DSpace at VNU: Khảo sát lỗi ngữ pháp trong sử dụng tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc tại một số trường Đại học ở Hà Nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- VŨ HOÀNG PHƯƠNG LOAN KHẢO SÁT LỖI NGỮ PHÁP TRONG SỬ DỤNG TIẾNG VIỆT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG Đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ HOÀNG PHƯƠNG LOAN

KHẢO SÁT LỖI NGỮ PHÁP TRONG SỬ DỤNG TIẾNG VIỆT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

VŨ HOÀNG PHƯƠNG LOAN

KHẢO SÁT LỖI NGỮ PHÁP TRONG SỬ DỤNG TIẾNG VIỆT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở HÀ NỘI

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành ngôn ngữ học

Mã số: 60220240

Giáo viên hướng dẫn: PGS TS Trịnh Cẩm Lan

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Tư liệu và phương pháp nghiên cứu 3

4 Dự kiến bố cục luận văn 4

Chương 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 5

1.1 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến lỗi trong việc học tiếng Việt của người nước ngoài nói chung và việc học tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc nói riêng 5

1.2 Cơ sở lí thuyết Error! Bookmark not defined 1.2.1 Giao thoa ngôn ngữ Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm lỗi và phân loại lỗi Error! Bookmark not defined 1.2.3 Lỗi ngữ pháp Error! Bookmark not defined 1.3 Khái quát đặc điểm ngữ pháp của tiếng Trung và tiếng Việt Error! Bookmark not defined

1.3.1 Khái quát đặc điểm ngữ pháp tiếng TrungError! Bookmark not defined

1.3.2 Khái quát đặc điểm ngữ pháp tiếng ViệtError! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: LỖI HƯ TỪ TIẾNG VIỆT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC

Error! Bookmark not defined 2.1 Lỗi các hư từ thuộc nhóm làm thành tố phụ đoản ngữ Error! Bookmark not defined

2.1.1 Lỗi các hư từ chuyên làm thành tố phụ cho đoản ngữ có danh từ

làm trung tâm Error! Bookmark not defined

2.1.2 Lỗi các hư từ chuyên làm thành tố phụ cho đoản ngữ có động từ

làm trung tâm Error! Bookmark not defined 2.2 Lỗi các hư từ thuộc nhóm không làm thành tố phụ đoản ngữ Error! Bookmark not defined

2.2.1 Lỗi các hư từ nối kết các yếu tố có quan hệ chính - phụ: của, cho,

ở, với Error! Bookmark not defined

2.2.2 Lỗi các hư từ đặc biệt: là, thì Error! Bookmark not defined

2.3 Lỗi các hư từ nằm ngoài đoản ngữ: các hư từ phụ trợ Error! Bookmark not defined

2.3.1 Lỗi các hư từ luôn phụ trợ cho một yếu tố trong đoản ngữ hoặc câu

(trợ từ): ngay, cả , đến Error! Bookmark not defined

2.3.2 Lỗi các hư từ luôn phụ trợ cho cả cấu trúc để dạng thức hoá hoặc

nêu tình thái (phụ từ): à, ư, nhỉ, nhé, ạ, đây, đấy, sao, nào, cơ, kia, ấy,

mà, vậy, Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: LỖI TRẬT TỰ THÀNH PHẦN CÂU VÀ TRẬT TỰ TỪ TRONG CÁC NGỮ ĐOẠN TIẾNG VIỆTCỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC Error! Bookmark not defined

3.1 Lỗi trật tự thành phần câu Error! Bookmark not defined 3.1.1 Lỗi trật tự chủ ngữ và vị ngữ Error! Bookmark not defined 3.1.2 Lỗi trật tự trạng ngữ câu Error! Bookmark not defined 3.1.3 Lỗi trật tự định ngữ câu Error! Bookmark not defined 3.2 Lỗi trật tự từ trong ngữ đoạn Error! Bookmark not defined 3.2.1 Lỗi trật tự từ trong ngữ đoạn danh từError! Bookmark not defined

