DSpace at VNU: CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO VIỆC ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ SẠCH TRONG XỬ LÝ CHẤT THẢI CHĂN NUÔI NHẰM GIẢM THI...
Trang 1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ QUỲNH TRANG
CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO VIỆC ÁP
DỤNG CÔNG NGHỆ SẠCH TRONG XỬ LÝ CHẤT THẢI
CHĂN NUÔI NHẰM GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI
TRƯỜNG TẠI CÁC TRANG TRẠI Ở ĐỨC THỌ, HÀ
TĨNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
NGUYỄN THỊ QUỲNH TRANG
CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO VIỆC ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ SẠCH TRONG XỬ LÝ CHẤT THẢI CHĂN NUÔI NHẰM GIẢM THIỂU Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG TẠI CÁC TRANG TRẠI Ở ĐỨC THỌ, HÀ
TĨNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60 34 04 12
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Văn Kim
Hà Nội, 2014
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 6
1 Lý do chọn đề tài 7
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 8
3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined
4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined
6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined
7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined
8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined
9 Kết cấu của Luận văn Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH CHÍNH SÁCH
HỖ TRỢ TÀI CHÍNH Error! Bookmark not defined 1.1 Môi trường và một số khái niệm liên quan Error! Bookmark not
defined
1.1.1 Khái niệm môi trường Error! Bookmark not defined 1.1.2 Ô nhiễm môi trường Error! Bookmark not defined 1.1.3 Cơ sở pháp lý của việc BVMT Error! Bookmark not defined
1.2 Công nghệ và đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm công nghệ Error! Bookmark not defined 1.2.2 Đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined 1.2.3 Vai trò của đổi mới công nghệ Error! Bookmark not defined
1.3 Khái niệm chính sách và chính sách hỗ trợ tài chính Error! Bookmark
not defined
1.3.1 Khái niệm chính sách Error! Bookmark not defined
1.3.2 Chính sách hỗ trợ tài chính đối với đổi mới công nghệ trong sản
xuất, kinh doanh nông nghiệp Error! Bookmark not defined
1.4 Công nghệ sạch và công nghệ xử lý chất thải chăn nuôi Error!
Bookmark not defined
1.4.1 Khái niệm công nghệ sạch Error! Bookmark not defined
1.4.2 Công nghệ sạch xử lý chất thải nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi
trường trong chăn nuôi Error! Bookmark not defined
1.5 Khái niệm trang trại chăn nuôi và kinh tế trang trại Error! Bookmark
Trang 4CÁC TRANG TRẠI CHĂN NUÔI Ở HUYỆN ĐỨC THỌ, HÀ TĨNH Error!
Bookmark not defined
2.1 Tổng quan về trang trại chăn nuôi ở Hà Tĩnh Error! Bookmark not
defined
2.1.1 Thực tế phát triển của các trang trại chăn nuôi ở Hà Tĩnh Error!
Bookmark not defined
2.1.2 Vai trò của các trang trại chăn nuôi đối với phát triển kinh tế- xã
hội Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng công nghệ xử lý chất thải chăn nuôi ở các trang trại chăn
nuôi ở huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
2.2.1 Thực trạng công nghệ xử lý chất thải chăn nuôi ở các trang trại
chăn nuôi ở huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
2.2.2 Thực trạng ô nhiễm môi trường do công nghệ xử lý chất thải ở
các trang trại chăn nuôi của huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh Error! Bookmark
not defined
2.3 Thực trạng chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ xử lý chất thải đối với
các trang trại chăn nuôi của huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh Error! Bookmark
not defined
2.3.1 Các chính sách đã được áp dụng trong việc thúc đẩy phát triển
chăn nuôi Error! Bookmark not defined 2.3.2 Đánh giá những chính sách đang được áp dụng Error! Bookmark
not defined
* Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ TÀI CHÍNH CHO VIỆC
