DSpace at VNU: Pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay

Phân tích, đánh giá thực tiễn thu hồi đất nông nghiệp, từ đó tìm ra những bất cập trong việc áp dụng pháp luật thu hồi đất và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật thu hồi đấ

Pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp trong

giai đoạn hiện nay Nguyễn Thị Nhàn

Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ Luật Kinh tế; Mã số: 60 38 50 Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Hữu Nghị

Năm bảo vệ: 2010

Abstract Khẳng định được tầm quan trọng của đất nông nghiệp trong đời sống xã hội, từ

đó nhận thấy yêu cầu cần điều chỉnh pháp luật một cách rõ ràng, minh bạch, chặt chẽ các quan hệ phát sinh trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp Phân tích, đánh giá thực tiễn thu hồi đất nông nghiệp, từ đó tìm ra những bất cập trong việc áp dụng pháp luật thu hồi đất và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật thu hồi đất và nâng cao hiệu quả của việc áp dụng pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp

Keywords Pháp luật Việt Nam; Luật đất đai; Luật kinh tế; Đất nông nghiệp

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai được coi là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng và không thể thay thế được trong sản xuất nông nghiệp, đảm bảo nguồn thu nhập và tạo ra sản phẩm hàng hoá thiết yếu cho toàn xã hội Việc sử dụng nguồn tài nguyên này một cách hợp lý, có hiệu quả đảm bảo

sự phát triển bền vững là mối quan tâm lớn của Đảng và Nhà nước ta

Nhận thức được tầm quan trọng của kinh tế nông nghiệp - nông thôn, Đảng ta trong nhiều thập kỷ qua đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách lớn để thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển Trong cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, Đảng ta đã đề ra chủ

trương “người cày có ruộng” Trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá, người cày có ruộng được

hiểu là những người thiết tha với đồng ruộng, có khả năng sản xuất kinh doanh nông nghiệp

Để nâng cao vị trí của họ trong xã hội, trước hết Nhà nước cần giúp họ có quyền trên mảnh ruộng được giao bằng các quy định bảo đảm quyền sử dụng đất của họ

Trong lịch sử cũng như hiện nay, Nhà nước đã có nhiều chính sách phát triển, bảo

vệ quỹ đất nông nghiệp để người nông dân có đất canh tác Song với nhu cầu phát triển nền kinh tế - xã hội của đất nước, việc thu hồi đất nông nghiệp phục vụ cho các dự án phát triển kinh tế hay các mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng đã dần dần làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp

Quá trình thu hồi đất đã bộc lộ nhiều vấn đề vướng mắc trong việc giải phóng mặt bằng, bồi thường thiệt hại, hỗ trợ khi thu hồi đất Hậu quả của việc thu hồi đất đã để lại không ít khó khăn cho nông dân trong lúc các chính sách giải quyết vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập Thực tiễn cho thấy: tình trạng người nông dân không còn đất để sản xuất do việc bị thu hồi đất nông nghiệp đang là một vấn đề rất bức xúc hiện nay Tình trạng đất nông nghiệp, nhất là đất trồng lúa nước bị thu hồi dẫn đến việc người nông dân không

có đất để sản xuất kéo theo không ít hậu quả kinh tế - xã hội khác là một vấn đề thời sự rất cấp thiết, đòi hỏi cần phải có hướng khắc phục và giải quyết kịp thời Trong khi đó, khung pháp lý quy định về vấn đề thu hồi đất nói chung, đất nông nghiệp nói riêng còn nhiều bất cập cần phải giải quyết

Những điều trình bày trên đây chính là lý do của việc chọn đề tài: "Pháp luật về thu

hồi đất nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay" làm luận văn thạc sĩ của học viên

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian gần đây, với tốc độ đô thị hoá tăng nhanh, nhu cầu phát triển kinh tế lớn đã dẫn đến hàng loạt các dự án cần đến mặt bằng đất để xây dựng cơ sở hạ tầng Do đó, tình hình thu hồi đất nông nghiệp dẫn đến việc người nông dân mất đất sản xuất kéo theo nhiều hậu quả tiêu cực đã tạo nên sự bức xúc trong xã hội Nhiều vụ cưỡng chế thu hồi đất xảy ra, nhiều vụ khiếu kiện cũng do nguyên nhân thu hồi đất gây ra Do đó, hiện nay vấn

đề thu hồi đất và pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp đang được các nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm Trên các tạp chí và các báo viết, báo điện tử đã có nhiều nhà nghiên cứu

đề cập vấn đề này như các bài viết: “Một số ý kiến hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi

Nhà nước thu hồi đất” của ThS Lê Ngọc Thạnh -Tạp chí Tài nguyên và Môi trường kỳ 1-

tháng 6/2009, trang 40- 42; “Một số giải pháp tái định cư cho các hộ dân bị thu hồi đất

nông nghiệp” của Phan Văn Thọ- Tổng cục Quản lý đất đai, Bộ Tài nguyên và Môi trường

- Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, kỳ 2- tháng 5/2009; “Giải bài toán lợi ích kinh tế

giữa ba chủ thể: Nhà nước, người có đất bị thu hồi và chủ đầu tư khi thu hồi đất” của

