DSpace at VNU: Đảng Bộ Lục Yên (Yên Bái) lãnh đạo phát triển kinh tế thời kỳ đổi mới 1986-2004

DSpace at VNU: Đảng Bộ Lục Yên (Yên Bái) lãnh đạo phát triển kinh tế thời kỳ đổi mới 1986-2004 tài liệu, giáo án, bài gi...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LƯƠNG THỊ TIÊN

ĐẢNG BỘ HUYỆN LỤC YÊN (YÊN BÁI) LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

1986 - 2004

Chuyên ngành lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 5.03.16

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học: PGS – TS Trương Thị Tiến

Hà Nội 2005

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp đổi mới do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng là một trong những bước ngoặt vĩ đại của cách mạng Việt Nam, tác động mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội của đất nước, mở ra một giai đoạn mới cho sự phát triển của lịch sử dân tộc Sự thành công của công cuộc đổi mới càng được chứng minh một cách thuyết phục khi chúng ta đi sâu nghiên cứu sự lãnh đạo của một Đảng bộ huyện miền núi đối với việc phát triển kinh tế trong thời kì đổi mới – Đảng bộ huyện Lục Yên

Lục Yên là huyện miền núi thuộc tỉnh Yên Bái, từ trước tới nay, huyện luôn giữ vị trí quan trọng đối với việc phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh

Thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng, trong gần 20 năm qua, Đảng

bộ và nhân dân các dân tộc Lục Yên luôn tìm tòi và sáng tạo trong việc thực hiện chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, từng bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thay đổi nếp nghĩ, cách làm, từ bỏ nhiều thói quen lạc hậu, tạo nên sự đổi thay toàn diện trên các lĩnh vực đời sống xã hội Đáng kể nhất là từ nền kinh tế thuần nông đã phát triển thành nền kinh tế đa ngành với cơ cấu bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp, du lịch và dịch vụ

Trên địa bàn huyện từ thị trấn toả đi đến vùng sâu, vùng xa, đồng ruộng được cải tạo, đồi rừng được quy hoạch khoanh nuôi, nhiều mô hình kinh tế mới được áp dụng, mở ra nhiều triển vọng phát triển Nhìn chung, ngành nông nghiệp đã sản xuất ra nhiều hàng hoá đáp ứng nhu cầu thị trường Công nghiệp địa phương cũng không ngừng được đầu tư, một số nhà

máy, xí nghiệp khai thác, chế biến đã và đang được hình thành, bước đầu hoạt động có hiệu quả, tạo nhiều công ăn việc làm cho bà con trong huyện Những công trình xây dựng phục vụ sản xuất và dân sinh được đưa vào sử dụng ngày càng nhiều

Những thành tựu kinh tế đã tác động manh mẽ đến vấn đề xã hội Mọi lĩnh vực từ điều kiện ăn ở, học hành chữa bệnh, đi lại của nhân dân đều được cải thiện Cũng như nhiều huyện miền núi khác, việc triển khai đường lối đổi mới không thuận lợi như những huyện miền xuôi Song Đảng bộ và nhân dân Lục Yên đã vươn lên vị trí những huyện đứng đầu tỉnh về phát triển kinh tế văn hoá xã hội, có sức thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước

Có những thành tích hôm nay là do Đảng bộ huyện Lục Yên đã trải qua quá trình tìm tòi khảo nghiệm, vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới của Đảng cộng sản Việt Nam và sự đóng góp to lớn của nhân dân các dân tộc Lục Yên Song thành tựu của công cuộc đổi mới vẫn chỉ là bước đầu Để tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá, Đảng bộ Lục Yên cần phải tổ chức tổng kết đúc rút kinh nghiệm, lý giải nguyên nhân, tìm hiểu những khó khăn thách thức, từ đó đề xuất những giải pháp tạo sự phát triển toàn diện và bền vững, tương xứng với bề dày lịch sử và văn hoá của huyện

