DSpace at VNU: Hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học

DSpace at VNU: Hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học tài l...

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG THỊ VÂN

HOÀN THIỆN TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DỰA TRÊN ĐẶC ĐIỂM VÀ LOGIC

CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG THỊ VÂN

HOÀN THIỆN TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DỰA TRÊN ĐẶC ĐIỂM VÀ LOGIC

CỦA NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ

Mã số: 60340412

Người hướng dẫn: TS TS Trịnh Ngọc Thạch

Hà Nội - 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 40

2 Lịch sử nghiên cứu 41

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 44

4 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

5 Mẫu khảo sát Error! Bookmark not defined.

6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

7 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

8 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

10 Kết cấu của Luận văn Error! Bookmark not defined.

PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Error! Bookmark not defined.

1.1 Khái niệm khoa học và nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.

1.1.1 Khoa học Error! Bookmark not defined.

1.1.2 Nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined.

1.2 Đặc điểm của nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined.

1.3 Logic của nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined.

1.4 Đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học Error! Bookmark not defined.

1.5 Tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa họcError! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI HỌC VIỆN TÀI CHÍNHError! Bookmark not defined.

2.1 Khái quát về Học viện Tài chính Error! Bookmark not defined.

2.2 Khái quát về hoạt động nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chínhError! Bookmark not defined.

2.2.1 Các nguồn lực đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học của Học viện

Tài chính Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Tình hình triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài

chính Error! Bookmark not defined.

2.3 Thực trạng công tác đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học tại Học viện

Tài chính Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Thực trạng về tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học tại Học

viện Tài chính Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Quy trình đánh giá kết quả nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

2.3.3 Đội ngũ đánh giá Error! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC (TRƯỜNG HỢP HỌC VIỆN TÀI CHÍNH)Error! Bookmark not defined.

3.1 Căn cứ để hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu tại Học viện

Tài chính Error! Bookmark not defined.

3.2 Hoàn thiện tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học dựa trên đặc

điểm và logic của nghiên cứu khoa học tại Học viện Tài chínhError! Bookmark not defined.

3.3 Khảo nghiệm hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học tại

Học viện Tài chính Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian tìm hiểu nghiên cứu, cùng với những kiến thức đã được trang bị trong thời gian học tập tại trường, tôi đã hoàn thành Luận văn thạc sĩ

với đề tài: “Hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc

điểm và logic của nghiên cứu khoa học” Để có được kết quả này, tôi xin gửi

lời cảm ơn sâu sắc tới tập thể các thầy giáo, cô giáo thuộc chuyên ngành Quản

lý Khoa học và Công nghệ, Khoa khoa học Quản lý trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình họp tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới TS.Trịnh Ngọc Thạch, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, thầy là người trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và cho tôi những định hướng, những góp ý rất quý báu trong quá trình thực hiện nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Luận văn cũng nhận được nhiều thông tin, ý kiến đánh giá, góp ý và sự giúp đỡ từ các giảng viên, các chuyên gia, các đồng nghiệp, các học viên cao học trong quá trình nghiên cứu Bạn bè và tập thể lớp Cao học Quản lý KH&CN K12, đã chia sẻ kinh nghiệm và động viên tác giả trong suốt quá trình học tập và làm luận văn Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc trước sự giúp đỡ đó

Tôi cũng xin bày tỏ sự biết ơn đối với Viện Kinh tế – Tài chính, Học viện Tài chính đã hỗ trợ và tạo điều kiện về thời gian và tài chính cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu này, tôi đã có nhiều cố gắng trong nghiên cứu Tuy nhiên, tôi còn gặp nhiều khó khăn về sức khỏe,

thời gian, và trình độ nên kết quả nghiên cứu không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế nhất định Rất mong nhận đƣợc sự quan tâm, góp ý chân thành của Quý thầy/cô giáo và các anh/chị học viên để giúp tôi hoàn thiện Luận văn của mình

Trân trọng cảm ơn!

Tác giả

Hoàng Thị Vân

40

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cùng với sự phát triển không ngừng của xã hội, nhu cầu nhận thức và nhu cầu cải thiện đời sống đã thúc đẩy khoa học phát triển mạnh mẽ Trong hoạt động nghiên cứu khoa học, luôn tồn tại nhu cầu bàn thảo, tọa đàm, bình xét, xem xét về một kết quả nghiên cứu Đó chính là các khía cạnh của việc đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học

“Đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học là một công việc hết sức cần thiết trong tổ chức nghiên cứu khoa học Điều quan trọng trước hết là cần phải đánh giá đề hiểu được giá trị khoa học đích thực của kết quả nghiên cứu” [4;tr.3] Đối với mỗi tổ chức nghiên cứu, đơn vị giáo dục - đào tạo, hoạt động đánh giá kết quả nghiên cứu góp phần nhận dạng đúng chất lượng của các công trình khoa học, chọn lựa được đúng những nhà nghiên cứu xứng đáng được vinh danh và từ đó, góp phần quan trọng phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học của tổ chức, đóng góp những kết quả nghiên cứu chất lượng có ích cho xã hội

