DSpace at VNU: Sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro trong hoạt động xuất khẩu Cà phê của các doanh nghiệp Việt Nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ĐẶNG TIẾN HƯNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN VĂN T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐẶNG TIẾN HƯNG

SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA CÁC DOANH

NGHIỆP VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐẶNG TIẾN HƯNG

SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH ĐỂ PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA CÁC DOANH

NGHIỆP VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Người hướng dẫn khoa học: TS Đinh Xuân Cường

XÁC NHẬN CỦA

CÁN BỘ HƯỚNG DẪN

XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HĐ CHẤM LUẬN VĂN

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là kết quả của quá trình học tập và nghiên cứu của riêng cá nhân tôi, không sao chép bất kỳ tài liệu nào

Các số liệu trong luận văn được sử dụng trung thực, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này chưa từng được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Tác giả luận văn

Đặng Tiến Hưng

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin chân thành cảm ơn đến các tập thể, cá nhân đã ủng hộ, tạo điều kiện giúp đỡ trong thời gian học tập và nghiên cứu Xin chân thành gửi lời cảm ơn đến :

Xin trân trọng cảm ơn TS Đinh Xuân Cường đã hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và hỗ trợ tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu Nghiên cứu này được thực hiện bởi sự hỗ trợ đào tạo của Đề tài cấp Đại học Quốc Gia Hà Nội, mã

số QG.16.54 do TS Đinh Xuân Cường là chủ nhiệm đề tài

Chân thành gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, đến quý thầy cô trong Khoa Tài chính Ngân hàng, Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội;

Xin trân trọng cảm ơn Ban Chấp hành Đảng ủy, Lãnh đạo Cục Thống Kê

TP Hà Nội và các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê của Việt Nam, đã đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Đặng Tiến Hưng

TÓM TẮT

Quản trị rủi ro luôn là một vấn đề mà các doanh nghiệp xuất khẩu đặc biệt quan tâm Trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu, các doanh nghiệp thường gặp phải các rủi ro về tỷ giá, rủi ro lãi suất và rủi ro biến động giá cả hàng hóa Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, biến động giá cả, lãi suất và tỷ giá gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc hoạch định chiến lược kinh doanh thậm chí có thể dẫn đến những tổn thất về mặt tài chính khiến doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản

Công cụ phái sinh như là một biện pháp hiệu quả để giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro do tác động của tỷ giá, lãi suất và giá cà phê Để có thể tồn tại và phát triển được thì các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu cà phê Việt Nam phải biết cách né tránh hoặc giảm thiểu những tác động xấu do những rủi ro đem lại bằng việc sử dụng hiệu quả các công cụ phái sinh

Luận văn đã phân tích, đánh giá thực trạng việc sử dụng các công cụ phái sinh để bảo hiểm cho các rủi ro trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu cà phê của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay Đồng thời đưa ra các điều kiện cần thiết, đề xuất giải pháp chủ yếu và cụ thể để các doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu cà phê của Việt Nam ứng dụng thành công các công cụ phái sinh để bảo hiểm rủi ro trong hoạt động kinh doanh của mình

Từ khóa: Công cụ phái sinh, doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, phòng

ngừa rủi ro

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT: i

DANH MỤC BẢNG BIỂU ii

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ iii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích, nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Kết cấu của luận văn 3

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG CỤ PHÁI SINH VÀ CÁC LOẠI RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NÔNG SẢN 5

1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu 5

1.1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 6

1.2 Cơ sở lý luận về công cụ phái sinh và các loại rủi ro trong hoạt động kinh doanh nông sản 9

1.2.1 Tổng quan và khái niệm về rủi ro 9

1.2.2 Các loại rủi ro mà một doanh nghiệp xuất khẩu gặp phải 10

1.2.3 Khái quát về công cụ phái sinh 13

1.2.4 Vai trò của công cụ phái sinh trong phòng ngừa rủi ro 26

1.2.5 Điều kiện sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro cho các doanh nghiệp xuất khẩu 27

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 34

2.1 Mục đích thu thập dữ liệu 35

2.2 Nguồn dữ liệu thu thập 35

2.3 Phương pháp xử lý dữ liệu 36

2.4 Phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh 37

2.5 Phương pháp chuyên gia 37

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TRONG QUẢN TRỊ RỦI RO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU CÀ PHÊ 38