Đó cũng chính là lý do tôi chọn đề tài “Đảng bộ Lục Yên lãnh đạo phát triển kinh tế trong thời kì đổi mới (1986-2004)” làm đề tài luận văn thạc

sĩ

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho đến nay đã có một số công trình đề cập tới tình hình của huyện

Lục Yên nói riêng và tỉnh Yên Bái nói chung như: “Lịch sử Đảng bộ tỉnh

Yên Bái” xuất bản năm 1996, “Tỉnh Yên Bái một thế kỷ” xuất bản năm 2000,

“Lịch sử Đảng bộ huyện Lục Yên (1930-2005)” xuất bản năm 2005 Nhưng

chưa có một công trình nghiên cứu nào mang tính chất cụ thể và hệ thống về

sự lãnh đạo của Đảng bộ Lục Yên đối với quá trình đổi mới kinh tế

Sự phát triển kinh tế -xã hội của huyện chỉ được đề cập tới qua các báo cáo công tác thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội hàng năm của Đảng uỷ,

Uỷ ban nhân dân và các Ban, ngành của Đảng, chính quyền huyện

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ huyện Lục Yên vận dụng chủ trương đổi mới kinh tế của Đảng Cộng sản Việt Nam vào điều kiện thực tế ở địa phương Qua đó, có thể góp phần vào việc khẳng định vai trò quan trọng của các Đảng bộ địa phương trong công cuộc đổi mới kinh tế

- Phân tích kết quả của quá trình Đảng bộ Lục Yên lãnh đạo phát triển kinh

tế trong thời kỳ đổi mới và bước đầu rút ra một số nhận xét, kinh nghiệm lịch sử về quá trình đó

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu về sự lãnh đạo của Đảng bộ Lục Yên đối với công cuộc phát triển kinh tế

Về thời gian: Đề tài giới hạn trong khoảng thời gian từ 1986-2004

Về không gian: Đề tài nghiên cứu trong phạm vi một huyện, đó là huyện Lục Yên thuộc tỉnh Yên Bái

3.3 Nhiệm vụ của đề tài

- Trình bày thực trạng kinh tế xã hội của huyện Lục Yên trước đổi mới

- Hệ thống lại quá trình Đảng bộ Lục Yên lãnh đạo công cuộc ổn định và phát triển kinh tế của huyện từ 1986 đến 2004

- Đúc rút một số kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng bộ Lục Yên đối với công cuộc phát triển kinh tế

4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tài liệu:

Nguồn tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu bao gồm:

- Các văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng, các Nghị quyết của Hội nghị Trung ương, Chỉ thị của Bộ Chính trị và các văn kiện khác liên quan đến đổi mới kinh tế

- Các Nghị quyết Đại hội của Đảng bộ tỉnh Yên Bái và Đại hội Đảng bộ huyện Lục Yên Lịch sử đảng bộ huyện Lục Yên

- Một số tài liệu thống kê của Cục Thống kê tỉnh Yên Bái

- Một số công trình, bài viết liên quan đến công cuộc đổi mới kinh tế ở Việt Nam

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Về phương pháp, luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử, kết hợp các phương pháp logic, thống kê, so sánh để giải quyết các yêu cầu của đề tài

5 Đóng góp của luận văn

- Luận văn là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên có tính hệ thống về

sự lãnh đạo của Đảng bộ Lục Yên trong một giai đoạn quan trọng, đó là giai đoạn đổi mới, phát triển kinh tế ở Lục Yên (1986-2004)

- Việc nghiên cứu đề tài này còn có ý nghĩa thực tiễn, góp phần vào việc nghiên cứu và giảng dạy về lịch sử Đảng bộ địa phương và có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy môn Lịch sử Đảng cộng sản Việt Nam ở trường Cao đẳng sư phạm Yên Bái

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Vài nét về lịch sử huyện Lục Yên trước đổi mới

Chương 2: Đảng bộ huyện Lục Yên với những đổi mới bước đầu về kinh tế (1986-1996)

