DSpace at VNU: Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lãnh đạo phát triển y tế (1986 - 2005)

Thấm sâu lời dạy của Người, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, sự giúp đỡ của Bộ Y tế, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, y tế Thanh Hoá đã ng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN DANH NAM

ĐẢNG BỘ TỈNH THANH HOÁ LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN Y TẾ (1986-2005)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2008

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

TRẦN DANH NAM

ĐẢNG BỘ TỈNH THANH HOÁ LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN Y TẾ (1986-2005)

CHUYÊN NGÀNH: LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

MÃ SỐ: 60.22.56

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS HỒ KHANG

HÀ NỘI – 2008

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình này là do tôi tự nghiên cứu Công trình được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hồ Khang

Các số liệu, tư liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2008

Tác giả

Trần Danh Nam

Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô trong khoa Lịch sử- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn Hà Nội, Phòng Tư liệu khoa Lịch sử, Thư viện trường

Tôi xin trân trọng cảm ơn các quý cơ quan đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong công tác sưu tầm tư liệu như: Thư viện Khoa học Tổng hợp tỉnh Thanh Hóa, Sở Y tế Thanh Hóa, Tỉnh ủy Thanh Hóa, UBND tỉnh Thanh Hóa, Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những người thân trong gia đình và bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ quý báu đó

Mặc dù tác giả đã có nhiều cố gắng, song do thời gian và năng lực có hạn nên luận văn khó tránh khỏi những sai sót Tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các quý thầy cô giáo và các bạn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2008

Tác giả

Trần Danh Nam

BẢNG QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG BÀI

- BHYT Bảo hiểm y tế

- CS&BVSKND Chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân

MỤC LỤC

Trang

Lời nói đầu 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu 7

6 Đóng góp của luận văn 8

7 Bố cục của luận văn 9

CHƯƠNG 1 VÀI NÉT VỀ THANH HOÁ VÀ SỰ NGHIỆP Y TẾ DƯỚI SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH TRƯỚC NĂM 1986 1.1 Vài nét khái quát về Thanh Hoá 10

1.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 10

1.1.2 Tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội 16

1.2 Sự nghiệp phát triển y tế ở Thanh Hoá trước năm 1986 19

1.2.1 Y tế Thanh Hoá trước cách mạng tháng Tám 1945 19

1.2.2 Y tế Thanh Hoá trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945 -1954) 21

1.2.3 Y tế Thanh Hoá trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975) 23

1.2.4 Y tế Thanh Hoá trong thời kỳ khôi phục, phát triển kinh tế, văn hoá, xây dựng và bảo vệ CNXH (1975-1985) 27

CHƯƠNG 2 ĐẢNG BỘ TỈNH THANH HOÁ LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN Y TẾ (1986-2005) 2.1 Đường lối phát triển y tế của Đảng và Nhà nước thời kỳ đổi mới 32

2.1.1 Đường lối phát triển y tế của Đảng và Nhà nước 32

2.1.2 Chủ trương phát triển y tế của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá 41

2.2 Quá trình chỉ đạo thực hiện chủ trương phát triển y tế của tỉnh 47

2.2.1 Xây dựng mạng lưới y tế và nguồn nhân lực 47

2.2.2 Công tác y tế dự phòng 55

2.2.3 Công tác phòng chống các bệnh xã hội 68

2.2.4 Công tác khám chữa bệnh 72

2.2.5 Công tác dược, vật tư y tế 78

2.2.6 Một số mặt công tác khác của ngành y tế Thanh Hoá 81

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM 3.1 Thành tựu và hạn chế 89

3.1.1 Những thành tựu đạt được 89

3.1.2 Những hạn chế tồn tại 99

3.2 Một số bài học kinh nghiệm 105

3.3 Một số vấn đề đặt ra 109

Kết luận 120

Tài liệu tham khảo 124

Phần Phụ lục 134

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Sức khoẻ là vốn quý nhất của con người, là một trong những điều cơ bản

để con người sống hạnh phúc, là mục tiêu và là nhân tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và bảo vệ Tổ quốc, là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta Bảo vệ sức khỏe là sự nghiệp của toàn dân Tất cả công dân có nghĩa vụ thực hiện nghiêm chỉnh những quy định của pháp luật về bảo vệ sức khỏe nhân dân để giữ gìn sức khoẻ cho mình và cho mọi người Đồng thời, đó cũng là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể, các tổ chức xã hội, trong

