2.3 Các cơ sở đào tạo chuyên ngành thông tin còn nhiều bất cập
Error! Bookmark not defined
3.2.4 Các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ chưa đáp ứng nhu cầu Error!
Bookmark not defined
3.3 Đề xuất các giải pháp Error! Bookmark not defined
3.3.1.Tăng cường hợp tác đào tạo giữa các trường đào tạo về thông tin với các cơ quan thông tin KH&CN Error! Bookmark not defined
Trang 53.3.2.Thành lập trung tâm đào tạo bồi dưỡng cán bộ thông tin hoạt động độc lập, tự chủ về tài chính theo tinh thần Nghị định 115/2005/NĐ-CP Error!
Bookmark not defined
3.3.3 Đẩy mạnh E-learning trong công tác bồi dưỡng nghiệp vụ.Error!
Bookmark not defined
3.3.4 Xây dựng cơ chế đánh giá cán bộ thông tin thông qua kết quả học tập từ các lớp bồi dưỡng Error! Bookmark not defined 3.3.5 Khuyến khích các cán bộ tham gia đào tạo bồi dưỡng về ngoại ngữ, tin học và kiến thức KH&CN Error! Bookmark not defined 3.3.6 Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên của các lớp bồi dưỡng cán bộ thông tin Error! Bookmark not defined 3.3.7 Đổi mới chương trình, giáo trình tài liệu tham khảo đáp ứng yêu cầu của sự phát triển Error! Bookmark not defined
Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 12 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Hữu Hùng, người đã tận tình giúp đỡ tôi trong việc chọn chủ đề luận văn, hướng dẫn phương hướng triển khai, cách sử dụng tài liệu và tổng kết các kết quả nghiên nghiên cứu một cách có hệ thống Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các bạn đồng nghiệp thuộc các cơ quan thông tin KH&CN đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc điều tra các số liệu nhanh chóng và chính xác
Vì thời gian có hạn, nên chắc chắn luận văn của tôi còn nhiều khiếm khuyết Kính mong thầy cô, bạn bè và đồng nghiệp đóng góp ý kiến để luận văn được hoàn chỉnh hơn
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
KH&CN Khoa học và công nghệ
SP&DV TT Sản phẩm và dịch vụ thông tin
KHKT Khoa học kỹ thuật
CNTT Công nghệ thông tin
IFLA Hiệp hội thư viện quốc tế
UNESCO Tổ chức văn hoá, khoa học và giáo dục của Liên Hợp Quốc
CNH-HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá
CSDL Cơ sở dữ liệu
SHTT Sở hữu trí tuệ
ĐLCL Đo lường chất lượng
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do nghiên cứu
Tư tưởng của chiến lược phát triển KH &CN nước ta đến năm 2020 là cơ bản đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp Việc tìm hiểu, nghiên cứu
và ứng dụng các công nghệ mới, thích hợp nhằm đi tắt đón đầu luôn là nhiệm
vụ trọng tâm của các cấp, các ngành Để thực hiện tốt nhiệm vụ trên, các tổ chức thông tin KH&CN mà trong đó thành phần trung tâm là nhân lực làm công tác thông tin KH&CN đóng vai trò hết sức quan trọng Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, khi cuộc cách mạng KH&CN trên thế giới đang phát triển như vũ bão, các phát minh sáng chế, công nghệ và tri thức mới ra đời với tốc
độ “hàm mũ” thì việc thu thập xử lý thông tin lại càng đòi hỏi phải nhanh chóng và cấp bách hơn bao giờ hết Điều này đã và đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với các cán bộ thông tin
Thực tế, đến nay phần lớn nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia tốt nghiệp từ các chuyên ngành khác, chứ không phải ngành thông tin Hơn nữa, cán bộ thông tin sắp đến tuổi nghỉ hưu chiếm tỷ lệ cao, sẽ dẫn đến sự thiếu hụt nhân sự trong những năm tới Do vậy, việc đánh giá thực trạng nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc hệ thống thông tin KH&CN quốc gia và đề xuất chính sách đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực này có ý nghĩa quan trọng cả trước mắt lẫn lâu dài
Trên tinh thần đó, tôi đã quyết định chọn nội dung nghiên cứu của luận văn là “Chính sách đào tạo nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia”
2 Lịch sử nghiên cứu
Vấn đề đào tạo nhân lực thông tin từ lâu đã được chú ý ở nhiều nước và gần đây rất được quan tâm ở nước ta Một phần của vấn đề đã được phản ánh trong một số đề tài, công trình nghiên cứu
Trang 9Trước hết, đó là đề tài “Mô hình và và giải pháp đào tạo cán bộ thông tin- thư viện ở Việt Nam trong điều kiện xã hội thông tin hiện đại” (Đề tài nghiên cứu cấp Bộ của trường Đại học văn hóa do Ths Nguyễn Thế Hiển thực hiện năm 2004)
