Thưa ơng, trong bối cảnh cĩ nhiều ý kiến cho rằng cơng bố quốc tế là khơng cần thiết hoặc rất khĩ vì đặc thù về chính trị, văn hĩa, lịch sử của Việt Nam cĩ nhiều khác biệt so với các
Trang 1Thưa ơng, trong bối cảnh cĩ nhiều ý kiến
cho rằng cơng bố quốc tế là khơng cần thiết
hoặc rất khĩ vì đặc thù về chính trị, văn hĩa,
lịch sử của Việt Nam cĩ nhiều khác biệt so với
các nước phương Tây, tại sao ĐHQGHN nĩi
chung và trường Đại học KHXH&NV nĩi riêng
lại khuyến khích điều này?
Cĩ lẽ nguyên nhân chủ yếu là do sự hội
nhập của Việt Nam trong khoa học và giáo
dục cho đến nay đều cịn rất khiêm tốn Thế
giới hầu như chỉ biết đến Việt Nam qua các nhà khoa học nước ngồi Chẳng hạn, hằng năm, các nhà xuất bản, đại học trên thế giới bình chọn các cơng trình xuất sắc liên quan đến lịch
sử Việt Nam thì khơng bao giờ cĩ một cơng trình của học giả Việt Nam xuất hiện ở đấy cả,
vì sao? Vì thứ nhất, chúng ta khơng cĩ cơng trình tốt; thứ hai, chúng ta chủ yếu cơng bố
ở trong nước thì ai người ta biết được Ngược lại, người Việt Nam cũng biết rất ít về các cơng trình của các nhà khoa học nước ngồi
Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN cĩ lẽ là một trong những
trường đại học đầu tiên trên cả nước hỗ trợ, vinh danh các cơng
bố quốc tế từ năm 2010 Chúng tơi đã cĩ buổi trao đổi với PGS
TS Phạm Quang Minh, Hiệu trưởng nhà trường để hiểu được khĩ
khăn trong việc thay đổi nhận thức của các nhà khoa học về vấn
đề này.
SỰ VINH DANH CÒN
QUAN TRỌNG HƠN TIỀN BẠC
THU QUỲNH - HẢO LINH (thực hiện)
PGS TS Phạm Quang Minh
Trang 2Như vậy, mục đích của chính sách này
là để tăng cường sự hiện diện, sự hiểu biết
về Việt Nam trên trường quốc tế cũng như tạo sự giao lưu và qua đĩ cĩ thể giúp cho
sự phát triển của đất nước
Các nhà khoa học thuộc câu lạc bộ Nhà khoa học ĐHQG được “thưởng” cho mỗi cơng bố quốc tế từ 15-25 triệu đồng trên các tạp chí phải nằm trong cơ sở dữ liệu ISI hoặc Scopus và mức thưởng phụ thuộc vào xếp hạng của tạp chí từ Q1-Q4 theo bảng xếp hạng SCImago Vậy Đại học KHXH&NV cĩ chính sách thưởng riêng hay khơng?
Bên cạnh hỗ trợ của ĐHQG Hà Nội, trường Đại học KHXH&NV cũng thưởng cho các cán bộ của mình theo cách thức:
nếu cĩ bài cơng bố ISI được 12 triệu,
Scopus được 8 triệu, nếu xuất bản một chương sách thì chỉ được 4 triệu và với bài tạp chí khơng nằm trong danh mục ISI hoặc Scopus được 5 triệu đồng Chính sách này được trường thực hiện từ năm 2010
Ngồi ra, Trường cịn hỗ trợ về mặt dịch thuật: nếu các cán bộ cĩ một quyển sách hay các bài báo tốt, bằng Tiếng Việt cũng được chúng tơi sẽ tập hợp lại, gửi lên Phịng Quản lý Khoa học, xem xét và dịch,
sẽ cĩ điều chỉnh thay đổi cho phù hợp với thơng lệ quốc tế và in thành ấn phẩm theo chủ đề Chính sách này thực hiện từ năm 2013, dự định là mỗi năm một cuốn
Đến nay nhà trường đã cĩ hai ấn phẩm, một là cuốn sách của GS.TS Nguyễn Văn Khánh về Việt Nam Quốc dân Đảng, được
Nhà Xuất bản Springer xuất bản, hai là một tuyển tập 11 bài viết về lịch sử và biến đổi ở Việt Nam được xuất bản ở CHLB Đức Mục tiêu của nhà trường là phải xuất bản các chuyên đề này ở các nhà xuất bản
cĩ uy tín, ví dụ như Routledge, Macmillan, Springer, Elsevier
Ơng cĩ thể cho biết quá trình hỗ trợ dịch thuật được tiến hành như thế nào?
Ngay từ khi Phịng Quản lý Khoa học tập hợp các bài viết, trường đã lập hội đồng phản biện gồm các chuyên gia trong lĩnh vực đĩ Mấy chục bài nhưng cuối cùng chỉ chọn được 11 bài và được sắp xếp theo nội dung, chủ đề
Sau khi nhà xuất bản chấp nhận, họ
sẽ mời ba chuyên gia phản biện độc lập
KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN
Trang 3Còn với những nhà khoa học xuất sắc, suy cho cùng, sự vinh danh và ghi nhận về mặt tinh thần quan trọng hơn tiền bạc
Có phải họ giàu lên vì mấy triệu tiền thưởng đâu? Và họ cũng nói là cái sự vinh danh và sự ghi nhận của xã hội khiến họ cảm thấy điều họ đang làm, đang đam mê là quan trọng
Thưởng tiền có quan trọng nhưng không phải quyết định tất cả
Chẳng hạn với cuốn sách của GS
Nguyễn Văn Khánh, tôi là một trong ba
người được họ mời viết nhận xét cùng
với hai học giả khác là GS Marc Gilbert
(Mỹ), nguyên Chủ tịch hội sử học thế
giới và GS.David Marr (Úc), chuyên gia
số một thế giới về lịch sử Việt Nam
Vậy chính sách khuyến khích công
bố quốc tế khi ra đời có gặp khó khăn,
mà cụ thể là sự phản đối của những
người chưa từng công bố quốc tế
không?
