DSpace at VNU: Bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập là cá nhân cư trú theo pháp luật Việt Nam

DSpace at VNU: Bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập là cá nhân cư trú theo pháp luật Việt Nam tài liệu, giáo án,...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRỊNH THU HẢO

BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ

THU NHẬP

LÀ CÁ NHÂN CƯ TRÚ THEO PHÁP LUẬT VIỆT

NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRỊNH THU HẢO

BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ

THU NHẬP

LÀ CÁ NHÂN CƯ TRÚ THEO PHÁP LUẬT VIỆT

NAM

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS ĐINH DŨNG SỸ

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình khoa học của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất

kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trịnh Thu Hảo

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Bảng chữ viết tắt

Danh mục các bảng

LỜI MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THUẾ TNCN VÀ

BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI NỘP THUẾ LÀ CÁ NHÂN

CƯ TRÚ Error! Bookmark not defined

1.1 Những vấn đề lý luận về thuế TNCNError! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm thuế TNCN Error! Bookmark not defined

1.1.2 Đặc điểm của thuế TNCN Error! Bookmark not defined

1.1.3 Nguyên tắc và phương pháp đánh thuế TNCNError! Bookmark not defined

1.1.4 Cơ sở xác định thuế TNCN Error! Bookmark not defined

1.2 Khái quát chung về pháp luật thuế TNCN và bảo vệ quyền

lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trúError! Bookmark not defined

1.2.1 Các nguyên tắc xây dựng luật thuế TNCNError! Bookmark not defined

1.2.2 Khái quát vấn đề bảo vệ quyền của người nộp thuế là cá nhân cư

trú theo quy định của luật thuế TNCN của Việt NamError! Bookmark not defined Chương 2: THỰC TRẠNG BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI

NỘP THUẾ LÀ CÁ NHÂN CƯ TRÚ THEO LUẬT THUẾ

TNCN VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

2.1 Luật thuế TNCN được xây dựng và hoàn thiện để bảo vệ

quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trúError! Bookmark not defined 2.1.1 Từ 1990 đến 2008 Error! Bookmark not defined

2.1.2 Từ 2009 đến nay Error! Bookmark not defined

2.2 Thực trạng bảo vệ quyền lợi người nộp thuế là cá nhân cư

trú của pháp luật thuế TNCN Error! Bookmark not defined

2.2.1 Các kết quả đã đạt được Error! Bookmark not defined

2.2.2 Các vấn đề còn bất cập Error! Bookmark not defined

Chương 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THUẾ TNCN

ĐỂ BẢO VỆ QUYỀN LỢI CỦA NGƯỜI NỘP THUẾ LÀ

CÁ NHÂN CƯ TRÚ Error! Bookmark not defined

3.1 Những định hướng cơ bản trong việc hoàn thiện pháp luật

thuế TNCN ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

3.1.1 Hoàn thiện luật thuế TNCN cần đặt trong tiến trình cải cách hệ

thống thuế quốc gia Error! Bookmark not defined

3.1.2 Luật thuế TNCN phải công bằng, minh bạch, hiệu quảError! Bookmark not defined

3.1.3 Luật thuế TNCN phải là công cụ hữu hiệu để nhà nước đảm bảo

nguồn thu NSNN, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hộiError! Bookmark not defined 3.1.4 Điều chỉnh pháp luật thuế TNCN phải đảm bảo nguyên tắc hội nhậpError! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật thuế TNCN để bảo vệ quyền

lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trúError! Bookmark not defined

3.2.1 Sửa đổi, bổ sung quy định về một số loại thu nhập chịu thuế TNCNError! Bookmark not defined 3.2.2 Hoàn thiện quy định về giảm trừ gia cảnhError! Bookmark not defined

3.2.3 Hoàn thiện quy định về thuế suất thuế TNCNError! Bookmark not defined

3.2.4 Quy định lại một số thu nhập được miễn thuếError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 4

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

CNTT: Công nghệ thông tin GTGT: Giá trị gia tăng NSNN: Ngân sách nhà nước TNCN: Thu nhập cá nhân TNDN: Thu nhập doanh nghiệp TTCK: Thị trường chứng khoán