Chương 3: Đảng bộ huyện Lục Yên với quá trình phát triển kinh tế (1996-2004)

Chương 4: Một số bài học kinh nghiệm và kiến nghị

CHƯƠNG 1 VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ HUYỆN LỤC YÊN TRƯỚC ĐỔI MỚI

1.1 Mảnh đất, con người và truyền thống đấu tranh cách mạng của nhân dân Lục Yên

Lục Yên có tổng diện tích tự nhiên là 806.448 km2 , nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Yên Bái Phía Bắc và Tây Bắc giáp huyện Bảo Yên (Lào Cai); phía

Đông giáp các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang; phía Đông Nam giáp huyện Yên Bình và phía Tây dựa vào sườn đông dãy núi Con Voi chạy song song với dãy Hoàng Liên Sơn

Về hành chính, tháng 7-1945, huyện Lục Yên thuộc tỉnh Tuyên Quang

Từ tháng 12-1946, thuộc tỉnh Yên Bái Từ tháng 12-1975, thuộc tỉnh Hoàng Liên Sơn (sáp nhập 3 tỉnh Yên Bái, Nghĩa Lộ và Lào Cai) Từ 1991 đến nay Lục Yên thuộc tỉnh Yên Bái Hiện tại, huyện có 24 đơn vị hành chính với 23 xã: Khai Trung, Phúc Lợi, Mai Sơn, Động Quan, Vĩnh Lạc, Khánh Thiện, Mường Lai, Minh Tiến, Phan Thanh, An Lạc, Tân Lập, Tân Phượng, Tân Lĩnh, Lâm Thượng, Minh Xuân, Liễu Đô, Tô Mậu, Trúc Lâu, Minh Chuẩn, Trung Tâm, Yên Thắng, An Phú, Khánh Hoà và thị trấn Yên Thế Trung tâm huyện đặt tại thị trấn Yên Thế

Huyện Lục Yên có diện tích đất tự nhiên là 80.694,8 ha, trong đó đất nông nghiệp là 9.851,72 ha, chiếm 14,7% tổng diện tích đất tự nhiên, đất lâm nghiệp là 29.686,43 ha, chiếm 36,8% đất tự nhiên, đất chuyên dùng là 5.230,43 ha, đất ở là 649,01 ha, đất hồ Thác Bà là 3920 ha, đất đưa vào canh tác là 31357 ha Đất được phân ra thành 2 hệ chính: đất phù sa do sông Chảy bồi đắp và đất Feralit phát triển trên nền địa chất đa dạng của địa hình đồi núi Đất đai thích hợp với trồng lúa, trồng màu, cây ăn quả…

Khí hậu của huyện nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới và á nhiệt đới Hàng năm chia thành 2 mùa rõ rệt, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau Nhiệt độ trung bình của cả năm là

0

.8

25 C, mùa lạnh vào tháng 1 có nhiệt độ trung bình là 0

.8

15 C, mùa nóng vào tháng 5,6 có nhiệt độ trung bình là 0

.3

Do ảnh hưởng của dãy Hoàng Liên Sơn và hồ Thác Bà nên khí hậu có

độ ẩm khá cao với mức trung bình là 84% Chế độ thuỷ văn của huyện khá

thuận lợi nhờ hệ thống sông, suối ngòi phân bố đều, nguồn nước dồi dào, có thể đáp ứng được nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của nhân dân Sông Chảy đi qua địa phận huyện với chiều dài 60 km, do ít thác ghềnh nên mùa mưa dù sông có chảy xiết nhưng thuyền bè đi lại khá thuận lợi Hệ thống sông ngòi, rạch tương đối nhiều nhưng độ dài không lớn, độ dốc cao, đó là nguyên nhân của những đợt lũ ống Để khắc phục những khó khăn đó, con người nơi đây

từ ngàn xưa đã biết đào đắp nhiều kênh, đập đưa nước tưới tiêu, phục vụ mùa màng

Nguồn nước tự nhiên của Lục Yên khá phong phú, 6,6% diện tích tự nhiên là mặt nước, không chỉ đủ cung cấp cho sinh hoạt, sản xuất mà còn là tiềm năng phát triển thuỷ sản

