DSpace at VNU: Đảng với quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ (1986 - 2007)

Bởi vậy, tôi chọn vấn đề: Đảng với quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở ĐBBB 1986 - 2007 làm đề tài Luận văn Thạc sĩ với hy vọng hệ thống hóa đường lối chủ trương của Đảng v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ THU HƯƠNG

(19/09/1983)

ĐẢNG VỚI QUÁ TRÌNH LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN

Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ (1986 - 2007)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Hà Nội – 2008

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ THU HƯƠNG

(19/09/1983)

ĐẢNG VỚI QUÁ TRÌNH LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở NÔNG THÔN

ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ (1986 - 2007)

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt nam

Mã số : 60 22 56

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS PHẠM HỒNG TUNG

Hà Nội – 2008

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hơn 20 năm qua, những chủ trương, đường lối khuyến khích phát triển kinh

tế nhiều thành phần của Đảng đã tác động tích cực, đẩy mạnh sự phát triển của nền kinh tế đất nước

Cũng trong hơn 20 năm đổi mới, Đảng luôn đặt vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn lên vị trí hàng đầu Hiện nay, Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH, trong đó CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn được Đảng hết sức quan tâm Xuất phát từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, để trở thành một nước công nghiệp, Việt Nam không thể không tiến hành CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn Rút kinh nghiệm từ quá trình CNH, HĐH của các nước trên thế giới, Việt Nam hiểu rằng không thể chạy theo mục tiêu tăng trưởng bằng mọi giá mà bỏ mặc kinh tế nông thôn, cần phải thực hiện phát triển hài hòa, gắn liền CNH, HĐH với nông nghiệp nông thôn, chỉ thực hiện tốt được vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn, Việt Nam mới có động lực để cất cánh

Trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn ở Việt Nam, sự phục hồi và phát triển của kinh tế tư nhân đã góp phần quan trọng vào CNH, HĐH, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, nâng cao đời sống của nhân dân Bước chuyển từ mô hình kinh tế hợp tác sang mô hình kinh tế tự chủ của hộ gia đình vào cuối những năm 80 của thế kỷ XX đã tạo đột phá trong sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội nông thôn Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của đường lối khuyến khích phát triển kinh tế nhiều thành phần và công nhận sự tồn tại của kinh tế tư nhân của Đảng Kinh tế tư nhân đã thực sự trở thành một yếu tố năng động hóa nền kinh tế xã hội nông thôn Và đó cũng thực

sự là một động lực khởi động và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế nhiều thành phần, không chỉ trong nông nghiệp, mà còn trong toàn bộ nền kinh tế đất nước

Sự lãnh đạo của Đảng đối với quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn là vấn đề rất đáng quan tâm nghiên cứu để rút ra những bài học kinh

nghiệm cùng những giải pháp phát triển cho nền nông nghiệp Việt Nam, nhất là sau khi nước ta trở thành thành viên thứ 150 của WTO từ tháng 11/2007

Trong các vùng kinh tế của Việt Nam, ĐBBB giữ vai trò hết sức quan trọng Nông thôn ĐBBB trong lịch sử cũng như hiện tại có nhiều đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế đất nước ĐBBB là cái nôi của nền nông nghiệp Việt Nam, lịch sử hình thành và phát triển của vùng gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc Giữ vị trí chiến lược về kinh tế xã hội, an ninh quốc phòng, có Hà Nội là thủ đô của cả nước, sự phát triển của ĐBBB có sức lan tỏa

và ảnh hưởng rộng lớn tới các vùng kinh tế xung quanh Có thể nói quá trình phát triển kinh tế của nông thôn ĐBBB mang nhiều nét tiêu biểu và đặc trưng cho nông thôn cả nước

Bởi vậy, tôi chọn vấn đề: Đảng với quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế

tư nhân ở ĐBBB (1986 - 2007) làm đề tài Luận văn Thạc sĩ với hy vọng hệ

thống hóa đường lối chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân trong khu vực nông thôn, nông nghiệp cả nước nói chung và ĐBBB nói riêng; tìm hiểu thực trạng phát triển kinh tế tư nhân của vùng để thấy được tình hình áp dụng chủ trương, đường lối của Đảng vào thực tiễn phát triển kinh tế tư nhân ở nông thôn ĐBBB; từ đó rút ra những nhận xét dưới góc độ lịch sử và một số khuyến nghị về lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở ĐBBB

