DSpace at VNU: Tác động của chính sách môi trường trong phát triển thủy điện ở tỉnh Phú Yên

Tác động của chính sách môi trường trong phát triển thủy điện ở tỉnh Phú Yên Trương Thị Hòa Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Luận văn ThS Chuyên ngành: Quản lý Môi trường; Mã số 60 44

Tác động của chính sách môi trường trong

phát triển thủy điện ở tỉnh Phú Yên

Trương Thị Hòa

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Luận văn ThS Chuyên ngành: Quản lý Môi trường; Mã số 60 44 03 01

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Trung Thắng

Năm bảo vệ: 2013

Abstract Thu thập thông tin về hiện trạng môi trường tỉnh Phú Yên Khảo sát thực tế

tại một số nhà máy thủy điện tỉnh Phú Yên Tìm hiểu nguyên nhân các vấn đề môi trường liên quan đến thủy điện Phân tích các chính sách khai thác tài nguyên nước cho thủy điện Điều tra, phỏng vấn sâu về các bất cập trong chính sách/thực thi chính sách Nghiên cứu cơ sở lí luận và kinh nghiệm thế giới trong việc đánh giá tác động của chính sách sau ban hành Rút ra bài học kinh nghiệm trong việc đánh giá tác động

của chính sách sau ban hành

Keywords Chính sách môi trường; Nhà máy thủy điện; Ô nhiễm nước; Phú Yên

Content

MỞ ĐẦU

Hiện nay, với nguồn tài nguyên nước dồi dào, nước ta đã có chủ trương xây dựng các nhà máy thủy điện nhằm tiết kiệm năng lượng do thủy điện từ lâu đã được tính đến như một nguồn năng lượng rẻ tiền và không gây ô nhiễm Tuy nhiên, việc xây dựng cũng như vận hành các nhà máy thủy điện lại gây ra khá nhiều vấn đề về môi trường, như môi trường ô nhiễm, suy thoái nguồn tài nguyên đặc biệt là tài nguyên đất, tài nguyên rừng và tài nguyên nước, gây suy giảm đa dạng sinh học, chất lượng môi trường sống bị suy giảm, việc di dân ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống cộng đồng dân cư Hiện nay, cả nước có 75 hệ thống thủy lợi lớn, hồ chứa thủy lợi và thủy điện chứa trên 22 tỷ m3, có khoảng 30 vạn ha rừng mất

do xây dựng đập thủy điện, nhiều sự cố môi trường gây thiệt hại không chỉ nguồn tài nguyên

mà thiệt hại cả tính mạng con người

Phú Yên là địa phương có nhiều dự án thủy điện với mật độ “dày đặc”, các nhà máy thủy điện

ở đây sản xuất và cung cấp cho đất nước hàng tỷ kW giờ điện Tuy nhiên, việc phát triển thủy điện ở Phú Yên với tốc độ chóng mặt trong những năm gần đây đã và đang bộc lộ nhiều yếu

tố bất lợi, tác động tiêu cực đối với môi trường, môi sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sản xuất của người dân Rõ ràng nhất là tỉnh Phú Yên phải mất hơn 10 nghìn ha đất nông nghiệp, lâm nghiệp, trong đó có hơn 1.000 ha rừng tự nhiên, rừng phòng hộ và rừng đầu nguồn Sau khi các nhà máy thủy điện trên sông Ba tại khu vực tỉnh Phú Yên đi vào hoạt động, dòng sông Ba đã thật sự biến dạng Nghiêm trọng hơn là việc xả lũ bất thường, có thời điểm lưu lượng xả lũ hơn 10 nghìn m3/giây, nước sông Ba lên nhanh đột ngột, làm cho hoa màu, nhà cửa của hàng nghìn hộ dân ngập chìm trong nước

Nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, các nhà quản lý và hoạch định chính sách đã

có khá nhiều chính sách và các văn bản pháp luật liên quan trong việc quy định về hoạt động của các dự án thủy điện Tuy nhiên, một số chính sách cũng như việc thực thi chính sách vẫn còn nhiều bất cập, ví dụ như quy định về thông báo xả lũ trước hai tiếng là hơi ngắn nên nhiều khi không kịp xử lý và thông báo cho mọi người di tản, đã dẫn đến việc không di dân kịp thời gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe cũng như tài sản của họ Ngoài ra việc không tuân theo quy trình xả lũ cũng gây nên lũ lụt và thiệt hại hoa màu, tính mạng người dân

Việc nghiên cứu tác động của các chính sách môi trường trong việc phát triển thủy điện ở Phú Yên nhằm mục tiêu đánh giá tác động của các nhà máy thủy điện lên môi trường tại tỉnh Phú Yên, phân tích những vấn đề môi trường đang tồn tại và nguyên nhân của những tác động đó, đặc biệt là các nguyên nhân từ chính sách và việc thực thi chính sách của Nhà nước ta trong việc phát triển thủy điện và khai thác các nguồn tài nguyên liên quan đến phát triển thủy điện Khó khăn của việc nghiên cứu là hiện nay chưa có một văn bản hướng dẫn cụ thể nào quy định về trình tự hay quy trình đánh giá tác động của chính sách sau ban hành, đo đó việc đánh giá tác động của chính sách sau ban hành còn nhiều bất cập, chưa thống nhất và còn mang tính thủ tục, thời điểm dẫn đến kết quả đánh giá chưa thật sự đáng tin cậy Hướng nghiên cứu của Luận văn cũng tạo cơ sở tiền để cho việc đề xuất phương pháp luận về đánh giá tác động lên môi trường của chính sách khai thác tài nguyên và việc thực thi chính sách đó sau ban hành Đồng thời, cũng nhằm mục đích góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý tài nguyên môi trường ở các dự án thủy điện vốn còn đang có nhiều bất cập ở tỉnh Phú Yên