3.2.2 Lỗi trật tự trong ngữ đoạn vị từ Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 7

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, đứng trước vận hội mới, Việt Nam đang hội nhập vào đời sống của nhân loại, mở cửa giao lưu với mọi dân tộc trên thế giới, không phân biệt màu da, sắc tộc, chính kiến hay tôn giáo Ðó là một chính sách đúng đắn

và hợp lý, mang lại sự phát triển toàn diện cho đất nước từ kinh tế, văn hóa, đến mọi mặt của đời sống xã hội

Sự phát triển của giao tiếp quốc tế làm nảy sinh nhu cầu học ngoại ngữ Đây là chiếc cầu nối quan trọng và hữu hiệu trong xã hội hiện đại Nó làm cho khoảng cách giữa các quốc gia, các dân tộc trở nên gần nhau hơn Và nhờ có ngoại ngữ mà con người cũng hiểu nhau hơn, biết cảm thông với nhau hơn

Từ đó chung tay thực hiện một mục đích lớn lao, đó là mục đích vì một thế giới hòa bình

Việt Nam và Trung quốc là hai nước láng giềng có quan hệ lâu dài Hiện nay, mối quan hệ này phát triển hơn lúc nào hết, thúc đẩy người dân hai nước tìm hiểu và học tập lẫn nhau Trong xu thế đó, những năm gần đây, sinh viên Trung Quốc sang Việt Nam học Tiếng Việt và văn hóa Việt Nam, cũng như sinh viên Việt Nam sang Trung Quốc học tiếng Trung và văn hóa Trung Quốc ngày càng nhiều Tiếng Việt và tiếng Trung có cùng loại hình ngôn ngữ,

hệ thống ngữ pháp có nhiều điểm tương đồng, gần 60% từ vựng tiếng Việt lại được mượn từ tiếng Hán qua nhiều thời đoạn lịch sử khác nhau, điều đó tạo nhiều thuận lợi cho sinh viên Việt Nam học tiếng Trung và sinh viên Trung Quốc học tiếng Việt Tuy nhiên, dù gần gũi thế nào thì tiếng Việt và tiếng Trung vẫn là hai ngôn ngữ và giao thoa ngôn ngữ tất yếu sẽ nảy sinh trong quá trình học tập ngôn ngữ của nhau của sinh viên hai nước Điều này đặt ra cho những người làm công tác giảng dạy ngôn ngữ và văn hóa của hai nước

2

một nhiệm vụ rất quan trọng đó là phải nghiên cứu để tìm ra con đường tốt nhất giúp sinh viên hai nước tiếp cận và làm chủ ngoại ngữ mà mình cần

Về phía bản thân, trong những năm qua, chúng tôi đã tham gia giảng dạy tiếng Trung Quốc cho sinh viên Việt Nam cũng như dạy tiếng Việt cho sinh viên Trung Quốc Trong quá trình giảng dạy, chúng tôi đã nhận thấy việc sinh viên Trung Quốc mắc lỗi trong sử dụng tiếng Việt và sinh viên Việt Nam mắc lỗi trong sử dụng tiếng Trung là khá phổ biến, thậm chí có những lỗi nghiêm trọng có thể làm cho người nói không đạt được mục đích giao tiếp, và gây ra những hiểu lầm không đáng có Vì vậy, việc tìm ra lỗi và sửa lỗi cho sinh viên trong việc sử dụng ngôn ngữ thứ hai là vô cùng cần thiết

Xuất phát từ yêu cầu đó, chúng tôi lựa chọn đề tài “Khảo sát lỗi ngữ

pháp trong sử dụng tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc tại một số trường đại học ở Hà Nội” với hy vọng có thể có một đóng góp nhỏ vào việc giúp sinh viên

Trung Quốc học tiếng Việt hiệu quả hơn và sử dụng tiếng Việt tốt hơn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn đặt mục đích thu thập, khảo sát, phân tích lỗi ngữ pháp của sinh viên Trung Quốc trong sử dụng tiếng Việt Trên cơ sở những hiểu biết căn bản về tiếng Việt và tiếng Trung, luận văn sẽ cố gắng tìm ra nguyên nhân và

đề nghị một số giải pháp khắc phục lỗi nhằm giúp sinh viên sử dụng tiếng Việt tốt hơn, đạt hiệu quả giao tiếp cao hơn