ÁP DỤNG CÔNG NGHỆ SẠCH TRONG XỬ LÝ CHẤT THẢI CHĂN NUÔI Ở CÁC TRANG TRẠI CHĂN NUÔI CỦA HUYỆN ĐỨC THỌ, HÀ
TĨNH Error! Bookmark not defined
3.1 Các kịch bản của chính sách hỗ trợ tài chính cho việc áp dụng công
nghệ sạch trong xử lý chất thải ở các trang trại chăn nuôiError! Bookmark
not defined
3.1.1 Kịch bản triết lý Error! Bookmark not defined 3.1.2 Kịch bản mục tiêu Error! Bookmark not defined 3.1.3 Kịch bản phương tiện Error! Bookmark not defined 3.1.4 Kịch bản hoạt động Error! Bookmark not defined 3.1.5 Kịch bản tác động Error! Bookmark not defined
3.2 Điều kiện áp dụng mô hình chính sách hỗ trợ tài chính công nghệ sạch
xử lý chất thải trong chăn nuôi (mô hình hỗ trợ tài chính thông qua quỹ tài
chính) Error! Bookmark not defined
3.2.1 Điều kiện khách quan Error! Bookmark not defined 3.2.2 Điều kiện chủ quan Error! Bookmark not defined
3.3 Một số công nghệ sạch xử lý chất thải chăn nuôi có điều kiện áp dụng
ở Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined
Trang 5* Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
Trang 6LỜI CẢM ƠN
Sau thời gian tìm hiểu nghiên cứu, cùng với những kiến thức đã được trang bị trong thời gian học tập tại trường, tôi đã hoàn thành Luận văn thạc sỹ với đề tài: “Chính sách hỗ trợ tài chính cho việc áp dụng công nghệ sạch trong
xử lý chất thải chăn nuôi nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các trang trại ở Đức Thọ, Hà Tĩnh” Để có được kết quả này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tập thể các thầy giáo, cô giáo thuộc chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Khoa khoa học Quản lý trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội và thầy Nguyễn Văn Kim đã trực tiếp hướng dẫn và nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Tĩnh, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Tĩnh, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Hà Tĩnh, UBND huyện Đức Thọ, các trang trại chăn nuôi trên địa bàn huyện Đức Thọ đã tạo điều kiện cho tôi trong việc thu thập số liệu và những thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu luận văn này
Quá trình thực hiện đề tài, tôi đã có nhiều cố gắng trong nghiên cứu Tuy nhiên, tôi còn gặp nhiều khó khăn về thời gian, kinh phí và trình độ nên nghiên cứu không tránh khỏi thiếu sót nhất định Rất mong nhận được sự góp
ý chân thành của Quý thầy/cô giáo và các anh/chị học viên
Trân trọng cảm ơn
Nguyễn Thị Quỳnh Trang
Trang 7DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BVMT : Bảo vệ môi trường
ĐMCN : Đổi mới công nghệ
FDI : Vốn đầu tư nước ngoài (Foreign Direct Investment)
GDP : Tổng sản phẩm quốc nội (Gross Domestic Product)
KH&CN : Khoa học và công nghệ
NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn
QT&KTMT : Quan trắc và kỹ thuật môi trường
UBND : Ủy ban nhân dân
TCVN : Tiêu chuẩn Việt Nam
Trang 8PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
- Chăn nuôi giữ vai trò, vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp tỉnh Hà Tĩnh; đã từng bước phát triển theo hướng hàng hóa, tập trung công nghiệp, công nghệ cao, tỷ trọng chăn nuôi chiếm 42,7% giá trị sản xuất nông nghiệp, tạo được bước chuyển dịch cơ cấu trong kinh tế nông nghiệp, nông thôn
Tuy nhiên, ngành chăn nuôi vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng và lợi thế của tỉnh, năng suất, chất lượng sản phẩm còn thấp, chưa tạo được thương hiệu có uy tín để cạnh tranh với thị trường Bên cạnh đó, sản xuất chăn nuôi nhỏ lẻ, lạc hậu còn chiếm tỷ lệ khá lớn, khoảng 65%; dịch bệnh và ô nhiễm môi trường chăn nuôi vẫn xảy ra, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành
- Để xử lý chất thải chăn nuôi, những năm qua, các gia đình, trang trại chăn nuôi lợn trên địa bàn đã áp dụng thành công và hiệu quả công nghệ biogas Nhưng khi trải qua thời gian sử dụng lâu, công nghệ này gây nhiều lãng phí về nguồn phân hữu cơ, cũng như lãng phí tài nguyên đất và đồng thời cũng làm gia tăng áp lực lên môi trường khu vực
