Bàn về khái niệm doanh nhân Việt Nam hiện nay

Bàn về khái niệm doanh nhân Việt Nam hiện nay tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tấ...

~ - -'- -~ - - ~.

HOC VI~N CHINH TR!- HANH CHINH QUOC GIA HO CHI MINH

HOC VI~N CHINH TR!- HANH CHINH KHU v VC II

' -:: 1

,"';'~~'7~i~

.t:",:'-"0 -~~fm'j

'.~., 'c._: ,,:,:jj~;~:

.-._- -_._ -~ •• =",.~

-.- ,<'

.I.-",,_~ ,.i

.• - • •.•

::,;;;., ~~

- ~r ~;-r1

.

-~ - l,'

/

,.

~$.l ~ ~.Jmi~iW~lli@J~, ~J):bJ.h~~\inl~5l~'d

- ?

'-.' Giao d,=,c chla khoa cho phat trien ben vuns

vdi cac nude lang gieng Ljch suva hi~n tc;ti

"

,

•

trang

T9P chi xuat ban

2 thong mQtky

2 PGS, TS TRlIONG MINH DUC - Chll tjeh H6 Chi M.il1hn6i ve nhung b~nh phat sinh trang dieu ki~n flang cem quyen va giai phap khec phue 9

• NGHIEN CUu - TRAO DOl

3 ThS flANG QUANGfllNH - Van de 10;ieh trong quan di~m chlnh trl ella chll nghTa

4 ThS NGUY~NTHI PHlIdNG - Van de so hiJutrang qua trinh dOi mOi0 Vi~t Nam 19 ,

5 PGS,TS TRAN VAN PHONG- NGOTHI NU - C<lsb CllaYthac GOngdong Vi~t Nam26

6 ThS.vOTH! NGHTA- Van de phong; chOng tham nhUng 0 mIDcta hiin nay - H~n

7 ThS NGUY~N TH! THUY - Ve ph~m vi die" ehlnh va kh'ai ni~m vian chae theo

8 ThS NGUY~N VAN HI~N " fJinh cong tra; phap I~t t~i vlmg Kinh te trong di~m phia Nam - Nhln ta g6c dO chlnh trj, xa hOi, phap I~t an ninh 41

9 ThS NGUY~N VI~T LOC - San ve khai niam doanh nhan Vlit Nam hiin nay 46

10 ThS NGUY~NTH! H6NG HI',NH- Giao duc - chla kh6a cho phattri~n ben vOng54

, "

11 ThS PHI',M TH! SINH - Gia dlnh Viit Nam duol tac dOng"clla nen kinh te thl truong dinhhUbng xii hOi chu nghTahiin nay 59

r

• KINH NG~M - THl,fCTIEN

12 DliONG TH! H6NG GAM - Tilng trUbng kinh te va On dln~ chlnh trl b Tp Ho

• NHiN RA THE mOl

13 ThS NGOCHI NGUY~N- Trung QuGcva nhung tranh chap bien giai vOi cae nUbc lang gieng - Lleh sa va hi~n 19i 72

Trong so' ,iay

• m1A NGlQ QmT CUA DANG vAo cUQC SONG

1 PGS, TS NGUY~N HOANG GIAp - ThS flO THI THAD - MOt so"di~m bfl sung, dieu ehlnh ve dOi ngo~i trong Van ki~n fl~i hOi XI ella flang 3

• CHU NGHlA MAC-LENIN Ttl'Ttl'ONG HO cHi MINH

Khoa hoc

T6ng bien ti.\p

TS Dang Van Lgi DT: (08) 38965411 Ph6 T6ng bien ti.\p

TS Hoang Thj NgQcLoan

Gia: 7.000'

Hi}i d6ng bien ti.\p

TS Vo Thanh KhOl- Chu tjch

TS Le Anh DUng

POS, TS Huynh Thj Ofun

TS Nguyb SinhKt

TS Phan C6ng Khanh

TS Hoang Thj NgQcLoan

TS Dang Van Lgi

TS Hi! Van Tac

TS Le Hanh ThOng

TS Ph~m Minh Tuffn

In t"i Cong ty TNHH

MQt Thanh Vi~n In Kinh Tt

(B"i hQeKinh tt TP.HCM) ,

GU1yphep xu6t bdn 86419/

GP- BVHTT ngay 20/08/2001

eila BiJ Van h6a ThOng tin

HOC VltN CHINH TRI - HANH CHfNH QU6C GIA H6 CHI MINH

HOC VI~N CHI~JHTR! - HANH CHINH KHU WC II

TQp chi

, '

.'

••••.•• :&!'!111=::"a=_==_=========_====== •••.• == ;;;;;;'.

46

• :A(gfi.ierr mu ' 'haoM'

,

,-,.'

."

,,,

I"

Nguyen ViI!'t LIje('}

.-!

