SKKN một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học môn tin học 6

Việc khai thác tốt các hình ảnh và mô hình đưa ra trong quá trình dạy học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mới nhanh hơn, hiệu quả hơn mà còn rèn luyện kỹ năng quan sát, phân t

I PHẦN MỞ ĐẦU:

1 Lý do chọn đề tài, sáng kiến kinh nghiệm.

Hiện nay việc đổi mới giáo dục trong nhà trường đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nội dung chương trình sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phương pháp dạy học, đặc biệt là chú trọng đến đối tượng dạy học Phần lớn giáo viên đứng lớp đã thích nghi với chương trình, phương pháp mới nhất là sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang thiết bị, phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm - thực hành, máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa chức năng

Xuất phát từ cuộc vận động ứng dụng đẩy mạnh công nghệ thông tin vào dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học, Tin học càng được áp dụng rộng rãi, hỗ trợ đắc lực cho rất nhiều môn học Bởi vậy dạy Tin học cho học sinh không chỉ truyền thụ nội dung đơn giản, mà phải hướng cho học sinh những nhận thức, những hiểu biết ngang tầm thời đại

Do hạn chế về nhiều mặt cơ sở vật chất, trang thiết bị, trình độ giáo viên mà đôi khi phương pháp dạy học đã không tận dụng hết những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại, để truyền tải nhiều thông tin cho người học dẫn đến chất lượng dạy và học bộ môn có mặt còn hạn chế

Sự thành công của một tiết dạy ngoài phương pháp giảng dạy của giáo viên

và cách học của học sinh, còn cần sự hỗ trợ đắc lực của phương tiện, thiết bị và một số ứng dụng khác trong dạy học Chính vì vậy mà bản thân tôi luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi với đồng nghiệp và nghiên cứu các ứng dụng của thiết bị và phần mềm dạy học phù hợp với đặc trưng của bộ môn

Qua các năm giảng dạy bộ môn Tin học lớp 6, tôi nhận thấy rằng nếu truyền thụ tri thức chỉ thông qua lời nói thì học sinh cảm thấy mệt mỏi, không có hứng thú trong học tập, việc tiếp thu bài giảng của học sinh không cao Khi sử dụng phương tiện dạy học trong bài giảng giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và tham gia bài giảng một cách tích cực và chủ động Phương tiện dạy học vừa điều khiển nhận thức một cách sinh động, vừa là nguồn tri thức phong phú để lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng Từ đó giúp học sinh dễ dàng chiếm lĩnh kiến thức thông qua quan sát Tuy vậy, trong quá trình dạy học một số học sinh vẫn chưa chú ý đến sự hướng dẫn của giáo viên nên việc chiếm lĩnh kiến thức vẫn còn thụ động Vì vậy trong quá trình dạy học giáo viên phải biết kết hợp các phương tiện dạy học một cách thích hợp, linh hoạt khai thác và vận dụng tốt các phương tiện sẽ kích thích được hứng thú tư duy của học sinh

Việc khai thác tốt các hình ảnh và mô hình đưa ra trong quá trình dạy học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mới nhanh hơn, hiệu quả hơn mà còn rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, dự đoán, so sánh, khái quát, kỹ năng vận dụng để học sinh nâng cao kỹ năng kiến thức và có hứng thú hơn đối với môn học

Từ đó, tôi đã chọn và thực hiện sáng kiến kinh nghiệm “Một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học môn Tin học 6”.

2 Điểm mới của đề tài, sáng kiến kinh nghiệm.

Sáng kiến của tôi đã đi sâu vào việc khai thác, sử dụng đồ dùng dạy học với phương châm “Trăm nghe không bằng một thấy” mà chưa có sáng kiến nào đề cập đến Hơn nữa, sáng kiến này còn chỉ rõ các kỹ thuật thực hiện nên dễ thực hiện, dễ triển khai rộng ở trong các trường THCS

3 Đối tượng và phạm vi của đề tài, sáng kiến kinh nghiệm.

