TÀI LIỆU THAM KHẢO - NGUYỄN HỮU NGHĨA bai0

TÀI LIỆU THAM KHẢO - NGUYỄN HỮU NGHĨA bai0 tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất c...

ĐỊNH CHỦ ĐỀ - Assigning Subject Headings

Chương 1:

VẤN ĐỀ ĐỊNH CHỦ ĐỀ

NGUYỄN MINH HIỆP, BA MS.

http://www.glib.hcmuns.edu.vn

 Giai đoạn hợp nhất – The Union Stage

 Vấn đề Từ khóa đối với Tiêu đề đề mục – Problem of Keywords vs Subject

Headings

Sự phát triển thư viện học thế giới

 Theo V.V Xcvortxov: Sự phát triển thư viện học thế giới trải qua 5 giai đoạn:

▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪►

(1) (2) (3) (4) (5)

Hai nền thư viện học

 Thư viện học xã hội chủ nghĩa dựa vào qui tắc và

phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đồng thời dựa vào những tác phẩm của Lênin

và Crupxkaja về công tác thư viện

 Thư viện các nước phương Tây với khuynh hướng

thư viện học "thực hành" đã tiến bước nhảy vọt đáng

kể vào nửa sau của thế kỉ XX Ðã tạo ra mối liên hệ

với sự thay đổi hình thái những ý tưởng thông tin học

cơ bản với sự khác biệt về nguyên tắc của thư viện

học

Giai đọan hợp nhất

 Ðặc điểm chủ yếu của thư viện học hiện đại là bước vào giai đoạn hợp nhất trên cơ sở phương pháp luận duy nhất và mới mẻ của những giá trị nhân loại, mà

nó đòi hỏi đánh giá lại nhiều luận thuyết, định đề trước đây đuợc coi như chân lý vĩnh cửu; đồng thời phải

thay đổi một số công tác nghiệp vụ cơ bản:

 Công tác Thông tin-thư mục Dịch vụ Tham khảo

 Sử dụng Hệ thống mục lục theo những tiêu đề

 Thư viện học dần dần chuyển đổi khỏi quá trình phát triển truyền thống, hơn thế nữa chuyển đổi thành một khoa học gắn liền với công nghệ thông tin.

Định chủ đề là gì?

 Nhằm giúp cho người sử dụng truy cập theo

chủ đề, ngoài phân loại để xếp tài liệu theo môn loại, ta phải Định chủ đề để giúp độc giả tìm tin trên các công cụ theo đề tài hay nội dung.

 Định chủ đề bao gồm:

1 Ấn định Từ khóa đề tài (Subject Keyword)

2 Ấn định Từ chuẩn trong Từ điển từ chuẩn (Thesaurus)

Cả hai phương pháp trên là dùng chủ yếu trong Phân tích tạp chí, chỉ mục tài liệu thông tin (bài tạp chí, báo cáo khoa học, tài liệu hội nghị, vv ) – Cá biệt có người dùng cho sách

3 Ấn định Tiêu đề đề mục (Subject Heading) chủ yếu dùng

cho sách và các tài liệu thông tin khác

Tại sao gọi là “Tiêu đề đề mục”? (1)

 Tiêu đề: là tựa đề

 Đề: là nội dung vd nói lạc đề (nói sai nội dung)

 Mục: là từng phần trong một bài viết (bài báo,

cuốn sách, tài liệu, vv ), vd mục 1, mục 2,

Tại sao gọi là “Tiêu đề đề mục”? (2)

Tại sao gọi là “Tiêu đề đề mục”? (3)

Tại sao gọi là “Tiêu đề đề mục”? (4)

Tại sao gọi là “Tiêu đề đề mục”? (5)

 Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học do Hoàng Phê chủ biên và Từ điển Tiếng Việt của Trung

tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia do

Nguyễn Kim Thản, Hồ Hải Thụy, và Nguyễn Đức

Dương biên soạn thì:

 Tiêu đề: Lời đề để gợi sự chú ý hay tựa đề

 Đề mục: Chỉ từng phần lớn trong một bài viết, một công trình nghiên cứu [nhiều nội dung] hay đề tài

 Chủ đề: Đề tài được chọn làm nội dung chủ yếu

 Như vậy “Tiêu đề đề mục” là “Tựa đề về từng nội

dung của một đề tài” thay cho thuật ngữ tiếng Anh là

Tại sao gọi là “Tiêu đề đề mục”? (6)

 Theo Từ điển Việt-Anh của Bùi Phụng thì:

 Tiêu đề: Heading

 Đề mục: Subject

 Ngoài ra thuật ngữ “Đề mục” (là nhiều nội dung của một đề tài) và “Chủ đề” (là một nội dung chủ yếu của

đề tài) xét về mặt ngữ nghĩa là tương đương nhau Do

đó, xét về mặt ý nghĩa “Tiêu đề đề mục” hoàn toàn sâu sát thuật ngữ “Subject Heading” (“Tựa đề về

từng nội dung của một đề tài).