Rừng là một trong những thế mạnh của huyện Những năm gần đây rừng bị thu hẹp nhanh do nạn phá rừng làm nương rẫy và khai thác lâm thổ sản ồ ạt kéo dài, hiện nay toàn huyện chỉ còn 18.315,55 ha Trong đó diện tích rừng sản xuất là 3.042,17 ha, rừng phòng hộ là 15.273,38 ha

Nguồn tài nguyên khoáng sản của huyện cũng đa dạng: vàng, đá quý được phân bố ở nhiều vùng, đang được khai thác bước đầu vừa góp phần làm giàu cho địa phương vừa tạo nhiều công ăn việc làm cho nhân dân các dân tộc trong huyện

Lục Yên còn là địa phương có tiềm năng du lịch Nơi đây được thiên nhiên ban tặng phong cảnh non nước hữu tình với nhiều hang động đẹp Cùng với vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên, Lục Yên còn thu hút khách thập phương bởi các chùa, đền, miếu… và sự đa dạng phong phú của các loại hình kiến trúc nhà ở, phong tục tập quán, đời sống tâm linh và tín ngưỡng của các dân tộc thiểu số Việt Nam

Lục Yên có nhiều núi, đặc biệt là núi đá vôi với quá trình phong hoá

đã tạo nên các hang đẹp: Tại hang Hùm (thuộc địa phận xã Tân Lập) năm

1964 đã khai quật và phát hiện 3 chiếc răng hàm của người khôn ngoan (Hômôsapiens), các hoá thạch thuộc họ đười ươi, họ voi răng kiếm và báo gấm họ mèo Những phát hiện đó cho phép chúng ta khẳng định Lục Yên là vùng đất có con người sinh sống liên tục từ thời kì đồ đá cũ

Chùa Hang úc (thuộc dãy núi Tân Lập) gồm nhiều nhũ đá khá đẹp rủ

từ trên vòm tới lưng chừng Nơi đây còn 2 vệ đất nung đồ sộ dùng làm bệ tượng phật, là tác phẩm tiêu biểu của thời Trần, về mặt đề tài và bố cục có nét tương đống với các bệ tượng phật ở nhiều nơi khác thuộc vùng Bắc Bộ Điều đó cho thấy dưới vương triều Trần, các nhà vua không những chỉ chăm

lo phát triển kinh tế, văn hoá ở kinh thành, vùng đồng bằng, trung du mà còn chú trọng cả vùng miền núi xa xôi - nơi phên dậu của Tổ Quốc

Chùa tháp Hắc Y được dựng trên gò đất cao ở phía hữu ngạn ngòi Đại Cại xã Tân Lĩnh Đứng ở nơi đây, du khách vừa có thể phóng xa tầm mắt tới

cả lưu vực sông Chảy, vừa tiện quan sát cả dải thung lũng bao quanh vùng

Tháng 9-2004, Viện Khảo cổ học phối hợp với bảo tàng tỉnh Yên Bái tiến hành khai quật và đã phát hiện đền chùa có 2 tầng văn hoá: Trần và Hậu

Lê, thu hút nhiều nhà nghiên cứu và những người quan tâm tới văn hoá vùng này

Đền Thần áo Đen cùng những truyền thuyết về Vua áo Đen vẫn được lưu truyền trong dân gian như những vị thần có công bảo vệ, giữ gìn quê hương Nhà sử học Lê Quý Đôn đã chép trong Kiến văn tiểu lục: “trên bờ khe Đài Kỵ châu Lục Yên có núi thần áo đen” [45,354] Ngay dưới chân núi

là một dải thung lũng khá rộng và bằng phẵng chạy song song với sông

Chảy, nơi đây còn lưu lại dấu vết của ngôi đền và những bức tường đất của một toà thành bao quanh