- Giải pháp được đưa ra là áp dụng công nghệ sạch xử lý chất thải chăn nuôi thành phân bón hữu cơ và phân bón dạng lỏng Ưu điểm của công nghệ này là chất thải rắn được tách và lên men thành phân hữu cơ sử dụng cho cây trồng nông nghiệp không gây ô nhiễm và độc hại; kết hợp hoàn hảo với biogas hiệu quả cao, giảm yếu tố diện tích biogas và xử lý triệt để khép kín chất thải từ trang trại chăn nuôi
Tuy nhiên, đặc điểm của các mô hình chăn nuôi ở Hà Tĩnh là các trang trại theo hộ gia đình, nguồn vốn cũng như hiểu biết về khoa học và công nghệ còn ít Vì vậy, để áp dụng được công nghệ sạch này họ cần phải có được sự
hỗ trợ về tài chính cũng như kỹ thuật từ nhiều phía
- Đề tài nghiên cứu của tác giả sẽ góp phần đưa ra các chính sách hỗ trợ tài chính đối với các trang trại chăn nuôi bằng cách thành lập các quỹ hỗ trợ
Trang 9để có thể áp dụng công nghệ mới nhằm giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường đồng thời có thể dùng tài liệu tham khảo trong các nghiên cứu về chính sách đổi mới công nghệ cũng như các chính sách về tài chính
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Đổi mới công nghệ là một chủ đề được quan tâm trong những năm gần đây, vì vậy có rất nhiều tác giả đề cập đến vấn đề này như:
Sách: “Quản lý đổi mới công nghệ trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa” Trần Ngọc Ca, NXB Chính trị quốc gia, năm 2000
Sách “Quản lý môi trường bằng công cụ kinh tế”, Trần Thanh Lâm, NXB Lao Động 2006 Để giúp các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và quản lý môi trường, cũng như những ai quan tâm về lĩnh vực này có cái nhìn tổng quan về một công cụ quản lý được đánh giá là mềm dẻo, dễ lựa chọn và hiệu quả trong quản lý môi trường trong nền kinh tế thị trường và là tài liệu tham khảo cho công việc của mình, tác giả đã tập hợp, chọn lọc những vấn đề chủ yếu về lý luận và thực tiễn để biên soạn và phát hành cuốn Quản lý môi trường bằng công cụ kinh tế Cuốn sách gồm 5 chương nhằm cung cấp cho người đọc những kiến thức cần thiết về quản lý, quản lý môi trường bằng công cụ kinh tế và các giải pháp có tính khả thi cao trong việc áp dụng công
cụ này ở cả tầm vi mô và vĩ mô Tuy nhiên, xét ở một khía cạnh nào đó, cuốn sách chưa đề cập đến việc sử dụng công cụ kinh tế để thay đổi công nghệ từ
đó giúp cải thiện môi trường theo hướng xây dựng một mô hình chính sách
Giáo trình Kinh tế môi trường, Hoàng Xuân Cơ, NXB Giáo dục 2005 gồm 7 chương đã đưa ra được những nguyên lý chung về kinh tế, cung cấp
Trang 10thế và định giá tài nguyên hợp lí Phần kinh tế môi trường ứng dụng trình bày
rõ hơn khả năng ứng dụng các công cụ kinh tế để giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường như phí môi trường, giấy phép mua bán (côta- hạn ngạch sử dụng môi trường hoặc giới hạn trần cho mức ô nhiễm), các hệ thống ký thác- hoàn trả, thuế ô nhiễm, trong đó tập trung vào giải pháp thu thuế/phí môi trường Đồng thời giáo trình cũng đặt ra các vấn đề phát sinh khi tiến hành thu thuế ô nhiễm trong việc xác định đối tượng nộp thuế và hiệu quả của thuế ô nhiễm qua kinh nghiệm quốc tế Từ đó, giáo trình đặt ra khả năng áp dụng và thu thuế ô nhiễm trong điều kiện Việt Nam; cách ước tính, định giá tài nguyên môi trường và kinh nghiệm áp dụng kinh tế môi trường trong ngành thủy sản thế giới Giáo trình đã cung cấp cho người học những luận điểm cơ bản về kinh tế môi trường và sử dụng công cụ kinh tế để giảm thiểu ô nhiễm môi trường Tuy nhiên, do thời điểm biên soạn giáo trình là lúc Việt Nam bước vào xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chưa lâu, nên các kết luận còn mang nặng tính lí luận, thiếu tính thực tiễn, nội dung kiến thức chủ yếu lấy từ kinh nghiệm nước ngoài
Báo cáo tổng hợp đề tài cấp Bộ của Trần Ngọc Ca (2000): “Nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc xây dựng một số chính sách và biện pháp thúc đẩy hoạt động đổi mới công nghệ và nghiên cứu- triển khai trong các cơ sở sản xuất ở Việt Nam” đã đưa ra 2 mảng nghiên cứu về chính sách tài chính và chính sách nhân lực để đưa ra các giải pháp thúc đẩy đổi mới công nghệ và nghiên cứu- triển khai ở các cơ sở sản xuất Nghiên cứu đã chỉ ra được những mặt ưu điểm của đổi mới CN gắn với nhu cầu thực tiễn của các cơ sở sản xuất
