KHU TRUNG TÂM CẤM THÀNH THĂNG LONG Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, ĐHQGHN Ngay từ ngày đầu định đô Thăng Long, Lý Thái Tổ đã cho xây dựng toà thành Thăng Long rộng lớn và một
Trang 1KHU TRUNG TÂM CẤM THÀNH THĂNG LONG
Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, ĐHQGHN
Ngay từ ngày đầu định đô Thăng Long, Lý Thái Tổ đã cho xây dựng toà thành Thăng Long rộng lớn và một hệ thống các điện, cung, chùa, quán, với kỳ vọng đây sẽ là nơi tổ chức quản lý và điều hành đất nước không chỉ của vương triều ông, mà còn cho muôn đời sau Tính từ mùa Thu năm 1010 cho đến nay, Thăng Long - Hà Nội gần như liên tục là Thủ
đô thiêng liêng, là trung tâm chính trị, trung tâm kinh tế và văn hoá đầu não của cả nước Năm 2010, trong dịp Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long
- Hà Nội, Khu trung tâm Hoàng thành (mà thực chất là khu trung tâm Cấm thành) Thăng Long đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới bởi vì “nó là minh chứng duy nhất về truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt ở châu thổ sông Hồng và là trung tâm quyền lực chính trị trong suốt 13 thế kỷ cho đến ngày nay Những tầng văn hóa khảo cổ, di tích kiến trúc và nghệ thuật của di sản phản ánh một chuỗi lịch sử nối tiếp nhau liên tục của các vương triều cai trị đất nước Việt Nam trên các mặt tư tưởng, chính trị, hành chính, luật pháp, kinh tế và văn hóa trong gần một ngàn năm Trên thế giới rất hiếm tìm thấy một di sản thể hiện được tính liên tục lâu dài như vậy của sự phát triển chính trị, văn hóa như khu vực trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội”1
Khu Cấm thành Thăng Long về căn bản là khu di chỉ khảo cổ học
và trong lịch sử khảo cổ học đô thị Việt Nam đây là lần đầu tiên tiến hành khai quật khảo cổ học quy mô lớn đến 40.000 m², với hàng triệu hiện vật được phát hiện Kết quả nghiên cứu bước đầu cho phép hình dung quy
1 Tiêu chí ii (trong 3 tiêu chí: ii; iii, iv) được UNESCO lấy làm cơ sở xác nhận giá trị nổi bật toàn cầu của khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long.
Trang 2mô, cấu trúc, diện mạo của Cấm thành thành Thăng Long với những di tích kiến trúc đồ sộ và những di vật tiêu biểu cho đời sống và sinh hoạt cung đình Tuy thế, diện tích khai quật khảo cổ học vẫn còn chiếm một
tỷ lệ rất nhỏ so với diện tích của toàn bộ khu Cấm thành Đó là chưa nói ngay tại khu đã khai quật khảo cổ học thì việc nghiên cứu, phân loại, phân tích, đánh giá các di tích và di vật cũng chưa triển khai được là bao Khi ghi danh khu di tích này vào hàng các Di sản Văn hóa Thế giới, UNESCO không quên khuyến cáo Việt Nam vừa phải tiếp tục đầu tư mở rộng khai quật khảo cổ học, vừa phải đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học
để sớm có được những nhận thức đầy đủ, khách quan và xác thực về khu
di sản
1 Khu trung tâm Cấm thành Thăng Long thời Lý