Đối tượng nghiên cứu học sinh khối 6

Phạm vi áp dụng trong các tiết học Tin học lớp 6 Trường THCS đơn vị tôi đang công tác năm học 2016-2017 và học kì I năm học 2017 - 2018

II PHẦN NỘI DUNG:

1 Thực trạng.

* Thuận lợi

Học sinh ở trường THCS hiện nay đã có thuận lợi trong học tập đó là: Đảng và Nhà nước đã chú trọng, đầu tư nhiều cho giáo dục, các em đã có phòng học kiên cố Bên cạnh đó phụ huynh học sinh luôn quan tâm đến việc học tập của con em mình, luôn

có mối quan hệ chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm duy trì trao đổi thông tin thường xuyên để nắm bắt được tình hình của con em mình ở trường Tuy môn tin học mới chỉ là môn học tự chọn nhưng nhà trường trang bị phòng học, máy vi tính và phần mềm phục

vụ cho việc dạy và học môn tin học

Giáo viên được đào tạo chuẩn về Tin học để đáp ứng cho yêu cầu dạy và học

* Khó khăn

Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, dạy học định hướng theo năng lực cho học sinh nên giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức hướng dẫn các hoạt động độc lập

để học sinh tự chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu chương trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính nhưng khi soạn giáo án, giáo viên phải đầu tư công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện trên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các họat động tìm tòi, hào hứng tranh luận sôi nổi của học sinh Để làm được điều này thì đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình

độ sư phạm lành nghề mới tổ chức, hướng dẫn được tốt các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên

Khó khăn lớn nhất hiện nay ở các trường học khi áp dụng phương pháp dạy học mới vẫn là thiếu các trang thiết bị nghe nhìn, phương tiện dạy học còn nhiều thiếu thốn và bất cập Để áp dụng phương pháp này vào dạy Tin học thì đòi hỏi phải có đèn chiếu (máy chiếu qua đầu - Over head) hay máy chiếu (Projecter), màn hình tivi cỡ lớn, máy vi tính đó là chưa kể đến việc nếu áp dụng đồng loạt thì mỗi lớp cũng đều phải được trang bị đầy đủ trang thiết bị đáp ứng việc dạy và học ứng dụng công nghệ thông tin một cách tốt nhất

Tin học là một môn học được đưa vào giảng dạy tại trường THCS nơi tôi đang công tác chậm hơn so với các trường trung tâm của của huyện nhà đặc biệt là các em lớp 6 mặc dù các em rất thích máy tính nhưng chỉ là để chơi các trò chơi trên máy tính

là chủ yếu chứ chưa ý thức được tầm quan trọng của bộ môn nên chất lượng học tập còn hạn chế Đây là bộ môn đặc trưng muốn đạt chất lượng cao đòi hỏi các em phải tiếp xúc với máy tính nhiều nhưng thời lượng mỗi tuần chỉ có 2 tiết trên lớp thì các em chưa thể thực hành hết các kiến thức đã học mà nếu có thực hành hết thì sẽ chóng quên

Bên cạnh đó do hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn, hầu như 100% gia đình không

có điều kiện để mua máy tính cho con em học, còn ở lớp thì theo thống kê của giáo viên dạy thì trung bình mỗi lớp chỉ được 4 đến 6 em/1 máy vi tính

Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh chưa cao, chưa thực sự hứng thú trong học tập, lười hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức tự học, tự rèn luyện yếu hoặc chỉ biết đến máy tính như một công cụ giải trí

Qua điều tra khảo sát về cả lí thuyết và thực hành tôi tiến hành đã thu được kết

quả như sau:

lớp

Tổng

số

5

Qua kết quả khảo sát thì đa số các em nắm kiến thức lí thuyết còn yếu, các em hay quên và chưa vận dụng vào thực hành được nếu không có sự hướng dẫn của giáo viên

Tỉ lệ yếu kém còn cao (chiếm 36,8 %)

2 Giải pháp.

Giải pháp 1: Thay đổi cách ghi bảng.