Mục tiêu:

- Nghiên cứu hiện trạng môi trường tỉnh Phú Yên;

- Phân tích các vấn đề môi trường liên quan đến thủy điện và nguyên nhân gây ra tác động;

- Phân tích tác động của chính sách/thực thi chính sách của Nhà nước về khai thác tài nguyên nước trong phát triển thủy điện ở tỉnh Phú Yên;

- Đề xuất quy trình đánh giá tác động của chính sách sau ban hành

Nôi dung:

- Thu thập thông tin về hiện trạng môi trường tỉnh Phú Yên

- Khảo sát thực tế tại một số nhà máy thủy điện tỉnh Phú Yên;

- Tìm hiểu nguyên nhân các vấn đề môi trường liên quan đến thủy điện;

- Phân tích các chính sách khai thác tài nguyên nước cho thủy điện

- Điều tra, phỏng vấn sâu về các bất cập trong chính sách/thực thi chính sách;

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và kinh nghiệm thế giới trong việc đánh giá tác động của chính sách sau ban hành

- Rút ra bài học kinh nghiệm trong việc đánh giá tác động của chính sách sau ban hành

Reference

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

1 TTCP (2012), Chiến lược Bảo vệ môi trường quốc gia đến 2020, tầm nhìn

2030

2 TTCP (2006), Chiến lược quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2020

3 Quốc hội (1996), Luật ban hành Văn bản quy phạm pháp luật 2008

4 Quốc hội (2005), Luâ ̣t Bảo vệ môi trường 2005

5 Quốc hội (2012), Luật Tài nguyên nước 2012

6 Quốc hội (2006), Luật Bảo vệ và Phát triển rừng

7 Quốc hội (2004), Luật Điện lực 2004

8 Bộ TN&MT (2009), Hướng dẫn kỹ thuật đánh giá môi trường chiến lược, Hà

Nội

9 Bộ TN&MT (2010), Báo cáo môi trường quốc gia 2010, Hà Nội

10 Bộ TN&MT (2012), Kỷ yếu 10 năm xây dựng và phát triển ngành TNMT

11 Bộ Tư pháp (2010), Dự thảo Sổ tay hướng dẫn thực hiện đánh giá tác động

văn bản quy phạm pháp luật, Hà Nội

12 Chính phủ (2012), Báo cáo Tổng kết đánh giá tình hình thi hành Luật TNN

năm 2012, Hà Nội

13 Hoàng Đức Đạt (2008) , Dẫn liệu về các loài cá Chình lưu vực sông Ba, Tạp

chí Khoa học, Đại học Huế (49)

14 Hoàng Văn Dụ (2009), Thủy điện nhỏ và vấn đề môi trường, Khoa học và

Công nghệ, Hà Nội

15 John Soussan và cộng sự (2008), Đánh giá môi trường chiến lược Quy hoạch

tổng thể thủy điện trong bối cảnh Tổng sơ đồ điện VI, Báo cáo cuối cùng,

9/2008, Hà Nội

16 Lê Diên Dực, Hàn Tuyết Mai (2012), Đập thủy điện góp phần phát thải khí

nhà kính, Hà Nội

17 Nguyễn Cảnh Quý (2011), Bài giảng phân tích đánh giá chính sách công trong

quản lý hành chính nhà nước, Hà Nội

18 Nguyễn Mạnh Hà và cộng sự (2007), Báo cáo về đánh giá một số tác động về

môi trường, kinh tế, xã hội của chính sách về buôn bán động thực vật hoang dã

ở Việt Nam, CRES/FPD/UNEP/CITES/IUED, Hà Nội

19 OECD (1999), Phân tích tác động pháp lý: Thông lệ ưu việt tại các nước thành

viên OECD, Paris

20 USAID/VNCI, CIEM (2011), Tình hình thực hiện đánh giá tác động pháp luật

(RIA) tại Việt Nam giai đoạn 2009-2010

21 Vũ Cao Đàm (2011), Giáo trình khoa học chính sách, Đại học quốc gia Hà

Nội

22 Báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh Phú Yên giai đoạn 2006-2010

Tài liệu tiếng Anh

1 Asha Rajvanshi and Vinod B Mathur (2005), Integrating Biodiversity into

Strategic Environmental Assessment Case studies from India, Prepared for the

Netherlands Commission for Environmental Impact Assessment

2 Barry Dalal-Clayton and Barry Sadler (2005), Strategic Environmental

Assessment A Sourcebook and Reference Guide to International Experience,

Published by Earthscan in the UK and USA in 2005

3 Canadian Cabinet Directive (1999), Cabinet Directive on the Environmental

Assessment of Policy, Plan and Program Proposals

4 Canadian Environmental Agency (2010), Guidelines for Implementing the

Cabinet Directive on the environmental assessment of policy, plan and

programme proposals

5 World Bank, (2007b), Strategic Environmental Assessment and Integrated

Water Resources Management and Development

6 World Bank (2009), Strategic Environmental Assessment: Improving Water

Resources Governance and Decision Making- Case Studies