DSpace at VNU: Tìm hiểu sự biến đổi tín ngưỡng của người Mường Thanh Hóa trong thời đại hiện nay

DSpace at VNU: Tìm hiểu sự biến đổi tín ngưỡng của người Mường Thanh Hóa trong thời đại hiện nay tài liệu, giáo án, bài...

TÌM HIÉU SU^ BIÉN DÓI TIN NGlTÒTVG CÙA NGl/ÒI MlTÒNG THANH HÓA TRONG THÒI DAI HIÉN NAY

Ha Dình Thành

Uà Diéu Thu

Ngudi Muòng Thanh Hóa eó dàn so dóng nhàl so vói càc dàn toc thiéii sé ó raièn nùi Thanh Hóa vói 341.359 nguòi, ehiéra 10,0% dàn so Irong toàn tinh va 26,9% tòng so nguòi Muòng ó Vìét Nara\ cu trù ehù yèn ò càc huyén irung du raièn nùi Thanh Hóa nhu Ngge Lae, Thaeh Thành, Cim Thùy, Bà Thuòc So voi nguòi Muòng ò càc finh khàe Ibi nguòi Muòng Thanh Hóa cùng mang day dù sic thài chung cùa toc nguòi Muòng cà nuòc, nhung lai eó nhùng net bàn sàe riéng nhàl

dinh Nhimg net bàn sàc riéng dò duge thè hién trong tiéng nói, tap quàn eanh làc,

trang phue nù giòi Càu thành nèn bàn sàc vàn hóa truyèn thòng cùa nguòi Muòng

Thanh Hóa bao gora nhiéu yéu tò vàn hóa, trong dò eó he thòng lin ngudng mang

nhiéu net doe dào, dac sàc rièng Trong bài vièt này, chùng tòi xin trình bay mot vài khia eanh bién dòi, thieh nghi lin ngudng cùa ngudi Muòng trong bòi cành cdng nghiép hda va hdi nhàp

1 Khài quàt ve diéu kifn ty nhién va ngu-òl Muòng ò Thanh Hóa

Mién nùi bay mién Fày Thanh Hda hién nay là mot trong nhùng noi nguòi Muòng cu trù tap trung dòng nhàt Trù mot so xà ò Nhu Xuàn, Thuòng Xuàn, Quan Hóa, nguòi Mmmg sinh song mal tap vói nhau thành mot vùng khà rgng bao góm càc huyén Ngge Làc, Bà Thuòc, Cam Thùy, Thaeh Thành

Khu vyc cu trù cùa nguòi Muòng Thanh Hóa lai nam vào giùa vùng nguòi Thài ò phia Tày va vùng nguòi Kinh ò phia Dòng Va do mòi quan he toc nguòi va trao dòi ve kinh té giùa càc dàn toc làng giéng Kinh - Muòng - Thài dà làm cho dòi song vàn hóa cùa nguòi Muòng ò khu vyc này càng Ihém gàn gùi vói nguòi Kinh, nguòi Thài

* PGS.TS., Vién Phàt trièn ben virng vùng Trung Bò

" ThS., Vièn Phàt trièn ben vùng vùng Trung Bò

1 Tòng cuc Thòng ké, Tong diéu tra Dàn sé va Nhd ò 1/4/2009

TlM HIÉU SU' BIÉN DÓI TIN NGl/ÒNG

tlon nùa, khu vyc nguòi Muòng Thanh Hóa cu trù là mién dal giàu ve lai nguyén ihién nhién, phong phù ve vàn hóa, là dia bàn Irgng yéu ve kinh té, quóc phóng, ehinh tri cùa tinh Thanh Hóa, lù làu da duge ehinh su ghi chép va nhiéu hge già nuòc ngoài, ehù yéu là hge già nguòi Phàp de làm khào eùu, còng bò Vùng dal này cùng nàm trong khu vyc rùng nhiet dòi Dóng Nara À vói ehi so da dang cao Ò day ihàm thye vài va quàn thè dòng vài déu rat phong phù, là diéu kién thuàn Igi cho vice san xuàl nòng nghiép va ón dinh cuòc song Chinh vi thè, khu vyc này eó càc Ihung lùng inàu rad vói càc cành dòng lùa bai ngàn, tòt tuoi