Subject Headings - Tiêu đề đề mục (1)

 Trước hết ta cần tìm hiểu một số khái niệm cơ bản biểu thị

bằng những thuật ngữ Thư viện học:

số, vv… dùng để truy cập vào một biểu ghi; chẳng hạn như chỉ

số phân lọai DDC, tác giả, nhan đề, đề mục, số ISBN, vv…

được gọi là Heading – Tiêu đề, đó là:

 Tiêu đề tác giả – Author Heading;

 Tiêu đề nhan đề – Title Heading ;

 Tiêu đề đề mục – Subject Heading

 Tạo nên Hệ thống mục lục thư viện – Library Catalog bao gồm Mục lục tác giả - Author Catalog, Mục lục nhan đề -

Subject Headings - Tiêu đề đề mục (2)

Do đó cũng như Tác giả và Nhan đề, Tiêu đề đề mục thường được nói gọn là Đề mục Đề mục là một từ đơn hay một nhóm từ được ấn định theo cấu trúc và những nguyên tắc chặt chẽ để phản ánh một phần hay toàn thể nội dung của một tài liệu Công việc này được gọi là Biên mục đề mục – Subject

cách nôm na là Định chủ đề để tạo nên Tiêu đề đề mục – “Tựa đề về một đề tài”.

Tiêu đề chủ đề hay Tiêu đề đề mục? (1)

Subject có nhiều nghĩa: chủ đề, đề tài, đề mục, môn loại, môn học, vv

Chủ đề theo tiếng Việt là « nội dung chủ yếu của một đề tài/tài liệu»

Subject trong “Subject Heading” KHÔNG mang ý nghĩa chủ đề, vì nếu như thế thì MỘT TÀI LIỆU chỉ có MỘT Subject Heading thôi – Điều này không đúng!

Một tài liệu có thể có nhiều Subject Heading để phản ánh từng nội dung của tài liệu

Đề mục theo tiếng Việt là «nhiều nội dung của một đề tài/tài liệu»

Subject Heading = Tiêu đề đề mục có nghĩa là tựa đề của từng nội dung của tài liệu (Nhiều nội dung thì có

Tiêu đề chủ đề hay Tiêu đề đề mục? (2)

 Subject: nghĩa thông thường là Chủ đề

Subject: là viết tắt hay nói gọn của Subject Heading

 Trong tài liệu Thư viện học, thông thường Subject có nghĩa là Subject Heading; còn trong giao diện của Phần mềm quản lý thư viện thì chắc chắn rằng Subject là Subject Heading Do đó

để phân biệt hai nghĩa của Subject: nếu Subject có nghĩa là

Chủ đề thông thường thì ta gọi là Chủ đề; còn Subject mang ý nghĩa Subject Heading thì ta goi là Đề mục

 Khi gọi “Subject Heading” là “Tiêu đề đề mục” là chứng tỏ rằng

ta đã hiểu rõ ý nghĩa của Heading trong nghiệp vụ Biên mục và

Hệ thống Mục lục thư viện chuẩn hóa; đồng thời sử dụng chính xác thuật ngữ tiếng Việt

 Chủ đề và Đề mục có nghĩa tương đương nhau trong Tiếng

Việt không thể ghép chung với nhau

Từ khóa là gì?

“Từ khóa – Keyword” mang hai ý nghĩa:

 Từ khóa trong Biên mục – Cataloging: Mang ý nghĩa “Từ

khóa tự do” có nghĩa là Từ khóa trong Tiêu đề nào đó hay là từ khóa trong toàn Cơ sở dữ liệu Thuật ngữ Từ khóa xuất hiện trong giao diện Tra cứu tài liệu của Phần mềm quản lý thư viện

để chỉ rằng ta chọn Từ khóa là Từ khóa trong Tác giả (vd

Nguyễn); Từ khóa là Từ khóa trong Nhan đề hay Từ khóa là Từ

khóa trong Đề mục Từ khóa ở đây không hoàn toàn mang ý

nghĩa là Chủ đề

 Từ khóa trong Chỉ mục – Indexing: Mang ý nghĩa Từ chuẩn, cũng là những Từ vựng có kiểm sóat – Controlled

tin tư liệu Từ khóa ở đây mang ý nghĩa Chủ đề Cũng có loại

Từ khóa là gì?

Từ khóa vs Tiêu đề đề mục (1)

Từ khóa Chỉ mục Từ điển từ chuẩn

(Ngôn ngữ hậu kết hợp)(Họat động thông tin) TĐĐM Biên mục Khung TĐĐM

(Ngôn ngữ tiền kết hợp)(Công tác thư viện)

Tiêu đề đề mục và Từ chuẩn đều là những Từ vựng có kiểm soát Tuy nhiên Tiêu đề đề mục là Ngôn ngữ tiền kết hợp được dùng trong Biên mục chủ yếu là sách và cho tài liệu thông tin khác; trong khi Từ chuẩn và hệ thống Từ khóa tự do là Ngôn ngữ hậu

dụng Khung tiêu đề đề mục – List of Subject Headings

(Chẳng hạn “Sears List of Subject Headings” và “Library

Congress of Subject Headings”)

 Hậu kết hợp là công việc của người sử dụng kết hợp những từ chuẩn và từ khóa tự do với những toán tử Boolean để tạo nên những biểu thức tìm trong quá trình tìm tin Trong tiến trình

định từ khóa, người cán bộ chỉ mục thường sử dụng Từ điển

từ chuẩn – Thesaurus (Chẳng hạn “Bộ Từ khoá Quy ước”

của Thư viện Quốc gia Việt Nam và “Bộ Từ khoá” của Trung

tâm Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia”).

Bonus – Lưu ý khi dùng từ điển (1)

Bonus – Lưu ý khi dùng từ điển (2)

Bonus – Lưu ý khi dùng từ điển (3)

Bonus – Lưu ý khi dùng từ điển (4)