Chắc chắn ngay từ khi mới định đô Thăng Long, Lý Công Uẩn đã cho xây dựng một hệ thống các cung điện ở trung tâm thành Thăng Long và “dựng kho tàng, đắp thành, đào hào Bốn mặt mở bốn cửa: Phía đông gọi là cửa Tường Phù, phía tây gọi là cửa Quảng Phúc, phía nam gọi là cửa Đại Hưng, phía bắc gọi là cửa Diệu Đức”1 Toà thành Thăng Long là tòa thành quan trọng nhất có chức năng như là Hoàng thành sau này Tuy sử chưa chép đến tòa Cấm thành, nhưng qua vị trí của các cung điện chính và hệ thống cửa đi ra các phía của chúng thì cũng có thể hình dung được những nét rất cơ bản: “Phía trước dựng điện Càn Nguyên (乾元) làm chỗ coi chầu, bên tả làm điện Tập Hiền (集賢), bên hữu dựng điện Giảng Võ (講武) Lại mở cửa Phi Long (飛龍) thông với cung Nghênh Xuân (迎春), cửa Đan Phượng (丹鳳) thông với cung Uy Viễn (威遠), hướng chính nam dựng điện Cao Minh (高明), đều có Thềm Rồng (龍墀), trong Thềm Rồng có hành lang dẫn ra xung quanh 4 phía Sau điện Càn Nguyên dựng hai điện Long An (龍安), Long Thụy (龍 瑞 ) làm nơi vua nghỉ Bên tả xây điện Nhật Quang (日光), bên hữu xây điện Nguyệt Minh (月明), phía sau dựng hai cung Thúy Hoa (翠华), Long Thụy (龍瑞) làm chỗ ở cho cung nữ”2
Trong 18 năm trị vì của mình, Lý Thái Tổ đã 3 lần cho xây đắp và sửa chữa thành Thăng Long (vào các năm 1011, 1014 và 1024), hình thành cấu
1 Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1993, TI, tr.241
2 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TI, tr.241
Trang 3trúc “tam trùng thành quách”, nhưng còn hết sức đơn sơ Tòa thành trong cùng lúc này được gọi là Long thành (龍城)1
Sơ đồ 1: Vị trí các cung điện khoảng năm 1010-1011 dưới thời Lý Thái Tổ
(Những chữ viết tắt: Đ: Điện; C: Cung; L: Lầu; G: Gác; T: Thềm)
Vì thấy tòa Chính điện Càn Nguyên nhiều lần bị sét đánh, Lý Thái
Tổ phải chuyển sang coi chầu hết ở điện phía Đông (Tập Hiền) năm 1017, lại sang điện phía Tây (Giảng Võ) năm 1024, rồi thậm chí phải dựng điện
ở phía trước để coi chầu, 2 điện phía sau để nghe chính sự mà tình hình vẫn không yên Lý Thái Tông mới lên ngôi đã quyết định phá bỏ điện Càn
1 Ngày 3 tháng 3 năm 1028, Lý Thái Tổ qua đời, Đông Chinh Vương, Dực Thánh Vương
và Vũ Đức Vương nổi loạn định cướp ngôi báu của Thái tử Phật Mã Sách Đại Việt sử
ký toàn thư chép về sự kiện này tuy có nhắc đến “cấm thành”, nhưng đọc kỹ đoạn văn
thì “cấm thành” ở đây là khái niệm chung chỉ khu vực cung cấm bao gồm cả Long thành (tòa thành trong cùng) và Thăng Long thành (tòa thành giữa) Sách chép: “Ba vương là Đông Chinh [Lực], Dực Thánh và Vũ Đức nghe tin đều đem quân ở phủ mình vào phục sẵn trong cấm thành (禁城) Đông Chinh Vương phục ở trong Long thành (龍城), hai vương Dực Thánh, Vũ Đức phục trong cửa Quảng Phúc (廣福), đợi Thái tử đến thì đánh úp Một lát sau Thái tử từ cửa Tường Phù vào, đến điện Càn Nguyên, biết có biến, sai người hầu đóng hết các cửa điện và sai các vệ sĩ cùng phòng
giữ…” (Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TI, tr.248) Tuy nhiên cấu trúc của Long thành thế
nào, mối quan hệ của nó với Cấm thành và Thăng Long thành ra sao, vấn đề cần phải được tiếp tục nghiên cứu.
