DSpace at VNU: Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trong dạy học bài tập hoá học của “chương 5- Đại cương kim loại” chương trình Hoá học 12 nâng cao”

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ LAN PHƯƠNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC BÀI TẬP HÓA HỌC CỦA “CHƯƠNG 5 - ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI” CHƯƠNG TRÌ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LAN PHƯƠNG

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC BÀI TẬP HÓA HỌC CỦA “CHƯƠNG 5 - ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI” CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC 12 NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LAN PHƯƠNG

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH

TRONG DẠY HỌC BÀI TẬP HÓA HỌC CỦA “CHƯƠNG 5 - ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI” CHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC 12 NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƯ PHẠM HÓA HỌC Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN HÓA HỌC)

Mã số: 60.14.01.11

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Hùng Huy

HÀ NỘI – 20

MỤC LỤC

Trang Lời cảm ơn Error! Bookmark not defined Những chữ viết tắt trong luận văn Error! Bookmark not defined

Mục lục 1

Danh mục các bảng v

Danh mục các hình vẽ, sơ đồ Error! Bookmark not defined MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC 7

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 7

1.1.1 Quan niệm về tự học trên thế giới 7

1.1.2 Quan niệm về tự học trong giáo dục Việt Nam 7

1.2.Cơ sở lý luận về bồi dưỡng năng lực tự học 8

1.2.1 Tự học 8 1.2.2 Năng lực tự học Error! Bookmark not defined 1.2.3 Bài tập hoá học Error! Bookmark not defined 1.3 Cơ sở thực tiễn về bồi dưỡng năng lực tự học Error! Bookmark not defined 1.3.1.Thực trạng về việc sử dụng hệ thống bài tập và việc tự học của HS ở trường THPT trên địa bàn tỉnh Hưng Yên Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC BÀI TẬP HÓA HỌC CỦA CHƯƠNG 5 - ĐẠI CƯƠNG KIM LOẠI HOÁ HỌC 12 NÂNG CAO Error! Bookmark not defined

not defined

2.1.1 Quan điểm xây dựng chương trình Hoá học nâng caoError! Bookmark not defined

2.1.2 Cấu trúc của chương 5 Đại cương kim loại hóa học 12 nâng cao Error! Bookmark not defined

Bookmark not defined

2.3 Hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học Error! Bookmark not defined

not defined

2.3.2 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học Error! Bookmark not defined

2.3.3 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học Error! Bookmark not defined

2.3.4 Hệ thống bài tập bồi dưỡng năng lực tự học chương 5 Đại cương kim loại Error! Bookmark not defined 2.4 Một số biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học Error! Bookmark not defined 2.4.1 Bồi dưõng năng lực tự học sách giáo khoa (SGK), sách tham khảo Error! Bookmark not defined

2.4.2 Rèn trí thông minh cho HS Error! Bookmark not defined 2.4.3 Bồi dưỡng năng lực tự học theo chủ đề Error! Bookmark not defined 2.5 Sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học chương 5 Đại cương kim loại Error! Bookmark not defined 2.5.1 Hướng dẫn sử dụng HTBT bồi dưỡng năng lực tự họcError! Bookmark not defined

not defined

defined

2.6 Một số giáo án có sự lựa chọn, phối hợp các hình thức tổ chức dạy học nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh Error! Bookmark not defined 2.6.1.Bài 21 Luyện tập: Tính chất của kim loại Error! Bookmark not defined 2.6.2 Bài 25 Luyện tập Sự điện phân- Sự ăn mòn kim loại- điều chế kim loại Error! Bookmark not defined Tóm tắt chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Error! Bookmark not defined

defined

3.1.1 Mục đích Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nhiệm vụ Error! Bookmark not defined 3.2 Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nội dung của thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 3.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined

defined

3.4.1 Phân tích kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined 3.4.2 Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Chúng ta đang ở trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Nền kinh tế nước ta đang chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Sự thay đổi này đòi hỏi ngành giáo dục cần có những đổi mới nhất định để đáp ứng được yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho một

xã hội phát triển

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung Ương 4 Khoá VII; Nghị quyết Trung Ương 2 Khoá VIII, được thể chế hoá trong Luật giáo dục (2005), được cụ thể hoá trong chỉ thị Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng của môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn

niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh’’