2 Lịch sử nghiên cứu

Hiện nay đã có rất nhiều nghiên cứu toàn diện và sâu sắc về kinh tế tư nhân, cũng như tổng thể kinh tế - xã hội nông thôn của các nhà nghiên cứu chủ yếu trên phương diện kinh tế học, với các tác giả và những xuất bản tiêu biểu như:

Nguyễn Sinh Cúc (với Nông nghiệp, nông thôn Việt Nam thời kỳ Đổi mới (1986

- 2002), Nxb Thống Kê, Hà Nội, 2003), Nguyễn Thanh Tuyền (với Thành phần kinh tế tư bản tư nhân trong quá trình CNH, HĐH, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002), Đinh Thị Thơm (chủ biên cuốn Kinh tế tư nhân Việt Nam sau hai tập kỷ đổi mới - thực trạng và những vấn đề, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2005), Trần Ngọc Bút (với Phát triển kinh tế tư nhân định hướng xã hội chủ nghĩa, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002) Bên cạnh đó còn có những

nghiên cứu tổng kết của Đảng, Nhà nước, các Bộ, ngành về kinh tế - xã hội nông thôn, những đánh giá, bình luận trên báo chí, các phương tiện nghe nhìn…

Nghiên cứu trên phương diện lịch sử về vấn đề kinh tế tư nhân và vấn đề kinh tế xã hội nông thôn thời kỳ Đổi mới không có nhiều, tiêu biểu có tác giả

Trương Thị Tiến (với Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam,

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1999) Bên cạnh đó cũng có một số luận văn, khóa luận nghiên cứu về các vấn đề trên, đó là Luận văn Thạc sĩ của Phạm Thị

Lương Diệu (người hướng dẫn: Ngô Đăng Tri) với đề tài Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân thời kỳ 1991- 2004, Khóa luận Cử nhân của Vũ Thị Thu Hà (người hướng dẫn: Nguyễn Huy Cát) với đề tài Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lãnh đạo phát triển kinh tế 5 năm sau ngày tái lập tỉnh 1997 - 2001

Tuy nhiên, những công trình đã xuất bản, các đề tài, luận văn đã công bố, hầu như là những nghiên cứu tổng thể, ở tầm vĩ mô, hoặc nghiên cứu một vài khía cạnh của kinh tế nông thôn ở tầm quốc gia, hoặc nghiên cứu riêng về một địa phương nhưng lại mang tầm bao quát, chưa có nghiên cứu cụ thể trên phương diện lịch sử về sự lãnh đạo của Đảng đối với sự phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn cả nước, cũng như ở phạm vi vùng kinh tế

Vì vậy, thực hiện đề tài này, tác giả tập trung vào vấn đề hệ thống những chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước về phát triển kinh

tế tư nhân ở nông thôn cả nước nói chung và ĐBBB nói riêng, dựng nên bức tranh toàn cảnh của tình hình phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB, góp một phần nhỏ vào tổng thể những nghiên cứu chung về kinh tế xã hội ĐBBB, về vấn đề phát triển kinh tế tư nhân trong nông thôn ĐBBB nói riêng

và cả nước nói chung

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung vào việc hệ thống hóa đường lối, chủ trương phát triển kinh tế nông thôn nói chung, kinh tế tư nhân ở nông thôn nói riêng của Đảng; một số chỉ đạo điển hình của Đảng bộ các địa phương ĐBBB về phát triển kinh

tế tư nhân, tìm hiểu thực trạng phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB nhằm mục đích:

(1) Làm rõ chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế tư

nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB, sự lãnh đạo của đảng bộ, chính quyền các địa phương ĐBBB đối với kinh tế tư nhân

(2) Phân tích tác động của những đường lối, chủ trương của Đảng, sự

lãnh đạo của đảng bộ và chính quyền các địa phương ĐBBB đối với kinh tế tư nhân ở nông thôn trong vùng

(3) Từ việc nghiên cứu quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân

của Đảng ở nông thôn ĐBBB, rút ra một số nhận xét và khuyến nghị

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng trong việc xác định quan điểm, chủ trương, đường lối phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB trong thời kỳ từ năm 1986 đến 2007

Sự phát triển của kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB có mối tương quan đến rất nhiều lĩnh vực khác nhau, song Luận văn chỉ dừng lại nghiên cứu những đường lối - chủ trương của Đảng khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân trong khu vực nông thôn qua các văn kiện Đảng; một số vấn đề cơ bản trong lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở ĐBBB; quá trình thực hiện các chủ trương - đường lối khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân trong nông thôn ĐBBB dưới tác động của những chủ trương, đường lối của Đảng