Dia bàn duge nguòi Muòng Thanh Hóa chgn làm noi sinh song ehù yèn là rùng nùi ihàp nàm ven luu vyc trung luu nhùng con song nhu song Ma, song Buoi, song Càu Chày, song Chu, song Myc va song Ara 0 dia bàn này thién nhién dà uu dai rat nhiéu vói con nguòi Dal dai raàu raò, khà bang phàng, eó thè vùa Iróng lùa nuòc lai vùa làm nuong rày ò dòi thàp Rùng phàn lón là rùng nguyén sinh va nhiing day dòi tranh co nhiéu muòng thù Duòi nhùng song, suoi, khe eó nhiéu tóra, cua, cà' Làng nguòi Muòng Thanh Hóa thuòng dya lung vào càc sudn nùi dal, nùi eó gianh, Iruóc

mal là cành dóng, sau lung eó dal làm rày, san bàn, bài lugra Làng lón ggi là làng, nhu làng Chiéng, làng nhó ggi là lùng bay lòóng, nhiéu làng, lùng gòp lai ggi là muòng Truóc Càch mang Ihàng Tara 1945, vùng Muòng Thanh Hóa co nhiing

raudng lón nhu rauòng Khò (huyén Bà Thuòc) bao gòra 36 làng, ehiéra toàn bò dia gioì hành ehinh cùa 4 xà, nhung cùng eó rauòng ehi eó vén ven ragt làng^

Nguòi Muòng Thanh Hóa cùng giòng nhu nhiéu vùng Muòng khàe truóc day

co che dò lang dao Nguòi dùng dàu muòng lón ggi là cun, muòng vùa va nhó ggi

là lang, con nguòi dùng dàu mòi làng, ehóra ggi là dgo Che dg lang dao rat ha khàe

và là che dò cha truyèn con nói Nguòi dàn Muòng chi bièt lao dóng va phue dich Che dò lang dao cùng vói nhùng quy dinh gài gao cùa luat muòng, luàt bàn dà day nguòi dàn Muòng xuòng làng Idp cudi cùng cùa xà bòi Tuy dòi song cùa nguòi Muòng Thanh Hóa xua kia dà Irò thành bue tranh ara dam, nhung dòng bào vàn khóng ngùng san xuàl, sàng tao nghé thuàt ma ngày nay chùng ta chua thè nghién eùu, khai thàc bèi duge

Mae dù khòng eó ehù vièt riéng, nhung fièng Muòng co bàn là thòng nhàt và nguòi Muòng Thanh Hóa co kho làng di san vàn hóa truyèn thòng khòi sàc, dam dà

bàn sàc Ben eanh àng su Ibi rao thàn thoai De dal De nude là càc thè loai truyèn ké

dàn gian, truyèn tho, tye ngù, ea dao, bài dò, bài ru Dac bici, le bòi Pón Pòòng

1 Cao San Hai (2011), Nhùng bài ea dam cuòi nguòi Muòng Thanh Hóa, Nxb Lao dòng,

Ha Nói

2, 3 Ban Nghièn eùu và bièn soan beh su Thanh Hóa (2005), Vàn hóaphi vài thè Thanh Hóa,

Nxb Thanh Hóa, U 98

VIÉT NAM HQC - KY YÉU HQITHÀO QUĨC TÉ LÀN THÙ TU

vùa thè hién sàu sàc, àn tugng, làng dgng, vùa phàn ành duge nhùng net vàn aĩa truyèn thịng tịt dep, day tinh trièt ly cùa cuịc song Bịi le xung quanh cày hoa ^èn

Pịịng trong ngày xuàn thịng qua nhùng làn diéu rang, xuịng, xée bua, mùs và

dièn xuịng dàn gian - nhùng raong uịe, khàt vgng mot mùa boi thu, bàn muịng im

no và nhiing lịi càu ehùc thàn tinh, ben uịe tuoi vui, yèn bình duge tĩa huong nai mài

2 Tin ngucrng cùa nguịi Muịng Thanh Hĩa

2.1 Thè gidi tàm linh

Theo quan niém truyèn thịng cùa nguịi Muịng Thanh Flĩa cùng nhu cùa nguịi Muịng ị càc vùng khàe, vù try duge chia thành ba làng, trén mot tryc ego Tàng cao nhàt là thè giịi cùa muịng Trai (rauịng K'Loi), là noi ngy tri cùa vua Trịi (bua K'Loi) và càc phị là Tàng ị giùa là rauịng Pua (muịng Bing), là thè

giịi cùa nguịi song Tàng thàp nhàt eĩ hai thè gioì: duai ddt và dudl nude Thè gioì duịi dal là rauịng Pua tin (rauịng Bang duịi) Ị dị co nhiing nguịi ti boi; và

già sue fi hon, eĩ lịi thịng lèn thè giịi cùa nguịi song (muịng Pua) Thè giịi cuịi nude là rauịng bua Khù (muịng vua Khù) Thè gioì này duge dal duịi qiiyén cai quàn cùa ịng vua Khù'