Trong nhiều năm qua, việc nâng cao chất lượng dạy và học môn hóa học ở trường phổ thông đã được chú trọng Nhiệm vụ cấp thiết đặt ra cho người GV nói chung và GV hóa học nói riêng là phải đổi mới PPDH, chú trọng bồi dưỡng cho HS năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự học, giải quyết vấn đề học tập thông qua mọi nội dung, mọi hoạt động dạy và học hóa học, trong đó HTBT hóa học dạy học liên

hệ với thực tiễn giữ vị trí hết sức quan trọng

Một trong những thành tố quan trọng trong QTDH của người Thầy là mục tiêu dạy học Để đạt được mục tiêu này, người Thầy phải hướng đến mục tiêu: HS phải đạt được 3 mức độ của kiến thức là biết, hiểu và vận dụng được các kiến thức

đó, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển tư duy và góp phần hình thành nhân cách của các em

Trong Hóa học, giải đáp các câu hỏi lý thuyết và giải BTHH là phương tiện cơ bản để giúp HS gợi nhớ kiến thức và bồi dưỡng NLTH cho HS BTHH đóng vai trò vừa là nội dung vừa là phương tiện để chuyển tải kiến thức, phát triển tư duy và kỹ năng thực hành bộ môn một cách hiệu quả nhất BTHH không chỉ củng cố nâng cao kiến thức, vận dụng kiến thức mà còn là phương tiện để tìm tòi, hình thành kiến thức mới

Tuy nhiên, xu hướng hiện nay của HS và sự quan tâm của phụ huynh là chú trọng đến việc học để các em có thể vượt qua các kỳ thi Cao đẳng và Đại học nhằm tìm kiếm môi trường tốt để sau này có một nghề nghiệp, một công việc theo đúng

sở thích và nguyện vọng Do đó đòi hỏi HS phải làm việc tích cực, tự lực Cần phải nghiên cứu BTHH trên cơ sở hoạt động tư duy để có một cách giải nhanh nhất, hiệu quả nhất Từ đó đề ra cách hướng dẫn HS khả năng tự lực để giải bài tập, thông qua

đó mà tư duy trong HS được phát triển

Tuy nhiên trong thực tế, có rất nhiều loại sách, tài liệu tham khảo được lưu hành cùng với sự phổ biến rộng của mạng internet đã cung cấp cho HS nguồn tài liệu đa dạng và phong phú Chính điều đó đã gây khó khăn cho HS khi phải lựa chọn, phân loại tài liệu để tham khảo, nghiên cứu và sử dụng Do đó, muốn nâng cao hiệu quả dạy học, mỗi GV cần phải xây dựng và lựa chọn HTBT hoá học, tìm ra

phương pháp giải nhanh và sử dụng chúng sao cho phù hợp với đặc điểm của từng kiểu bài lên lớp để củng cố hoàn thiện, nâng cao kiến thức nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho HS

Ngoài ra phần Hóa Vô cơ được đánh giá là phần trọng tâm của chương trình hóa học lớp 12 và chương 5 Đại cương kim loại là quan trọng nhất Xuất phát từ các nhu cầu và thực trạng đó, chúng tôi chọn đề tài :

“Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trong dạy học bài tập hóa học của

“Chương 5 - Đại cương kim loại” thuộc chương trình Hóa học 12 nâng cao” với mong muốn góp phần đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và để giúp rèn luyện, phát triển năng lực tư duy và bồi dưỡng năng lực tự học cho HS lớp 12, với

hy vọng góp phần giúp các em hoàn thiện năng lực nhận thức, tư duy, năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong cuộc sống đồng thời cung cấp cho các em một HTBT để ôn luyện, phục vụ cho các kỳ thi cuối cấp