Trang 4Nguyên nhằm thực hiện một chủ trương chuyển tòa Chính điện (mà đã chuyển tòa Chính điện tức là chuyển trung tâm của Cấm thành) sang vị trí khác Thế nhưng cuối cùng Lý Thái Tông không còn cách nào khác, vẫn phải dựng lại tòa Chính điện trên nền cũ của điện Càn Nguyên Sử chép
“Tháng 6, rồng hiện lên ở nền điện Càn Nguyên Vua nói với tả hữu rằng:
“Trẫm phá điện ấy, san phẳng nền rồi mà rồng thần còn hiện Có lẽ đó là đất tốt, đức lớn hưng thịnh, ở chỗ chính giữa trời đất chăng?” Bèn sai Hữu
ty mở rộng quy mô, nhắm lại phương hướng mà làm lại, đổi tên là điện Thiên An (天安) Bên tả dựng điện Tuyên Đức (宣德), bên hữu dựng điện Diên Phúc (延福), thềm trước điện gọi là Long Trì (龍墀 Thềm Rồng) Phía đông Long Trì đặt điện Văn Minh (文明), phía tây đặt điện Quảng Vũ (廣
武), hai bên tả hữu Long Trì đặt lầu chuông đối diện nhau để dân chúng
ai có việc kiện tụng oan uổng thì đánh chuông lên Bốn xung quanh Long Trì đều có hành lang để tụ họp các quan và sáu quân túc vệ Phía trước làm điện Phụng Thiên (奉天), trên điện dựng lầu Chính Dương (正陽) làm nơi trông coi tính toán giờ khắc, phía sau làm điện Trường Xuân (長春), trên dựng gác Long Đồ (龍圖) làm nơi nghỉ ngơi du ngoạn Bên ngoài đắp một vòng thành bao quanh gọi là Long thành (龍城)”1 Đầu năm sau (năm 1030)
Lý Thái Tông lại cho “làm điện Thiên Khánh (天慶) ở trước điện Trường Xuân để làm chỗ nghe chính sự Điện làm kiểu bát giác, trước sau đều bắc cầu Phượng Hoàng (鳳凰)”2
Từ sau năm 1030 cho đến những năm cuối cùng của thế kỷ XII và năm đầu tiên của thế kỷ XIII, có khá nhiều lần nhà Lý cho “sửa sang các điện vũ
ở Đại Nội (大内)” (năm 1055), xây dựng và sử dụng một số cung điện hay công trình kiến trúc mới quan trọng như các điện Thủy Tinh (1055), Linh Quang, Kiến Lễ, Sùng Nghi (1058), Vĩnh Thọ (1059), Hội Tiên (1072), Sùng Uyên, Huy Dương, Ánh Thiềm (1098), đặc biệt là điện Vĩnh Quang khoảng cuối thế kỷ XI và nửa đầu thế kỷ XII Tuy vậy sử cũ lại hầu như không chép đến những lần quy hoạch kinh thành lớn như vào các năm 1010-1011 và 1029-1030
1 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TI, tr.254 Có lẽ đến đây tòa thành Long thành mới được xây
đắp hoàn chỉnh Long thành như sách mô tả là tòa thành trong cùng bao lấy cung cấm
Sách Việt sử lược chép vào tháng 12 năm 1212 Trần Tự Khánh đem quân đến Long thành
sai Nguyễn Ngạnh đem các quan chức vào cả trong cung cấm (入禁中), hay tháng giêng năm sau (1213) Trần Tự Khánh lại dẫn quân vào trong cung cấm (入禁中) Có một số sách dịch “nhập cấm trung” là “vào Cấm thành” và cho Cấm thành là tòa thành nằm trong Long thành? Đây là vấn đề cần phải được tiếp tục nghiên cứu, thảo luận.
