DSpace at VNU: Tổ chức dạy học văn bản thuyết minh (Ngữ văn 8) theo dự án

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐẶNG THỊ HÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC VĂN BẢN THUYẾT MINH NGỮ VĂN 8 THEO DỰ ÁN LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN HÀ NỘI - 2015... i LỜI CẢM ƠN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ HÀ

TỔ CHỨC DẠY HỌC VĂN BẢN THUYẾT MINH (NGỮ VĂN 8) THEO DỰ ÁN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ HÀ

TỔ CHỨC DẠY HỌC VĂN BẢN THUYẾT MINH (NGỮ VĂN 8) THEO DỰ ÁN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

BỘ MÔN NGỮ VĂN

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Khánh Thành

HÀ NỘI – 2015

i

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Ban giám hiệu, cùng các Thầy, Cô và cán bộ các Phòng - Ban Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy

và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu Đặc biệt, tác giả xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc, chân thành nhất tới PGS.TS Trần Khánh Thành – người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn khoa học

và tận tình giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu và đội ngũ giáo viên Trường THCS Wellspring đã tạo điều kiện về thời gian, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài

Tác giả xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tận tình giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành khóa học và luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng song luận văn không tránh khỏi thiếu sót, tác giả mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các Thầy, Cô, các bạn đồng nghiệp và những người quan tâm để luận văn được hoàn thiện hơn

Chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2015

Tác giả luận văn

Đặng Thị Hà

ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PP KTĐG Phương pháp kiểm tra, đánh giá

iii

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 8

1.1.1 Các quan điểm về dạy học theo dự án 8

1.1.4 Lợi ích và thách thức của PPDH theo dự án 23

1.2.2 Những yêu cầu của văn bản thuyết minh 24

1.2.4 Điểm khác nhau giữa thuyết minh với các kiểu văn bản

1.2.5 Sự cần thiết của việc đưa văn bản thuyế t minh vào

1.2.6 Nội dung văn bản thuyế t minh trong chương trình Ngữ

1.2.7 Một số lưu ý khi giảng da ̣y văn bản thuyết minh 27 1.2.8 Phương pháp dạy văn thuyết minh 31

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC VĂN BẢN THUYẾT MINH Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY

VÀ THIẾT KẾ QUY TRÌNH DẠY HỌC VĂN BẢN THUYẾT MINH (NGỮ VĂN 8) THEO DỰ ÁN 33

iv

2.1 Thực trạng dạy học văn bản thuyết minh ở trường THCS 33

2.1.3 Đánh giá thực trạng dạy học văn bản thuyết minh ở

2.2 Thiết kế quy trình dạy học văn bản thuyết minh (Ngữ văn 8)

2.2.2 Khả năng áp dụng quy trình dạy học theo dự án vào dạy

2.2.3 Quy trình dạy học văn bản thuyết minh (Ngữ văn 8) theo

2.2.4 Yêu cầu của việc vận dụng quy trình dạy học theo dự án 67

CHƯƠNG 3 : THỰC NGHIỆM DẠY HỌC

VĂN BẢN THUYẾT MINH (NGỮ VĂN 8) THEO DỰ ÁN 73

3.5.2 Tiến trình giờ học thực nghiệm 87

3.6.1 Đánh giá của GV quan sát giờ dạy 89

3.6.2 Kết quả bài kiểm tra nhanh 91

v

DANH MỤC CÁC BẢNG

TRANG

Bảng 2.1 Quy trình tổ chức dạy học theo dự án 48 Bảng 2.2 Bộ câu hỏi chương trình dự án “Tổ chức buổi triển

lãm tranh ảnh về danh lam thắng cảnh của Hà Nội” 59

Bảng 2.4 Nhiệm vụ của học sinh phải thực hiện trong dự án 63 Bảng 2.5 Tóm tắt các bước hướng dẫn học sinh học theo dự án 68 Bảng 3.1 Điểm trung bình và độ tin cậy của bài kiểm tra 92 Bảng 3.2 Ý kiến phản hồi của học sinh về các nội dung kiến

