ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Dương Thị Giang PHÁT HIỆN NGƯỜI MANG GEN BỆNH TĂNG SẢN THƯỢNG THẬN THỂ THIẾU ENZYM 21- HYROXYLASE BẰNG KỸ THUẬT MLPA LUẬN VĂN
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Dương Thị Giang
PHÁT HIỆN NGƯỜI MANG GEN BỆNH TĂNG SẢN THƯỢNG THẬN THỂ THIẾU ENZYM 21- HYROXYLASE BẰNG KỸ THUẬT MLPA
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Trang 2
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
Dương Thị Giang
PHÁT HIỆN NGƯỜI MANG GEN BỆNH TĂNG SẢN THƯỢNG THẬN THỂ THIẾU ENZYM 21- HYROXYLASE BẰNG KỸ THUẬT MLPA
Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
Mã số: 60420114
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Người hướng dẫn khoa học:
2 PGS.TS Nguyễn Quang Huy
Hà Nội - Năm 2015
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Trước tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Khoa Sinh học, Bộ môn Sinh lý thực vật và Hóa sinh Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc Gia Hà Nội đã hết lòng tạo điều kiện để chúng tôi có thể học tập tốt và đạt được những thành quả như ngày hôm nay
Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS.BS Trần Huy Thịnh, Phó trưởng Bộ môn Hóa sinh, Trường Đại học Y Hà Nội, người Thầy đã tận tình hướng dẫn, tạo mọi điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Quang Huy, Chủ nhiệm Khoa Sinh học, Trường Đại học khoa Học tự nhiên, Đại học Quốc Gia Hà Nội đã giúp đỡ
và chỉ bảo cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, Lãnh đạo Trung tâm nghiên cứu Gen- Protein, Trường Đại học Y Hà Nội, cùng toàn thể nhân viên trong Trung tâm đã tạo điều kiện giúp đỡ cho tôi trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này
Tôi xin cảm ơn Lãnh đạo Khoa Xét Nghiệm, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cùng các anh chị em trong Khoa đã giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn
Và cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và những người bạn đã luôn ở bên động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn
thành luận văn này
Hà Nội, ngày 10 tháng 12 năm 2015
Dương Thị Giang
Trang 43
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1 Nguyễn Thúy Giang (2008), Nghiên cứu sự phát triển thể chất và một số yếu
tố ảnh hưởng ở trẻ TSTTBS đang điều trị tại Bệnh viện Nhi trung ương, Luận
văn Thạc sĩ Y học, Trường đại học Y Hà Nội
2 Triệu Quốc Khánh (2004), Nghiên cứu nhận thức của bố mẹ và bệnh nhân bị
bệnh tăng sản thượng thận bẩm sinh, Luận văn Thạc sĩ Y học, Trường đại
học Y Hà Nội
3 Võ Thị Kim Huệ (2000), Góp phần nghiên cứu chẩn đoán và điều trị bệnh
TSTTBS thiếu enzyme 21- hydroxylase ở trẻ em, Luận án Tiến sĩ khoa học Y
học, Trường Đại học Y Hà Nội
4 Trần Kiêm Hảo (2007), Xác định một số đột biến CYP21 gây bệnh tăng sản
thượng thận bẩm sinh thiếu enzym 21- hydroxylase và phát hiện người lành mang gen bệnh, Luận án Tiến sỹ y học, Trường Đại học Y Hà Nội
5 Nguyễn Thị Phương Mai, Lý Thanh Hà, Nguyễn Mai Hương và cộng sự
(2008), “Xét nghiệm di truyền trong chẩn đoán trước sinh bệnh tăng sản
thượng thận bẩm sinh”, Tạp chí nghiên cứu y học, 57(4), tr 259 - 264
6 Thái Thiên Nam (2001), Phát hiện đột biến gen CYP21 trong tăng sản
thượng thận bẩm sinh so thiếu enzym 21-hydroxylase ở trẻ em, Luận văn
Thạc sỹ y khoa, Trường Đại học Y Hà Nội