Thường khi dạy các bài học lý thuyết giáo viên chủ yếu ghi bảng theo dòng, theo cột theo cách truyền thống nhưng tôi đã chủ động thay đổi bằng các sơ đồ cây, bằng hình ảnh, bằng bản đồ tư duy nên sự thu hút chú ý cao hơn, học sinh dễ nhớ hơn

Ví dụ: Dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” giáo viên chiếu sơ đồ cấu trúc

chung của máy tính điện tử lên màn hình rồi yêu cầu học sinh quan sát và cho biết máy tính điện tự gồm những phần nào Sau đó giáo viên chỉ vào từng đối tượng trên sơ đồ và giới thiệu lần lượt các khái niệm của các thành phần trong cấu trúc máy tính

ra các hình ảnh cho các em nhận biết thưc tế

Thiết bị vào (khối nhập):

Thiết bị ra (khối xuất):

Tiết bị xử lí trung tâm:

Giải pháp 2: Đẩy mạnh sử dụng đồ dùng trực quan.

Trực quan hoá thông tin dạy học là một quá trình thông qua đó người học tri giác các tài liệu học tập dưới dạng các biểu trưng hình ảnh, âm thanh, mô hình, vật thật với

sự hỗ trợ của dụng cụ trực quan

Dụng cụ trực quan được sử dụng trong môi trường học tập như trong dạy học, giáo dục qua mạng dựa trên cơ sở máy tính dụng cụ trực quan có thể được sử dụng hiệu quả để giảng dạy các sự kiện, các chỉ dẫn, các quá trình và các khái niệm trừu tượng mà chúng thường khó nhớ, khó hiểu Các mục tiêu dạy học có thể thực hiện tốt nếu biết phát huy thông qua công cụ trực quan

Có thể nói dụng cụ trực quan có nhiều thuận lợi hơn hẳn so với dạy học bằng ngôn ngữ: Chứa nhiều thông tin và tổ chức thuận lợi các thông tin trong cùng một vị trí, làm đơn giản các khái niệm, làm sáng tỏ các chi tiết của một khái niệm dựa trên ngôn ngữ trừu tượng Đặc biệt là tranh ảnh trực quan làm tăng khả năng tiếp nhận và ghi nhớ trong học tập đây là một trong những mục tiêu hàng đầu của giáo dục

Từ những ưu điểm trên, tôi nhận thấy nếu áp dụng vào dạy học nhờ dụng cụ trực quan là đèn chiếu, tranh ảnh, biểu tượng vào dạy Tin học có hiệu quả rất cao

Trước khi sử dụng dụng cụ trực quan cho một bài học thì trước hết giáo viên cần xác định bài nào cần dụng cụ trực quan và những dụng cụ trực quan đó là gì phục vụ cho những đơn vị kiến thức nào trong bài học

Tiếp đến là công tác chuẩn bị với dụng cụ trực quan

Ví dụ dạy bài: “Máy tính và phần mềm máy tính” cần chuẩn bị những đồ dùng

trực quan khi giới thiệu cấu trúc chung của máy tính điển tử như: bộ xử lí trung tâm (CPU), thanh RAM, các ổ đĩa các thiết bị lưu giữ thông tin như USB, đĩa mềm, đĩa CD, DVD

hay hình ảnh của một số loại máy vi tính trong thực tế bằng cách chụp bởi tranh ảnh hoặc các dụng cụ trực quan thiết thực như thế học sinh mới nhớ lâu và thấy trong thực tế có thể gọi tên dụng cụ trực quan chính xác

Đèn chiếu tương đối dễ sử dụng và việc chuẩn bị cho việc dạy học với đèn chiếu tương đối dễ dàng, ít tốn thời gian

Tuy nhiên để sử dụng đèn chiếu thì phải có sự chuẩn bị kiến thức và các nội dung kiến thức cần trình chiếu Nội dung đưa lên máy chiếu phải rõ ràng chính xác và phải có máy

vi tính

Chẳng hạn: khi nói đến máy tính hoặc máy in thì ta đưa hình ảnh minh họa, bằng quan sát trực quan như thế học sinh sẽ ghi nhớ kiết thức tốt nhất

Sau bài dạy tôi tiến hành kiểm tra nhận thức của học sinh bằng hình thức kiểm tra

15 phút Kết quả thu được:

Khối

lớp

Tổng số

Qua khảo sát cho thấy số học sinh biết phân biệt các thiết bị của máy tính tăng lên

rõ rệt Tỉ lệ khá giỏi đã được tăng lên so với chất lượng khảo sát đầu năm học: 7,8%, tỉ lệ yếu kém giảm: 13,1% Tuy nhiên một số học sinh vẫn chưa xác định đúng các vị trí thiết

bị, Như vậy bước đầu việc vận dụng kiến thức, kĩ năng của các em vào làm bài tập thực hành đã có hiệu quả rõ rệt

Giải pháp 3: Dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ họa.