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

bảng Tên bảng Trang

Bảng 1.1 Cơ cấu nguồn thu từ thuế TNCN giai đoạn 2009-2011 28

Bảng 2.1 Biểu thuế lũy tiến từng phần đối với thu nhập thường

xuyên của công dân Việt Nam và cá nhân khác định

cư tại Việt Nam theo Pháp lệnh thuế thu nhập đối với

Bảng 2.2 Biểu thuế lũy tiến từng phần đối với thu nhập thường

xuyên của người nước ngoài cư trú tại Việt Nam và công dân Việt Nam lao động, công tác ở nước ngoài theo Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu

Bảng 2.3 Thống kê các khoản giảm trừ gia cảnh của Luật thuế

Bảng 3.1 Bảng dự toán thu NSNN theo lĩnh vực năm

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

“Trong cuộc sống không có gì tất yếu, ngoài cái chết và thuế” Đó là một trong những phát biểu bất hủ của Ông Benjamin Franklin, người soạn thảo tuyên ngôn độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ Nói như vậy để thấy rằng sự ra đời và hình thành của thuế là tất yếu bên cạnh các hiện tượng kinh

tế - xã hội khác, gắn với sự hình thành và phát triển của Nhà nước Không phân biệt là mô hình Nhà nước nào thì quan hệ giữa Nhà nước và người nộp thuế dường như là không thay đổi Nộp thuế là nghĩa vụ của công dân đối với Nhà nước Về phía Nhà nước, đánh thuế vừa là đặc quyền vừa là một trong những bài toán khó nhất, đòi hỏi sự xem xét thận trọng và kỹ lưỡng Liên quan đến vấn đề này, Adam Smith cho rằng thu thuế phải “bình đẳng, xác thực, tiện lợi và ít tốn kém”

Là một trong những loại thuế trực thu cơ bản, thuế TNCN có tác động mạnh mẽ đối với mỗi công dân bởi vì thuế gắn liền với thu nhập của họ Nếu Nhà nước có một chính sách thuế hợp lý sẽ tạo ra một nguồn thu lớn và ổn định cho ngân sách Nhưng ngược lại, nếu chính sách thuế TNCN chưa phù hợp sẽ dẫn đến những hiện tượng tiêu cực như né thuế, trốn tránh nộp thuế hoặc gian lận trong việc nộp thuế

Kể từ khi Luật thuế TNCN có hiệu lực thi hành chính thức kể từ ngày 01/01/2009, đã có nhiều ý kiến về những ưu điểm của luật thuế mới này như thuế đã xóa bỏ sự phân biệt đối xử giữa cá nhân trong nước và cá nhân là người nước ngoài, tính giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế để giảm bớt nghĩa vụ đóng thuế của người nộp thuế khi phải chăm sóc, phụng dưỡng nhiều người phụ thuộc Những cải thiện đó phần nào rút bớt khoảng cách giữa các tầng lớp dân cư trong xã hội Tuy nhiên, có không ít ý kiến dư luận vẫn chưa hoàn toàn đồng tình với các quy định của Luật thuế TNCN như mức

giảm trừ gia cảnh còn thấp, chưa cập nhật theo tình hình kinh tế xã hội và bình quân thu nhập tính trên đầu người; quy định khoán doanh thu và thu nhập tính thuế đối với cá nhân, hộ gia đình kinh doanh nhưng không duy trì

sổ sách kế toán, chế độ hóa đơn chứng từ; quy định tính thuế thu nhập của cá nhân có thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán chưa hợp lý dẫn đến người chuyển nhượng chứng khoán bị lỗ vẫn phải nộp thuế, v.v