Vù try "ba tàng bịn thè giịi" cùa nguịi Muịng duge Tran Tu (Nguyén Oùc

Tu Chi) giịi thiéu rat chi lièi trong Vù tru ludn Muịng qua dam tang Ngồi vC try

"ba tàng bịn thè giịi", nguịi Muịng con eĩ he thịng vù try "hai thè gioì", 'vidi quan he giùa hai he thịng này dà duge Tran Tu ly giài: " muịng Nguịi (muing Mgl) và muịng Ma, hai thè giịi cùa vù try "hai ben" (hai thè giịi), phài chàng chi

là hai khuịn mài dịi lap nhau cùa muịng Bang (muịng Pua), tran gian rnà vìi tru

"ba tàng - ben thè giịi" dàt ị trung dị giùa hai tàng trén - duịi? Nĩi càch khàe dù

chi nhic lai càu bịi ragt làn nùa, phài chàng vù tru "hai ben" và vù trii "ba tàng

-bịn thè giịi" lai phịi bop vĩi nhau thành mot vù tru duy nhàt ¥)h giài trình ro lon, ịng vièt: vù tru "ba tàng - bịn thè giịi" ( ) chi gĩp phàn vĩi thàn thoai di dìt ra vàn de so kiép cùa con nguịi giùa trai và dàt ( ) Con vù tru "hai ben" lai là nịt

biéu hign tịn giào cùa càc mịi quan he xà bịi vịn dal con nguịi và cĩng dĩng cùa

nị truĩc mot hién tugng dàng so vi khịng hiéu duge: cài chét

Nhu vày, cà hai he thịng này déu dà dàp ùng duge nhu càu tàm linh cùa nguịi Muịng Thanh Hĩa nĩi riéng và nguịi Muịng trén ề nuịc nĩi chung, song mo he thịng vù tru luịn mang mot ehùc nàng và y nghTa riéng trong thè giịi tàm linh cùa ig

1 Tran Tu (1996), Nguàl Muịng ị Hĩa Bình, Hịi Khoa hge Lich su Vièt Nam xuàt )àn,

HàN0i,tr.l96-216

2 Tran Tu, Sdd, tr 340

TÌM HIÉU SU' BIÉN DĨI TIN NGliỊNG

2.2 Tin ngudng thd thàn linh trong nhà

2.2.1 Thd ma nhà (tue thd cùng tị tièn)

Ma nhà duge thị trén ehile giuịng thị dal lai gian chinh cùa ngịi nhà san Qua khào sài thye ti, chùng lịi Ihiy nguịi Muịng Thanh Hĩa thị ma nhà dèn nàm

dịi' Trong nàm dịi duge thị phyng Ibi cha me qua co duge ggi là ịng ehù bà ehù trong nhà Vìge thị cùng ma nhà khịng duge thuịng xuyén nhu nguịi Kinh Hg

ehù yéu té ehùc cùng il vào càc dip ili Nguyén dàn, tèi cora raịi, tèt ráng 5 Ihàng

5, ili inùng nhà mịi, il cuịi, ngày càu mài, ngày làra via Ngày gio ma nhà là vào ngày ehịn cài ehù khịng phài là vào ngày chét

Hàng nàm vào dèra 30 ili Nguyén dàn, mèi già dình nguịi Muịng diu ehuin

hi màm ci cùng mài ma nhà (ịng bà, tè tièn) v i àn tèi Hét tèi, khi con chàu bài dàu

dì làm àn Ibi lai làm ragt màra ce tien dua ma nhà ve rauịng Ma

2.2.2 Thị càc thàn linh trong nhà

Ngồi thị cùng raa nhà trong già dình, nguịi Muịng Thanh Hĩa con làm il thị phyng càc thàn linh nhu:

- Tè vua bép - vi thin bào ve hip lùa và sy bình yèn trong già dình

- Le Mu Dg Dan - vi thin sàng tao ra trịi dit, con nguịi, muịn vai, tinh yéu

và nghé thuàt (nguịi la chi thị cùng Mu Da Dan trong nhùng buéi làm via lịt, via

My và via kéo sanh, kéo si)