.]

i

J ,

I

1 Qua.n diii'm nhQ.n di(\n doanh nhan cua cae nha nghien cuu trong

va ngoai mt&c

a/ Quan di€m eua cae nhit nghifm euu nU:ue ngQid

Xet theo nghla doanh nhan Ia nhung nguiJi lam ngh~ buon ban, san xuilt va trao dili hang hoa thi khai ni~~

"doanh nhan" xuilt hi~n tit rilt sam

trong Iieh slt Ioai ngl1iJi.a phuO'ng Tay, tit "doanh nhan" dich sang tiIJng Anh Iii "enterprenuer" xuilt hi~n tit thiJi ky ehie-m huu no I~ Va 0-thiJi ky trung eil,

"enterprenuer" duqc .cJ.10 Ia nhung ngl1iJi quan Iy cae d\f aIi s~n xuilt Ian De-n d&u the- kj XVII, eong nghi~p va thuO'ng nghi~p phat trien m~nh, d?c bi~t Iii 0-chau Au (nhu Anh, Due, Phap ), eac hqp d6ng eua ehfnh ph~ giao eho cae doanh nhan th1,1'chi~n ngay cang nhi~u, keo theo s1,1' phat trien cua t&ng lap nhung ong chu - nhung doanh nhan De-n cu6i the- kj XIX, d&u the- kj XX, cling vai

s1,1' phat trien yuqt bQ.e eua khoa h9C _

Khoa hQc chfnh trj ,s65/2011

•

@au 25 nam dili mai, Vi~t Nam ngay cang hqi nh~p sau rqng vao n~n kinh te- qu6c te- Cong cuqc dili mai da t~o di~u ki~n thu~n lqi cho doanh nghi~p, doanh nhan Vi~t Nam phat trien nhanh ca v~ s6luqng va chilt luqng Doanh nghi~p, doanh nhan Vi~t Nam da va dang co vai tro quan tr~mg, mc dqng Ian Mn m9i m?t cua qua trinh phat trien kinh te-,diJi s6ng, van hoa va xa hqi

Tuy v(i.y,vai s\f da d~ng v~ Io~i hinh til chuc kinh doanh hi~n nay, vi~e nhQ.ndi~n doanh nhan Vi~t Nam Ia nhUng ai tuo-ng chang dO'ngian, nhung th\fc te- hi~n nay I~i chua co IiJi giai thOa dang va co nhi~u quan diem khac nhau Bai vie-t nay phan tich mqt sO' quan diem v~ doanh nhan trong mtae va nuac ngoai lam CO'sO-nhQ.n di~n doanh nhan Vi~t Nam trong bili canh

Mi nhQ.pkinh te- qu6e te- hi~n nay

(')Ths Kinh til, Tnrong D~i hge Kinh til, D"i h9C Quoe gia H" NQi

_-_.-.;.

•

f

.

I •

I ,•

•

I ~~-

-••

•

I

•

!

•

,

Il='=-~~~~~:;"'~==-=-=-= - t:=, ._ _ ~~

~ I , ,

II

,

i

1

,

f

,

,

,

l:

~

I.

f

!

!

iii) doanh nhan 1a ngl10i rna thOng qua hOl1-tdi?ng kinh doanh lam cho minh tra thanh 1iinh dl1-otrong the' giai kinh te'w _ Theo Mark Casson, phai phan bi~t

ro doanh nhan (entrepreneur) vai nha quan trt (manager) Casson cho r1l.ng, trong khi nha quan trt 1a ngl10i di~u hanh doanh nghi~p b-ong mQt di~u ki~n

<in dtnh va thien vii chuc nang quan 15' thi doanh nhan au<:1ccoi 1a ngl10i co kha nang kham pha, khai thac co' hQi dang t6n tl1-ihay se xuilt hi~n cua tht truong; ph6i h<:1psiX dl,mg cac ngu6n Wc

cua doanh nghi~p - cac ye'u to' san xuilt mi?t cach hi~u qua nhilt; 1a nhung ngl10i dam chilp nh~n rui ro va co ddu 6c sang tl1-0M thilnh l~p nhung doanh nghi~p mCti,tl1-0dt,ing 1inh vt,ic kinh doanh mai, tung ra nhung san phdm mai, tim ra qui trinh cong ngM mai nh1l.m theo du<ii khat vQng tim kie'm l<:1inhu~n(2)

• Theo Josheph Schumpeter, mi?t

"doanh nhan" dung nghia khong chi 1a mi?t nha doanh nghi~p (businessman) rna truac he't la mi?t ngl10i lam giau thOng qua cac sang kie'n va chilp nh~n d6i ph6 vai nhung rui roo Ong vie't: "Theo chUng toi, tren nguyen tiic, mi?t ngl10i chi 1a mQt doanh nhan ne'u anh ta tie'n hanh nhung cach phili h<:1pmai - nhu v~y anh

ta se milt di Hnh cach "kinh doanh" nay ne'u anh ta sau do tie'p t\lC khai thac ffii?t cach <indtnh doanh nghi~p da l~p - v1the'

se hie'm thily ngl10i nao lien t\lc 1a ffii?t doanhnhan vai ddy du sUe ~ilng trong vong vai ch\lC nam, ding nhLthie'm thily ffii?tnha doanh nghi~p nao chtra bao gio 1a mi?t doanh nhan, cho du mQt cach he't suc khiem t6n" Schumpet~r quan ni~m r1l.ng,kinh doanh khong chi 1a mi?t ngh~, nha kinh doanh - doanh nhan c6 thE!1a

mi?t tdng lap hay mQt nh6m xa hi?i co

mi?t so' di!-ctrung nhilt dtnh Song theo Ong, cac nM kinh doanh khong phili 1a

47

4

Khoa hQc chinh tr! - S6 5/2011

ll) J.H.Adam,Longman Dictionnary of Busi-ness English, Longman GroupUK Limited,

1989, tr.83

<2, Mark Casson (ed), Entrepreneurship, Vermont, 1990, tr 13 (diln thea: Tr!\n Hilu Quang, Nguy~n Cong Thiing, Viin hod kinh doanh nhung goc nh,n, Nxb Tre, Tp HCM