2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận, thực tiễn và xây dựng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh trong chương 5 Đại cương kim loại lớp 12 THPT

- Nghiên cứu phương pháp sử dụng HTBT chương 5 Đại cương kim loại lớp 12 THPT, giúp giáo viên sử dụng bài tập có hiệu quả cho từng đối tượng HS góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn hoá học ở trường phổ thông

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc bồi dưỡng năng lực tự học

- Khảo sát thực trạng việc sử dụng hệ thống BTHH bồi dưỡng năng lực tự học cho HS trong QTDH

- Xây dựng mới hệ thống bài tập hóa học phù hợp với các mức độ của quá trình nhận thức và tư duy Hệ thống câu hỏi và bài tập này khi sử dụng sẽ giúp cho

HS lĩnh hội kiến thức vững chắc và vận dụng các kiến thức đó một cách chủ động, logic và linh hoạt

- Hướng dẫn HS sử dụng HTBT đã xây dựng một cách hợp lý và hiệu quả -Thực nghiệm sư phạm để đánh giá chất lượng, hiệu quả của HTBT đã xây dựng và các biện pháp đã đề xuất trong thực tế dạy học ở một số trường phổ thông như THPT Phù Cừ, THPT Tiên Lữ

4.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy và học môn Hóa học ở trường THPT

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng HTBT bồi dưỡng năng lực tự học có hướng dẫn và nghiên cứu cách

sử dụng HTBT để bồi dưỡng năng lực tự học cho HS thông qua dạy học bài tập chương 5 Đại cương kim loại hoá học 12 nâng cao

5 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về việc HS tự học

- Nghiên cứu tác dụng và cách sử dụng bài tập trong dạy học hoá học

- Nghiên cứu cấu trúc, nội dung chương trình SGK hoá học 12, phần Vô cơ

- Điều tra bằng các phiếu câu hỏi

-Thực nghiệm sư phạm đánh giá hiệu quả và tính khả thi của HTBT và các biện pháp bồi dưỡng HS tự học đã đề xuất trong đề tài

- Xử lý kết quả TNSP bằng các phương pháp thống kê toán học

6 Phạm vi nghiên cứu

Quá trình dạy học Hoá học ở trường THPT, giới hạn đề tài: Chương 5 Đại cương kim loại hoá học 12 nâng cao

7 Giả thuyết khoa học

Nếu tuyển chọn, xây dựng được HTBT bồi dưỡng năng lực tự học chương 5 Đại cương kim loại đa dạng, phong phú đảm bảo tính khoa học của nội dung thì sẽ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo và gây hứng thú học tập cho HS Đồng thời biết cách sử dụng hợp lý có hiệu quả HTBT bồi dưỡng năng lực tự học cho HS chương 5 Đại cương kim loại hoá học 12 nâng cao thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy học hoá học hiện nay ở trường THPT

8 Những đóng góp của đề tài

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về nâng cao chất lượng dạy học và tổ chức việc

tự học có hướng dẫn cho HS THPT

-Đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học cho HS thông qua hệ thống câu hỏi và bài tập hoá học

-Tuyển chọn và xây dựng được hệ thống bài tập phù hợp cho việc giảng dạy chương 5 Đại cương kim loại lớp 12

- Xây dựng cho HS những phương pháp giải nhanh và hiệu quả khi làm bài tập phần kim loại để phù hợp với tình hình thi cử hiện nay

- Là tài liệu tham khảo cho GV và HS trong quá trình dạy học hóa học ở trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về bồi dưỡng năng lực tự học

Chương 2: Một số biện pháp bồi dưỡng năng lực tự học trong dạy học bài tập chương 5 Đại cương kim loại hoá học 12 nâng cao

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm