Dư đị rách nước non tơ lại, ' Địng báo xa trai gál kêu lên... Ô n g khao khát người tri kỷ uà người tri kỷ lưorng đăc với ngirời tài tử đa tình phái là phụ nữ : tinhjri kỳ Irong thê giới
Trang 1VỊ TRÍ CỦA TẢN ĐÀ TRONG VĂN HỌC N ư ớ c NHÀ
L ê C H Í DONG
T r o n g n i l îrng n ă m đ ầu t h í kỷ XX v ã n họ c V iệt N a m đ ứ n g Ir ư ớ e h a i k h à ìiH ărtg'phải triề n : c á c h lá n d â n đ ẫ n v ă n h ọ c tru v è n th õ n g , li ế n tớ i Tăn h ọ c c ậ n —
h i ệ n đ ạ i n ư ớ c n h à , th o á t k hỏi k h ủ ô n k hò plnrơíỤ; Đ ô n g , th a m g ia v à o đ ờ i s ố n g
•c h u n g c ủ a vărt họ c ỉ h ể g iớ i
P h a n Bội C h â u và T ản Đ à, b ằ n g h a i c á c h k h à c n h a u , h a i c o n đ ư ờ n g k h ả c
n h a u , d ẵ th ự c h iệ n k h à B ăng Ih ứ n h á t củ a cô n g c u ộ c h iệ n đ ạ i h ỏ a v ă n h ọ c V iệt
N a m K hả n ă n g th ứ h * i c ủ a c ô n g c u ộ c n à y d à n h c h o tẳ n g lớ p t r í th ứ c c ó v ổ a
v i n h ó a p h ư ơ n g T ầ y
H iệ n t ư ợ n g v ă n học T i n Đà tro n g n h ũ ng Dăm đ àu t h ể kỷ XX cólmỗi liin hệ bin trong v ớ i n liữ n g s á Ti g t á c c ủ a N guyẻn D u, H ò X u à n H ư ơ n g , i’h ụm T h à i
N g u y ễ n C ò n g T r ứ , C ao Bà Q u á t c ủ a h á i th ế kỷ XVIII v à XIX, n h ư sự nỗi tlèp của những thi nhán cùng ừiột kiều — u h ữ n g n h à n h o tài tử — sau n ử a th é k v bị
g iá n đ o ạ n b ờ i c u ộ c x ạm lurợc của th ự c d à n P h ấ p v à c u ộ c đ ắ u t r a n h c ủ a n h â »
đ à n V iệt N a m báo vệ non d ộ c l ậ p , t ự d o cù a m in i
T ô n ịỊỊião lã m ộ t th e lự c g h ê g ớ m n g ă n c h ặ n s ự r a đ ờ i TÀ p h ố t tr i ề n củ a
c i i /ổi t r ọ n g v á n ÌÍỌG, cV p h ư ơ n g T â y e ù n g n h ư ỏ- p h ư o n g Đ òng K hòng giáo là
m ộ t tb ẽ l ự c n h ừ v ộ y , n Ịìư n g k h ắ c n g h iệ t h ơ n n h iè u so với T h iê n c h ú a g iả o :
T h iè n c h ú a g iá o c ò n chừ a, m ộ t ch ỗ c h o s ự b ộ c iộ c â n h ố n , đ ó lá p h ò n g x ư n ^ tộ j
ờ đ á y 'c o n ch iẻ n c ỏ lh § õ ỏ i v á i cb a đ ạo t ẽ n h ữ n g tộ i lỗi c ủ a m in h , kề cả n h ữ n g
tộ i lỗi v è tín h d ụ c Ở V iệt N a m , d ư ớ i th ờ i K hông g iá o c h iế m vị tr i ư u th ắ n g yê tir tư ả n g v à đ ạ o đ ứ c t í o a g t á n h ọ c cái tôi mẫu mực c ó q u a n h ệ c h in h th ố n g v ớ i
la â ọ tlu rờ n g m ớ i đ irợ • c ò n ị» k h a i v ồ đ ễ d ằ n g k h ẳ n g đ ịn h Cái tôt tài tinh củ a -n h ũ n g n h ả n h o l ã i !ừ c b ĩ nj ri đ ư ợ c th ề h iệ a rõ n ẻ t tro n g th ơ ca của n h ữ n g th i iih â n mí» c h ù n g lô i vừ a r,b ắ c đ ế n ở t r ê n Đ ó ià m ộ t d ẫ u h iệ u m ớ i vễ t ư l ư ố n g —