7 Thái Thiên Nam, Nguyễn Thị Phượng, Võ Thương Lan (2002), “Phát hiện
đột biến gen CYP21 trong tăng sản thượng thận bẩm sinh do thiếu enzyme
21-hydroxylase ở trẻ em và gia đình trẻ bị bệnh tại viện Nhi”, Nhi khoa; tập
10, số đặc biệt chào mừng 100 năm Trường Đại học Y Hà Nội
8 Nguyễn Thu Nhạn (1994), “Dậy thì sớm”, Cẩm nang điều trị Nhi khoa Nhà
xuất bản Y học, tr 245 - 246
Trang 59 Nguyễn Thu Nhạn, Cao Quốc Việt, Nguyễn Nguyệt Nga, Nguyễn Thị Phượng, Nguyễn Thị Hoàn, Trần Thị Hòa (1991), “Bệnh rối loạn nội tiết-
chuyển hóa và di truyền tại viện bảo vệ sức khỏe trẻ em”, Kỷ yếu công trình
nghiên cứu khoa học 10 năm (1981 – 1990), tr 66 - 75
10 Nguyễn Thị Phượng (1996), “Đặc điểm di truyền của hội chứng sinh dục
thượng thận”, Di truyền học và ứng dụng, tr 1 - 5
11 Nguyễn Thanh Thúy (2010), “Sử dụng kỹ thuật PCR lồng phát hiện AND
thai từ huyết thanh mẹ và ứng dụng trong chẩn đoán trước sinh”, Tạp chí
thông tin Y – Dược Số đặc biệt chào mừng ngày gặp mặt liên viện hàng năm
về giảng dạy và nghiên cứu miễn dịch học lần thứ 20, tr 41 - 45
12 Khuất Hữu Thanh (2005), Cơ sở di truyền phân tử và kỹ thuật gen, Nhà xuất
bản Khoa học và Kỹ thuật
13 Tạ Thành Văn (2010), PCR và một số kỹ thuật y sinh học phân tử, Nhà xuất
bản Y học, tr 28 - 32
Tiếng Anh
14 Aysha H Khan, Muniba Aban, Jamal Raza (2011), “Ethnic disparity in 21 – hydroxylase gene mutations identified in Pakistani congenital adrenal
hyperplasia patients”, BMC Endocrine Disorders, Biomed central, pp.1 - 13
15 Angel O K Chan, But M W (2011), “Molecular analysis of congenital
adrenal hyperplasia due to 21- hydroxylase deficiency in Hong Kong
Chinese patients”, Steroids, 76, pp 1057 - 1062
16 Amor M, Parker K.L, Globerman H, New M.I, White P.C (1998), “Mutation
in the CYP21B gene (I12172→Asn) cause steroid 21- hydroxylase
deficiency”, Proc Natl Acad Sci USA, 85, pp 1600 - 1604
17 Book C G D (2000), “Antenatal Treatment of a Mother Bearing a Fetus
with Congenital Adrenal Hyperplasia”, Archive Disease Children Fetal
Neonatal Ed, 82, pp 176 - 181
Trang 65
18 Dorr HG, Sippell WG (1993), “Prenatal dexamethasone treatment in
pregnancies at rick for congenital adrenal hyperplasia due to 21- hydroxylase
deficiency: effect on midgestational amniotic fluid steroid levels”, J Clin
Endocrinol Metab 76(1), pp 117 - 120
19 Fernanda B Coeli., Fernanda C Soardi, (2010), “Novel deletion alleles carrying CYP21A1P/A2 chimeric genes in Brazilian patients with
21-hydroxylase deficiency”, BMC medical Genetics
20 Fibkielstain P.G, Chen W, Mehta P.S (2010), "Comprehensive genetic analysis of 182 unrelated families with congenital adrenal hyperplasia due to
21- hydroxylase deficiency" J Clin Endocrinol Metab, 96 (1), pp 161 - 172
21 Forest G Maguelone (2004), “Recent advances in the diagnosis and
management of congenital adrenal hyperplasia due to 21- hydroxylase
deficiency”, Human Reproduction, Vol 10, No6, pp 469 - 485
22 Gelehrter T.D, Collin F.S (1990), Principles of Medical Genetics, William
and Wilkins, pp 299 - 312
23 Ghizzoni Lucia, Marco Cappa (2011), “Relationship of CYP21A2 genotype
and serum 17 – hydroxyprogesterone and cortisol levels in a large cohort of
Italian children with premature pubarche”, European Journal of
Endocrinology, 165, pp 307 - 314
24 Higashi Y, Yoshioka H, Yamane M, Gotoh O, Fuji – K.Y (1986),