- Le làm Khĩong nhàt (il yèn nhà) - thị 12 vi thin bào trg, mèi nàm làm mot

lin lai già dình cin làra le Le này do ịng Àu bay ịng Mo ehù tri

- Le càc vi thàn Ba Vi, Tàn Vlén - Tị su cùa ịng Àu, bà May hồe phù trg Tè

su cùa hg di béc thuèe éu nguịi, phù ho con nguịi khịi bénh tal

2.2.3 Thd càc thàn linh ngồi vuàn, duĩl san

- Le thàn Thè cịng - vi thin trịng coi sy an lành cùa khu dit trong khuịn vién

già dình (thin Thè cịng duge ggi là ịng Ti, tue ịng Dia) Nhà thị thin Thè cịng duge dyng giùa vuịn truĩc nhà và thuịng ehi eĩ ragt cịt

2.3 Tin ngudng thd thàn linh trong làng

2.3.1 Thd càc nhién thàn

Do quan nièra van vài hùu linh, nèn nguịi Muịng co tin ngudng da thàn Hg coi bit cu thù gì xung quanh cuịc séng hàng ngày cùa hg nhu raua, giĩ, sàm, chịp,

I Nguịi Muịng ĩ mot sé vùng khàe thị ma nhà 4 dịi

VIÉT NAM HQC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU

cày rìmg, dà nùi, nggn suéi, dóng song dIu là thin linh Dilu này cho thi} tin ngudng cùa nguòi Muòng gin bò khàng khit vói mòi Iruóng dia ly ly nhién và dòi séng xà bòi raà hg dang sinh séng Chinh vi thè, hg thò phyng càc nhién thin nhi:

- Thò thàn nude (ma nude);

- Thò thàn sàm, thàn set (ma sàm, ma set);

- Thò thàn rùng (ma rùng);

- Thò thàn dòi nùi (ma dòi nùi);

- Thò thàn ho (ma ho);

- 772Ò- vua trai dàu nàm (Ma vua Ba Vi, vua Hai Dèi Cé, vua ut dit Bua Bài

Bua Bòn)

2.3.2 Thò càc nhàn thàn

- Thò Thành hoàng làng - vi thàn khi song eó còng vói bàn rauòng nhu lìm

ruòng, fim nuòc hoàe bào ve bàn rauòng, diét trù thù dù, giàc àc Thành hcàng làng (raa làng) khóng co din thò railu thò phyng dinh ky nhu Thành hoàng ;àng mién xuòi Mòi khi chòm bàn cin cùng il di "ciu yèn" Ibi chgn gò dit cao, 4ep,

bang phàng de trai chièu dàt màm cùng Le cùng này do òng Mo, òng Àu trong ìàng ehù tri Nàm duge mùa Ibi cà làng dyng nhà bang tranh Ire dh làm il, il xong thì

nhà duge Ihào ra'

- Thò càc vi anh hùng eó cóng vài nude, vai dàn

Càc vi anh hùng bào kiét nhu Le Lai (nguòi eó còng lón trong euòe khòi nghTa Lam San), Ha Còng Thài, Ha Vàn Mao (mot trong càc lành tu Cin Vuong chéng Phàp cuòi thè ky XIX), còng ehùa Chiém Thành (sinh Ihòi eó còng giùp dàn, khi

chét giùp vua Le dep giac phia Tày) , déu duge nguòi Muòng thò phyng ò dén vói

càc nghi thùc té le theo bình thùc cung dình

Ngoài ra, nguòi Muòng Thanh Hóa con eó nhùng lin nguòng lién quan din sinh nò, bòn nhàn, tang le, bòn cày lùa và eanh tàc nòng nghiép tròng lùa nuòc

3 Bién dòi cùa tin ngu'óng

Cùng nhu càc hién tugng vàn hóa co truyèn khàe, tin nguòng cùa niuòi Muòng Thanh Hóa tòn tai và phàt trièn cùng vói sy phàt triln cùa beh su toc ngròi,

nò dung nap càc yéu tò raòi bang con duòng thieh nghi phù hgp voi raòi trujng sinh thài ty nhién và nhàn van ò mòi Ihòi dai Nhùng quan niém ve thè giòi tara inh

1 Tinh ùy - Hòi dòng nhàn dàn - Ùy ban nhàn dàn tinh Thanh Hóa (2004), Dia chi Thanh -iòa,

Tap II: Vàn hóa xà hòi, Nxb Khoa hoc xà bòi, Ha Noi

TÌM HIÉU SU BIÉN DĨI TIN NGUỊNG

cùng nhu nhùng lin nguịng thị cùng raa nhà, raa làng cùa nguịi Muịng Thanh Hĩa dang dién ra trong bịi cành làc dịng cùa càc ehinh sàch ve kinh tè, xà bịi, vàn hĩa cùng nhu trong Ihịi ky day raanh CNH, HDH dàt nuịc và bịi nhàp quĩc tè,

cho lịi sy Ihay dịi cùa cịng dịng dàn cu Sy bién dịi cùa fin nguịng nguịi Muịng

Thanh Hĩa duge biéu hién nhu sau:

3.1 Bién dịi ve thdi gian và khịng gian thue hành tin ngudng

- Ve thài gian thue hành tin ngudng

+ Thài gian thd cùng thàn linh trong nhà

Theo Hồng Anh Nhàn, Ihịi gian cùng raa nhà (raa tị tièn) raịi nàra chi eĩ mot làn vào dip cuịi nàm Nguịi Muịng khịng eĩ tye làra giĩ, cùng ráng ragt, riin hàng Ihàng ' Con Cao San Hai lai viél: Già tièn (raa nhà) và càc vi thàn linh (thị trong nhà) duge thị vào càc ngày le nhu tèi Nguyén dàn, tèi ráng 5 Ihàng 5, le rùa là lùa Ihàng 7 và le cara raịi vào Ihàng 10 hàng nàra

Qua khào sài thye té, chùng tịi Ihày nguịi Muịng hién nay, nhàt là vùng Muịng cu trù tièp giàp vĩi vùng nguịi Kinh hồe song xen ké vĩi nguịi Kinh thì

hg cùng thuịng thị cùng tị tièn và càc thàn linh thị trong nhà vào ngày giĩ (ngày chĩn), mịng 1, rara hàng Ihàng và vào ngày le tièt trong nàm

+ Thài gian thd cùng thàn linh trong làng

Theo Mai Thi Hong Hai, li khal hg a làng Muĩt là sinh boat vàn hĩa truyèn

thèng thuịng nièn, eĩ finh chat fin ngudng nịng nghiép gan vĩi tue thị Thành

hồng, duge tè ehùc vào ngày ráng 7 Ihàng Giéng ara fich hàng nàra; le càu yèn duge làm hàng nàra, Ihịi gian sau le khai ha, khồng tu 15 dén 25 Ihàng Giéng ara fich; le rùa là lùa duge tị ehùc hai làn: ragt làn vào ngày ráng 10 Ihàng 3 àm lich

và mot làn vào ngày ráng 10 Ihàng 8 ara fich; le cam mal duge tị ehùc hàng nàra vào Ihàng 5 ara fich và vào Ihàng 10 ara fich^ Con theo Hồng Anh Nhàn, le ma làng (le thin linh trong làng) duge tị ehùc hàng nàra vào chièu 30 Ihàng Chap; le vua Trai dàu nàra dièn ra vào sàng ráng 1 tèi Nguyén dàn

Tu thye tièn cho thiy, Ihịi gian thye hành tin ngudng là thài gian sinh boat tara linh tap trung nhit cùa già dình và cịng dịng nguịi Muịng Mgi suy tu cùa càc

1 Hồng Anh Nhàn (2011), Tu liéu tin nguịng dàn gian Muịng Thanh Hĩa, tàp I, Nxb Lao

dịng, Ha Noi, tr.l6

2 Cao San Hai (2012), "Tue thị linh thin cùa ngudi Muịng Thanh Hĩa", Tap chi Vàn hĩa dàn gian, si 3 (141), Ha Nĩi, tr 76

3 Mai Thi Hong Hai (2004), Vdn hĩa dàn gian làng Muĩt, Nxb Khoa hoc xà hịi, H., tr 23-29

4 Hồng Anh Nhàn (2011), Sdd, U 232

VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÒI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ T I /

thành vién trong già dình và còng dóng déu nhara nguòng vgng tòi thè gioì tàm linh Sy bién dòi ve Ihòi gian thye hành tin nguòng thò ma nhà, ma làng duge già

dình và còng dóng nguòi Muòng Thanh Hóa chip nhàn dh phù hgp vói nhùng thay

dòi cùa diéu kién vàn bòa, kinh té và xà bòi hién nay

- Ve khóng gian thue hành tin ngudng

Khòng gian thye hành tin nguòng thò thàn linh trong nhà và thò fiiin inh trong làng truóc day là khòng gian nhà san và khu dàt cao, dep, bang phàng trong làng bàn Khòng gian này hién nay eó nhiéu thay dòi, do diéu kién mòi Iruòng, vàn