Về mặt thời gian, Luận văn nghiên cứu đường lối, sự lãnh đạo của Đảng đối với phát triển kinh tế tư nhân ở nông thôn ĐBBB trong thời kỳ 1986 - 2007 Tuy nhiên, trong năm 2008, Trung ương Đảng khóa X đã ra một số chủ trương, đường lối mới, rất quan trọng về vấn đề phát triển nông nghiệp nông thôn Bởi vậy, để đảm bảo tính logic chúng tôi vẫn đề cập đến những chủ trương, chính sách đó với mục đích phác họa đầy đủ hơn bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về vấn đề phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Hiện nay, nghiên cứu về vấn đề Đảng lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở nông thôn còn là vấn đề khá mới mẻ Hiện tại chưa có số liệu thống kê chính

thức nào về hoạt động của thành phần kinh tế tư nhân ở nông thôn (ví dụ như số lượng doanh nghiệp đang hoạt động ở địa bàn nông thôn, số lượng cơ sở kinh doanh cá thể hoạt động ở nông thôn…) Chủ trương, đường lối của Đảng thường

là về phát triển kinh tế tư nhân nói chung, áp dụng cho mọi khu vực (cả nông thôn và thành thị), đường lối phát triển kinh tế xã hội nông thôn cũng là đường lối tổng thể chung cho cả nước Về phía đảng bộ và chính quyền tỉnh, hầu như chưa có chính sách cụ thể và riêng rẽ về đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, chỉ

có những chính sách nhằm khuyến khích, thúc đẩy phát triển kinh tế nhiều thành phần nói chung Đây là một khó khăn về tư liệu khi tổng hợp và hệ thống các quan điểm, đường lối về phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn của Đảng

Tài liệu phục vụ nghiên cứu là văn kiện các Đại hội Đảng và nghị quyết của Trung ương, Ban Bí Thư Trung ương từ năm 1986 đến nay, các nghiên cứu trên phương diện kinh tế về kinh tế tư nhân, nghiên cứu về kinh tế xã hội nông thôn

đã xuất bản, một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về kinh tế xã hội Đồng bằng Sông Hồng, các bài viết trên các báo, tạp chí về vấn đề kinh tế tư nhân, nông nghiệp nông thôn, và kinh tế xã hội nông thôn ĐBBB, các báo cáo tổng kết, tài liệu phỏng vấn… Tuy nhiên, việc tham khảo chi tiết và nghiên cứu sâu sắc về quá trình cụ thể hóa đường lối, chủ trương của Trung ương Đảng, của đảng bộ và chính quyền địa phương trong từng tỉnh cụ thể ở khu vực ĐBBB đòi hỏi sự đầu tư nhiều thời gian và công sức hơn Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, chúng tôi chỉ có điều kiện tham khảo và trình bày vấn đề này ở mức độ chung nhất và trong từng trường hợp cụ thể

Chính vì vậy, về mặt phương pháp, cùng với những phương pháp nghiên cứu cơ bản (phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử), phương pháp tiếp cận trên phương diện kinh tế học và xã hội học lịch sử, phương pháp hệ thống, tổng hợp, phân tích, chúng tôi có sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp để nghiên cứu về vấn đề đảng bộ và chính quyền các địa phương ĐBBB chỉ đạo thực hiện những đường lối, chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn

6 Đóng góp của Luận văn

Luận văn hy vọng có những đóng góp nhỏ vào việc hệ thống hóa quan điểm, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn và làm sáng tỏ quá trình thực hiện những chủ trương của Đảng khuyến khích phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB thông qua việc:

- Phác họa những quan điểm, chủ trương của Đảng về vấn đề phát triển kinh tế

tư nhân ở khu vực nông thôn

- Làm rõ một số văn kiện đề cập tới vấn đề phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn

- Điểm qua tình hình phát triển kinh tế tư nhân ở ĐBBB dưới sự lãnh đạo của Đảng

- Góp phần rút ra những bài học thực tiễn từ quá trình Đảng lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB

7 Kêt cấu cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn được trình bày trong ba chương:

Chương 1: Tầm quan trọng của việc khuyến khích phát triển kinh tế tư

nhân ở ĐBBB và đường lối của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân

Chương 2: Quá trình phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB Chương 3: Một số nhận xét và khuyến nghị rút ra từ việc nghiên cứu quá

trình lãnh đạo phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB

CHƯƠNG 1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC KHUYẾN KHÍCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN Ở NÔNG THÔN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

VÀ ĐƯỜNG LỐI CỦA ĐẢNG VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TƯ NHÂN

1.1 Nông thôn và tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế tư nhân ở khu vực nông thôn ĐBBB

1.1.1 Khái niệm nông thôn, kinh tế nông thôn và kinh tế tư nhân ở nông thôn

Nông thôn là khu vực dân cư tập trung, chủ yếu làm nghề nông, phân biệt với thành thị [88, tr 676] Ở Việt Nam, khái niệm nông thôn thường gắn liền với

nông dân, nông nghiệp

Về mặt địa lý, nông thôn là một địa bàn rộng lớn bao quanh đô thị (thành phố, thị xã, thị trấn…) Về mặt xã hội, thành phần đa số ở nông thôn là nông dân, sinh sống theo các đơn vị làng, thôn, xóm, có gắn bó mật thiết với nhau về quan hệ họ hàng và quan hệ láng giềng Trên thế giới những nước có trình độ phát triển khác nhau thì tỷ lệ dân số ở nông thôn cũng khác nhau Những nước

có nền kinh tế phát triển thường có tỷ lệ dân số nông thôn thấp hơn những nước

có nền kinh tế kém phát triển So với thành thị, nông thôn có hệ thống cơ sở hạ tầng (cầu cống, đường xá, điện, nước sạch…) và các điều kiện phúc lợi khác nhưu giáo dục, y tế, … thấp kém hơn Thu nhập cá nhân và trình độ dân trí ở nông thôn cũng thấp hơn thành thị Nông thôn là vùng nguyên liệu, nguồn lao động dồi dào cung cấp cho công nghiệp, cho thành thị, và cũng là thị trường rộng lớn để tiêu thụ, trao đổi hàng hóa với các ngành sản xuất khác trong nền kinh tế quốc dân

Kinh tế nông thôn “là một phức hợp những nhân tố cấu thành của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong nông, lâm, ngư nghiệp, cùng với

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Thúy Anh (2002), “Một huyện đi lên từ chuyển dịch cơ cấu kinh

tế”, Tạp chí Cộng sản, ngày 7/3/2002

2 Vũ Đình, Bách (2004), "Phát triển kinh tế tư nhân trong quá trình chuyển

sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa", Tạp chí Cộng sản, Số 16 (tháng 8 năm 2004)

3 Báo cáo kết quả nghiên cứu Đề tài KX 08-07 chuyên đề: “Đánh giá hiện trạng và xu thế phát triển công nghiệp nông thôn tỉnh Hà Bắc”, Chương trình KX-08, Hà Nội, 12/1993

4 Báo cáo kết quả nghiên cứu Đề tài KX-08-07 chuyên đề: “Phương pháp phát triển nông nghiệp đinh hướng phát triển cơ khí hóa nông nghiệp và chế biến nông sản trong chiến lược công nghiệp hóa nông thôn Việt Nam từ nay đến 2010”, Chương trình KX-08, Hà Nội, 3/1995

5 Báo cáo tổng hợp kệt quả nghiên cứu năm 1993, Đề tài KX- 08-07 chuyên

đề: “Định hướng và chuyển giao công nghệ nhằm phát triển công nghiệp nông thôn”, Chương trình KX-08, Hà Nội, 2/1994

6 "Biến đồng bằng sông Hồng thành đầu tàu kinh tế",

http://bannhanong.com, 4/4/2006

7 Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2005), Khoa học công nghệ nông nghiệp và phát triển nông thôn 20 năm đổi mới, Tập I (Kinh tế - chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn), Nxb CTQG, Hà Nội

8 Trần Ngọc Bút (2002), Phát triển kinh tế tư nhân định hướng Xã hội chủ nghĩa, Nxb CTQG, Hà Nội

9 Bùi Văn Can (2001), Phát triển kinh tế hàng hóa trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Đồng bằng Sông Hồng, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội

10 Chính phủ nước CHXHCNVN (1997), “Quyết định Số 677/TTg (ngày 23 tháng 08 năm 1997) của TTg CP về việc phê duyệt quy hoạch tổng thể kinh

tế - xã hội vùng đồng bằng sông Hồng thời kỳ 1996 – 2010”,

http://www.moit.gov.vn