Tuy nhiên, hoạt động đánh giá nghiên cứu khoa học ở nước ta chưa thực sự phản ánh đúng chất lượng của các kết quả nghiên cứu Hiện nay, việc đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học vẫn còn mang nặng cảm tính, phụ thuộc vào chủ quan của người đánh giá Một trong những nguyên nhân chính

là do hệ thống tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học chưa phù hợp Các tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học chưa phản ánh được đầy đủ yêu cầu về tính mới, tính logic và giá trị khoa học của một nghiên cứu khoa học hay nhiều tiêu chí đánh giá còn rất chung chung, không rõ ràng dẫn đến hậu quả là xếp loại chất lượng các kết quả nghiên cứu khoa học chưa chuẩn xác

Với ý nghĩa đó, đề tài “Hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa

học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học” phân tích những bất

41

cập trong tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học hiện nay và qua đó đề xuất giải pháp hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm

và logic của nghiên cứu khoa học

2 Lịch sử nghiên cứu

Vấn đề đánh giá nghiên cứu khoa học và tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học là nội dung được các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, các nhà quản lý, tổ chức nghiên cứu khoa học, các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Đã có nhiều công trình nghiên cứu, bài viết về nội dung này được công

bố trên các tạp chí, ấn phẩm trong thời gian qua Theo tìm hiểu của tác giả, có thể kể đến một số tác phẩm như sau:

Trên thế giới, chúng ta có thể kể đến tác phẩm “Evaluation of Research and development” (1983) tập hợp bài viết của rất nhiều tác giả về các phương pháp đánh giá nghiên cứu và triển khai ở các nước thành viên Cộng đồng châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản trong đó, tiêu biểu là một số quan điểm của các tác giả như:

- Tác giả P Fasella, với bài viết “The evaluation of the European Community’s Research and Development Programmes” [24;tr.3-13] (Đánh giá các chương trình nghiên cứu và triển khai của Cộng đồng Châu Âu) đã nêu ra một số nguyên tắc chung trong việc đánh giá R&D: Quá trình đánh giá cần tiến hành trong mối liên hệ đến việc hình thành và triển khai các giai đoạn của nghiên cứu; có thể có đánh giá trong và đánh giá ngoài Đánh giá trong thường được thực hiện bởi các nhà quản lý dự án, tham gia trong quá trình thực hiện đề tài Còn đánh giá ngoài là đánh giá của các chuyên gia bên ngoài không tham gia vào chương trình nghiên cứu Tuy nhiên theo ông, việc đánh giá nên được tiến hành với các chuyên gia ngoài, những người không tham gia vào thực hiện chương trình đó Tác giả nhấn mạnh cần có cơ chế phản hồi thường xuyên Đồng thời, tác giả còn đưa ra đề xuất hội đồng đánh giá cần

42

dừng lại ở mức tương đối nhỏ (từ 6- 8 người) Thời gian dành cho việc đánh giá tối đa là 6 tháng cho đánh giá bằng phương pháp “chuyên gia” và 3 tháng cho đánh giá bằng phương pháp “hội đồng”

- Tác giả A.M.T Rouban, trong bài viết “Evaluation of R&D Programmes in France” [24;tr.14-21] (Đánh giá các chương trình R&D của Pháp) cho rằng mặc dù có thể đưa ra hệ thống chỉ báo rõ ràng, tuy nhiên khi tiến hành đánh giá và sử dụng công trình khoa học thì sẽ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như các nhà khoa học, các nhà quản lý, các cơ quan giám sát Do vậy, việc đưa ra một hệ thống chỉ báo có thể áp dụng cho mọi đánh giá vẫn là vấn đề đang được bàn cãi

Các quan niệm của các tác giả kể trên mới chỉ dừng lại ở việc đề ra một

số nguyên tắc, phương pháp chung cho việc đánh giá nghiên cứu và triển khai

Ở Việt Nam, bàn về đánh giá nghiên cứu khoa học và tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học có nhiều nhà khoa học có công trình nghiên cứu về đánh giá nghiên cứu khoa học như tác giả Vũ Cao Đàm, Nguyễn Văn An, Hồ Tú Bảo,…Trong đó, đặc biệt là tác giả Vũ Cao Đàm với tác phẩm “Đánh giá nghiên cứu khoa học”, (2005) Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội Tác giả đã trình bày hệ thống phương pháp luận về đánh giá nghiên cứu khoa học, bao gồm đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học và đánh giá hiệu quả nghiên cứu khoa học

Bên cạnh đó còn có nhiều bài viết khác trên các tạp chí bàn về vấn đề này:

- “Một số vấn đề trong đánh giá và nghiệm thu kết quả nghiên cứu khoa học” đăng trên tạp chí Hoạt động khoa học, số 4/2005 của tác giả Nguyễn Văn An Qua việc làm rõ vai trò và thực trạng của hoạt động đánh giá và nghiệm thu nghiên cứu khoa học Việt Nam hiện nay, tác giả đề xuất một số