ở Việt Nam, tuy nhiên đến thời điểm Việt Nam đang hội nhập quốc tế như hiện nay, một số chính sách đã bộc lộ những điểm không phù hợp với điều kiện mới
Luận văn “Sử dụng công cụ hỗ trợ về tài chính của nhà nước nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ (nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre)”, luận văn thạc sỹ ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội, Trương Minh Nhựt
Trang 112010 Luận văn đã nêu lên được khái quát về đổi mới công nghệ và tầm quan trọng của việc sử dụng công cụ tài chính để thúc đẩy đổi mới công nghệ đối với các doanh nghiệp Đồng thời luận văn đã làm rõ được hiện trạng đổi mới công nghệ và việc sử dụng công cụ tài chính để hỗ trợ đổi mới công nghệ, cụ thể nghiên cứu các doanh nghiệp chế biến dừa tỉnh Bến Tre Đề tài đã đi đúng mục tiêu nghiên cứu là đưa ra được các giải pháp để thúc đẩy việc sử dụng công cụ tài chính nhằm hỗ trợ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp
Bên cạnh đó, còn có các hội thảo về chiến lược cũng như chính sách hỗ trợ tài chính đổi mới công nghệ được Đại học Quốc gia Hà Nội, Bộ Khoa học
và công nghệ, cũng như các Sở ban ngành địa phương trên cả nước tổ chức
Các sách báo, công trình nghiên cứu trên đã nêu lên được những cái nhìn khách quan về chính sách và sử dụng công cụ tài chính để đổi mới công nghệ Các nghiên cứu này tập trung nghiên cứu môi trường thực thi chính sách đổi mới công nghệ trong các cơ sở sản xuất, đã chỉ ra được những ưu điểm, hạn chế của chính sách và nguyên nhân của các điểm hạn chế này Tuy nhiên, phần lớn các công trình này mới chỉ dừng lại ở mức đưa ra các giải pháp một cách chung chung và không thể phù hợp với tất cả các trường hợp với những đặc điểm kinh tế xã hội khác nhau, đồng thời chưa công trình nghiên cứu nào đưa ra mô hình chính sách hỗ trợ tài chính để đổi mới công nghệ gắn với mô hình chăn nuôi trang trại nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường Luận văn Thạc sĩ sẽ chọn lọc, kế thừa những luận điểm đã được công
bố từ các nghiên cứu đi trước để chứng minh cho luận điểm của mình Từ việc khái quát các khái niệm chung đến việc phân tích thực trạng của việc thực thi các chính sách hỗ trợ tài chính trên địa bàn, tác giả đưa ra mô hình
Trang 14DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2011): Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT Quy định về tiêu chí và thủ tục cấp giấy chứng nhận kinh tế trang trại
2 Cổng thông tin điện tử Chính phủ
http://chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/trangchu
3 Cổng thông tin điện tử Hà Tĩnh : http://www.hatinh.gov.vn
4 Công ty Cổ phần chăn nuôi Mitraco (2013): Báo cáo công nghệ xử lý chất thải chăn nuôi lợn
5 Vũ Cao Đàm (2006): Phương pháp luận nghiên cứu khoa học – NXB
Khoa học kỹ thuật
6 PGS.TS Vũ Cao Đàm (2011): Giáo trình Khoa học chính sách, NXB Đại
học quốc gia Hà Nội
7 Nguyễn Đình Hòe (2007): Môi trường và phát triển bền vững - NXB Giáo
dục, tái bản lần thứ nhất
8 Lê Văn Khoa (2001): Khoa học môi trường – NXB Giáo dục
9 GS TS Lê Viết Ly: Phát triển chăn nuôi bền vững ở Việt Nam- Hội
Khoa học kỹ thuật chăn nuôi Việt Nam
10 Nguyễn Thị Kim Nga (2005) : Giáo trình Kinh tế tài nguyên và môi trường- NXB Đại học Quốc gia Hà Nội
11 PGS TS Nguyễn Văn Phúc (2014): Bài giảng Quản lý Đổi mới công nghệ - Khoa Quản trị kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội
12 Nguyễn Mạnh Quân- Nguyễn Hồng Việt (2006): Nghiên cứu ứng dụng
lý thuyết đổi mới (theory of innovation) trong Đánh giá và Dự báo công nghệ ở Việt Nam (báo cáo tổng hợp), Viện Chiến lược và chính sách khoa
học và công nghệ, Bộ KH&CN
13 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2005) : Luật bảo vệ môi trường