1 Bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp của tổ chức, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài: thực trạng và giải pháp Protection of industrial property rights of Vietnamese organizations and individ
Trang 11
Bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp của tổ chức, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài:
thực trạng và giải pháp Protection of industrial property rights of Vietnamese organizations and individuals overseas:
current situation and solutions NXB H : Khoa Luật, 2014 Số trang 126 tr +
Trần Văn Hiệp
Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Quốc tế; Mã số: 60 38 60
Người hướng dẫn: TS Lê Văn Bính
Năm bảo vệ: 2014
Keywords: Luật Quốc tế; Quyền sở hữu công nghiệp; Pháp luật
Content
1 Lý do lựa chọn đề tài
Tài sản trí tuệ đang ngày càng trở thành một loại tài sản quan trọng của tổ chức, cá nhân và nền kinh tế đất nước Bên cạnh quyền tác giả và quyền đối với giống cây trồng mới, tài sản trí tuệ còn bao gồm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý và bí mật kinh doanh, v.v hay còn được gọi chung là các đối tượng sở hữu công nghiệp Chúng là sản phẩm của hoạt động trí tuệ con người, tồn tại dưới dạng thông tin và tri thức Tài sản trí tuệ là nhân tố quyết định gia tăng giá trị của sản phẩm và dịch vụ, cũng như khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế quốc gia
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, ngày càng nhiều tổ chức, cá nhân ý thức được rằng cần phải bảo hộ tài sản trí tuệ không chỉ ở trong nước mà còn ở cả nước ngoài, đặc biệt là ở các thị trường xuất khẩu nhằm bảo vệ quyền và lợi ích, nâng cao năng lực cạnh tranh, cũng như thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình
Gần đây đã phát sinh một số vụ tranh chấp về quyền sở hữu công nghiệp của các tổ chức, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài, trong đó các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể Việt Nam đã
bị xâm phạm, như vụ xâm phạm nhãn hiệu thuốc lá Vinataba, kiểu dáng công nghiệp của võng xếp Duy Lợi và chỉ dẫn địa lý cà phê Buôn Ma Thuột, v.v., và trong nhưng vụ việc đó thì các chủ thể quyền của Việt Nam phải chịu những thiệt hại nhất định
Là học viên chuyên ngành Luật Quốc tế, hiện đang công tác tại Cục Sở hữu trí tuệ - một Cơ
quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp của Việt Nam, học viên đã lựa chọn vấn đề “Bảo vệ
quyền sở hữu công nghiệp của tổ chức, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài: thực trạng và giải pháp” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt nghiệp của mình với mong muốn tìm hiểu, làm rõ các
vấn đề liên quan đến việc bảo hộ và thực thi quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài và các kinh nghiệm quốc tế về vấn đề này, qua đó có thể đưa ra một số khuyến nghị cho các cơ quan có thẩm quyền và các chủ thể quyền Việt Nam trong việc bảo hộ hiệu quả quyền sở hữu công nghiệp của mình tại nước ngoài
2 Tình hình nghiên cứu
Quyền sở hữu công nghiệp là một vấn đề còn tương đối mới đối với các tổ chức, cá nhân của Việt Nam Từ trước đến nay, Việt Nam luôn bị coi là nước có nhiều hành vi xâm phạm các quyền sở
Trang 22
hữu công nghiệp của các chủ thể nước ngoài Tuy nhiên, trong những năm gần đây, với nhận thức về vai trò và giá trị của quyền sở hữu công nghiệp đối với hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng được nâng cao, số lượng quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam cũng này càng nhiều thông qua số lượng văn bằng bảo hộ trong nước và ngoài nước được cấp ngày càng tăng Các chủ thể quyền Việt Nam không chỉ đăng
ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp của mình ở trong nước mà còn đăng ký ra nước ngoài Tuy nhiên,
số lượng các quyền sở hữu công nghiệp được đăng ký tại nước ngoài là chưa nhiều Một số quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam đã bị các đối tượng tại nước ngoài chiếm đoạt, xâm phạm