43

giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới cơ chế quản lý trong đánh giá, nghiệm thu kết quả nghiên cứu khoa học

- “Đánh giá định lượng kết quả nghiên cứu khoa học” tạp chí Hoạt động khoa học, số 7/2010 của tác giả Hồ Tú Bảo đã giới thiệu khái niệm và một số đặc điểm cơ bản cũng như hạn chế của các độ đo dùng để đánh giá định lượng các ấn phẩm nghiên cứu khoa học bao gồm: chỉ số trích dẫn, hệ số ảnh hưởng (IF) và chỉ số H

- “Đánh giá nghiên cứu khoa học?” đăng trên trang web http://tiasang.com.vn, ngày 13/04/2012, đã nêu những trường hợp sử dụng đánh giá nghiên cứu khoa học; các thang đánh giá nghiên cứu khoa học hiện có; phân loại đánh giá nghiên cứu khoa học và đề nghị xây dựng một hệ thống tiêu chí đánh giá khoa học phù hợp để đánh giá khách quan các công trình khoa học

Vấn đề này cũng đã được một số học viên chuyên ngành Quản lý Khoa học và công nghệ quan tâm lựa chọn nghiên cứu:

- Nguyễn Xuân Quang (2008), “Xây dựng các tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học tại trường Cao đẳng nghề Hải Dương”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tác giả đã tìm hiểu về đánh giá nghiên cứu khoa học và xây dựng tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học áp dụng cho địa chỉ cụ thể là trường Cao đẳng nghề Hải Dương

- Lê Ngọc Sơn (2010), “Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học của cán bộ trường Đại học sư phạm Hà Nội”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tác giả đã đưa ra bộ tiêu chí đánh giá chất lượng nghiên cứu khoa học dựa theo 3 bước:

44

+ Bước 1: Tập trung xem xét tính mới dựa trên sự kiện khoa học, vấn

đề khoa học và luận điểm khoa học theo các chỉ tiêu chuẩn mực (40 điểm)

+ Bước 2: Xem xét tính logic của 5 bộ phận: sự kiện khoa học, vấn đề khoa học, luận điểm khoa học, luận cứ khoa học và phương pháp nghiên cứu (35 điểm)

+ Bước 3: Xem xét tổng thể các tiêu chí còn lại như tiêu chí và mức độ

rõ ràng, tính logic và khoa học của việc luận giải về sự cần thiết nghiên cứu

đề tài; mức độ rõ ràng và khả thi của mục tiêu nghiên cứu; phương pháp nghiên cứu; tính khoa học, độc đáo, phù hợp của cách tiếp cận; kết cấu , hình thức theo cấu trúc logic của kết quả nghiên cứu (35 điểm)

- Trần Thị Hồng (2013) “Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học ngành khoa học xã hội tại trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Tác giả đã nghiên cứu thực trạng đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học ngành khoa học xã hội tại trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên và xây dựng mới một hệ thống tiêu chí cho việc đánh giá kết quả nghiên cứu ngành khoa học xã hội của trường này

Các nghiên cứu trên đã tiếp cận chủ đề đánh giá nghiên cứu khoa học ở những khía cạnh khác nhau Nhìn chung, các tác giả đã đề cập đến phương pháp, chỉ báo trong đánh giá nghiên cứu khoa học cũng như chỉ ra những bất cập còn tồn tại Đề tài sẽ kế thừa những luận điểm đã được trình bày trong các nghiên cứu trên và vận dụng nghiên cứu giải pháp hoàn bộ tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục tiêu nghiên cứu: hoàn thiện tiêu chí đánh giá nghiên cứu khoa

học dựa trên đặc điểm và logic của nghiên cứu khoa học

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

45

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Văn An, Một số vấn đề trong đánh giá và nghiệm thu kết quả

nghiên cứu khoa học, tạp chí Hoạt động khoa học, số 4/2005

2 Hồ Tú Bảo, Đánh giá định lượng kết quả nghiên cứu khoa học, tạp chí

Hoạt động Khoa học, số 7/2010

3 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011),Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)

4 Vũ Cao Đàm (2005), Đánh giá nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản

Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội

5 Vũ Cao Đàm (2011), Đánh giá nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội

6 Vũ Cao Đàm (2008), Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa

học, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội

7 Vũ Cao Đàm (2014), Tài liệu hướng dẫn nghiên cứu khoa học, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam

8 Vũ Cao Đàm (2014), Giáo trình quản lý khoa học & công nghệ

9 Vũ Cao Đàm, Đánh giá nghiên cứu khoa học?, http://tiasang.com.vn, ngày cập nhật 13.04.2012

10 Học viện Tài chính (2010), Quy định quản lý hoạt động khoa học và công nghệ Học viện Tài chính (Ban hành kèm theo Quyết định số 266/QĐ-HVTC ngày 21 tháng 4 năm 2010)

11 Học viện Tài chính (2013), Quy định về hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Học viện Tài chính (Ban hành kèm theo Quyết định

số 496/QĐ-HVTC ngày 03 tháng 10 năm 2013)