2007, tr.19)

'1{gfiiin cuu - 'TrM i£5i

,

.-~- ;

\,,

••~

•

, ,

~cong ngh~ va qua trinh rna rQng giao

,j thuo'ng quilc te', rna hinh doanh nghi~p,

., 1t~p doan tra thanh hinh thuc t<i chuc

I -._~~hOl1-tdQng san xuilt - kinh doanh ph<i

_ '; bie'n thi khai ni~m "doanh nMn" dii co

-. - -,; nhi~u thay dili

._ •• _ _ Tit diin tdng Anh kinh doanh

~,clla Longman phan bi~t ba khai ni~m:

~_ ••.•_, thuo'ng gia (businessman), nha quan

15' kinh doanh (business manager) va doanh nhan (entrepreneur) nhu sau: (1)

== Nhil kinh doanh 1a ngl10i lam vi~c hay

l:= -= du<:1cthue trong hOl1-tdQng kinh doanh,

-; di!-cbi~t la ngLtoi sCthuu, hoi!-cgilt vt tri

• ; '1' cao trong doanh nghi~p Ian hoi!-c quan

tn;mg; (2) Nhil quan 15' kinh doanh 1a:

!i) nguoi dU<:1cthue M quan 15'hOl1-tdQng

I kinh doanh co tinh chuyen nghi~p; ii)

_ !nguoi lam trong linh vt,ic thuo'ng ml1-i

! _ ',-1 va cong nghi~p, co trach nhi~m v~ viln

~J: nhan: i) nguoi t<i chuc cac nhan til san

-1 xuilt: dilt dai, lao dQng, viln M san xuilt

: va ban hilng h6a nh1l.m thu l<:1inhu~n

Doanh nhan 1a mi?t khai ni~ffi co' ban

, .• trong kinh te hQc, 13 nha ke hOf?ch va

chilp nMn iui roo Dili vai hdu he't cac nha kinh te' hQc, doanh nhan la ye'u til thu tu cua qua trinh san xuilt rna ne'u

S '=:J khOng co ye'u til nay thi ba ye'u til kia

L "" - -,' .-:'1' khong thE! hOl1-tdQng co hi~u qua du<:1C;

~=~-= !ii) doanh nhancbU, ngLtoi t<i chUc, ngl10i cung cilp taithOng thuong 1a nguoi

~ ! hay cong nghi~p M tl1-0ra l<:1inhu~n;

. ~

" -, ~-.-.'" ,_.j

J

,

-r,

I

I

t~ J

t:~: .:: ':',

t- • _

._,-t:::' . • •' • ",

• • ~,

_ .

.'

' •

t

-r •.• '

t: ,

,.

• .

1:- :

" '

r:', . "~

•

-l:~ .' :

j' ••

(, •

,

I

,

,

,.,

"i'

•.

i2. ,

~

L._~

••

••

t.l "j,

~' • ,0,

~-. ,

r' i t .' •i'

•

.'

. "

.'

•.

I ,,

I

I

I

I

I

•

,

I

•

i

II

I I

48

mot giai dip hi€u theo nghia la mot tdng lap xa hQi Do vii\y,Ong cho ding, doanh nhan la mot tfnh each chu khong phai

la mi?t ngh@ Va nhung ngtlClisan xua't, cac ky ngh~ gia, cac thlio'ng nhan, cac c6 dong cua mot cong ty hay k€ ca cac nha tli ban (capitalist) khong nha't thie't Mu

la doanh nhan")

- Max Weber (nha xa hQi h9C ngtlCli Duc) cho ding, khiip the' giai, dau cling

co thlio'ng nhan, nhung ngtlCli cho vay, nhung ong cM d6n di@n, nhung ke ddu co' "chuyen di san cac co' hQi d€ kie'm ti@n","nhung ke phieu lliu tli ban" nhling philn Ian hOl).t dong cua nhung nguCii nay "d@umang tfnh cha't thudn tuy phi

ly tfnh va ddu co', ho~c thien v@chie'm huu biing bl).oIt!c"(2).Theo Weber, nhung doanh nhan co net d~c trling khOng chI niim a chb ham mu6n doanh lqi, rna con a "chb nung niu ham mu6n tfch lliy khOng ngung ngay cang nhi@uva do vii\y

y chi san xua't cua ong ta tra nen khong giai hl).n"

- Robert L Formaini (nha kinh te' h9C cao ca'p thuoc phong nghien cuu cua Ngan hang Dt! tru lien bang Dallas) cho riing, doanh nhan hay nha doanh nghi~p

la nguCiidam nhii\n mot s6 nhi~m VI,Inhit d~nh dt!a tren am hi€u va kha nang nil.m bil-t co' hoi th~ truClng, khai thac chUng

NgtlClinay a cac muc do khac nhau la ngtlCli dam cha'p nhii\n rui ro, la ngtlCli

sang tl).O,dam W bO cai dang 6n dtnh M

tim kie'm cai maio Doanh nhan khong phiii la nguCiilen ke' hOl).chkinh doanh CI,Ith€, ra cac quye't d~nh quan ly rna h9