hóa, xà bòi, kinh té thay dòi Qua trình CNH, HDH dàt nuòc và bòi nhàp quóc ti dà

dua làng bàn cùa nguòi Muòng gàn vói xóm làng, phò xà cùa nguòi Kinh, thàrr chi Irò thành phò xà, khu còng nghiép và nhanh ehóng tièp thu vàn hóa, lin ngudng cùa ngudi Kinh Nhà san Mudng khòng con nhiéu ò vùng cao, phàn dóng dóng bào dà làm nhà kiéu raòi giòng nhu nhà cùa nguòi Kinh Trong vùng nguòi Muòng lién nay eó rat il làng thò nguòi eó cóng khai phà ruòng dàt, xày dyng làng hoàe eó còng vói nuòc nhu làng Muót xà Cara Thành thò òng Son và bà Son; làng Vàn xa Cam Thaeh thò bà hoàng bau Ihòi Le Nhùng làng này déu eó dình hoàe mièu thò, è le theo bình thùc cung dình, dình hoàe raiéu; kién Irùc theo kiéu raièu, dình Viél

3.2 Bién dòi ve nghi le trong thue hành tin ngudng

Hién nay, nghi le trong thye hành tin ngudng cùa ngudi Mudng Thanh lóa dang bién dòi theo xu huong giàn luge và tran tue hóa Vice trang tri noi thò cùng cùng eó xu huong hién dai nhu trén càc bàn thò, giuòng thò, dòng bào dà treo tòng dién raàu, két hoa bang nhùng chùra dèn dién, thara ehi eó noi dóng bào con cùng cày huong, nèn dién de thò

Sy bién dòi ve nghi thùc trong thye hành fin ngudng cùa nguòi Muòng Tlanh Hóa con duge thè hién trén le vài dàng cùng và nhàn vài duge tuòiig niém Ce thè thay rang, trong bòi cành day manh CNH, HDH dal nuoe và bòi nhàp quòc tè dòi song kinh té, xà bòi, vàn hóa cùa nguòi Muòng Thanh Hóa dà co sy khòi sàc Càc già tri cùa nghi lé trong thye hành tin ngudng cùa nguòi Muòng khòng thè kldng thay ddi de thieh nghi vói yéu càu thye lién cugc song hién nay

3.3 Bién dòi ve nhàn thùc thè giài tàm linh

Phàt giào và Dao giào ed ngudn gdc tu Trung Quòc và Àn Dò ducmg nh r ed ành huòng rat il tòi dòi song tàm linh cùa cu dàn Muòng phia Tày Thanh Hóa Yèn

1 Theo Hoàng Anh Nhàn, tit eà le ma làng déu làm le ó ngoài trai, khòng eó nhà thò, kiòng

eó mài che, thuòng trai chièu trèn mò dàt cao bang phàng d giùa làng, bò ruòng, ó -ùng, Sdd, tr 215

TlM HIÉU SU' BIÉN OÒI TÌN NGUÒNG

thye lé, Phàt giào tuy eó Ihàin nhàp vào còng dèng, già dình nguòi Muòng Thanh Llóa, nhung ành huòng cùa nò rat mò nhal "Phàt giào din vùng nguòi Muòng sòra hon eà, nhung chi mòi eó mot so ehùa, ehù ylu là ehùa trong bang dà nhu ehùa Tràng, ehùa Mòng, ehùa RÓng (Gira Thùy), ehùa Mèo (Lang Chành), ehùa Rara (Ngc)e Làc) Da so càc ehùa khóng eó su, thò ly so sài' Ò day, chùng la eó thè hilu, dóng bào Muòng Thanh Hóa ehi mugn ve ngoài cùa Phàt giào di Ibi hién tu tuòng, làm linh cùa hg Dèi vói Dao giào hiu nhu thiy ril il diu vél raiéu inao, din dai theo kilu Trung Hoa ò vùng Muòngl Nguòi Muòng Thanh Hóa hiu nhu khòng bici dén vi Ngge Hoàng (dàng tòi cao cùa càc vi thin trong cung dién thin thành hoàe trén Tròi cùa Dao giào), song trong hg bình ành inòl òng vua Tròi (bua K'Loi) lai là vi ehùa lé ngy tri "ba làng - bln Ibi gioì"