3.1 Thực trạng xuất khẩu cà phê ở các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê của Việt Nam trong thời gian qua 38

3.2 Nhận diện rủi ro, nguyên nhân và tác động của các loại rủi ro đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê của Việt Nam 44

3.2.1 Rủi ro về tỷ giá 45

3.2.2 Rủi ro lãi suất 46

3.2.3 Rủi ro về giá cà phê 48

3.3 Thực trạng sử dụng sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro của các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê Việt Nam 50

3.3.1 Phương pháp điều tra khảo sát các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê 50

3.3.2 Một số giá trị thống kê của cuộc khảo sát 51

3.3.3 Nguyên nhân các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê của Việt Nam còn xem nhẹ việc sử dụng công cụ phái sinh 57

CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ, PHÒNG NGỪA RỦI RO TRONG KINH DOANH XUẤT KHẨU CÀ PHÊ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 59

4.1 Giải pháp về phía doanh nghiệp 59

4.1.1 Doanh nghiệp cần nhận diện và am hiểu đầy đủ những rủi ro tài chính đang gặp phải 59

4.1.2 Nâng cao năng lực điều hành, quản lý của ban lãnh đạo doanh nghiệp

trong việc sử dụng công cụ phái sinh trong hoạt động kinh doanh 61

4.2 Giải pháp về phía hệ thống ngân hàng 65

4.3 Kiến nghị đối với Chính phủ và Bộ công thương 67

KẾT LUẬN 70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72 PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT

PHỤ LỤC 2: PHIẾU KHẢO SÁT CHUYÊN GIA

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 BCEC Sở Giao dịch cà phê, hàng hoá Buôn Ma Thuột

DANH MỤC BẢNG BIỂU

2 Bảng 3.2 Các thị trường xuất khẩu cà phê chính của Việt

Nam, mùa vụ 2012/13 đến 2013/14

43

4 Bảng 3.4 Thống kê thăm dò loại rủi ro doanh nghiệp gặp

phải

51

5 Bảng 3.5 Thống kê thăm dò mức độ quan ngại rủi ro 53

6 Bảng 3.6 Thống kê thực trạng sử dụng các sản phẩm phái

sinh để phòng ngừa rủi ro trong các doanh nghiệp xuất khẩu cà phê của Việt Nam

55

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tài liệu Tiếng Việt

1 Nguyễn Đức Dỵ, 1996 Từ điển Kinh tế - Kinh doanh Anh – Việt Hà Nội: NXB

Khoa học kỹ thuật

2 Đỗ Thị Kim Hảo, 2010 Các công cụ phái sinh Hà Nội: NXB Dân trí

3 Cao Hữu Lộc, 2011.Giải pháp sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro tài chính của các doanh nghiệp sản xuất chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam.Luận

văn thạc sĩ kinh tế.Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

4 Nguyễn Phước Kinh Kha, 2015.Phát triển giao dịch phái sinh hàng hóa phi tài chính tại Việt Nam Luận án tiến sĩ kinh tế Trường Đại học Ngân hàng Thành phố

Hồ Chí Minh

5 Nguyễn Lương Thanh, 2009.Thị trường hàng hóa nông sản giao sau và vai trò của nó đối với việc tiêu thụ nông sản ở nước ta Tạp chí Quản lý kinh tế số 28

tháng 9+10/2009, trang 67-69

6 Phạm Thị Xuân Thọ, 2010.Nông sản Việt Nam trong thời kỳ hội nhập: thực trạng và giải pháp Tạp chí Khoa học số 23/2010, trang 66-72

Tài liệu Tiếng Anh

1 Peter Rose, 2004 “Commercial bank management”

2 Bookwell Publication, 2007 “Commonlity derivative market opportunities and challenges”

3 David W.Pearce, 1992 “The MIT Dictionary of Modern Economics: 4th

Edition”

4 Deutche Boerse & Eurex, 2008.“The global derivative market – an

introduction”

5 Hellyette Geman,2005 “Commodities and commodity derivative Modeling and Pricing for Agricuturals, Metals and Energy”

6 JohnHull, 2009.Option, Futures and other Derivative.7th edition, Mc GrawHil

7 Joel Bessis, 2010 “The price risk management in China agricultural products”