2 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TI, tr.254
Trang 5Mãi đến năm 1203, theo sách Việt sử lược, Lý Cao Tông cho “xây Tân
cung (新宮) tại phía tây Tẩm điện (寢殿), ở giữa đặt điện Thiên Thụy (天
瑞), bên trái dựng điện Dương Minh (陽明), bên phải dựng điện Thiềm Quang (蟾光), phía trước xây điện Chính Nghi (正儀), ở trên xây điện Kính Thiên (敬天), thềm gọi là Lệ Giao, ở giữa mở cửa Vĩnh Nghiêm (永
嚴), bên phải mở cửa Việt Thành (越城)1, thềm gọi là Ngân Hồng, phía sau mở điện Thắng Thọ (勝壽), ở trên xây gác Nguyệt Bảo (月寶), chung quanh dựng hành lang, thềm gọi là Kim Tinh Bên phải gác Nguyệt Bảo đặt tòa Lượng Thạch (涼石), phía tây gác xây Dục Đường (浴堂), phía sau xây gác Phú Quốc (富國), thềm gọi là Phượng Tiêu, phía sau dựng cửa
1 Chúng tôi đồng ý với GS Momoki Shiro rằng của Việt Thành đã có từ trước và có thể đây là cửa Đại Thành.
Sơ đồ 2: Vị trí các cung điện khoảng năm 1029-1030 dưới thời Lý Thái Tông
Trang 6Thấu Viên (透垣), ao Dưỡng Ngư (養魚), trên ao xây đình Ngoạn Y (玩
漪) Ba mặt đình có trồng hoa thơm cỏ lạ, nước ao thông với sông, cách chạm trổ trang trí khéo léo, công trình thổ mộc đẹp đẽ, xưa chưa từng
có vậy”1 Sách Việt sử lược và Đại Việt sử ký toàn thư đều chép do Lý Cao
Tông đã huy động cao độ sức người, sức của trong cả nước hoàn chỉnh đại công trình này trong khoảng thời gian rất ngắn và “trăm họ vì thế càng khốn khổ”2
Việc Lý Cao Tông quyết định xây dựng cung điện mới phục vụ cho cuộc sống xa hoa hưởng lạc là quá rõ ràng, nhưng theo bình luận của Ngô Thì Sĩ còn vì ông vua này mỗi khi nghe thấy có tiếng sấm là kinh hoàng, hồn siêu phách lạc, trong khi đó khu cung điện cũ “mưa bão khác thường, sét đánh Thái miếu và điện các 3 lần…”3 nên không thể không chuyển Từng xảy ra trước đó 174 năm, cũng chỉ vì sét đánh điện Càn Nguyên mà Lý Thái Tông quyết định chuyển tòa Chính điện Càn Nguyên đi nơi khác Tuy nhiên quyết định đó đã không trở thành hiện thực chỉ vì Lý Thái Tông vẫn còn quá tin vào vị trí tối linh tối thiêng, nơi chính giữa trời đất của tòa Chính điện Càn Nguyên này Bây giờ thì
Lý Cao Tông dù vẫn tin đỉnh Núi Nùng là Rốn Rồng, không phá bỏ các tòa Chính điện và Tẩm điện (có thể giữ lại làm nơi thờ cúng), nhưng lại thực hiện được quyết tâm chuyển dời Chính điện và các điện, cung quan trọng nhất ra khỏi trục chính tâm của tòa thành gần 200 năm tuổi Ông lấy Tẩm điện là khu cung điện dành riêng cho Hoàng đế, nằm ngay sau Chính điện Thiên An4 làm chuẩn, di lệch sang phía tây một đoạn đặt làm vị trí trung tâm để xây tòa Chính điện Thiên Thụy thay thế cho điện Thiên An
1 Việt sử lược, Nxb Thuận Hóa, 2001, tr.166
2 Việt sử lược, Sđd, tr.167.
3 Đại Việt sử ký tiền biên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1997, tr.304-305
4 Dương Bá Cung trong sách Hà Nội địa dư cho biết Tẩm điện của triều Lý đặt ở chính vị trí Rốn Rồng trên Núi Nùng, nơi thông khí của núi sông (Tư liệu văn hiến Thăng Long -
Hà Nội (tuyển tập địa chí), Nxb Hà Nội, 2010, TI, tr.127) Như thế có thể hình dung Tẩm
điện thời Lý là vị trí tiếp liền ngay phía sau nền điện Kính Thiên ngày nay.