Cùng với những di tích lịch sử thì đặc trưng văn hoá của các dân tộc thiểu số là nét đặc sắc của vùng này Trước đây, chủ yếu có 4 cộng đồng dân tộc sinh sống gồm: Tày, Kinh, Nùng, Dao Tỉ lệ các dân tộc cũng thay đổi theo thời gian năm 1932 dân số toàn huyện có 12.794 người, trong đó có 65% là người Tày, 15% là người Dao còn lại là các dân tộc khác Cuộc tổng điều tra dân số năm 1989 toàn huyện có 73.730 người, trong đó Tày chiếm 53%, Kinh: 21.2%, Dao: 14.4%, Nùng: 10.6% cùng một số dân tộc khác khoảng 50 người Hiện nay, dân số của Lục Yên là 99.897 người, trong đó Tày chiếm 52.2%, Kinh: 19.5%, Dao: 15.2%, Nùng: 10.4% và 12 dân tộc khác Tất cả các dân tộc chung sống trên địa phận Lục Yên dù ít hay nhiều,

dù đến cư trú ở những thời điểm khác nhau nhưng đều có truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau để xây dựng và gìn giữ quê hương Dù trong họ còn in đậm những nét văn hoá riêng, nhưng tất cả đều chân thành, sâu lắng, mộc mạc, hóm hỉnh, dễ mến dễ gần Họ cũng chính là chủ nhân của vùng đất giàu tiềm năng này

Đến Lục Yên du khách còn có thể đến được một miền đất có khí hậu

ôn hoà, mát mẻ được coi là bình nguyên của huyện (xã văn hoá Khai Trung) với đặc trưng văn hoá nhà sàn bên những đồi cây sồi cổ thụ, nơi đây còn giữ được những nét văn hoá làng bản, hiện đang được tỉnh và huyện quan tâm đầu tư, xây dựng thành khu du lịch sinh thái

Là huyện miền núi xa xôi nhưng Lục Yên ẩn chứa tiềm năng du lịch khá lớn Việc khai thác hiệu quả tiềm năng này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong sự phát triển kinh tế bền vững, góp phần tạo nhiều việc làm, cải thiện và nâng cao đời sống cho đồng bào

Bên cạnh những điều kiện tự nhiên rất phong phú tạo tiềm năng phát triển kinh tế, đặc biệt là tiềm năng du lịch thì Lục Yên còn là vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử văn hoá Đây cũng là một yếu tố rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của huyện Từ bao đời nay đồng bào nơi đây

đã chung lưng đấu cật khai phá, cải tạo đất đai dựng nên làng xóm với các chùa, đền, miếu, các sinh hoạt văn hoá, lễ hội để tạo lập nên truyền thống lịch sử văn hoá của Lục Yên

Nằm trên đường giao thông từ Hà nội đi Lào Cai, thuận tiện cho việc đi lại bằng đường sông và đường bộ, Lục Yên luôn giữ vị trí quan trọng trong cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, mảnh đất Lục Yên ghi lại nhiều dấu ấn vẻ vang trong cuộc kháng chiến chống lại các thế lực xâm lược phương Bắc

Từ thời kỳ Bắc thuộc lần thứ hai dưới ách đô hộ của nhà Đường, năm

682 quân Nam Chiếu đem 50 vạn quân, chia làm hai đường dọc sông Hồng

và sông Chảy tiến đánh An Nam, chiếm phủ Tống Bình (Hà Nội) Theo sử nhà Đường, các hào trưởng địa phương vùng lưu vực sông Chảy dấy binh bảo vệ hương ấp, MaNha là một thổ hào địa phương đã lãnh đạo nhân dân chặn đánh giặc nhiều trận tại vùng Lục Yên, Thu vật

Sau cuộc chiến tranh này, vua Đưòng thấy không đủ sức kiểm soát vùng đất

xa xôi hiểm trở thuộc thượng lưu các sông: sông Hồng, sông Chảy, sông Lô, từ đó

chia nhỏ vùng này thành 18 đơn vị hành