“Complete Nucleotide Sequence of Two Steroid 21- Hydroxylase Genes Tandemly Arranged in Human Chromosome: A pseudogene and A Genuine
Gene”, Proc Natl Acad Sci USA, 83, pp 2841 - 2845
25 Juan Tian, Guohua Yang (2011), “Molecular diagnosis of two families with
classic congenital adrenal hyperplasia”, Gene No, pp 368 - 89
26 Keegan C E, Killeen A A (2001), “An Overview of Molecular Diagnosis of
Steroid 21 – Hydroxylase Deficiency”, Journal of Molecular Diagnostics,
3(2), pp 49 - 53
Trang 727 Koppens P.F.J (2002), “Molecular genetics and epidemiology of steroid
21-hydroxylase deficiency origin of disease- causing mutations”, Optima
grafische communicate, Rotterdam, The Netherland
28 Larsen et al (2003), Congenital Adrenal Hyperplasia, Williams textbook of
Endocrinology10th ed, pp 458 - 513
29 Levine L.S (2000), “Congenital Adrenal Hyperplasia”, Pediatrics in Review,
21 (5), pp 159 - 169
30 Marie I New (1998), “Diagnosis and management of congenital adrenal
hyperplasiase”, Annul Rev Med, 49, pp 311 - 328
31 New M.I, Carlson A, Obeid J, Marshall I, Cabrera M.S (2001), “Prenatal Diagnosis for Congenital Adrenal Hyperplasia in 532 Pregnancies”, The
journal of clinical Endocrinology & Metabolism, 86 (12), pp 5651 - 5657
32 Nike M M L Stikkelbroeck (2003), “CYP21 Gene Mutation Analysis in
198 Patients with 21 – hydroxylase Deficiency in the Netherlands: Six Novel
Mutations and a Specific Cluster of Four Mutations”, Jounal Clin
Endocrinol Metab, 88, pp 3852 - 3859
33 Nils Krone, Felix G (2005), “Functional Characterization of Two Novel Point mutations in the CYP21Gene causing simple virilizing forms of
congenital Adrenal hyperplasia due to 21- hydroxylase deficiency”, The
Journal of clinical Endocrinology and Metabolism, 90(1), pp 445 - 454
34 Paola Concolino (2009), “Multiplex ligation – dependent probe amplification
(MLPA) assay for the detection of CYP21A2 gene deletions/ duplications in
Congenital Adrenal Hyperplasia: First technical report”, Clinical Chimica
Acta, 402, Elsevier B.V, pp.164 - 170
35 Paulino.L.C (1999), “Mutation distribution and CYP21/C4 locus variability
in Brazilian families with the classical form of 21 – Hydroxylase
Deficiency”, Journal Acta Pediatric, 88, pp 275 - 283
36 Speiser P W (2005), “The Genetics of Steroid 21 – Hydroxylase Deficiency”,
The Endocrinologist, 15 (1), pp 37 - 41
Trang 87
37 Speiser P.W (2000), “Congenital Adrenal Hyperplasia due to 21-
hydroxylase deficiency”, Endocrine Reviews, 21(3), pp 245 - 291
38 Theodoropoulou M, Barta C, Szoke M, Staub M, Ja’nos S, (2001), “Prenatal Diagnosis of Steroid 21- Hydroxylase Deficiency by Allene – Specific
Amplification”, Fetal Diagnosis and Therapy, 16, pp 237 - 240
39 Vu C.D, Bui P.T, Kate Armstrong (2010), Growing numbers of children
40 Zuzana Vrzalova (2011), “Chimeric CYP21A1P/CYP21A2 genes identified
in Czech patients with congenital adrenal hyperplasia”, European Journal of
Medical Genetics, No 54 pp 112 - 117
41 White P.C., Grossberger D, Onufer B.J, Chaplin D.D, Dupont B, (1985),
“Two genes Encoding Steroid 21- Hydroxylase Are Located Near The Genes
Encoding the Fourth Component of Complement in Man”, Proc Natl Acad
Sci USA, 82 pp 1089 - 1093
Trang 9PHỤ LỤC 1
Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh TSTTBS thể thiếu enzym 21-OH