Trang 7Tân cung được xây dựng vẫn theo nguyên tắc đối xứng qua trục chính tâm và lấy điện Thiên Thụy làm trung tâm giống như mô hình của khu Chính điện và Tẩm điện Càn Nguyên và Thiên An trước đây Tuy nhiên về quy mô, độ bề thế, chất lượng kỹ thuật và mỹ thuật thì chắc chắn Tân cung vượt xa các khu Chính điện và Tẩm điện Càn Nguyên, Thiên An kể trên Vậy thì chúng ta có thể đoán được Chính điện Thiên Thụy - trung tâm của Tân cung do Lý Cao Tông xây dựng năm 12031 nằm rất gần phía tây của Tẩm
1 Theo kết quả khai quật Khảo cổ học thì khu vực này trước khi Lý Thái Tổ định đô Thăng Long cũng có cả một hệ thống các công trình kiến trúc và giếng nước có niên đại từ thế kỷ thứ VIII trở đi Chúng tôi cũng tin rằng đấy là dấu tích còn lại của “An Nam Đô hộ phủ” thời Đường và “Phủ Đô hộ” của các thời Đinh, Tiền Lê và cả thời Lý nữa Tân cung là kiến trúc tổng thể và quy mô nhất vào cuối thời Lý Đến thời Lê, khu vực này có một tòa điện quan trọng được đánh dấu trên bản đồ Hồng Đức là điện Chí
Kính PGS Lê Văn Lan trong bài Vị trí, quy mô và vấn đề “trục chính tâm” của các công trình kiến trúc cung đình trong Hoàng thành Thăng Long thời Lý qua tài liệu văn bản cũng
dự đoán khu vực khảo cổ học 18 Hoàng Diệu là quần thể kiến trúc cung đình được tạo dựng trong các năm 1203-1205.
Sơ đồ 3: Tân cung khoảng năm 1203-1205 dưới thời Lý Cao Tông
Trang 8điện tức là ở hơi chếch về phía tây bắc của Núi Nùng, điện Thiên An1, chắc chắn không thể nằm ngoài khu di tích khảo cổ học 18 Hoàng Diệu Điều đáng bàn ở đây là Tân cung chỉ tồn tại trong khoảng thời gian rất ngắn và dường như chỉ giữ vai trò quan trọng trong mấy năm cuối đời của Lý Cao
Tông mà thôi, nên sử sách dường như rất ít ghi chép đến Tân cung Sách Việt
sử lược cho biết vào cuối năm 1214 Trần Tự Khánh “dẫn binh xâm phạm cửa
Khuyết”, “thả quân sĩ cướp tài vật của vua, đốt cả cung thất và nhà cửa của dân kinh thành gần hết” đến nỗi khi Lý Huệ Tông về kinh sư “cung thất bị đốt cháy hết, bèn ra cầu Thái Hòa ở cạnh đền Chúc Thánh, sai dựng căn nhà tranh để ở”2 Có lẽ vì đã chuyển hẳn sang Tân cung mà Tẩm điện không mấy được quan tâm nữa, nên khi tấn công đốt phá kinh thành, Trần Tự Khánh cũng chỉ nhằm vào Tân cung mà không để ý đến điện Thiên An Do đó điện Thiên An may mắn còn sót lại sau lần tàn phá này Vì thế, sau vài ba lần phải dựng nhà tranh, thảo điện để ở và thiết triều, Lý Huệ Tông đã quyết định quay về điện Thiên An cùng với việc cho tu sửa tòa Lượng Thạch và một số kiến trúc còn sót lại ở Tân cung Năm 1224, Lý Huệ Tông nhường ngôi cho con gái là Lý Chiêu Hoàng, khu vực vua ở và thiết triều lại được chuyển hẳn