- Đề tài này tập trung nghiên cứu thực trạng công tác đào tạo sinh viên thông tin- thư viện trong cả nước, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác đào tạo sinh viên thông tin -thư viện tại các trường đại học
- Hạn chế của đề tài:
+ Đề tài chỉ nghiên cứu công tác đào tạo sinh viên thông tin-thư viện nói chung, không đề cập đến công tác bồi dưỡng cán bộ thông tin - thư viện hiện đang công tác tại các cơ quan thông tin
+ Ngoài ra, tác giả cũng không điều tra nghiên cứu chi tiết về số lượng cán bộ thông tin - thư viện hiện nay nên không đánh giá đúng về nhu cầu đào tạo lực lượng cán bộ này trong tương lai
Thứ hai, đề cập trực tiếp đến vấn đề đào tạo và bồi dưỡng cán bộ thông
tin cũng có khá nhiều công trình và bài viết liên quan Đặc biệt, trong cuốn
“Thông tin: từ lý luận tới thực tiễn” (Tác giả: PGS.TS Nguyễn Hữu Hùng, NXB văn hóa thông tin, năm 2005), cũng có nhiều bài nghiên cứu liên quan như: một số quan điểm về xây dựng chính sách quốc gia về thông tin KH&CN trong giai đoạn CHN-HĐH đất nước; phát triển thông tin KH&CN để trở thành nguồn lực; Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ thông tin trong hệ thống thông tin KH&CN quốc gia
Xuyên suốt các bài viết này, tác giả đã phần nào đề cập và đưa ra các chính sách phát triển công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ thông tin ở Việt Nam giai đoạn hiện nay nhằm biến thông tin KH&CN thành nguồn lực để phát triển đất nước Tuy nhiên, do thiếu các nguồn lực cần thiết, các bài viết
Trang 10môn, ngoại ngữ…) còn là lĩnh vực cần được tiếp tục nghiên cứu sâu hơn Tác giả luận văn này đã kế thừa một số tư tưởng định hướng trong các bài viết này của PGS.TS Nguyễn Hữu Hùng trong quá trình nghiên cứu và đưa ra ra giải pháp cụ thể
Thứ ba, đề cập trực tiếp đến vấn đề đào đạo bồi dưỡng cán bộ thông tin
không thể không kể đến hội thảo chuyên đề “Nhu cầu tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ thông tin tư liệu” (Kỷ yếu tháng 7/2006 do Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia xuất bản) Các bài tham luận trong hội thảo hướng vào chính sách phát triển công tác bồi dưỡng cán bộ thông tin trong hệ thống Các bài viết chỉ dừng lại ở việc đưa ra các giải pháp phát triển công tác bồi dưỡng trình độ cán bộ thông tin mang tính khái quát, chưa đưa ra được các giải pháp cụ thể như: ai là người cần được đào tạo? đào tạo môn gì? trong thời gian bao lâu? hay sự phối hợp giữa các trường đại học với cơ quan tuyển dụng trong việc đào tạo Bên cạnh đó, các bài viết cũng không đề cập tới sự thiếu hụt nguồn nhân lực này trong tương lai
Tóm lại, so với các công trình, đề tài nghiên cứu liên quan, luận văn này lần đầu tiên đã khảo sát cụ thể về số lượng và chất lượng nhân lực thông tin (chuyên môn, bằng cấp, ngoại ngữ, độ tuổi) trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN quốc gia Từ đó, đưa ra các dự báo về sự thiếu hụt nguồn nhân lực thông tin trong tương lai
Hơn nữa, luận văn còn đề cập đến cả thực trạng đào tạo sinh viên cũng như thực trạng bồi dưỡng cán bộ thông tin, nên đã phác họa được bức tranh tổng thể về nguồn nhân lực này
Ngoài ra, luận văn cũng nhấn mạnh đến việc liên kết đào tạo giữa các khoa, trường đào tạo nhân lực thông tin với các đơn vị trực tiếp sử dụng nguồn nhân lực này; thành lập riêng một trung tâm chuyên bồi dưỡng cán bộ thông tin Đây là những giải pháp mới mà trong các công trình, đề tài nghiên
Trang 113 Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu của luận văn này là nhằm vào việc:
- Đánh giá thực trạng nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia
- Đề xuất chính sách đào tạo nguồn nhân lực này nhằm đáp ứng yêu cầu của thời kỳ hội nhập
4 Phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là đội ngũ cán bộ thông tin trong các tổ chức thông tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia
- Thời gian nghiên cứu từ sau năm 2000
5 Mẫu khảo sát
Cơ quan thông tin KH&CN trong Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia được phân loại theo mô hình 4 cấp: TW, Bộ/ngành, địa phương và cơ sở bao gồm:
- Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia
- Cơ quan thông tin KH&CN cấp Bộ/ngành
- Cơ quan thông tin KH&CN thuộc các Sở KH&CN
- Cơ quan thông tin tại Viện/Trung tâm nghiên cứu, các trường Đại học
6 Câu hỏi nghiên cứu
1 Thực trạng nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia hiện nay ra sao?
2 Cần có chính sách đào tạo nhân lực thông tin như thế nào để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ hội nhập?
7 Giả thuyết nghiên cứu
Trả lời câu 1:
- Rất ít cán bộ thông tin tốt nghiệp chuyên ngành thông tin thư viện
Trang 12Trả lời câu 2:
- Thành lập Trung tâm đào tạo bồi dưỡng cán bộ thông tin hoạt động độc lập, tự chủ về tài chính
- Tăng cường hợp tác đào tạo giữa các trường đào tạo về thông tin với các cơ quan thông tin KH&CN
8 Phương pháp chứng minh
- Nghiên cứu tài liệu
- Điều tra, khảo sát nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia
- Phỏng vấn cán bộ, chuyên gia đầu ngành về thông tin
9 Kết cấu luận văn: gồm 3 chương
Mở đầu
Chương 1 : Cơ sở lý luận về đào tạo nhân lực thông tin
Chương 2 : Đánh giá thực trạng nhân lực thông tin trong các cơ quan thông
tin KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia
Chương 3 : Giải pháp đào tạo nhân lực thông tin trong các cơ quan thông tin
KH&CN thuộc Hệ thống thông tin KH&CN Quốc gia
Kết luận
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bùi Loan Thuỳ: Vấn đề đào tạo cán bộ thông tin-tư liệu ở Việt Nam,
Tạp chí Thông tin và Tư liệu, số 2/1997
2 Bùi Loan Thuỳ: Đổi mới phương pháp giảng dạy các môn học chuyên ngành thông tin - thư viện, một số nhu cầu cấp thiết trong giai đoạn mới, Tập
san Thư viện, số 4/1998
3 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Nghị định số 159/2004/NĐ-CP ngày 31/8/2004 quy định về hoạt động thông tin khoa học
và công nghệ
4 Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Nghị định số 115/2005/NĐ-CP ngày 5/9/2005 quy định cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức KH&CN công lập
5 Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội: Kỷ yếu hội thảo Ngành thông tin thư viện trong xã hội thông tin, Hà Nội, 2006
6 Minh Anh, Phan Văn: Một số suy nghĩ về đào tạo cán bộ thông tin-thư viện ở Việt Nam, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, 3/1996
7 Nguyễn Hữu Hùng: Thông tin từ lý luận tới thực tiễn, Nhà xuất bản văn
hoá thông tin, 2005
8 Nguyễn Hữu Hùng: Training and Upgrading of library of information personnels in Vietnam: A status report UNESCO, Bangkok, 1993
9 Nguyễn Hữu Hùng: Giáo dục và đào tạo nghề nghiệp thông tin, Tạp
chí Thông tin và Tư liệu, 3/1996
10 Nguyễn Hữu Hùng: Mô hình và vấn đề đào tạo đại học cán bộ thông tin học và quản lý thông tin, Tạp chí Thông tin và Tư liệu, 1/1999
11 Nguyễn Minh Hiệp: Nâng cao năng lực chuyên môn trong công tác thông tin-thư viện: Vấn đề và giải pháp, Bản tin Liên hiệp thư viện, 11/2002
12 Nguyễn Minh Hiệp: Chương trình đào tạo ngành thông tin thư viện