(1) Dfin theo: Nguyen Van Dan, Van h6a va

phat trdn trong b6i canh toan cdu Ma, Nxb

Khoa hoc xa hQi, HN 2006, tr 20.21 '" Dfin theo: Triln Huu Quang, Nguyen Cong

ThAng, Sdd, tr 23

la nguCiico kha nang phan doan, co tdm nhin xa mang tfnp ca nhan, dam ch~u' rui ro rna nhung ngtlCli khac khong co ' ho~c khOng dam Ong cling pban tfch l~ch sit cua khai ni~m "doanh nban" nhu sau: doanh nhan hay nha doanh nghi~p dliqc cac nha kinh te' h9C ti@n b6i g9i la celui qui entreprend, co nghia

la nguCii cM dong va sang tl).o Tu nay bil-t ngu6n ti:(,entreprendre, vai y nghia tlio'ngW la "khie'n chq m9i thu dliqc tht!c hi~n" Entrepreneur xua't hi~n vao the"

ky XVI va mang nghia: (1) hi€u, nil-mgiu (saisir), (2) khie'n cho ngl).c nhien, kham pha (surprender)

Tom ll).i, cac nha nghien cuu nu6'c ngoai, nhilt la cac nha nghien cuu phlio'ng Tay co'~quan di€m th6ng nha't riing, khai ni~m "doanh nhan" duqc gil.n vai doanh nghi~p (bfJi doanh nghi~p la ' hinh thuc t6 chuc kinh doanh chU ye'u va ' ph5 bie'n a cacnliac phat tri€n) Do vii\y, -doanh nhan dliqc nhij.n di~n va phan, bi~t vai nhung nguCii lam ,ngM kinh ' doanh khac nhu nha quan tr~, thuo'ng:' gia bfJi cac ye'u t6: Kha nang nil.m bil.t co' hQi kinh doanh, st!khai nghi~p (new venture startup), thai,do dam chip nhij.n rui ro (risk), st! d6i mai va sang tl).O (innovation - creative), de'n nhung thanh qua (hay philn thliang) co,tfnh b@nvung (reward) Nhung ye'u t6 nay t:;to thanh h~ gia tr~ rna c6t 15i cua no la tinh thdn doanh nghi~p hay tinhthiln kinh doanh (entrepreneurship) Biing thai khfmg d~nh, doanh nban phiii la ngtlai co tinh thiln kinh doanh

I'

bl Quan dUm eua cae nhiL nghien euu trong nu:iJe

Ci Vi~t Nam, khai ni~m "doanh nban" thliang gil.n li@n vai khai ni~m

"kinh doanh", bfJi doanh nhan trliac he't phai la nguCii lam ngh~ kinh doanh Theo nghia dan gian, "kinh doanh" trliac

Khoa hQc chinh tri - S6 5/2011

•• ~• i.

.:.;,

• :Ngft.ien cU:u " 'T rao tfa~

(lay thliong dliqc hiiiu la nghEl buon ban,

tit d6 d5ng nhit hai khai ni~m "doanh

bhan" va "thliO'ng nhan" PMi Mn thOi

';ky b~t dAu hinh thanh nEln kinh te

piing h6a TBCN trong thai Phap thui?c

hU yeu la a cac do thi vao cu6i the ky

lUx, dAu the ky XX), khai ni~m "kinh

4oanh" m6'i dliqc hiiiu theo nghia ri?ng,

"kinh doanh" g5m san "xuit hang h6a,

buon ban va dich v~; trong khi "thliO'ng

:nghi~p", "thliO'ng m"i" - g~n v6'i "thliO'ng

nhan" chi lam buon ban

Khai ni~m "doanh nhan" dliqc cac

"nhii nghien cuu va ban than cac doanh

'nhan ban lui!-n nhiElu trong nhung nam

giln day v6'i nhiElu quan diiim kha.cnhau

Cac quan diiim d6 c6 thii chia theo cae

each tiep C<1nnhli sau:

f - Elinh nghia doanh nhan theo ngM

nghi~p cua h\l trong xa h(>i

I Mi?t s6 nha nghien cuu djnh nghla

doanh nhan theo cach chiet tlf W nguyen

cua W "doanh nhan" va W lien quan Iii

kinh doanh", bai doanh nhan dliqc cho

~iiW ghep: "doanh" nghia la kinh doanh,

:'nhan" nghia Iii nglii'li;' "doanh nhan"

.nghia Iii nglioi lam nghEl kinh doanh ,

Theo Tit dii!n tit va ngii: Han - Vi~t

cua GS Nguy~n Lan"\, W "doanh" mang

cac nghia: (1) Ia 10 toan lam an, (2) la

dily du va (3) la biiin Ian Neu higu theo

_ " ghia (1) thi doanh nhan Iii nglioi 10toan

liim an - se bao g5m tit ca nhung nglioi

liim a cac ngh~ khac nhau - qua ri?ng;

'cac nghia (2) vii (3)khong phu hqp

Thu:%t ngu "kinh doanh" (con dliqc

.Ia "kinh dinh") trliac day con dliqc

Oil} Nguyen Lan, Tit die?n tit va ngil Han - Vi~t,

i<bVan hoc, HN.2003, tr 168

;12> D:ln-theo:Nguyen Van Dan,Sdd,tr 16

(3) Vi~n Ngiin ngu hQc(HoiingPM eM bien),

Til ddn ti€ng Vi~t,NxbDilNilng,2003, tr.529

.hOG hQc chinh trj - S6 5/2011

49

higu la "til chuc khai kh:in, rna mang

dit dai, Ii!-pnghi~p"; "tung hoanh ngang

d\lc", vai chi khi "tang b5ng hil thi", "chi khi di?i troi d"p dit rna mang ch6n ng~

cli, bo coi", r5i v~ sau m6'i mang nghla

"tru ho"ch suy tinh- cong vi~c Mlam an buon ban", la "chu'y~n tinh toan loi 18

an thua"(2) nen thliong do cac bi!-cvua, quan tien hiinh Cach higu nay khong con pM hqp vai tinh chit ngM nghi~p cua doanh nhan thai d"i ngay nay