về điện Thiên An và Tẩm điện Cuối năm sau, năm 1225, Lý Chiêu Hoàng trút bỏ áo ngự, mời Trần Cảnh lên ngôi Hoàng đế lập ra vương triều Trần, kết thúc 216 năm của vương triều Lý cũng tại tòa Chính điện Thiên An
2 Khu trung tâm Cấm thành Thăng Long thời Trần
Sự kiện nhà Trần thay thế nhà Lý một cách êm thấm trong hòa bình cho phép hình dung vương triều Trần được thừa hưởng gần như toàn bộ kinh
đô Thăng Long của vương triều Lý Tuy nhiên mới hơn chục năm trước, Trần Tự Khánh đã đốt phá hết cả cung thất, khiến Trần Thái Tông mới lên ngôi không thể không xây dựng lại Thế nhưng phải đợi đến 5 năm sau, vào mùa xuân, tháng 3 năm 1230, Trần Thái Tông mới bắt đầu quy hoạch lại kinh thành trên cơ sở thành Thăng Long thời Lý như định các phường
về hai bên tả, hữu kinh thành; mở rộng phía ngoài thành Đại La; quy định việc bảo vệ và xây dựng các cung điện ở bên trong Phượng thành3 Sách Đại
1 Khi Lý Thái Tổ định đô Thăng Long, đây là điện Càn Nguyên Đã ở vị trí cao nhất trong Cấm thành, lại tập trung khá nhiều các công trình kiến trúc đồ sộ, cây cối um tùm nên luôn bị sét đánh cũng là điều dễ hiểu.
2 Việt sử lược, Sđd, tr.191
3 Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Thăng Long Phượng thành 昇龍鳳城” (TII, Sđd,
tr.12) Thời Trần sử sách không chỉ chép nhiều đến Phượng thành, mà còn xác định rõ tòa thành nằm ở bên trong của Thăng Long thành
Trang 9Việt sử ký toàn thư cho biết: “trong thành dựng cung, điện, lầu, các và nhà
lang vũ ở hai bên phía đông và phía tây Bên tả là cung Thánh Từ (聖慈 nơi Thượng hoàng ở), bên hữu là cung Quan Triều (官朝 nơi vua ở)”1
Tại khu vực trung tâm Cấm thành Thăng Long, điện Thiên An vẫn là tòa Chính điện cổ kính, trên gò đất cao cây cối um tùm và nhiều lần bị sét đánh (các năm 1256, 1262, 1362 ) Đây vẫn là nơi thiết triều, đưa ra những quyết sách lớn, cử hành nghi lễ quốc gia, ban thưởng, đãi yến, duyệt cấm quân… Nằm gần điện Thiên An, trên trục chính tâm dường như hệ thống các điện, cung, gác vẫn được duy trì như cuối thời nhà Lý Đối xứng qua điện Thiên
An và trục chính tâm ở hai bên (tả/ hữu), hai phía (đông/ tây) là cung Thượng hoàng và cung Vua Sử chỉ chép rất vắn tắt việc xây dựng mới hai cung Thánh
Từ và Quan Triều, nhưng căn cứ vào quy chế tổ chức cung Thượng hoàng và cung Vua nhà Trần, trên cơ sở phát hiện và khai quật khảo cổ học, có thể hình dung những di tích, di vật thời Trần ở 18 Hoàng Diệu có nhiều khả năng liên quan đến cung Quan Triều; còn các di tích, di vật thời Trần tìm thấy khi làm đường Nguyễn Tri Phương và xây dựng trụ sở Bộ Quốc phòng có thể là dấu tích của cung Thánh Từ Điều mà chúng tôi muốn lưu ý là hai cung Thánh