Có khá nhiều tài liệu nước ngoài đề cập đến vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp ở nước khác Tuy nhiên, các tài liệu đó chủ yếu được viết dưới các bài báo hoặc Tài liệu hướng dẫn về đăng
ký vào bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp ở một nước cụ thể, ví dụ như các Bộ tài liệu về đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp ở 19 nước khác nhau, trong đó có Việt Nam, do Chính phủ Hoa
Kỳ (USPTO) biên soạn và được đăng tải trên trang web chuyên về các vấn đề thực thi quyền sở hữu trí tuệ nói chung và sở hữu công nghiệp nói riêng, tại nước ngoài là http://www.stopfakes.gov
Cho đến nay, ở Việt Nam, đã có một số công trình nghiên cứu có chứa các thông tin về việc
bảo hộ nhãn hiệu tại nước ngoài như Tiểu luận “Thương hiệu Việt Nam bị đánh cắp ở thị trường
nước ngoài: Nguyên nhân và giải pháp bảo vệ thương hiệu Việt Nam” của học viên Nguyễn Thị Tú
Anh (Trường Đại học Kinh tế quốc dân), Luận văn tốt nghiệp đại học “Thương hiệu Việt Nam trên
thị trường quốc tế và một số biện pháp phát triển và bảo vệ thương hiệu”, “Bài học thương hiệu PetroVietnam và biện pháp bảo vệ thương hiệu cho các doanh nghiệp Việt Nam” và một số bài viết
khác liên quan đến việc bảo hộ nhãn hiệu của các tổ chức, cá nhân của Việt Nam tại nước ngoài Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu và phân tích về việc bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp của các chủ thể quyền của Việt Nam tại nước ngoài Do đó, vấn đề nghiên cứu này không trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác đã được công bố
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
a Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các cơ chế bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài bằng cách phân tích pháp luật các nước và các điều ước quốc tế liên quan, cũng như phân tích cơ chế, chính sách và pháp luật của Việt Nam, tác giả sẽ đưa ra những đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng và thực hiện một số biện pháp cụ thể để bảo hộ hiệu quả quyền sở hữu công nghiệp tổ chức, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài
b Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận văn đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:
- Làm rõ các vấn đề cơ bản liên quan đến quyền sở hữu công nghiệp: định nghĩa, đặc điểm
và vai trò của quyền sở hữu công nghiệp;
- Tìm hiểu các cơ chế khác nhau về đăng ký và bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài;
- Thực trạng về việc bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp của các chủ thể Việt Nam ở trong
và ngoài nước;
- Phân tích một số hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp của Việt Nam tại nước ngoài;
- Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài;
- Từ đó những nghiên cứu và phân tích nêu trên, đưa ra một số kiến nghị một số biện pháp
cụ thể để bảo hộ hiệu quả quyền sở hữu công nghiệp tổ chức, cá nhân Việt Nam tại nước ngoài
4 Phạm vi nghiên cứu
Để giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu đề ra, tác giả cố gắng tập trung nghiên cứu, phân tích kinh nghiệm quốc tế trong việc bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài, qua đó đưa ra những khuyến nghị cho Việt Nam về vấn đề liên quan Tuy nhiên, trong phạm vi của một Luận văn thạc sỹ và do đây là một vấn đề có phạm vi rộng cả về đối tượng nghiên cứu và khu vực địa lý áp dụng, nên việc nghiên cứu chỉ tập trung vào những vấn đề có tính chất điển hình nhất
Trang 33
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận của luận văn là các thành tựu của các chuyên ngành khoa học pháp lý như lý luận về pháp luật, xã hội học pháp luật, luật dân sự, điều ước và pháp luật quốc tế; các tài liệu nghiên cứu, tài liệu chuyên khảo và bài viết của các nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài Ngoài ra, để góp phần phân tích khoa học làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về sở hữu công nghiệp, trong quá trình thực hiện đề tài, tác giả còn sử dụng hệ thống văn bản pháp luật trong nước và pháp luật quốc tế, những văn bản, tài liệu hướng dẫn, cũng như nhiều vấn đề thực tiễn