Theo Tit dii!n tieng Vi~t cua Vi~n

Ngon ngli h\lc, "kinh doanh" dliqc dinh nghia la "til chuc vi~c san xuit, buon ban, djch v~ nhiim ml,lc dich sinh Iqi"(3) Cach djnh nghia nay c6 pluin sat hO'n

so v6'i hai cach a tren va""doanh nhan dliqc hiiiu Iii nhung nglii'li laII).ngh~ kinh doanh (san xuit, buon ban, djch v~) vai m~c tieu sinh lqi

Theo chung toi, cach djnh nghia

doanh nhan theo giai nghia W nguyen

se la khOng sat va theo kjp vai thlfC ti~n

vi slf phat triiin cua ngon ngli la mi?t qua trinh khong ngung bien nghia

GS Tran Ng\lc Them cho riing,

"doanh nhan" cling nhli "nang dan",

"cang nhan" la khai ni~m phan lo"i theo ngM nghi~p Doanhnhan la nguoi lam ngh~ kinh doanh Song, ang cho ding,

"doanh nhan" khac vai "thliO'ng nhan", bai khai ni~m "thliO'ng nhan" g~n vai

"thliO'ng nghi~p", con khai ni~m "d£"nh nhan" g~n vai "kinh doanh" - ri?ng hO'n

"thliO'ngnghi~p" V6'i quan ni~m nay thi., thlfc chit thliO'ng nhan Iii doanh nhan nhltng liim ngh~ buon ban

Quan diiim djnh nghla doann nhan theo ngh~ nghi~p neu tren se diin Mn khai ni~m "doanh nhan" qua ri?ng, khOng IQt ta.dliqc nhung d.(ic tinh nh:%D.di~n doanh nhan do d.(ic trling ngM nghi~p doi hOi a h\l, nhtf: kha nang nftm bij.t ': cO'hQi kinh doanh, tinh chip nhi!-n ri'ri""

I

j

•

f ••

" '~

t: ,0

'"

••

'.

~, '.

i3'

~.

;~:

'", :S

t . j,

~.

'-i.

, ,.

t

"

t' i'

I. ••

"

I

i

" I • •t

.-I

,

l I • '1=t.:: ,, ,

-f

,,... ' '

I • -_.,

I • . ,

t, •.• -.

!::-: •

I •

, .

50

ro, dli-t dtige thanh qua vElkinh te' nhilt dinh Ben eli-rih do, nhin vaG thl!e ti~n hOli-td(\ng kinh doanh a Vi~t Nam hi~n nay, quan dillrn nay se qua "d~ diii" khi eho ding tilt ea nhung ngtib'i lam iin buon ban a ph6 Hang Ngang, Hang Bao dElu

la doanh nhan Bai Ie, trong sO'h<?rilt nhiElu ngtiOi lam nghEl buon ban chi la vi h<?dtige sa huu m(\t dia dii1m "vang" va buon ban la nghEl "eha truyEln con n6i", chi vi~e nhij.p buon, ban lil dll kie'm Wi; hay co nhung ngtib'i "m(\t phut eh6e"

qua chung khoan hay bilt dQng san tra thanh ty pM, eiing dung ra thanh lij.p doanh nghi~p, rbi hoi;ie vdn tie'p tl,le

kie'm tiEln b~ng "ltiat song" eho Mn m(\t

ngay doanh nghi~p pha san, nhling it nhilt h<?eiing co rn(\t thb'i gian dLi<;1eg<?i

la "doanh nhan" mi;ie du trong mlnh khong co philm ehilt gi eua m(\t doanh nhan dieh thl!e

Binh inghia doanh nhan theo nhung di;ie trling ngM nghi~p, dia vi hoi;ie nhung philm ehilt eua h<?

Theo PGS, TS Le Quy Bue, khi g<?i ten m(it ngLib'ilam ngM kinh doanh la

"doanh nhan" We la dii ton vinh m(it gia

tri xii h(ii Ngtioi do khong chi thanh eong trong sl! nghi~p kinh doanh rna con co m(it uy tin xii h(ii eao Ong eho r~ng, sl! eao quy eua doanh nhan e:in nhin nhij.n til phLidng di~n d",o due eua h<?,Quan dillm d",o due eua doanh nhan

a day dti<;1eOng eho la: "d",o due la dem l",i l<;1iieh eho con ngLioi va xii h(ii" nhLi

{ll Trung W'rn Van h6a Doanh nhiin (LEiLl,lu

eM bien) Van hoa doanh nMn - Ly lu(in

va thl!C ti~n Nxb H(\i Nhil van HN 2008,

tr.180

(2) GS Ph').rn N ggc Quang, Doanh nhtin la milt

bi) ph(in d<'jcthii cua tTi thuc; T').p chi C(\ng

san dil!n tli (www.tapchicongsan.org.vn).so

20 (164)

quan dii1rn ella C.Mae: "L<;1iieh hii1u m(\t each dung dAn la cd sa clUl. toan b(i d",o due" Kinh te' thi trtiong giu vai tro "bil do" eho sl! ra doi eua "doanh nhan" va