đó ngành y tế giữ vai trò nòng cốt về chuyên môn kỹ thuật

Lịch sử y học luôn gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người Trong quá trình đấu tranh để tồn tại và phát triển, con người dần khám phá ra những

bí mật và quy luật vận động của tự nhiên như sự tuần hoàn của ngày đêm, thời tiết bốn mùa, quy luật sinh, lão, bệnh, tử….Con người cũng dần dần phát hiện thấy một số loại hoa quả, cây cỏ, động vật, khoáng vật ngoài việc sử dụng làm thực phẩm còn có tác dụng phòng và chữa một số chứng bệnh Dần dần, những kinh nghiệm đúc kết và lưu truyền từ đời này sang đời khác trở thành vốn văn hóa và tri thức giúp con người chống chọi lại bệnh tật và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt Y tế Thanh Hoá cũng không nằm ngoài quy luật chung đó Thanh Hoá là một tỉnh rộng lớn, lại có điều kiện tự nhiên khá đặc biệt, bao gồm đường biên giới, miền núi, vùng cao, bờ biển và hải đảo, lại chịu chi phối bởi nhiều tiểu vùng khí hậu khác nhau, vì thế việc kiểm soát các loại dịch bệnh và công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe của nhân dân gặp rất nhiều khó khăn Điều kiện đất đai, sông ngòi bị chia cắt nhiều, nắng lắm mưa nhiều,

lũ lụt thường xuyên, giao thông, kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn Tất cả những đặc điểm đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh nói chung và sự nghiệp y

tế nói riêng Do đó, tìm kiếm những giải pháp nhằm không ngừng nâng cao

chất lượng công tác chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân (CS&BVSKND) trong tỉnh là một yêu cầu bức bách khách quan

Trong suốt nửa thế kỷ qua, từ sau cách mạng tháng Tám thành công và nhất từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho cán bộ ngành y tế (27/02/1957) Thấm sâu lời dạy của Người, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp, sự giúp đỡ của Bộ Y tế, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, y tế Thanh Hoá đã ngày càng lớn mạnh và trưởng thành về mọi mặt, thu được những thành tựu quan trọng trong sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của nhân dân trong tỉnh và góp một phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc cũng như công cuộc đổi mới vĩ đại của dân tộc do Đảng khởi xướng, tổ chức và lãnh đạo

Khi chính quyền cách mạng về tay giai cấp công nhân, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời đã mở ra một trang sử mới, ngành y tế Thanh Hóa cũng đắm mình trong dòng chảy của cách mạng Chúng ta đã tiếp thu một gia tài coi như không đáng kể, lại còn phải chịu đựng và đương đầu với muôn vàn khó khăn: nạn đói năm 1945, hạn hán, lũ lụt liên miên… và rồi cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp, đánh đuổi đế quốc Mỹ rất ác liệt suốt 30 năm ròng, tình hình bệnh tật, vết thương chiến tranh và hậu quả của chiến tranh….là những gánh nặng đè trĩu trên vai cả dân tộc và toàn ngành y tế tỉnh Thanh Hóa

Để gánh vác và hoàn thành trọng trách nặng nề song rất vẻ vang là chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, ngành y

tế đã đem hết sức mình để xây dựng màng lưới y tế rộng khắp từ tỉnh đến cơ

sở, nhanh chóng đào tạo các chủng loại cán bộ theo yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng, cố gắng sản xuất tự túc một phần lượng thuốc cần thiết bằng các nguồn dược liệu sẵn có, phát triển các chuyên khoa và trang thiết bị y tế… Ra sức rèn luyện nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật và nêu cao tinh thần thái độ, ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ y tế đối với người bệnh Gương mẫu và động viên cả cộng đồng tham gia rèn luyện sức khỏe, giữ gìn

vệ sinh và chăm sóc sức khỏe cho bộ đội, dân công và đồng bào các dân tộc trong tỉnh

Từ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp đến giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhiều thế hệ cán bộ y tế tỉnh nhà đã vượt lên mọi khó khăn gian khổ, có mặt ở mọi nẻo đường của quê hương, của Tổ quốc và cả các nước bạn Lào, Cam-pu-chia anh em để phục vụ, chăm sóc sức khỏe bộ đội, dân công và nhân dân Đặc biệt là trong chiến tranh phá hoại của đế quốc