Thuế TNCN là một trong những sắc thuế có tính ảnh hưởng sâu sắc đến

xã hội Trong khi đó đối tượng nộp thuế thì những cá nhân cư trú chiếm tỷ lệ lớn trong số đối tượng nộp thuế mà trong đó phần lớn là người Việt Nam nên khi mà vẫn còn những ý kiến về sự bất bình đẳng giữa các đối tượng nộp thuế hoặc sự bất hợp lý trong cách tính thuế đối với các khoản thu nhập của cá nhân thì khi ấy hiện tượng tiêu cực như trốn thuế, né thuế, gian lận thuế vẫn

có cơ hội thực hiện và hậu quả là Nhà nước sẽ mất một nguồn thu ngân sách không nhỏ Bên cạnh đó, tâm lý tin tưởng ổn định của người dân vào chính sách nhà nước, yếu tố giúp tạo nên sự ổn định chung cho toàn xã hội khó mà giữ vững

Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài “Bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế thu nhập là cá nhân cư trú theo pháp luật Việt Nam” để phân tích sâu hơn

những nguyên nhân phải bảo vệ người nộp thuế thu nhập là cá nhân cư trú, những ưu điểm cũng như những vấn đề còn tồn tại trong việc bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú theo quy định của pháp luật về thuế TNCN của Việt Nam từ đó mong muốn đưa ra những giải pháp để hoàn thiện hơn hệ thống pháp luật thuế TNCN của Việt Nam

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

3

thuế TNCN nói chung, những nội dung cần phải sửa đổi, bổ sung để tạo ra một sắc thuế có tính thực tiễn, được người nộp thuế tự nguyện chấp hành và nguồn thu của ngân sách nhà nước từ thuế TNCN được bảo đảm

2.2 Mục tiêu cụ thể

Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân tích hiện trạng bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế là cá nhân cư trú của pháp luật thuế TNCN của Việt Nam đặt trong sự so sánh giữa Việt Nam và một số quốc gia trên thế giới, trong đó sẽ nêu các kết quả đã đạt được, những quy định còn bất cập và những kiến nghị

để khắc phục các vấn đề đó

3 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Cho đến nay đã có nhiều luận văn thạc sĩ, công trình khoa học nghiên cứu về thuế TNCN Các công trình này được viết ở hai thời kỳ là (i) giai đoạn Luật thuế TNCN chưa có hiệu lực thi hành như luận án tiến sĩ với đề tài là

“Thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam và định hướng hoàn thiện” năm 1995 của tác giả Vũ Văn Trường; luận văn thạc sĩ với đề tài là “Hoàn thiện hệ thống chính sách thuế của Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế” năm

2006 của tác giả Mai Đình Lâm và (ii) giai đoạn Luật thuế TNCN có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2009 và các văn bản sửa đổi Luật thuế TNCN từ đó đến nay như luận án tiến sĩ với đề tài là: “Nguyên tắc công bằng trong pháp luật thuế TNCN ở Việt Nam” năm 2012 của tác giả Trần Minh Đức; luận văn thạc sĩ với đề tài là: “Xây dựng mức giảm trừ gia cảnh trong thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam” năm 2011 của tác giả Phan Thị Tố Như, luận văn thạc sĩ với đề tài là “Hoàn thiện quản lý thuế thu nhập cá nhân ở Việt Nam” năm

2011 của tác giả Lưu Thị Thu An; luận văn thạc sĩ với đề tài là: “Hoàn thiện thuế thu nhập cá nhân trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay” năm

2012 của tác giả Nguyễn Thị Thu Huyền; luận văn thạc sĩ với đề tài là: “Hoàn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lưu Thị Thu An (2011), Hoàn thiện quản lý thuế thu nhập cá nhân ở

Việt Nam, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại học luật Hà Nội

2 Bộ Tài chính (2012), Báo cáo tổng kết ba năm thi hành Luật thuế thu

nhập cá nhân

3 Bộ Tài chính (2013), Thông tư 111/2013/TT-BTC ban hành ngày 15

tháng 8 năm 2013 Hướng dẫn thực hiện Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế thu nhập cá nhân và Nghị định số 65/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế thu nhập cá nhân

4 Bộ Tài chính (2014), Thông tư 119/2014/TT-BTC ban hành ngày 25

tháng 8 năm 2014 sửa đổi Thông tư 156/2013/TT-BTC,

39/2014/TT-BTC và 78/2014/TT-BTC để cải cách, đơn giản thủ tục hành chính về thuế