"khongco cd che' thi trtiong thi khOng thi1 cos»,xuilt hi~n t:ing lap doanh nhan van Ma Ngti<;1el",i, khong co t:ing lap

doanh nhanwan hoa thi khong co mQt thi trtib'ng van minh"(l)

Quan dillm tren coi doanh nhan

la mQt gia tri xii hQi gi6ng nhti "danh nhan" va nhiln m",nh de'n khia e",nh uy tin, d",o due clla doanh nhan rna ehtia d~ eij.p Mn di;ii:trling ngh~ nghi~p Ne'ii chi dung l",i I!.hti vij.y thi khOng nhij.n di~n dtige doailh nhan la ai trong b6i canh Vi~t Namhi~n nay, Tuy nhien, a day cho r~ng, doanh nhan gAn vai moi trLiong kinh doanh, nhilt la cd ehe' thi trLib'ng la ml)t quan dii1m meii va thea cMng tOi e:in dtige nghien cuu

Ben e",nh quan dii1m eoi doanh nhan

la m(it "gia tri" neu tren, co quan dillm cho r~ng, doanh nhan Vi~t Nam la ID(it t:ing lCip dtige nhij.n di~n veii cac di;ic dillID:(1)la mQt chuyen gia quan ly kinh doanh, (2) la m(it nha tri thue, (3) thuQc lCip tre (ella nha nghien cUu Vii Qu5c Tuiln) hay "la m(it b(i phij.n di;ic thu eua tri thue: tri thue - doanh nhan"(2) Quan ni~m nhti vij.y co phiin ehLia d:iy dll vii 'khOng sat veii thl!e ti~n Vi~t Nam, bal doanh nhan Vi~t Nairi: co xuilt than tit

nhi~u t:ing leip khac nhau,;va eiing nhtl cae doanh nhan thanh ill;lt tren the' gieii,

co nhi~u doanh nhan Vi~t Nam khong dLige trang bi kie'n:thue hay h<?chanh bai ban, song h<? co nhung to' ehilt va nang ll!e duge dao tl;lo qua "trtib'ng db'i" d€!khai nghi~p va di Mn thanh congo ; PhOng Thtidng m",i va Cong nghi~p

Vi~t Nam (trong B~ an: ,"PMt huy veii

tro cua doanh nhdn trong thai ky c6ng nghi~p Ma, hi~n d(;Li h6a va hi)i nhfjp

Khoa' hQc chfnh trj -s65/201J

• ".i- _

51

cuu phuO'ng Tay va cila mqt s6 nha nghien cuu trong nuac khac nhu: GS

Hoang Vinh, TS- Vil Tie'n Lqc , khi ben c~nh nhi).n di~n doanh nhan 180 nhung

ngtiCtilam nghEl kinh doanh co gAn Mn tinh chilt di;ic trling ngM nghi~p cila h<;>

180 dam chilp nhi).n m~o higm, rili ro va

vt Iqi Tuy nhien, nhli'ng di;ic trling nay khong chi co a ngh~ kinh doanh rna co thg coa ca nhung ngM kh_~c

PGS, TS Hoang Van Hoa cho ding, khai ni~m doanh nhan phai bao ham cac ye'u t6: (1) Doanh nhan 180 ngtiCtiliinh d~o, diEluhanh, quan ly ho~t dqng san xuilt -kinh doanh cua doanh nghi~p nhAm m\lc , tieu Iqi nhui).n, khong bao g6m chil cac

hq kinh doanh ca tM, t6 san~xuilt; (2) Doanh nhan co thg 180 chil sa huu, tn!c tie'p ho~ch dtnh va triEln khai th,!c hi~n chinh sach phat triEln doanh nghi~p hoi;ic 180 nguCti duqc uy quy~nr duqc thue quan ly, diElu hanh doanh nghi~p; (3) Doanh nhan 180 ngtiCti dam chilp nhi).n m~o higm, rUi ro, sang t~o trong kinh doanh, co trach nhi~m vai cqng d6ng va

xa hqi; (4)Doanh nhan 180 ngtiCtid~i biElu cho mo hlnh san xuilt - kinh doanh mai, d~i biElucho I,!c luqng san xuilt mai trong kinh te' tht truCtng Btnh nghla nhu tren

co thEl coi 180 kha, d~y du va co cO'sa dE) nhi).n di~n doanh nhan Vi~t Nam, song

co nhuqc diElm 180 dai, diElm nhi).n di~n thu tu con chung chung

Qua cac dtnh nghla vEldoanh n4fuJ:

cila cac nha nghien cuu trong va ngoai

nuac, chUng toi cho ding, khai ni~m

"doanh nhan" hay nhi).n di~n doanh.' nhan Vi~t N am c~n xem xet a ea hai khia c~nh 180: nghEl nghi~p (ngM kinh doanh) va nhung ye'u t6 thuqc vElt6 chilt, nang I,!c, phii'm chilt rna doanh nhan phai co (nhung ye'u t6 giup nhi).n di~n va phan bi~t doanh nhan vai nhung ngtiCti lam cung ngM)

i¥oe t~"(J)J'dii dElxuilt khai ni~m doanh

hiin: "Doanh nhan 180 nguCti eM sa huu

o~c d~i di~n cM sa huu tn!c tie'p qUlin

y;;diEluhanh ho~t dqng san xuilt - kinh

.oanh cila doanh nghi~p va cac lo~i hlnh

, ':chuc san xuilt - bnh doanh khac; sang

cc !~ch nhi~m xii hQi; 180 I,!c luqng chil ye'u

'ao Ii).p va phat trign mqt mo hlnh t6

- 'hac kinh doanh mai, d~i bigu cho I,!c

.~ng san xuilt mai, dap ung yeu du

.hat trign cila nEln kinh te' tht truCtng

li$n d~i"