Ngày nay, cuòc song eó nhiéu dòi thay, khiln cho nhùng quan niém vi Ibi giòi tara linh cùa nguòi Muòng Thanh Hóa biln dèi, thara ehi da mò nhal hoàe dà thieh nghi vói quan niém mòi Tuy khóng quan tàm raiy dén viéc thò thin linh trong càc lón giào raòi (Phàt giào, Dao giào, Thién ehùa giào ), nhung dèng bào il

nhiéu dà ehàp nhàn sy xàin nhàp cùng nhu viéc xày dyng noi thò ty cùa eàe lón

giào này^

3.4 Mài tich cuc và hgn che cùa su bién dòi

3.4.1 Mài tich cuc

Vice thye hành tin ngudng cùa ngudi Mudng Thanh Hóa dà tàng cuòng tinh doàn két càc thành vièn trong còng dóng làng xà, góp phin xày dyng nép séng vàn hóa ò càc vùng Muòng ben vùng hon Thye té cho thiy, viéc thye hành lin ngudng góp phàn làm cho dóng bào Muòng y thùc sàu sic vi còng dèng cùa hg nhilu hon Càc tin nguòng thò càc vi anh hùng eó còng vói nuòc, vói dàn, nhùng nguòi eó còng xày dyng, bào ve làng bàn dà giùp nguòi dàn y thùc vi mot truyln thèng bài khuàt, kién cuòng, anh dùng cùa còng dóng dàn toc cùng nhu linh thin doàn kit còng dòng bàn rauòng Til cà nhùng nghi il trong tin nguòng, dù ò quy raò dai bay ngàn cùng dà trg giùp nguòi Muòng duy tri y thùc vi già dình, còng dóng raà hg dang song và làra viéc, eó le vi vày da giùp hg y thùc sàu sic vi tràch nhiéra dòi vói già dình và còng dòng

Hon thè nùa, fin nguòng con giùp nguòi Muòng sing eó dao due hon, bill

nhó ve ma nhà (tò tièn), ma làng (Thành hoàng, càc vi anh hùng eó còng vói nuòc

1 Cao San Hai (2012), Sdd, tr 78

2 Nèu quan niénttue Ihà bà ehùa Lièu là mot dang thò Dao giào thì vùng Mudng Thanh Hóa

eó 6 làng thò bà ehùa Liéu

3 Thièn ehùa giào dà xàm nhàp vào Thaeh Thành, Cim Thùy và lap xù dao Phong Y

VIÉT NAM HOC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU

vói dàn ), biél àn qua nhó ké tròng cày, nhó vày dao due cùa hg duge vun trcng, song y nghTa tich cyc hon là nhò eó tin nguòng raà nguòi Muòng càng yéu eióc song hon vi bàn chat cùa tin nguòng là càu inong sy phù hg che ehò cùa raa nhà, ina làng cho nguòi dang song khóe manh, yèn bình, ihinh vugng và song làu

3.4.2 Mgt hgn che

Khi càc tàp tye sinh boat lin nguòng cùa nguòi Muòng dang dàn thay dòi cing nhu sy dung nap, tièp thu thiéu chgn Igc càc già tri vàn hóa lin ngudng cùa càc toc nguòi khàe, dà khién cho mot so fin nguòng cùa nguòi Muòng phai nhal, hoàe nàt

dàn, thay vào dò là eàe lin nguòng mòi, lai lap và khòng con nguyén góc Dàc lìèt

là quan niém ve thè gioì làm linh, tin ngudng thd dòng vài, thye vài và lin nguing nòng nghiép khòng con duge duy tri nhu truche day, nhiéu nghi lé trong thye hmh lin nguòng khòng con và chi con luu giù trong ky ùe cùa làng lóp nguòi già :ao tuoi Cùng eó thè là do trình dò phàt irién cùa xà bòi nguòi Muòng chua cao, dòi song kinh té con nghco nèn quy mò thò ly, nghi lé vàn con dcm giàn, so khai ciua bòa nhàp duge vào lin ngudng, lòn giào hién nay

4 Giài phàp bào tòn và phàt huy càc già tri cùa tin nguòng nguòi Muvng Thanh Hóa

Trong thài dai hién nay, tin ngudng khdng chi dàp ùng nhu càu vàn hda àm linh cùa nguòi Muòng Thanh Hóa, ma con dành thùc sy quan làm tini dén cu? du khàch bòn phuong De bào lòn và phàt huy càc già tri cùa fin nguòng nguòi MuVng Thanh Hóa, xin de xuàl mot so giài phàp:

Mot là, Nhà nuòc càn ehù Irgng hon nùa trong viéc hoàn thién he thòng vàn bàn phàp luàt quy dinh cu thè ve nhùng boat dòng tin ngudng, tòn giào và ìàng cuàng hon nùa cdng làc quàn ly nhà nude ddi voi tin nguòng lòn giào