5 Bộ Tài chính (2014), Thông tư 151/2014/TT-BTC ban hành ngày 10

tháng 10 năm 2014 về hướng dẫn thi hành Nghị định số

91/2014/NĐ-CP ngày 01 tháng 10 năm 2014 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều tại các Nghị định quy định về thuế

6 Bộ Tài chính (2015), Phụ lục 2: Thu ngân sách nhà nước theo lĩnh -

Phần III: Phụ lục số liệu về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước thực hiện năm 2014 và dự toán ngân sách nhà nước năm 2015, Cổng

thông tin điện tử Bộ Tài chính (www.mof.gov.vn)

5

7 Chính phủ (2013), Nghị định 65/2013/NĐ-CP ban hành ngày 27 tháng

06 năm 2013 quy định chi tiết một số điều của Luật thuế TNCN và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế TNCN

8 Chính phủ (2014), Nghị định 91/2014/NĐ-CP ban hành ngày 01 tháng

10 năm 2014 sửa đổi, bổ sung một số điều tại các nghị định quy định về thuế

9 Chính phủ (2014), Báo cáo tổng kết đánh giá tình hình thực hiện Luật

thuế TNCN, luật thuế GTGT, luật thuế TNCN, luật thuế tài nguyên và Luật quản lý thuế

10 Th.s Trần Vũ Hải (2007), “Thực trạng pháp luật thuế TNCN ở Việt

Nam hiện nay và phương hướng hoàn thiện”, Tạp chí luật học, số

10/2007, trang 11-14

11 Nguyễn Thị Thu Huyền (2012), Hoàn thiện thuế thu nhập cá nhân

trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ kinh tế,

Hà Nội

12 TS Nguyễn Thị Lan Hương (2011), “Ưu tiên quyền lợi của người nộp

thuế khi sửa đổi Luật thuế thu nhập cá nhân”, Tạp chí nghiên cứu lập

pháp điện tử

13 Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự

14 Quốc hội (2007), Luật thuế TNCN

15 Quốc hội, Thuế thu nhập cá nhân các nước, cổng thông tin điện tử:

www.quochoi.vn,

16 Trường Đại học Luật Hà Nội (2008), Giáo trình luật thuế Việt Nam,

Nxb Tư pháp

17 PGS TS Lê Thị Thu Thủy (2012), “Luật Thuế thu nhập cá nhân:

Những bất cập và hướng hoàn thiện”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp

điện tử

18 Ủy ban thường vụ Quốc hội (1991), Pháp lệnh thuế thu nhập đối với

người có thu nhập cao (sửa đổi các năm 1994, 1997, 1999)

19 Ủy ban thường vụ Quốc hội (2001), Pháp lệnh về thuế thu nhập đối với

người có thu nhập cao

20 Văn phòng quốc hội (2012), Luật thuế thu nhập cá nhân hợp nhất

21 Văn phòng quốc hội (2013), Luật cư trú hợp nhất

22 Văn phòng quốc hội (2014), Luật quốc tịch Việt Nam hợp nhất

23 Việt Tuấn (2013), Từ 1/7/2013, thu nhập trên 9 triệu đồng/tháng phải

nộp thuế thu nhập cá nhân, Tạp chí thuế nhà nước số 48, trang 5

24 Việt Tuấn (2013), Hướng tới thực thi hiệu quả Luật thuế TNCN (sửa

đổi), Tạp chí thuế nhà nước số 21, trang 6

25 Website của Quốc hội Việt Nam: www.na.gov.vn

26 Website của Bộ Tài chính: www.mof.gov.vn

27 Website của Tổng cục thuế Việt Nam: www.gdt.gov.vn

28 Website của Hội tư vấn thuế Việt Nam: www.vtca.vn

29 Website của dự án TNCN – Tổng cục thuế: www.tncnonline.com.vn

30 Website của công ty kiểm toán Ernst & Young:

www.ey.com/SG/en/home

31 Website Tạp chí nghiên cứu lập pháp điện tử: www.nclp.org.vn

32 Website của Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam:

www.vibonline.com.vn