, Theo khai ni~m nay, doanh nhan

ao g6m ca nhung nguCti tn!c tie'p quan

~diEluhanh san xuilt - kinh doanh a cac

._.o~ihlnh t6 chuc khac nhau (hqp tac xii,

_ Q.kinh doanh ) va nhu vi).y Vi~t Nam

'~n nay co khoang hO'n 4 tri~u doanh

'an -mqt con s6 kha Ian

PGS, TS PhUng Xuan Nh~ va

om tac gia (trong dEl tai nha nuac

.03.06/10: "Nhan each doanh nhan va

anh6a kinh doanh Vi~t Nam trong tiin

_c _' inh drli mai va h{}i nhgp") cho rAng:

Doanhnhan Vi~t Nam hi~n nay 180 mqt

fig d6ng xa hqi g6m nhung ngtiCtilam

:Mkinh doanh (dam chilp nh~n rili ro

co m\lc tieu vt Iqi)"

Quan diElm doanh nhan Vi~t Nam

ffii)t cqng d6ng nghEl nghi~p 180 phil

1p vai th,!c ti~n Vi~t Nam, Mi xuilt

an cila doanh nhan Vi~t Nam rilt da

mg, hlnh thanh tU nhi~u giai cilp,

ugJap khac nhau trong xa hqi nhling

ng chung di).c diElm 180 lam vi~c kinh

.anh.vai m\lc tieu d~t duqc s,! giau co

thanh d~t Quan diElmtren kha tuO'ng

ng vai quan di~m cila cac nha nghien

D~ntheo: PGS, TS Hoang Viin Hoa, PMt

iCd{)ingil doanh nhdn Vi~t Nam trong giai

n2011-2020, Nxb CTQG, HN 2010, tr.12

hQc chinh tr! - S6 5/2011

,

. '

- V6n - tili san lOn

- Chie"m thi philn lOn

- Vinh danh

CaD CaD Trung blnh CaD lien t",c Cao

CaoCd danh vil Iqi)

• :A[gfiien cUu 'Y rao aat

Lqi nhu~n do cMnh I~ch buon -ban

Trung blnh Trung blnh Thflp Thflp

va doanh nhan (entrepreneuer) T6ng hqp tU cac nghien cuu, chung toi co siJ

so sanh ve cac khai ni~m tr€m theo di).c trling nghe kinh doanh (xem Bang).

Qua so sanh, chung toi tha'y ding,

co sl! giao thoa giua cac khai ni~m: nha

Khoa hoc chinh trj - S6 5/201i,

C6 nhunlf thucmg ngil.n h"n, quy

mo nM

C6 nhung i'J muc

dQ vita phlii, thien v~ ti~n b~c

t6 chilc kinh doanh nen vi~c nh~n di~n doanh nhan se kho khan va co nhieu' quan di€m khac nhau hem,

Va'n de di).t ra la phainMn di~n ro sl! khac nhau ban cha't giua nhung ngu'oi lam nghe kinh doanh nhu'ng dliqc g<;Ji voi cae ten khac nhau la: nha quan 1)'7' (manager), thlidng nhan (businessman)

Trung blnh

- Ti~n luang,

- On dinh

Thap Cao

C6 sang t"o, dili moi mang Hnh ling d",ngVEW quan IS Thap

Thflp

7 Thanh qua d"t duqc

4, Ky nang quan IS

5 Dam chflp nhlin rqi fO

6.Y chi b~n bi theo duili m1;1ctieu

3 Kha nang sang t"o -c15i mar

2 Khii nang Urn kie"m, t~°d\lng va nil.m bil.t

cah(ii kinh doanh

1 Khat v<;Jngkinh doanh

Ngu6n: Tilng hqp cua tac gia tit nhi~u ngu5n

.

Bang: So sanh cae khai niilm lien quan dtn doanh nhiin

kinh doanh chil ye"uva ph6 bie"nla doanh nghi~p, do do dO:lnh nhan trlioc he"tphai

la nha doanh nghi~p, khai ni~m "doanh nhan" dliqc g1l.nvoi doanh nghi~p UBi voi Vi~t Nam cung nhli cac nlioc dang phat tri€n khac, do co nhieu 101ilihinh

2 NhiJ,n di~n doanh nhan Vi~t Nani trong b6i canh hQi nhiJ,pkinh

t~qu6c t~

Co th€ kh:ing dtnh, doanh nhan la nglioi lam ngM kinh doanh, song khOng phai ta't cii nhUng ngu'oi lam ngM kinh doanh deu la doanh nhan, UBi voi cac quBc gia phat tri€n thi mo hinh t6 chuc 52

t.,.

••

,

::;

-.~

t.

,'

~

-

_.

,

t,

•

t::: •

~ - .":'~~::::..

.-.- ~~ +"

- , k"

•

. .

I

•

tf

fd

~

'-r

I:;:-'~,

k

f'i

1:::'

E1_ ••

~.v' ••

tel

[;i

1_ •

1, ~

I I

I •

,

! i

!

!

I

.

•

•

f

I

1

, i

~">'1lI

,. -'.1'

"

;l'.n

53

'~r"".~~, _;~

.:1

- B~c trung ngM kinh doanh g6rn

co khat v9ng kinh doanh, darn chilp nhij,n rui ro, co kha nang sang tq.o, d6i rnai, co duqc thanh qua v~ kinh doanh Nhung i'I rn6i dOi tuqng, d~c trtJng nay

co sy' khac nhau: i'I nhilng nha buon, thuang nhan, hQ kinh doanh ca the,

cM cac hqp tac xa, nha quan ly kinh doanh, chu trang trli'i nJ1ilng ye'u to tren 180 vua phai; di~u c6.t ye'u i'I h9 180 duy tri 6n dinh de co lai theo cach ho~c

180 rnua buon, ban Ie, ho~c 180 quan ly t6t de la'y cong lam lai ; Con dOi vai doanh nhan, h9 co khat v9ng thanh dq.t chay bong, thoi thtic tim kie'rn cO'hQi rni'l rQng doanh nghieP, tim kie'rn thi truO'ng rnai, san phdm mal de tq.o~dy'ng rnQt cO' nghieP hay mQt huang di rnai vai rnl,lctieu Ian hO'n ea v~ lqi va danh Vai khat v9ng tan nhu vij,y, h9 se pMi co nhilng t6 cha't nhu dam chiip nhij,n rui

ro (bi'li quy luij,t darih d6i doanh lqi - rui ro) d'6ng thai phili co Hnh sang tq.o, d6i rnai, co nhu vij,y rnai rnong thanh congo

Be la doanh nhan dich thlfc, ben cq.nh cac t6 cha't dn co nhu b~n chi, suc khoe the chilt va suc khoe tinh th~n tot, cftn c6 rnQt qua trlnh hOq.t dQng thlfc ti~n nha't dinh de doanh nhan khiing dinh vi the' cua rninh tren thuO'ng truO'ng (chie'rn thi ph~n, quy rno von - tai san, uy tin

duqc xa hQi thua nhij,n)

Cach dinh nghIa va nh~n dien doanh nhan neu tren co tM la chua d~y dUeto~m dien nhtJng da kh£c ph\lc duqc mQt so hq.n che trong cach nhi).n dien cua nhi~u tac giil di truac Cach nhi).n dien theo d~c trtJng ngh~ nghieP lam n6i bi).t nhUng to cha't, nang Ilfc, philm chilt rna doanh nhan phili c6 va theo du6i Cac yeu to d6

se rnang tinh dinh huang nhu la cac yeu

to cho tinh thdn kinh doanh va la cO'si'l

de xay dlfng he tieu chi nhij,n dien doanh nhan Viet Narn men nay.O

t to :A[gfiien cUu " rr raa aa'i

.~

•

." - •

:quan Iy, thuO'ng nhan va doanh nhan

hl/C ti~n cho thily, co nhung truO'ng

1P cac ten g9i nay cung t6n tq.i tren

I)t ca nhan Cl,lthe, nguO'i do vua 180

"uang nhan, vua 180 nha quan Iy, vua

anha Hinh dq.o va cling 180 rnQt doanh

' an Song, rn6i liliai niem co nhilng

_ -lj~c trung ngh~ nghieP khac nhau Theo

~chUng toi, doanh nhan duqc nhij,n dien

lhil ye'u qua b6n phuO'ng dien, do 180: (1)

~~rnb£t cO'hQi kinh doanh (khat v9ng

iinh doanh va kha nang n£rn b£t cO'

1I)i),(2) Darn chftp nhij,n rui ro, (3) Sang

~o" d6i rnai, (4) B~n bi de co thanh qua

1~n vilng

_ Co the noi, doanh nhan cua cac qu6c

~a d~u rnang nhilng d~c trung ngM

,ghieP gi6ng nhau va duqc nhij,n dien

.'il ye'u qua b6n d~c tlnh neu tren Sy'

ac nhau giila doanh nhan cac nuac theo

'ling toi 180 i'I:trlnh dQ kinh doanh, van

oadoanh nhan va quy rna v6n - tai san

' Tu phan tich i'I tren co the dinh

;~Jihla doanh nhan Viet Narn nhu sau:

.~ oanh nhan Vi~t Nam thu{)e e{)ng d6ng

hung nguai lam ngh~ kinh doanh mang

ung dge trung ngh~ nghi~p nhung a

"~uc d{) eao v~ khat vr;mg kinh doanh,

< ~am ehtip nhg.n rui ro, kha nang sang

~ :~o,diJi mai, co thanh qua b~n vilng va

.""",-, ~1Lac xii hoi thua nhan.

, " £linh nghla tren cho thily:

', ; Doanh nhan Viet Narn thuQCcQng

i6ngnhung ngtJO'ilam ngh~ kinh doanh

~.khiing dinh ding, khOng phili tilt ea

;hUngnguO'i lam ngh~ kinh doanh d~u

idoanh nhan Tranh duO'csy' qua rQng

' ,;,~ phili £loi chie'u VaG thy'c ti~n Viet

.nhilng giarn Mc, t6ng giarn dOc, cM

h hQi d6ng quan tri cua cac doanh

:hieP (ea doanh nghieP nha nuac va

'arh nghieP tu nhan)

a hoc chinh tri -So5/2011

1'" ~ - -",,' •

., -

_.-.- .

.••• .• -P"'U- •.• ,

'-'

~-."";: -.::;.~

•• ,.

".,

JI ,.