Biểu trưng đồ họa được tạo ra bằng nhiều cách, đồ họa liên quan với hình ảnh, đồ họa liên quan với khái niệm, đồ họa tuỳ ý Việc dạy học trực quan bằng biểu trưng đồ họa trong Tin học giúp người học có thể thao tác nhanh các bước thực hành - đây là yêu cầu cần đạt của người học Tin học, dựa vào các biểu trưng đồ họa này học sinh có thể phát hiện ra khái niệm, ý nghĩa của nó

Chẳng hạn khi dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản” giáo viên cần cho học sinh làm quen với việc sao chép, di chuyển, cắt (xoá) nhanh qua các biểu tượng

Giáo viên đưa các biểu tượng

Tương tự bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên đưa các biểu tượng

? Hãy nêu tên các biểu tượng trên và tính năng của các biểu tượng

 Dạy bài “Định dạng văn bản” ngoài việc định dạng văn bản bằng menu lệnh giáo viên cần cho học sinh định dạng văn bản thông qua các biểu tượng sau

HS nhìn vào biểu tượng và nêu chức năng của các biểu trượng từ đó các em nắm chắc hơn kiến thức lí thuyết để vận dụng vào làm thực hành tốt hơn

* Dạy bài “Trình bày trang văn bản và in” ngoài việc dùng lệnh in, xem văn bản bằng

menu lệnh thì có thể in, xem văn bản thông qua các biểu tượng sau

Giải pháp 4: Dạy học trực quan bằng biểu trưng hình ảnh.

Biểu trưng hình ảnh được tạo ra như ảnh chụp, tranh minh họa, tranh vẽ Tất cả đều phản ánh sự vật và ý nghĩa dưới dạng các biểu trưng cụ thể và mang tính hiện thực cao, người học có khả năng phiên dịch các biểu trưng hình ảnh thành các vật tương tự trong thế giới hiện thực

Khi dạy bài “Máy tính điện tử” ta có thể sử dụng một số ảnh, ảnh minh họa về máy tính, một số thiết bị của máy tính như đĩa mềm, USB ổ cứng, … để học sinh quan sát và phân biệt

Hoặc khi dạy bài “Hệ điều hành Windows” để giúp học sinh sớm hình thành kĩ năng làm việc với máy tính như khởi động máy tính, tắt máy tính hay phân biệt các đối tượng trên màn hình máy tính ta tiến hành đưa một số hình ảnh liên quan

Giải pháp 5: Kết hợp các loại hình trực quan.

Giữa các loại hình trực quan, người thiết kế có thể kết hợp đa dạng các loại biểu trưng trực quan ngôn ngữ, hình ảnh, đồ họa với nhau Đối với hầu hết học sinh ba loại này bao gồm nhiều mức độ khác nhau rất có ích trong học tập

Ví dụ: Khi dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” ta có thể sử dụng kết hợp giữa biểu trưng hình ảnh và biểu trưng ngôn ngữ

Giáo viên yêu cầu:

- Quan sát hình ảnh và cho biết ở hình trên đâu là thiết bị xuất, nhập,

* Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”, “Tổ chức thông tin trong máy

tính”, “Định dạng văn bản” ta có thể sử dụng kết hợp cả ba hình thức trực quan

* Dạy bài “Định dạng văn bản” giáo viên chiếu hình ảnh sau và kết hợp cho học sinh

thực hiện định dạng phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ trên thanh công cụ và trên bảng chọn trực tiếp trên máy tính thì học sinh dể tiếp thu bài và ghi nhớ lâu hơn

Sau khi áp dụng biện pháp tạo những tác nhân kích thích trực quan thông qua biểu trưng ngôn ngữ, biểu trưng đồ họa, biểu trưng tranh ảnh học sinh nhận biết các biểu tượng được nhanh hơn, phân biệt và ghi nhớ các biểu tượng, các nút lệnh điều khiển được lâu hơn Từ đó học sinh có thể sử dụng các kiến thức đã học để thực hành cũng như vận dụng vào thực tiễn tốt hơn

Giải pháp 6: Xây dựng kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tượng.

