kHAI SÁNG NGàNH DâN tộC HọC vIệt NAM Gần 70 năm tham gia cách mạng và trên nửa thế kỷ nghiên cứu khoa học, GS.NGND Phan Hữu Dật đã cĩ đĩng gĩp quan trọng trong việc xây dựng nền đại học
Trang 1gS phAn hữu DAät
GS.NGND Phan Hữu Dật
là mợt trong những nhà
Dân tợc học đầu ngành
ở Việt Nam Nhiều cơng
trình nghiên cứu của ơng
về Sử học, Dân tợc
học-Nhân học được đánh giá
cao trong giới khoa học
trong và ngoài nước, gĩp
phần khai sáng ngành
Dân tợc học Việt Nam.
kHAI SÁNG NGàNH DâN tộC HọC vIệt NAM Gần 70 năm tham gia cách mạng và trên nửa thế kỷ nghiên cứu khoa học, GS.NGND Phan Hữu Dật đã cĩ đĩng gĩp quan trọng trong việc xây dựng nền đại học việt Nam và xây dựng ngành Dân tộc học-Nhân học ở nước ta
là nhà Dân tộc học việt Nam đầu tiên bảo vệ luận án phĩ tiến sĩ tại liên Xơ cách đây nửa thế kỷ, những đĩng gĩp của ơng trên lĩnh vực Dân tộc học thật rộng lớn, khơng chỉ trên bình diện lý thuyết mà cả trên bình diện ứng dụng thực tiễn khi cịn là Hiệu trưởng kiêm Chủ nhiệm Bộ mơn Dân tộc học trường Đại học tổng hợp Hà Nội, ơng đã đặt ước vọng xây dựng một trường phái Dân tộc học gắn liền với thực tiễn việt Nam, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc
trên hành trình Dân tộc học, dấu chân của ơng đã cĩ mặt trên nhiều vùng đất của tổ quốc, từ địa đầu lũng Cú (Hà Giang) cho đến Xĩm Mũi (Cà Mau), GS.NGND Phan Hữu Dật cĩ vơ vàn kỷ niệm điền dã về nhiều tộc người với nhiều hương vị và kỷ niệm khơng thể nào quên, từ mĩn thắng cố, mèn mén của người Hmơng ở cao nguyên Đồng văn đến âm vang trống đồng của người lơ lơ trên đỉnh lũng Cú, từ hương vị măng chua nấu với nhái, đặc sản xứ Mường vùng tây Bắc đến mĩn cơm pồi của người Rục vùng trường Sơn, về nồi cháo gà thơm ở bản Chịm lịm vùng miền tây Quảng Bình vẫn cịn nguyên bộ lịng chưa kịp làm ơng cũng kể về lần gặp Bác Hồ và câu hỏi của Người về Xá lá vàng là kỷ niệm khơng bao giờ phai mờ, đã tiếp thêm sức mạnh cho ơng trên bước đường nghiên cứu
văN kHoA
Những cơng trình của GS.NGND Phan Hữu Dật đã gĩp phần xây dựng cơ sở lý luận cho bộ mơn Dân tộc học ở nước ta, làm phong phú hơn nhận thức xã hội về vấn đề dân tộc và làm sáng tỏ quan điểm của Nhà nước ta về chính sách dân tộc Ði sâu vào một số khía cạnh cụ thể như: xã hội nguyên thủy, hơn nhân gia đình, hệ thống thân tộc, văn hĩa tộc người, tác giả
đã đĩng gĩp mới trong nhận thức những vấn đề thuộc đối tượng, nhiệm vụ dân tộc
học, những vấn đề hơn nhân gia đình của các dân tộc thiểu số ơng kiên trì bảo vệ luận điểm Mác - lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và chính sách của Ðảng và Nhà nước về vấn đề dân tộc, nhất là những vấn đề đang gây bức xúc trong thực tiễn
Cơng trình đã cơng bố ở nước ngồi, được nhiều người tham khảo qua các bản dịch; đã được sinh viên, nghiên cứu sinh
và cán bộ khoa học trích dẫn
Cĩ thể nĩi, những cơng trình của ơng
đã gĩp phần thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo Dân tộc học và các ngành khoa học
xã hội và nhân văn Những cơng trình này