Mỹ, cán bộ y tế Thanh Hóa luôn luôn nâng cao ý chí ngoan cường, bám trụ tại các trọng điểm thường xuyên bị oanh tạc, để phục vụ, chiến đấu và sản xuất Các đội cấp cứu đã dũng cảm băng qua sông dưới mưa bom bão đạn của đế quốc Mỹ, nhanh chóng đến từng trận địa để cấp cứu và tham gia chiến đấu, không chỉ những bằng trí tuệ, lương tâm và trách nhiệm cao cả của người cán

bộ y tế tỉnh Thanh, mà còn cả bằng xương máu của mình Trong chiến đấu có nhiều đóng y, bác sỹ đã hy sinh anh dũng, để cùng cả dân tộc làm nên những chiến công vang dội, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giải phóng dân tộc

và thống nhất đất nước

Thực hiện quá trình đổi mới do Đảng đề xướng và lãnh đạo, sau 20 năm đất nước ta đã giành được nhiều thành tựu tốt đẹp trên nhiều lĩnh vực, nền kinh tế đã có nhiều bước phát triển đáng kể, trong đó công tác bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân có vai trò hết sức quan trọng Quán triệt và thực hiện thắng lợi đường lối y tế của Đảng, y tế tỉnh Thanh Hóa đã có nhiều phong trào đi đầu như phong trào 5 dứt điểm, phong trào “sạch làng tốt ruộng”, “sạch bản tốt nương”, phong trào sinh đẻ có kế hoạch, phong trào vườn cây thuốc Nam, khóm thuốc gia đình…

Đặc biệt, từ khi có Nghị quyết 04 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII (14/01/1993), tỉnh Thanh Hoá càng gắn chặt công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân với sự nghiệp phát triển kinh tế và ổn định chính trị, xã hội Nhờ đó, công tác bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân ở Thanh Hoá đã đạt được nhiều thành tích quan trọng Mạng lưới y tế, đặc biệt là y tế cơ sở ngày càng được cũng cố và phát triển, nhiều dịch bệnh nguy hiểm được khống chế

và đẩy lùi, các dịch vụ y tế ngày càng đa dạng, nhiều công nghệ mới được nghiên cứu và ứng dụng trong cả phòng bệnh, chẩn đoán và điều trị, việc cung ứng thuốc và trang thiết bị y tế đã có nhiều tiến bộ mới Nhân dân ở hầu hết các vùng miền trong tỉnh đã được chăm sóc sức khoẻ tốt hơn

Tìm hiểu những thành quả y tế Thanh Hoá trong 20 năm đổi mới là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết Trên cơ sở đánh giá những thành tựu

và những mặt còn hạn chế tồn tại trong công tác lãnh đạo phát triển y tế của tỉnh, chúng ta có thể đúc rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác CS&BVSKND trong tỉnh, góp phần đáng kể vào thắng lợi của công cuộc đổi mới trên quê hương Thanh Hóa Là một người con sinh ra trên quê hương xứ Thanh, tác giả rất quan tâm đến vấn đề này Đó cũng là lý do để tác giả quyết định chọn

đề tài “Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá lãnh đạo phát triển y tế (1986-2005)” làm

luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Công trình nghiên cứu: “Địa chí Thanh Hoá, tập 2” (2004), Nxb VHXH,

Hà Nội được biên soạn dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh uỷ-HĐND-UBND tỉnh Thanh Hoá giới thiệu một cách toàn diện các mặt văn hóa, xã hội liên quan đến mảnh đất, con người xứ Thanh Về công tác y tế, cuốn sách tập trung giới thiệu một cách khái quát quá trình ra đời, phát triển của của y học phương Đông và phương Tây trên mảnh đất Thanh Hoá Về phần y tế từ sau cách mạng tháng Tám 1945, cuốn sách giới thiệu về quá trình phát triển của nền y tế cách mạng qua các thời kỳ lịch sử, nhấn mạnh đến hệ thống tổ chức của y tế Thanh Hoá, những thành quả về điều trị, phòng chống các bệnh xã hội, thực hiện các chương trình y tế quốc gia, về công tác dược và vật tư y tế

Sách “Ngành Y tế Thanh Hoá 60 năm xây dựng và trưởng thành” (2005),

Nxb Thanh Hoá do Sở Y tế Thanh Hoá biên soạn, đây là cuốn sách ra đời nhân kỷ niệm 60 năm thành lập ngành y tế Thanh Hoá kể từ sau cách mạng tháng Tám 1945 Cuốn sách này đã khái quát về quá trình xây dựng và trưởng thành của ngành y tế Thanh Hoá kể từ khi được thành lập cho đến năm 2005

Nội dung sách mang tính liệt kê các sự kiện liên quan đến công tác y tế trong tỉnh qua các thời kỳ lịch sử nhằm giới thiệu truyền thống của ngành mà không

đi sâu vào việc phân tích, đánh giá những thành tựu, hạn chế trong quá trình xây dựng và trưởng thành, không đề cập những bài học kinh nghiệm rút ra trong công tác CS&BVSKND trong tỉnh cũng như đưa ra các giải pháp nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác y tế trong thời kì tiếp theo