Khó khăn nhiều lắm Khó khăn lớn
nhất là nhận thức Một số người cho
rằng “không cần Tôi cứ công bố ở
Việt Nam là được, cần gì phải công bố
quốc tế” Thứ hai, một số khác lại cho rằng KHXH&NV có những vấn đề nhạy cảm, quan điểm của Việt Nam khác với phương Tây, kiểu như “công bố như thế thì lộ bí mật quốc gia” Tôi vẫn thường yêu cầu “Ai có bài nhạy cảm đưa tôi, để tôi xem có thực sự nhạy cảm không? Rồi có số liệu nào làm lộ bí mật quốc gia? Có lộ thật sự không hay là người ta đã biết tỏng từ bao đời rồi?”
Đó là một cách bao biện
Thứ ba, quan niệm sai nữa là, có người cho rằng công bố trong lĩnh vực khoa học XH&NV thì khó hơn khoa học
tự nhiên (KHTN), có đúng một phần nhưng chủ yếu là mình không có bài
đủ chất lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn
Trang 4quốc tế Các nghiên cứu của ta ở một trình độ khơng hội nhập, luơn nĩi những câu chuyện lạc điệu với quốc tế Một là nĩi khoa trương, khơng cĩ căn cứ, tán là chính Ví dụ như nĩi: “Trung Quốc là hay hung hăng lắm”, kiểu nĩi như thế khơng bao giờ nĩi chuyện được với quốc tế cả
Thứ tư là khơng cĩ phương pháp, khơng cĩ lý thuyết, dẫn đến tình trạng của mình hoặc cứ đi mơ tả những sự kiện
“li ti”, khơng thể từ đĩ khái quát được
Một học giả nước ngồi nghiên cứu về một làng rồi khái quát thành vấn đề lớn cịn mình mơ tả theo kiểu, làng này nằm
ở phía Tây Nam Hà Nội, cách bao nhiêu mét đường chim bay, cĩ bao nhiêu người, rộng bao nhiêu hecta… Cái đấy người ta
khơng cần vì cĩ thể tra cứu ở bất kì đâu
Thứ năm là khơng cĩ tổng quan về tình hình nghiên cứu, chẳng hạn nghiên cứu về vấn đề đĩ, khơng biết người trước làm gì, khơng biết những ai làm gì Chỉ ngồi đây thì biết làm sao được? Bởi vì trên thế giới, những nhà nghiên cứu là họ đã
cĩ mạng lưới rồi, “buơn cĩ bạn bán cĩ phường”, họ thường xuyên chỉ đọc một
số tạp chí nào đĩ, họ chia sẻ thảo luận chung về những vấn đề nào đĩ Nếu tự nhiên vấn đề mình nĩi cĩ sự kết nối với chủ đề mà người ta đang thảo luận thì sẽ được chú ý ngay Nhưng khổ nỗi, mình lại viết bằng tiếng Việt và nĩi theo cái suy nghĩ rất chủ quan của mình
Vậy với vai trị là người quản lý, ơng cĩ cách giải quyết nào để gạt đi sự bao biện đấy?
Phải làm cơng tác tư tưởng thơi Mình phải “kích động”, ví dụ: “Các thầy đưa bài nào ra mà các tạp chí trong nước họ chẳng đăng Nhưng cái đấy nĩ thường quá Thầy phải vượt lên trên cái biên giới của mình, thầy phải đi đây đi đĩ, thầy phải chia sẻ quan điểm của mình.” Tơi cứ nĩi với các thầy là “Bên ngồi họ hiểu sai Việt Nam, Việt Nam khơng cĩ tiếng nĩi của các thầy, rồi chúng tơi cĩ thưởng, cĩ
hỗ trợ đây Thầy cĩ bài đưa đây, chúng tơi dịch cho, chúng tơi tập hợp chúng tơi giới thiệu.” Thực ra đến bây giờ đi đâu tơi cũng nhấn mạnh đến cơng bố quốc tế nên nhận thức của mọi người đã thay đổi
Cĩ lẽ cần phải tiếp tục nữa Con đường cịn rất dài
Cịn với những nhà khoa học xuất sắc, suy cho cùng, sự vinh danh và ghi nhận về mặt tinh thần quan trọng hơn tiền bạc Cĩ phải họ giàu lên vì mấy triệu tiền thưởng đâu? Và họ cũng nĩi là cái sự vinh danh và
sự ghi nhận của xã hội khiến họ cảm thấy điều họ đang làm, đang đam mê là quan trọng Thưởng tiền cĩ quan trọng nhưng khơng phải quyết định tất cả
Việc thực hiện các chính sách cĩ mang lại kết quả như mong đợi khơng?
Kết quả rất ấn tượng Năm 2010 là năm đầu tiên thực hiện, cả trường chỉ cĩ
7 cơng bố quốc tế thế nhưng hai năm vừa qua, số lượng cơng bố quốc tế của trường tăng lên đến 40 cơng trình mỗi năm, tức
là tăng lên khoảng 6 lần trong 6 năm vừa qua
Nhưng quan trọng nhất là ở chỗ nào bây giờ người ta cũng nĩi đến cơng bố quốc tế như một chỉ tiêu đánh giá năng lực của các nhà khoa học, chứng tỏ là nhận thức của mọi người đã thay đổi
Xin cảm ơn ơng!
KHOA HỌC & PHÁT TRIỂN