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục đích trên đây, luận văn dự kiến sẽ thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

- Nghiên cứu, tìm hiểu cơ sở lý thuyết về giao thoa ngôn ngữ, về lỗi trong học ngoại ngữ

3

- Tìm hiểu đặc điểm ngữ pháp của tiếng Trung và tiếng Việt

- Thống kê tất cả các loại lỗi ngữ pháp mà sinh viên Trung Quốc mắc phải trong sử dụng tiếng Việt

- Phân tích và miêu tả lỗi ngữ pháp của sinh viên Trung Quốc học tiếng Việt ở hai phạm vi: lỗi sử dụng hư từ và lỗi trật tự thành phần câu và ngữ đoạn

- Dựa vào đặc điểm của tiếng Trung và tiếng Việt, tìm cách lý giải các nguyên nhân mắc lỗi từ cả góc độ khách quan cũng như chủ quan và đề nghị một số giải pháp khắc phục

3 Tư liệu và phương pháp nghiên cứu

3.1 Tư liệu nghiên cứu

Luận văn đã nghiên cứu trên nguồn tư liệu sau đây:

- Nguồn tư liệu chủ yếu là 350 bài viết, mỗi bài khoảng 300 từ của sinh viên Trung Quốc trình độ trung cấp và cao cấp Tư liệu thu được qua 300 bài viết trên đây là 373 lỗi liên quan đến những quy tắc ngữ pháp trong tiếng Việt

- Tư liệu thu được thông qua trò chuyện với các sinh viên về những khó khăn khi học tiếng Việt, về nguyên nhân mắc lỗi theo cảm nhận chủ quan của các em

3.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê, phân loại dùng trong việc thống kê và phân loại lỗi

- Phương pháp phân tích ngữ pháp dùng trong phân tích lỗi ngữ pháp của sinh viên (ở phạm vi sử dụng các hư từ và trật tự thành phần câu, thành phần ngữ đoạn)

4

- Thủ pháp so sánh được áp dụng trong trong nhiều trường hợp để so sánh đặc điểm ngữ pháp tiếng Trung và tiếng Việt nhằm tìm ra nguyên nhân và cơ chế mắc lỗi của sinh viên

4 Dự kiến bố cục luận văn

Luận văn dự kiến chia thành ba chương

Chương 1: Tổng quan và cơ sở lý thuyết

Chương 2: Lỗi hư từ tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc

Chương 3: Lỗi trật tự thành phần câu và trật tự từ trong các ngữ đoạn tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc

KẾT LUẬN

5

Chương 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1.1 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến lỗi trong việc học tiếng Việt của người nước ngoài nói chung và việc học tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc nói riêng

Cho đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến lỗi trong việc sử dụng tiếng Việt của người nước ngoài Có những công trình chỉ mang tính tham khảo như bài báo, tiểu luận, tham luận Nhưng cũng có những công trình là những nghiên cứu khoa học chuyên sâu có tính ứng dụng rất cao Gần đây nhất phải kể đến Luận án tiến sĩ ngữ văn của Nguyễn Thiện Nam Đề

tài tác giả nghiên cứu là “Khảo sát lỗi ngữ pháp tiếng Việt của người nước

ngoài và những vấn đề liên quan.” Trong luận án này, lần đầu tiên, lỗi ngữ

pháp được tác giả khảo sát một cách hệ thống dưới ánh sáng của lý luận phân tích lỗi hiện đại Và cũng lần đầu tiên, thủ pháp xử lý lỗi ngữ pháp trong một giáo trình dạy tiếng Việt cho người nước ngoài được đề cập đến Luận án cũng mang đến một cách hiểu đúng hơn về bản chất ngữ nghĩa – ngữ pháp của một số hiện tượng ngữ pháp tiếng Việt mà từ xưa đến nay các sách ngữ pháp, các từ điển và các sách dạy tiếng Việt cho người nước ngoài còn bỏ sót hoặc bỏ qua Luận án đã giới thiệu một cách hệ thống những cơ sở lý luận của vấn đề lỗi và phân tích lỗi của người học ngôn ngữ thứ hai theo cách nhìn của ngôn ngữ học ứng dụng (theo lời tác giả) Trước luận án này, tác giả Nguyễn