Luận văn cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành để tiếp cận, làm sáng tỏ
về mặt khoa học các vấn đề nghiên cứu tương ứng với cơ sở phương pháp luật là triết học Mác – Lênin (đi từ những nội dung có tính lý luận đến những vấn đề thực tiễn) Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm: phân tích, hệ thống hoá, so sánh, thống kê, tổng hợp, v.v
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
Luận văn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sau:
- Làm rõ và hệ thống hoá những vấn đề lý luận về quyền sở hữu công nghiệp;
- Làm rõ sự cần thiết và các quy định của pháp luật liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền
sở hữu công nghiệp tại nước ngoài; cách thức và thủ tục xác lập quyền ;
- Phân tích, đánh giá và rút ra kinh nghiệm của các nước trong việc thực hiện các biện pháp
để bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài;
- Tìm hiểu một số vụ việc xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp của Việt Nam tại nước ngoài
để tìm ra nguyên nhân của hàn vi xâm phạm;
- Đưa ra những kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả về việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại nước ngoài cho các tổ chức, cá nhân Việt Nam, cũng như các kiến nghị đối với Chính phủ trong việc hỗ trợ các chủ thể quyền thực hiện việc này
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, Luận văn gồm 3 chương:
- Chương 1 Khái quát chung về quyền sở hữu công nghiệp;
- Chương 2 Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp tại nước ngoài;
- Chương 3 Thực trạng và giải pháp cho việc bảo quyền sở hữu công nghiệp của tổ chức, cá
nhân việt nam ở nước ngoài
References
Tiếng Việt
1 Bộ Khoa học và Công nghệ (2011), Quyết định số 4015/QĐ-BKHCN ngày 30/12/2011 phê
duyệt nhiệm vụ hỗ trợ kinh phí cho việc đăng ký bảo hộ địa danh dùng cho đặc sản tại nước ngoài, Hà Nội
2 Bộ Tài chính (2009), Thông tư số 22/2009/TT-BCT ngày 04/02/2009 của Bộ Tài chính quy
định về việc thu và quản lý lệ phí sở hữu công nghiệp, Hà Nội
3 Chính phủ (2012), Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ giai đoạn 2011 – 2020, Hà
Nội
4 Chính phủ (2013), Nghị định 20/2013/NĐ-CP ngày 26/02/2013 quy định chức năng, nhiệm vụ,
quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Khoa học và Công nghệ, Hà Nội
5 Cục Sở hữu trí tuệ (2011), Báo cáo tổng kết công tác năm 2011 và phương hướng hoạt động
năm 2012, Hà Nội
Trang 44
6 G.P.S Sargant (1999), Vai trò sở hữu trí tuệ trong phát triển kinh tế (Bài thuyết trình tại Hội
thảo về Bảo hộ sở hữu trí tuệ, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội
7 Hoa Kỳ (2008), Luật Ưu tiên tài chính và tổ chức dành cho sở hữu công nghiệp
8 Lê Thị Hoàng Thanh, Trương Hồng Quan, Bồi thường thiệt hại đối với hành vi xâm phạm
quyền tác giả và nhãn hiệu hàng hóa theo pháp luật nhật bản và thực tiễn áp dụng, Hà Nội
9 Matthew Murphy (2011), Giải quyết tranh chấp về sáng chế tại Trung Hoa Hệ thống hoạt
động như thế nào? Tạp chí Sáng chế thế giới, tháng 6 năm 2001, tr 19
10 Quốc hội (2003), Bộ luật tố tụng hình sự, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
11 Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
12 Quốc hội (2005), Luật Sở hữu trí tuệ, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
13 Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
14 Teruo Doi, Kỷ yếu các toạ đàm tổ chức tại Việt Nam trong khuôn khổ Dự án JICA 2000-2003
(Quyển 3): So sánh để tìm ra vi phạm trong tranh tụng về sở hữu trí tuệ, Nhà xuất bản Tư
pháp, Hà Nội
15 Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) (1979), Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp
16 Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) (1979) Thỏa ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu
hàng hóa