Bảng 3.3 Ý kiến phản hồi của học sinh về các PPDH GV sử

Bảng 3.4 Ý kiến phản hồi của học sinh về hình thức, PP KTĐG

vi

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

TRANG Biểu đồ 2.1 So sánh các mức độ phân tích nhu cầu học sinh 36 Biểu đồ 2.2 Nguyên nhân hứng thú và không hứng thú học văn

Biểu đồ 2.3 Mức độ sử dụng PPDH trong dạy học văn bản thuyết

Biểu đồ 2.4 Mức độ hứng thú của học sinh với các PPDH trong

Biểu đồ 3.1 So sánh kết quả kiểm tra hai lớp 8A3 và 8A4 91

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Vài năm trở lại đây, vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới

đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn nhằm rèn luyện và phát triển năng lực

tư duy cho học sinh thực sự là giải pháp có tính chiến lược để nâng cao chất

lượng dạy và học văn trong trường phổ thông Tuy nhiên, do sự thiếu đồng bộ trong chương trình học, trình độ của người dạy và người học, chế độ thi cử,…

nên thực sự là các môn học nói chung và môn Ngữ văn nói riêng vẫn chưa chú trọng rèn luyện và phát triển năng lực tư duy cho người học Phương

pháp chủ đạo trong các giờ học Văn là thuyết trình và vấn đáp Mặc dù có nhiều ưu điểm song những phương pháp này cũng còn nhiều hạn chế Một giờ học, giáo viên chỉ huy động được sự làm việc của một vài học sinh, dẫn đến

đa số học sinh thụ động, máy móc, chán học bộ môn Các giờ kiểm tra tập làm văn, học sinh được viết theo những đề quen thuộc, máy móc nên dễ dẫn đến tình trạng học sinh học tủ Chưa kể người dạy có đổi mới phương pháp, người học đổi mới tư duy nhưng lại bị bó buộc trong “khung chương trình”

Vì thế, học sinh chỉ ghi nhớ kiến thức máy móc, không có sự sáng tạo, không

có khả năng tư duy nên thiếu tự tin, thiếu chủ động, rất khó khăn cho việc học

tập và nghiên cứu sau này

Rèn luyện và phát triển năng lực tư duy cho học sinh là những từ ngữ

được nhắc đến nhiều trong việc dạy học nhằm phát huy tính tích cực cho học sinh Trong môn Ngữ văn, để rèn luyện và phát triển năng lực này, có nhiều phương pháp, nhiều hình thức dạy học hiện đại (theo quan điểm lấy học sinh làm trung tâm) Tuy nhiên, trong phạm vi luận văn này, chúng tôi chỉ đề cập

đến hình thức Dạy học theo dự án Đây là một hình thức dạy học đòi hỏi

người học thực hiện các nhiệm vụ học tập với tính tự lực cao trong toàn bộ

quá trình học tập Vì thế, nó có ưu thế nổi trội trong việc rèn luyện và phát triển năng lực tư duy cho người học cũng như rèn luyện được những kĩ năng mềm cho học sinh, phần nào khắc phục được những hạn chế trong việc dạy và học văn hiện nay

2

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi tổ chức dạy học theo dự án Văn bản thuyết minh – một kiểu văn bản quan trọng học trong chương trình Ngữ văn 8

Thực hiện đề tài này, tổ chức dạy học kiểu văn bản này theo hình thức dự án, chúng tôi tin rằng không chỉ giảm được tình trạng học tủ, học văn mẫu của học sinh mà còn rèn luyện được cho học sinh những kĩ năng quan trọng như:

kĩ năng viết, kĩ năng tìm kiếm thông tin, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng phỏng vấn, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng lập kế hoạch, Đây là những kĩ năng mềm rất cần thiết với thế hệ trẻ Quan trọng hơn, việc tổ chức dạy học

theo dự án Văn bản thuyết minh còn góp phần phát huy sự chủ động, sáng tạo

của học sinh, làm tăng hứng thú học môn Ngữ văn cho các em

2 Lịch sử vấn đề

Dạy học theo dự án (được dịch từ thuật ngữ tiếng Anh là Project based learning) và còn được gọi là Phương pháp PBL, Dạy học dựa trên dự án, Dạy học tiếp cận dự án) Ở bài viết này, chúng tôi dùng thuật ngữ “dạy học

dự án” (và viết tắt là DHDA)