Thiện Nam còn có một số bài viết liên quan đến lỗi đã được công bố như :

“Một vài nhận xét và lý giải về lỗi dùng từ Hán – Việt của người Nhật Bản”

được đăng trong Kỷ yếu hội nghị “Tiếng Việt như một ngoại ngữ”, “Hiện

tượng tỉnh lược chủ ngữ trong tiếng Nhật đối với lỗi giao thoa trong tiếng Việt của người Nhật Bản” được đăng trên tạp chí Ngữ học trẻ 97; “Một vài

6

nhận xét về lỗi giao thoa của người Campuchia khi học tiếng Việt” được đăng

trong Kỷ yếu hội nghị quốc tế lần thứ năm về các ngôn ngữ Châu Á, 2000;

“Một vài nhận xét về lỗi sử dụng các từ “cả”, “tất cả”, “mọi” trong tiếng Việt của người nước ngoài”, trên Ngữ học trẻ 2000,

Ngoài các nghiên cứu của Nguyễn Thiện Nam, còn phải kể đến một số bài viết và công trình nghiên cứu của các tác giả như : Nguyễn Linh Chi với

“Một số nhận xét về lỗi dùng từ đặt câu của người nước ngoài học tiếng Việt” (Tạp chí Ngôn ngữ và đời sống số 8 – 2007), “Lỗi trật tự từ của người bản ngữ tiếng Anh học tiếng Việt” (Tạp chí ngôn ngữ số 7 – 2008), “Lỗi ngôn ngữ của người nước ngoài học tiếng Việt (trên tư liệu từ vựng, ngữ pháp của người Anh, Mĩ )” (Luận án tiến sĩ ngữ ngôn ngữ học) Nguyễn Văn Phúc với

“Nghiên cứu các dạng lỗi phát âm tiếng Việt của sinh viên nói tiếng Anh”

(Luận án tiến sĩ khoa học ngữ văn) Đỗ Thị Thu với “Xem xét cách diễn đạt

câu tiếng Việt của người nước ngoài khi học tiếng Việt” (Luận văn thạc sĩ

khoa học ngữ văn), Đinh Lê Huyền Trâm “Khảo sát lỗi từ vựng và ngữ pháp

của sinh viên Lào và Campuchia học tiếng Việt tại trường Hữu Nghị 80”

(Luận văn thạc sĩ ngôn ngữ), Các bài viết và công trình nghiên cứu được liệt

kê trên đây dù ở dạng đúc kết kinh nghiệm hay là những nghiên cứu chuyên sâu thì cũng đều giải quyết được một số yêu cầu cụ thể trong việc phát hiện,

xử lý và đưa ra được những giải pháp khắc phục lỗi, đóng góp hữu hiệu trong công tác dạy và học tiếng Việt cho người nước ngoài nói chung

Liên quan đến lỗi trong sử dụng tiếng Việt của người Trung Quốc, có

ba đề tài đã được công bố, một là “Lỗi của người Trung Quốc học tiếng Việt

nhìn từ góc độ xuyên văn hóa (xét về khía cạnh từ vựng)”của Lê Xảo Bình,

hai là “Khảo sát lỗi sử dụng từ ngữ của học viên Trung Quốc học tiếng Việt” của Lê Thị Nguyệt Minh, ba là “Khảo sát lỗi ngữ âm của người Trung Quốc