Hai là, xày dyng chucTng trình nghién eùu bào lón và phàt huy eàe già tri dac sàe trong lin ngudng nguòi Muòng Thanh Llóa Gàn fin ngudng vào viéc xày ding nép song vàn hóa ò già dình và cóng dóng bàn làng

Ba là, tàng cuòng càc hojit dóng luyén Iruyén, giào due cho ddtig bào hiéj rd càc già tri vàn hda, fich sir cùa tin ngudng và ed chinh sàch dai ngg dòi vói càc rhàn vài thye hành tin ngudng

Bòn là, càn nghién eùu tin ngudng mot càch khoa hge de eó duge sy rhàn dién dich thye hon ve dòi song làm linh cùa nguòi Muòng Thanh Hóa thi mò eó thè bào lòn và phàt huy duge nhùng mài lich cyc cùa lin nguòng

Nhu vày, trai lù qua khù dén hién lai, và eó lé con kéo dai mài lai luong lai, lin ngudng ngudi Mudng Thanh Llóa co thè bién dòi, thay dòi do tàc dòng cùa qua

TÌM HIÉU SU BIÉN DÓI Tl'N NGUÒNG

trình CNH, HDH dàt nuòc và bòi nhàp quòc il, song nhùng già tri vàn hóa dàc sic cùa lin ngudng ngudi Muòng Thanh Hóa Ibi khóng gì eó Ibi phù nhàn

Do làm nhin và Ihòi gian, bài vièt chua Ibi d i xuit nhùng giài phàp cy Ibi cho vice bào lòn và phàt huy eàe già tri dàc sàc cùa tin nguòng nguòi Muòng Thanh Hóa nói riéng và lin nguòng dàn toc Muòng eà nuòc nói chung Tuy nhién, theo thiéu y cùa chùng lòi, cùng khò eó Ibi dua ra cài gì ggi là giài phàp, raà lai là giài phàp cy Ibi Bòi vi tin nguòng eó eàe già tri ly thàn, nhùng con duòng riéng rè và cuòc song riéng Mgi sy àp dal, sàp xlp sé d i làra cho fin ngudng khóng con phin hon cùa chinh nò Do vày, mgi sy dinh huòng eó lé cùng chi nèn dùng dùng vói cài nghTa góe cùa lù này

Tài lieu tham khào

1 Vuang Anh (2001), Tiép càn vai vdn hóa bàn Muòng, Nghién eùu - Tiéu luàn, Nxb

Vàn hóa dàn toc, Ha Noi

2 Ban nghién eùu và bién soan beh su Thanh Hóa (2005), Vdn hóa phi vdt thè Thanh Hóa, Nxb Thanh Hóa, TP Ihanh Hóa

3 Nguyén Tu Chi (2003), Góp phàn nghién eùu vdn hóa và toc nguòi, Nxb Vàn hóa dàn

toc và Tap ehi Vàn hóa nghé thuàt, Ha Noi

4 Cuisinier.J (1995), Nguòi Muòng - Dia ly nhàn vdn và xà bòi hge, HÓng Vàn dich, Nxb

Lao dòng Ha Noi

5 Lé Sy Giào (1991), "Dàc diém phàn bó eàe toc nguòi ò mién nùi Thanh Hóa", Tap chi

Dan toc hge, so 2, Ir 37-43

6 Cao Son Hai (2002), Tue ngù Muòng Thanh Hóa, Nxb Vàn hóa thòng tin Ha Noi

7 Cao San Hai (2006), Vdn hóa dàn gian Muòng, mot góc nhin, Nxb Vàn hóa dàn tèe, Ha Noi

8 Cao San Hai (2011), Nhùng bài ea dàm cuòi nguòi Muòng Thanh Hóa, Nxb Lao dòng,

Ha Nói

9 Cao San Hai (2012), "Tue thò linh thin cùa nguòi Muòng Thanh Hóa", Tap ehi Vàn hóa dàn gian, so 3 (141), Ha Nói

10 Mai Thi Hong Hai (2004), Vdn hóa dàn gian làng Muót, Nxb Khoa hge xà bòi, Ha Nói

11 Mai Thi Hong Hai (2007), Nguòi Muòng ò Thanh Hóa và mèi quan he Viét - Muòng,

Dai hge Hong Due, Thanh Hóa

12 Minh Hiéu (1999), Tue ngù dàn ea Muòng Thanh Hóa, Nxb Vàn hóa dàn toc Ha Nói

13 Bùi Tuyél Mai (ehù bién) (1999), Nguòi Muòng ò Viét Nam, Nxb Vàn hóa dàn toc

Ha Nói