Sách “Những sự kiện lịch sử Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá (1975-2000)”

(2005), Nxb Thanh Hoá do Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá chỉ đạo biên soạn là cuốn sách giới thiệu một cách có chọn lọc những sự kiện tiêu biểu về chính trị, kinh tế, xã hội, xã hội, an ninh, quốc phòng, xây dựng hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá từ năm 1975 đến năm 2000 Trong cuốn sách này, phần về y tế được giới thiệu chiếm một

số lượng bài rất ít, trải đều qua các năm

Sách “Thanh Hóa-thế và lực mới trong thế kỷ XXI” (2003), Nxb CTQG,

Hà Nội do tác giả Chu Viết Luân (chủ biên) trình bày một cách có hệ thống, ngắn gọn, không chỉ cung cấp những thông tin cơ bản, mà còn cho thấy được bức tranh toàn cảnh trong sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh cũng như các huyện, thị, thành phố, doanh nghiệp tiêu biểu, các gương mặt mới, những nhân tố mới trong sản xuất, kinh doanh và trong các lĩnh vực hoạt động xã hội, từ đó hình dung rõ hơn về hướng đi tới của Thanh Hóa trong tương lai Trong cuốn sách này, phần y tế được đề cập đến qua các bài giới thiệu khái quát về Bệnh viện Đa khoa tỉnh, Hội đông y, Công ty cổ phần Dược-Vật tư y

tế Thanh Hoá, Bệnh viện Phụ sản Thanh Hoá

Các công trình nêu trên là nguồn tư liệu có giá trị, cung cấp cho chúng ta

có một cái nhìn khái quát về ngành y tế Thanh Hoá kể từ khi được thành lập Tuy nhiên, các công trình đó mới chỉ tập trung giới thiệu mang tính chất liệt

kê các sự kiện liên quan đến hoạt động chuyên môn y tế mà không đánh giá những mặt đạt được, những mặt hạn chế trong quá trình phát triển sự nghiệp y

tế của tỉnh Đặc biệt, các công trình không đúc rút tổng kết kinh nghiệm trong quá trình thực hiện nhiệm vụ CS&BVSKND trong tỉnh, không nhấn mạnh

đến các giải pháp nhằm thúc đẩy hơn nữa công tác y tế trong thời kỳ mới nhằm đáp ứng yêu cầu được chăm sóc và bảo vệ sức khỏe của người dân Từ thực tế đó, nhằm đánh giá một cách toàn diện sự nghiệp y tế tỉnh Thanh Hoá dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong thời kỳ đổi mới, đúc rút kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo cũng như đề xuất kiến nghị những giải pháp nhằm đẩy mạnh hơn nữa công tác y tế trong thời kỳ tiếp theo, tác giả đã quyết định chọn đề tài này làm luận văn nghiên cứu khoa học

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá

lãnh đạo sự nghiệp BV&CSSKND trong thời kỳ đổi mới Từ đó thấy được các thành tựu, hạn chế của sự nghiệp đó Trên cơ sở đó rút ra các bài học kinh nghiệm quý báu để đề xuất một số kiến nghị nhằm đẩy mạnh hơn nữa sự nghiệp BV&CSSKND trong tỉnh nói riêng và cả nước nói chung

Nhiệm vụ nghiên cứu: Để giải quyết những vấn đề đặt ra trong đề tài, luận

văn có nhiệm vụ thu thập, bổ sung và xử lý nguồn tư liệu về đề tài một cách khoa học để phục vụ mục đích nghiên cứu Trên cơ sở đó phân tích và đánh giá một cách khách quan quá trình Đảng bộ tỉnh Thanh Hoá nhận thức và thể hiện bằng chủ trương, nghị quyết về phát triển y tế

Trình bày quá trình xây dựng, phát triển sự nghiệp y tế từ sau đổi mới trên các lĩnh vực: xây dựng mạng lưới y tế, công tác YTDP, phòng chống các bệnh xã hội, khám chữa bệnh, vật tư y tế và một số mặt công tác khác

Qua nghiên cứu về chủ trương và việc tổ chức thực hiện sẽ cho chúng ta thấy được bước tiến triển, thành quả đạt được cũng như những hạn chế trong công tác BV&CSSKND ở Thanh Hoá

Từ thực tiễn đó đúc kết ra được các bài học kinh nghiệm trong quá trình lãnh đạo y tế của Đảng bộ tỉnh trong 20 năm đổi mới

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Phát triển sự nghiệp y tế thời kỳ đổi mới là một

trong những mặt lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Thanh Hoá trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện mọi mặt tình tình kinh tế, chính trị,