1 Triệu chứng suy thƣợng thận cấp do thiếu hụt Cortisol và Aldosteron.
- Trẻ nôn nhiều, nôn tự nhiên không liên quan đến bữa bú, đôi khi kèm theo ỉa chảy
- Do nôn nhiều trẻ bị mất nước, da nhăn nheo, sụt cân, mặt hốc hác, mắt trũng, môi khô
- Xạm da, đặc biệt là bộ phận sinh dục
- Trẻ trong tình trạng sốc: Da nổi vân tím, mạch nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp tụt, loạn nhịp tim Trong những trường hợp này trẻ có thể bị chẩn đoán nhầm với tiêu chảy cấp mất nước, viêm ruột hoại tử hoặc một bệnh nhiễm trùng khác
- Rối loạn điện giải nặng: Na+ giảm, Cl- giảm, K+ tăng cao trên 5,2 mEq Không xử lý kịp trẻ sẽ tử vong do trụy mạch hoặc ngừng tim
2 Triệu chứng nam hóa do tăng Testosteron
- Ở trẻ trai: dương vật to, dài hơn so với tuổi, vùng bìu thâm, tinh hoàn bé tương đương với tuổi
- Ở trẻ gái: bị nam hóa, âm vật phì đại như dương vật, nên có trẻ mới sinh tưởng nhầm con trai Hai môi lớn dính vào nhau, nhìn trông hơi giống bìu, không có tinh hoàn Trong trường hợp này trẻ bị khai sinh nhầm con trai
* Thể nam hóa đơn thuần
Biểu hiện lâm sàng chủ yếu do cường Testosteron gây nam hóa
- Trẻ trai: Dậy thì sớm giả, dương vật to, dài hơn so với tuổi tuy vậy thể tích tinh hoàn bé tương đương với tuổi bệnh nhân, không tương xứng với dương vật Mọc lông sinh dục sớm
- Trẻ gái: Âm vật phì đại trông như dương vật Âm vật phì đại được chia theo
5 typs của Prader Hai môi lớn dính nhau, trông giống bìu Không có tinh
Trang 10hoàn cả khi khám lâm sàng và kiểm tra bằng siêu âm Phải làm xét nghiệm nhiễm sắc thể mới xác định giới tính chính xác là nữ với Karyotyp 46.XX
- Tốc độ lớn nhanh, cơ bắp phát triển trông trẻ lực lưỡng Tuổi xương sớm so với tuổi thực nhưng do xương đóng sớm nên đến tuổi dậy thì trẻ thấp hơn so với trẻ cùng lứa tuổi khác
- Giọng ồm, mọc trứng cá, mọc lông sinh dục sớm so với tuổi
3 Triệu chứng xét nghiệm
- Xét nghiệm máu
- Cortisol máu giảm
- Aldosteron giảm
- Testosteron tăng cao >1 nmol/l
- Progesteron, 17- OH prgesteron tăng cao > 6.0 nmol/l
- Điện giải đồ rối loạn: Na+ < 130 mEq/l, Cl- giảm, K+ tăng cao > 5 mEq/l
- Định lượng enzym 21- hydroxylase thiếu hụt có giá trị chẩn đoán đặc hiệu nhưng hiện nay chưa làm được
- Xét nghiệm giải trình tự gen và MLPA để tìm đột biến gen CYP21A2