Có nhiều quan điểm khác nhau về sự ra đời của tư tưởng dạy học theo

dự án, tuy vậy có thể nói những mầm mống đầu tiên của tư tưởng dạy học theo dự án đã có trong quan điểm của các nhà giáo dục kinh điển như J.J Rousseau (1712 – 1718), H Pestalozzi (1746 – 1872) và W Humboldt (1767

– 1835), thể hiện ở việc nhấn mạnh đặc biệt ý nghĩa của “Tính tự quyết” và

“Sự tự hoạt động của con người” như là cơ sở nền móng của dạy học

Theo quan điểm của K Frey và B.S de Boutemard thì phương pháp dự

án xuất hiện từ thế kỷ XIX P Pertersen, C Odenbach thì lại thống nhất cho rằng phương pháp dự án là một sản phẩm tất yếu của trào lưu cải cách giáo dục ở Mỹ những năm đầu thế kỷ

Năm 1918, nhà tâm lý học William H Kilpatric (1871 – 1965) đã viết

một bài báo với tiêu đề “Phương pháp dự án” gây tiếng vang trong các cơ sở

đào tạo giáo viên cũng như trong các trường đại học Ông cho rằng, dự án là một hoạt động có ý thức cụ thể, có cam kết với tất cả những người thực hiện

và diễn ra trong một môi trường xã hội

3

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Allan C Orntein, Thomas J Lasley II (1990) Các chiến lược để dạy

học có hiệu quả, New York (Bản dịch tiếng Việt)

2 BIE (Buck Institude For Education) (2003) A guide to

standard-Focused Project Based Learning for Middel and High School Teachers

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012) Ngữ văn 8 (tập 1)

4 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012) Sách giáo viên Ngữ văn 8 (tập 1)

5 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012) Ngữ văn 8 (tập 2)

6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012) Sách giáo viên Ngữ văn 8 (tập 2)

7 Tôn Quang Cường, Nguyễn Ngọc Bích, Phạm Kim Chung (2006)

Tập bài giảng phương pháp và công nghệ dạy học Khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội

8 Nguyễn Văn Cường (1997) Dạy học Project hay dạy học theo dự án

Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

9 Nguyễn Châu (2010) Phương pháp dạy học lấy giáo viên làm trung tâm và phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm T/c Dạy và

học ngày nay, số 4, tr10 -13

10 Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên) (2004)

Từ điển thuật ngữ Văn học Nxb Giáo dục

11 John Dewy (2010) Dân chủ và giáo dục Nxb Tri thức

12 Vũ Nho (Chủ biên) (2008) Kiểm tra đánh giá thường xuyên và định kì

Ngữ văn 8 Nxb Giáo dục

13 Phạm Đức Quang – Phạm Trinh Mai (2008) Về phương pháp dạy học

tích cực và dạy học theo dự án T/ c Dạy và Học ngày nay, số 3, tr 34

14 Nguyễn Ngọc Quang (1978) Phương pháp dạy học ở đại học Nxb Đại

Học Trung học và Chuyên nghiệp

15 Robert M Diamond Thiết kế và đánh giá chương trình và khoá học

Cẩm nang hữu dụng (Tài liệu tham khảo nội bộ) Nxb Jossey-Bass-San

Francisco

4

16 Ronald Gross (2008) Học tập đỉnh cao Nxb Lao động

17 GS Ngô Đức Thịnh, TS Freak Proschan (Chủ biên) (2005) Folklore

thế giới một số công trình nghiên cứu cơ bản Nxb Khoa học Xã hội

18 Đỗ Hương Trà (2007) Dạy học theo dự án và tiến trình thực hiện T/ c

Giáo dục, số 157, tr 42 – 46

19 Tập huấn giáo viên cốt cán (2009) Công ty Intel Nxb Tổng hợp TP Hồ

Chí Minh

20 Tập bài giảng Lý luận dạy học (2006) Khoa Sư phạm - Đại học Quốc

gia Hà Nội