17 Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) (1989), Nghị định thư liên quan đến Thỏa ước Madrid
về đăng ký quốc tế nhãn hiệu hàng hóa
18 Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) (1991), Thỏa ước La-hay về đăng ký quốc tế kiểu dáng
công nghiệp
19 Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) (1994), Hiệp định các khía cạnh liên quan đến thương
mại của quyền sở hữu trí tuệ
Tiếng Anh
20 ACTA (2010), the Anti-Counterfeiting Trade Agreement
21 Australia (1974), the Trading Act
22 China (1986), the Law on Basic Principles of Civil Law in China
23 Indonesia ( 2001), the Trademark Act
24 Indonesia (2000), Law regarding Layout Designs of Integrated Circuits
25 Indonesia (2001), the Industrial Design Act
26 Indonesia (2002), the Trade Secret Act
27 Indonesia (2001), the Patent Act
28 Japan, the Trademark Act
29 The Department of Intellectual Property of Thailand (DIP), Annual Report 2011
30 The European (2011), the EU - South Korea Free Trade Agreement
31 The European Patent Office (EPO), Annual Report 2012
32 The Intellectual Property Office of the Philippines, Annual Report 2011
33 The Japan Patent Office (JPO), Annual Report 2011
34 The Korean Intellectual Property Office (KIPO), Annual Report 2012
35 The Office of Harmonization for the Internal Market OHIM, Annual Report 2012
Trang 55
36 The State Intellectual Property Office (2003), the Outline of the National Intellectual Property
Strategy
37 The State Intellectual Property Office (2008), the Outline of the National Intellectual Property
Strategy
38 The State Intellectual Property Office, Annual Report 2011
39 The State Intellectual Property Office, the China's National Intellectual Property Strategy for
2012
40 The United States Patent and Trademark Office (USPTO), Annual Report 2012
41 The World Intellectual Property Organization (WIPO) (1967), the Convention establishing the
World Intellectual Property Organization, WIPO Publication, Geneva
42 The World Intellectual Property Organization (WIPO), the Lisbon System for the International
Registration of Appellations of Origin, WIPO Publication, Geneva
Trang web
43 http://www.jetro.go.jp/en/jetro/activities/overseas/ (Cơ quan Ngoại thương Nhật Bản)
44 http://arbiter.wipo.int/arbitration/contract-clauses/index.html (Trung tâm Trọng tài và Hòa giải WIPO)
45
http://dantri.com.vn/suc-manh-so/apple-htc-dong-y-khep-lai-cuoc-chien-bang-sang-che-661709.htm (Báo Dân trí điện tử)
46 http://data.worldbank.org/indicator?display=default [May 2012]
47
http://giadinh.net.vn/xa-hoi/vifon-viet-nam-dat-giai-thuong-nguyet-que-cua-ba-lan-20111019025542532.htm
48 http://lanhsuvietnam.gov.vn/default.aspx (Cục Lãnh sự, Bộ Ngoại giao)
49 http://oami.eu.int (Cơ quan Hài hòa hóa thị trường nội địa châu Âu )
50 http://skb.com.vn/tin-tuc/tin-tuc-thuong-hieu/4611-khong-chi-doanh-nghiep-viet-mat-thuong-hieu-tai-trung-quoc.html (Báo Bảo hộ thương hiệu điện tử)
51 http://thongtinphapluatdansu.edu.vn/2008/06/04/12312/ (Trang tin Pháp luật dân sự điện tử)
52 http://vnexpress.net/gl/kinhdoanh/2004/11/3b9d89c2/ (Báo VNExpress)
53 http://vtc.vn/1-347079/kinh-te/nhung-ong-lon-viet-mat-thuong-hieu-nhu-the-nao.htm (Báo VTC điện tử) 51
54 http://www.aepo.org (Cơ quan Sáng chế Á – Âu )
55 http://www.aripo.org/ (Tổ chức Sở hữu công nghiệp khu vực châu Phi )
56 http://www.bmb-bbm.org và www.bbtm-bbdm.org (Cơ quan Nhãn hiệu Benelux & Cơ quan Kiểu dáng Benelux)
57 http://www.chinaipr.gov.cn/newsarticle/news/chinaworld/201109/1254255_1.html (Tạp chí SHTT Trung Quốc)
58 http://www.epo.org (Cơ quan Sáng chế châu Âu )
59 http://www.oapi.int/ (Tổ chức Sở hữu công nghiệp châu Phi )
60 http://www.stopfakes.gov (Trang web của Bộ Thương mại Mỹ)
61 http://www.trungnguyen.com.vn/ (Công ty CP Cà Phê Trung Nguyên)
62 http://www.uspto.gov
63 http://www.wipo.int/ipstats/en/statistics/patents/ [May 2012]
64 http://www.wto.org/english/tratop_e/region_e/region_e.htm (Tổ chức Thương mại thế giới)
Trang 66