học tiếng Việt và cách khắc phục” của Đào Thị Thanh Huyền Trong các

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

1 Lê Xảo Bình (2004) “Khảo sát lỗi sử dụng từ ngữ của học viên Trung

Quốc học tiếng Việt”, Luận văn thạc sĩ Ngôn ngữ, ĐHKHXH&NV HN

2 Phạm Đăng Bình (2003), Khảo sát các lỗi giao thoa ngôn ngữ - văn hóa

trong diễn ngôn của người Việt học tiếng Anh, Luận án tiến sĩ ngữ văn,

Viện ngôn ngữ học, Hà Nội

3 Nguyễn Tài Cẩn (1975), Ngữ pháp tiếng Việt (Tiếng – Từ ghép – Đoản

ngữ), Nxb ĐH và THCN, Hà Nội

4 Nguyễn Tài Cẩn (1975), Từ loại danh từ trong tiếng Việt hiện đại, Nxb

KHXH, Hà Nội

5 Nguyễn Linh Chi (2007), “Một số nhận xét về lỗi dùng từ đặt câu của

người nước ngoài học tiếng Việt”, Tạp chí Ngôn ngữ và đời sống số 8

6 Nguyễn Linh Chi (2008), “Lỗi trật tự từ của người bản ngữ tiếng Anh

học tiếng Việt” , Tạp chí ngôn ngữ số 7

7 Nguyễn Linh Chi (2009),“Lỗi ngôn ngữ của người nước ngoài học tiếng

Việt (trên tư liệu từ vựng, ngữ pháp của người Anh, Mĩ )”, Luận án tiến sĩ

ngữ ngôn ngữ học, Viện Ngôn ngữ học, Hà Nội

8 Mai Ngọc Chừ (1995), Tiếng Việt cho người nước ngoài, Nxb Giáo dục,

Hà Nội

9 Đinh Văn Đức (1986), Ngữ pháp tiếng Việt – Từ loại, Nxb ĐH và THCN,

Hà Nội

10 Nguyễn Thiện Giáp (1998), Từ vựng học tiếng Việt, Nxb Giáo dục,Hà Nội

11 Cao Xuân Hạo (1998), Tiếng Việt mấy vấn đề về ngữ âm, ngữ pháp, ngữ

nghĩa, Nxb Giáo dục, Tp Hồ Chí Minh

12 Nguyễn Văn Hiệp (2009), Cú pháp tiếng Việt ,Nxb Giáo dục, Hà Nội

8

13 Đào Thị Thanh Huyền (2008), “Khảo sát lỗi ngữ âm của người Trung

Quốc học tiếng Việt và cách khắc phục”, Luận văn thạc sĩ Ngôn ngữ,

ĐHKHXH&NV Hà Nội

14 Nguyễn Việt Hương (1996), Thực hành tiếng Việt dùng cho người nước

ngoài, Nxb Giáo dục, Hà Nội

15 Lê Thị Nguyệt Minh (2012), “Khảo sát lỗi sử dụng từ ngữ của học viên

Trung Quốc học tiếng Việt”, Luận văn thạc sĩ Ngôn ngữ, ĐH

KHXH&NV Hà Nội

16 Nguyễn Thiện Nam (1991), Về ba từ “rất”, “quá”, “lắm” trong tiếng

Việt hiện đại, Tạp chí Khoa học, ĐHTH, Hà Nội

17 Nguyễn Thiện Nam (2001), Khảo sát lỗi ngữ pháp tiếng Việt của người

nước ngoài và những vấn đề liên quan, Luận án tiến sĩ ngữ văn,

ĐHKHXH&NV – ĐHQG, Hà Nội

18 Nguyễn Thiện Nam (2004), Lỗi loại từ trong tiếng Việt của người nước

ngoài, http://e-flt.nus.edu.sg

19 Nguyễn Thiện Nam (2010), Số phận của ngữ pháp trong tiến trình dạy

tiếng – Một vài liên tưởng vào sách dạy tiếng Việt, Tạp chí Khoa học,

ĐHQGHN, Khoa học Xã hội và Nhân văn 26

20 Nguyễn Thiện Nam (2010), Về vấn đề dạy ngữ pháp trong giáo trình

tiếng Việt cho người nước ngoài, Tạp chí Ngôn ngữ, Viện khoa học Xã

hội Việt Nam, Viện ngôn ngữ học

21 Hoàng Trọng Phiến (1980), Ngữ pháp tiếng Việt, câu, Nxb ĐH và THCN,

Hà Nội

22 Hoàng Trọng Phiến (2007), Từ điển giải thích hư từ tiếng Việt, Nxb Tri

Thức, Hà Nội

23 Nguyễn Anh Quế (1988), Hư từ trong tiếng Việt hiện đại ,Nxb KHXH,

Hà Nội