đã bao quát các lĩnh vực của Dân tộc học- Nhân học Những luận điểm về tộc người, văn hĩa tộc người của giáo sư đã được
sự quan tâm của giới khoa học trong và
ngồi nước Một số cuộc thảo luận của các nhà khoa học Mỹ, Hà lan, Pháp, Nga, trung Quốc đã đề cập đến những luận điểm khoa học mà giáo sư đề xuất
GIÁ tRị kHoA HọC lAN tỏA Một trong những đĩng gĩp rất quan trọng của GS.NGND Phan Hữu Dật là nghiên cứu về cộng đồng các dân tộc ở việt Nam, văn hĩa và phát triển trên 30 cơng trình nghiên cứu của ơng đã bao
quát khá nhiều vấn đề trên lĩnh vực này
Cĩ thể coi cơng trình “Sự phát triển của các dân tộc thiểu số việt Nam trong thế kỷ XX” là cơng trình mang tính tổng kết, cĩ tính lý luận và thực tiễn cao GS Phan Hữu Dật cũng là người đầu tiên khái quát một cách đầy đủ nhất về những đặc điểm chủ yếu của cộng đồng các dân tộc ở nước
ta ơng cũng đã cùng giới thiệu nghiên cứu tham gia xây dựng các tiêu chí xác định thành phần các dân tộc ở việt Nam
Những tiêu chí đĩ đã được đưa vào ứng dụng thực tiễn trong thập kỷ 70 của thế
kỷ XX từ thập kỷ 60, 70 của thế kỷ trước, ơng đã gĩp sức cùng các nhà sử học và các khoa học xã hội nghiên cứu về thời đại dựng nước và giữ nước đầu tiên trong lịch sử việt Nam: thời đại Hùng vương
Những kết quả nghiên cứu của ơng dưới
gĩc độ Dân tộc học đã gĩp phần soi sáng
về tính chất và thiết chế xã hội ở nước ta thời bấy giờ cũng như vai trị của văn hĩa lạc việt trong nền văn hĩa Đơng Nam Á trên 100 cơng trình nghiên cứu đã được cơng bố của GS.NGND Phan Hữu Dật đề cập đến các vấn đề cốt lõi trong nghiên cứu Dân tộc học, từ các vấn đề lý thuyết trong nghiên cứu đến việc tổng kết các vấn đề nghiên cứu trong Dân tộc học ở nước ta; từ Dân tộc học việt Nam đến các vấn đề dân tộc học trên thế giới;
từ văn hĩa và phát triển đến yêu cầu đào tạo và nghiên cứu Dân tộc học phục vụ cho việc hoạch định và thực hiện đường lối, chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước; từ mối quan hệ dân tộc và những vấn đề cấp bách ở nước ta và trên thế giới đến vấn đề dân tộc trong tồn cầu hĩa;
từ việc đẩy mạnh nghiên cứu các ngành khoa học xã hội - nhân văn đến nghiên cứu ứng dụng
Đặc biệt, cơng trình Mợt sớ vấn đề
về Dân tợc học Việt Nam do tập thể các
nhà khoa học thuộc Bộ mơn Dân tộc học trường ĐHkH&Nv, ĐHQGHN tuyển chọn
và được xuất bản nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 70 của GS.NGND Phan Hữu Dật tác phẩm tuyển chọn 37 cơng trình của giáo sư trong khoảng thời gian 35 năm từ 1963 đến 1998 được viết bằng các thứ tiếng: việt, Nga, Anh, Pháp Nhiều chuyên khảo trong đĩ đã được cơng bố trên các tạp chí danh tiếng và các diễn đàn khoa học quốc tế
tiếp nối cơng trình này, năm 2005,
giáo sư đã xuất bản tác phẩm: Gĩp
phần nghiên cứu Dân tợc học Việt Nam
NXB Chính trị Quốc gia và được Hội Dân tộc học và Nhân học việt Nam trao giải thưởng năm 2006
GS.NGND Phan Hữu Dật
Giám đớc ĐHQGHN Phùng Xuân Nhạ trong lần đến thăm và chúc tết GS.NGND Phan Hữu Dật
32 Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội Số 286+ 287 - 2015 33
Xuân Ất Mùi 2015