Từ và Quan Triều là hai quần thể kiến trúc bao gồm các cung, điện, lầu, gác, nhà lang vũ… quy mô lớn, được tổ chức, quản lý chặt chẽ và là bộ mặt mới, tiêu biểu cho kiến trúc cung đình thời Trần
Thời kỳ đầu, nhà Trần quy định đứng đầu hai cung Thánh Từ và Quan Triều là Hành khiển ty và đều gọi là Nội mật viện Đến năm 1325 thì đổi Hành khiển ty thành Môn hạ sảnh và năm 1344 nâng cấp Hành khiển ty
ở cung Thánh Từ lên Thượng thư sảnh, còn vẫn giữ Hành khiển ty ở cung Quan Triều là Môn hạ sảnh2
Cung Thánh Từ còn được gọi là Bắc cung (北宮)3 và qua tập hợp bước đầu có thể hình dung bao gồm các điện Diên Hiền, Diên Hồng (nơi năm 1284 Thượng hoàng Trần Thái Tông ban yến và hỏi kế đánh giặc các vị phụ lão trong toàn quốc), Thụy Chương, các cung Vạn Thọ, Nhân Thọ, Bảo Nguyên, Lệ Thiên (Thưởng Xuân), thềm Vọng Lâu, Thiên Trì, hành lang Thị Vệ, cửa Vĩnh An… Cung Quan Triều có các điện Đại Minh, Bát Giác, Song Quế (Lạc Thanh), Hoàng Nguyên, gác Nguyên Huyền, cửa Đại Triều, cửa Hoàng Phúc…
1 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TII, tr.12
2 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TII, tr.128
3 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TII, tr.31 Sách chép và giải thích rõ Bắc Cung tức là cung
Thánh Từ, nơi Thượng hoàng ở.
Trang 10Năm 1243 Trần Thái Tông lại cho “đắp thành nội, gọi là thành Long Phượng”1 Mùa hạ tháng 4 năm 1247 “làm cầu Lâm Ba ở chùa Chân Giáo, qua hồ Ngoạn Thiềm, đến quán Thái Thanh cung Cảnh Linh cực kỳ tráng lệ” Chùa Chân Giáo trong Đại Nội, có nghĩa là ở trong Cấm thành và cung Thái Thanh có mối quan hệ mật thiết với điện Thiên An2
Sơ đồ 4: Khu chính điện Thiên An và hai cung Thánh Từ, Quan Triều thời Trần
Trước các cuộc tấn công xâm lược của quân Nguyên Mông, nhà Trần thường chủ trương rút lui khỏi kinh thành, thực hiện kế “vườn không nhà trống”, khiến cho kinh thành Thăng Long mấy lần bị quân Nguyên Mông
mặc sức tàn phá Sách Đại Việt sử ký toàn thư cho hay: Sau đại thắng lần thứ
ba, tháng 4 năm 1288, hai vua trở về kinh sư, “cung điện bấy giờ đã bị giặc đốt hết”, Thượng hoàng Trần Thánh Tông phải ngự ở hành lang Thị Vệ Đó
là chưa kể không ít lần Chămpa “ùa vào thành, đốt phá cung điện”, “chúng
1 Đại Việt sử ký toàn thư, Sđd, TII, tr.19
2 Nhưng sách Tây Hồ chí và nguồn tư liệu dân gian ở khu Thập Tam trại lại giải thích
những di tích này ở núi Voi, núi Cung, núi Chuối thuộc đất các trại Vạn Bảo, Vĩnh Phúc Có tác giả cho rằng vùng này cũng nằm trong Cấm thành Thăng Long thời Lý
Có tác giả lại suy đoán lúc đầu chùa Chân Giáo, quán Thái Thanh, cung Cảnh Linh ở trung tâm của Cấm thành (gần điện Thiên An), sau mới được chuyển ra đây Vấn đề cần được nghiên cứu thêm.