Th.S Đặng Đức Long- Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, kỳ 1- tháng 5/2009, trang 7-8 ;

“Tái định cư cho các hộ nông dân bị thu hồi đất ở Sơn La” của Lò Hùng Thuận - Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, Kỳ 2- tháng 5/2009, trang 35-37 ; “39% nông dân ở Đồng

bằng sông Cửu Long không có đất sản xuất” của Hà Dịu, Báo điện tử VietNamnet.vn cập

nhật ngày 09/10/2008 ; “Bức xúc thu hồi đất không chỉ do giá đền bù” của Lan Hương, Báo điện tử Dân trí cập nhật ngày 03/10/2008, “Về việc thu hồi đất nông nghiệp tại

phường Đại Kim, quận Hoàng Mai” của Quốc Hoàn, Báo An ninh Thủ đô số 2556 ngày

22/6/2009, trang 8 Tuy nhiên, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện và cụ thể về pháp luật thu hồi đất hiện nay Vì vậy, từ việc nghiên cứu thực trạng pháp luật thu hồi đất nông nghiệp, kết hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp, đặc biệt từ số liệu cụ thể của huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội, tác giả đã nghiên cứu một cách nghiêm túc để từ đó phân tích và đưa ra những nhận định, đánh giá của mình về thực trạng thu hồi đất nông nghiệp cũng như việc áp dụng các quy định pháp luật về vấn đề thu hồi đất nông nghiệp trong thực tiễn, từ đó đưa ra những kiến nghị và giải pháp nhằm góp phần khắc phục những khó khăn, bất cập trong việc thu hồi đất nông nghiệp ở nước ta hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay Qua đó đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật thu hồi đất nông nghiệp và giải pháp khắc phục khó khăn khi thu hồi đất nông nghiệp

Để thực hiện được mục đích trên, nhiệm vụ của đề tài được đặt ra như sau:

- Khẳng định được tầm quan trọng của đất nông nghiệp trong đời sống xã hội, từ đó nhận thấy được yêu cầu điều chỉnh pháp luật một cách rõ ràng, minh bạch, chặt chẽ các quan

hệ phát sinh trong quá trình thu hồi đất nông nghiệp

- Phân tích thực trạng pháp luật về thu hồi đất hiện nay để thấy những bất cập cần phải khắc phục

- Phân tích, đánh giá thực tiễn thu hồi đất, từ đó tìm ra những bất cập trong việc áp dụng pháp luật thu hồi đất và đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật thu hồi đất và nâng cao hiệu quả của việc áp dụng pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp

Để có hướng nghiên cứu tập trung và cụ thể, tác giả tập trung vào việc nghiên cứu quy định của pháp luật đất đai về thu hồi đất nông nghiệp và thực tiễn áp dụng tại một số địa phương, đặc biệt là thực tiễn thu hồi đất nông nghiệp tại địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội - nơi tác giả luận văn đang công tác và sinh sống

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng và Nhà nước về pháp luật đất đai

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch

sử, phương pháp chứng minh, phương pháp diễn giải, phương pháp thống kê để làm sáng

tỏ những vấn đề của đề tài

5 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

Các kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo tại các cơ sở đào tạo và nghiên cứu về luật học Một số giải pháp của đề tài có giá trị tham khảo đối với các cơ quan xây dựng và thực thi pháp luật về việc thu hồi đất ở nước ta

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề chung về đất nông nghiệp, thu hồi đất nông nghiệp và

pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp

Chương 2: Thực trạng pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp

Chương 3: Thực tiễn thi hành pháp luật về thu hồi đất nông nghiệp và một số kiến

nghị

References

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 TS Nguyễn Đình Bồng (2000), "Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp Việt Nam đến

năm 2000", Tạp chí Địa chính, (2), tr.14-15

2 Bộ luật Dân sự của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005), (theo bản do

Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành)

3 C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 25 phần 2, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

4 Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2003), Báo cáo Quy hoạch, Kế

hoạch sử dụng đất đai cả nước đến năm 2010, tr.15

5 Chính phủ (2004), Nghị định số 181/2004/Đ-CP ngày 29/10/2004 Về Hướng dẫn thi

hành Luật đất đai 2003, Hà Nội

6 Chính phủ (2004), Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 quy định Về bồi

thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

7 Chính phủ (2004), Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 Về phương pháp

xác định giá đất và khung giá các loại đất

8 Chính phủ (2006), Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 Về sửa đổi, bổ sung

một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai năm 2003

9 Chính phủ (2007), Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 quy định bổ sung Về

việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

10 Chính phủ (2009), Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 quy định bổ sung Về

quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

11 Nguyễn Trí Dĩnh (1993), Vai trò Nhà nước trong phát triển kinh tế các nước

ASEAN, Nxb Thống kê, Hà Nội

12 Ngô Đăng Dũng (2008), Nghiên cứu vấn đề sử dụng hợp lý đất đai trong quá trình

phát triển đô thị và khu công nghiệp tại huyện Đông Anh, Thành phố Hà Nội,

Luận văn thạc sỹ khoa học tự nhiên, trường Đại học Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc

gia Hà Nội

13 Nguyễn Điền (2001), "Vấn đề lưu chuyển ruộng đất trên thị trường các nước công

nghiệp hoá", Tạp chí địa chính số tháng 3-2001

14 Nguyễn Điền, Vũ Hạnh, Nguyễn Thu Hằng (1999), Trung tâm kinh tế Châu Á, Nxb

Chính trị quốc gia

15 Quốc Hoàn (2009), “Về việc thu hồi đất nông nghiệp tại phường Đại Kim, quận

Hoàng Mai”, An ninh thủ đô, (2656), ngày 22/6/2009, tr.8

16 GS.TS Vũ Tuyên Hoàng (1998), “Nông nghiệp bền vững và sản xuất lương thực ở

Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế và phát triển, (11), tr.10-11

17 Th.S Trần Quang Huy (2000), "Mấy ý kiến về việc tiếp tục sửa đổi bổ sung Luật đất

đai", Tạp chí Luật học, (2)

18 Huyện uỷ Đông Anh (2006), Văn kiện Đại hội Đại biểu lần thứ XXVI Đảng bộ huyện

Đông Anh

19 Nguyễn Khải (2008), "Về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai", Tạp chí Tài

nguyên và Môi trường, (3), tr.11-12

20 TS Phạm Sỹ Liêm (2008), "Cần nhanh chóng đổi mới công tác thu hồi đất", Tạp chí

Tài nguyên và Môi trường, (1), tr 13-14

21 Th.S Đặng Đức Long (2009), "Giải bài toán lợi ích kinh tế giữa ba chủ thể: Nhà nước,

người có đất bị thu hồi và chủ đầu tư khi thu hồi đất", Tạp chí Tài nguyên và Môi

trường (5), tr 7-8

22 Luật đất đai 1987 (1987), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

23 Luật đất đai 1993 (1993), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

24 Luật Đất đai 2003 (2003), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

25 Niên giám thống kê huyện Đông Anh năm 2006 - 2007

26 PGS.TS Phạm Hữu Nghị (2005), “Vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện quyền sở

hữu toàn dân về đất đai”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật (1), tr.51-56

27 PGS.TS Phạm Hữu Nghị (2001), "Luật Đất đai năm 1993 qua hai lần sửa đổi, bổ

sung", Nhà nước và Pháp luật, (10)

28 PGS.TS Phạm Hữu Nghị (2002), "Về thực trạng chính sách đất đai ở Việt Nam", Nhà

nước và pháp luật, (8)

29 Trần An Phong (2005), “Đánh giá hiện trạng sử dụng theo quan điểm sinh thái và phát

triển lâu bền”, Nxb Nông nghiệp, Hà Nội

30 Nguyễn Trung Quế (1995), “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn vùng đồng bằng

sông Hồng”, Tạp chí Nông nghiệp, (1), tr.6-8

31 TS Đặng Kim Sơn, (2008), “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam: Hôm nay

và mai sau”, Nxb Chính trị quốc gia

32 ThS Lê Ngọc Thạnh (2009), “Một số ý kiến hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi

Nhà nước thu hồi đất”, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, (11), kỳ 1 tháng 6,

tr.40-43

33 Phan Văn Thọ (2009), “Một số giải pháp tái định cư cho các hộ dân bị thu hồi đất

nông nghiệp”, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, (9), kỳ 2 tháng 5, tr 15-16

34 Nguyễn Tiến Thoả (2007), “Định giá đất theo giá thị trường”, Tạp chí Tài nguyên và

Môi trường, (9), tr.10-11

35 Lò Hùng Thuận (2009), “Tái định cư cho các hộ nông dân bị thu hồi đất ở Sơn

La”, Tạp chí Tài nguyên và Môi trường (9), kỳ 2 tháng 5, tr.35,37

36 Vũ Thị Phương Thụy (2000), Thực trạng và giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả kinh tế

sử dụng đất canh tác ở ngoại thành Hà Nội, tr.24-28, Luận án tiến sỹ kinh tế,

Trường Đại học Nông nghiệp I - Hà Nội

37 Trường Đại học Luật Hà Nội (2005), Giáo trình Luật Đất đai, Nxb Tư pháp, Hà Nội

38 Ủy ban nhân dân TP Hà Nội (2008), Quyết định số 62/2008/QĐ-UBND ngày

31/12/2008 về việc ban hành quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phố

Hà Nội năm 2009

39 Ủy ban nhân dân TP Hà Nội (2009), Quyết định số 108/2009/QĐ-UBND ngày

29/9/2009 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa

bàn

40 Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh (2009), Báo cáo kết quả thực hiện Công tác giải

phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Đông Anh, (87) ngày 12/5/2009

41 Hồ Văn Vĩnh (2000), Một số vấn đề về chính sách đất đai trong bước chuyển sang

kinh tế thị trường ở nước ta, Hội thảo khoa học về chính sách đất đai ở Việt Nam,

Nxb Nông nghiệp, Hà Nội

Tiếng Anh

42 S Ahmed Agriculture-Fertilizer Interface in the Asian Bulletin FFTC -10-1994

Taiwan