Sau một tiết học tôi thường củng cố lại cho học sinh những cái vừa học bằng các dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt được lệnh, các biểu tượng và nắm ý nghĩa của các biểu tượng

Ví dụ: Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”, Nối các ý với các hình ảnh của

các cột A, B, C, D sao cho hợp lý

Ctrl + O

Ctrl + N

Ctrl + S

Alt + F4

File \ Open File \ Save File \ Exit File \ New

Tạo tập tin văn bản mới Đóng tập tin văn bản

Mở văn bản đã có Lưu văn bản

* Bài “Chỉnh sửa văn bản”: Dùng các từ, cụm từ điền vào chổ trống cho phù

hợp

(1) Edit \ Copy

(2) Edit \ Cut

(3) Edit \ Paste

(4) Delete

(5) Ctrl + V (6) Ctrl + C (7) Ctrl + X

Các bước sao chép khối

Bước1 Chọn khối

Bước2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng ) Bước3 Đưa con trỏ đến vị trí mới

Bước4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )

Các bước chuyển khối

Bước1 Chọn khối

Bước2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng ) Bước3 Đưa con trỏ đến vị trí mới

Bước4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tượng )

Các bước xoá khối

Bước1 Chọn khối

Bước2 Click vào (hay bấm phím hoặc Click biểu tượng )

Giải pháp 7: Khai thác phần mềm Netop School và mạng LAN.

Sử dụng công nghệ kiểm soát từ xa tiên tiến, NetOp School cho phép giáo viên có thể sử dụng máy vi tính của mình để hướng dẫn, kiểm soát và trợ giúp học sinh Ngoài

ra, nó còn tạo cho học sinh cơ hội được trao đổi kinh nghiệm trực tiếp với giáo viên, tiếp cận kiến thức mới một cách trực quan sinh động Chương trình hiện được sử dụng tại hơn 50 quốc gia trên thế giới, do Công ty Danware (Đan Mạch) xây dựng NetOp School có giao diện thân thiện, thích hợp với hầu hết các phòng máy tại các trường học hiện nay

Một số ứng dụng hiệu quả của phần mềm áp dụng dạy học trực quan:

* Entire Screen: Quảng bá toàn bộ màn hình của giáo viên tới màn hình của học

sinh hoặc nhóm học sinh đã được giáo viên chọn trên Netop Teacher Dạy bài: “Quan sát các vì sao trong hệ mặt trời với phần mềm Solar System 3D”

- Áp dụng rất hiệu quả trong việc giảng dạy vì không cần đến máy chiếu và học sinh không thể làm gì trên máy trong lúc giáo viên giảng bài Học sinh quan sát và làm theo hướng dẫn trực tiếp phần mềm trên máy tính của học sinh Sau đó giáo viên ngừng quảng bá và học sinh có thể tự thao tác, tự thực hành được trên máy tính của mình một cách dễ dàng

* Media File: Quảng bá một chương trình nghe nhìn đang chạy trên máy tính

của giáo viên tới máy tính của học sinh

* Student Screen: Chọn một màn hình của một học sinh nào đó từ trong danh

sách thả xuống và quảng bá tới tất cả các màn hình khác của học sinh

- Ví dụ khi dạy bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên quảng bá một màn hình học

sinh nào đó đến tất cả các học sinh khác, cho cả lớp xem và nhận xét, bài làm của bạn

Giới thiệu đoạn video ùn tắc giao thông không có đèn tín hiệu giao thông và cảnh

sát giao thông Khi dạy bài “Hệ điều hành làm những việc gì?”

* Remote Control: Điều khiển từ xa máy tính học sinh; Kiểm soát chuột và phím

của máy học sinh

- Ví dụ dạy bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên có thể theo dõi, chỉnh sửa bài tập cho học sinh từ xa