n g h ẹ th u ậ t tro n g v ă n b ọ c n ư ớ c n h à , d ấ u h iệ iv m a n g ý U ghìa g iả i p h ó n g tin h c ả m , iiihâu (Ịạo; N h ư n g c ả i lôi Iiiìỳ c b ư a tồ n tại n h ư m ộ t c à l ín h đ ộ c đ ả o , đ ơ n n h ă t,
c ò n b ị h ò a la n v à o oải c h u n g vá k h i n gự i ca nò , các n h à t h ơ th ư ờ n g p h ả i b iệ a
£ Ìà i, « v ò n g v o ta m q u ồ c » trư ớ o ỉ.ễ g iủ o p b o n g k iế n Dûu th ế k ỷ XX, c à i tỏ i t r ữ
•với c á i lỏ i t r ữ t i n ò t r o n g 'á c p h ẵn i c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i c ù n g Ih ờ i N h ư n g đ c n T ả n
Đ à, thi c á i tò i t r ữ lìn h c û a 'lh i s ĩ d ã là m c h o X u ả n D iệu T ã n h ữ n g n h ư ô n g
k h ô n g n é n n ò i xứ c đ ộ n g : « L ằn đ à u tiê n T ẳn Đà đ ậ m v ớ v à n , d á m m ơ m ộng, liốiu cho í rá i lim và li n h h ồ n đ ư ợ c c ó q u y è n sổ n g cải đ ờ i riồ n g c ù a C'-hung »-
C â í tỏi irCr lin h c ủ a T ả n Đà tb ậ t i r à n đ à y , g a v 'n è n Iiìột luồng gió mới lạ't r ê à
Trang 2Ống c ũ n g c a n g ợ i d ặ t n ư ớ c , lịc h s ừ lìấ l n ừ ở c H hữ ng a n h h ù n g và nk& iỊg n g ư ờ i
s ỗ p h ậ n tài t ử g ia i n h à n , Ciĩra c ả a h « b ị g ậ y ia n g Ih a n g n g ư ờ i t h ủ y n ạ n », « n ă m
h à o m ộ t đ ứ a t r ẻ lồ u s á u , c h a c ị n s ố n g đ ỏ c o n b ồ 'c ỏ i » T ấ n Bã đ ậ t h y v ọ n g v à o
«Đ ại P h á p » v à ch ín h ơng c ũ n g là n g ư ờ i n g á n n g ằrn n h ữ n g gì d o c h ế đ ộ th u ộ c
đ ịa m a n g lạ i T ản Đ à h ơ h à o d u y tồn đ á t n ư ớ c , ỏm m ộ n g Ịập s ự n g h iệ p lớ n
n h ư n g rơ i ơ n g l ạ i lê n ấ n xã h ộ i « th ẫ n tie n » c o i m in h là d ẫ n g 4 trỉp h t i ê n » —
ti é n bị đ à y x u ổ n g t r ằ n g iớ i —đ ả m r a ch ố n đ ờ i, th íc h á n c h ơ i h ư ở n g lạc, t h á y kệ
d ư lu ậ n ch ê c ư ờ i T ả n Đ à g iụ c g ià m in h r á m ọi n g ư ở i ă n c h ơ i, n h ư n g a h ín h
ơ n g lạ i c h ư ớ n g m ắ t trirở c c á n h
Q u ă n t ía đ ù i non anh chiệc vỏ,
Rứag xanh cởy quĩ, chú mư&ng leo ?
▼* m u ỗ n « p h ơ tr ắ n g m ộ t c à n h m a i » trư ớ c s ự n h ố n h í n g củ a th ế cuộc
V ề m ặ t Ihhm mỹ, trư ờ c h ế t th ơ t r ữ tìn h , c ả i lơ i t r ừ t ìn h n h ặ n tìiử c tủm lý-
aw hội tr o n g n h ữ n g b iẽ n Ih ề c ủ a nĩ S ự k h ơ n g th u à n n h ă t n ỏ i t r è n tr o n g s á n g tá c
T ả n Đ à p h ả n á n h n h ữ n g ả n h h ư ỏ n g tâ m lí x à hội lừ n h iều p h ía , t ừ n h iều n g u ơ n
í ồ i Tới n h à l h ơ , n h ữ ạ g ả n h h ư ở n g tích c ự c , tiê n hộ Yà tiêu cự c, lạ c h ậ u n ằ m b ê »
cạ n h n h a u , từ p h ía g iai c ấ p tư s ả n , từ p h ía tần g lớ p n h ã n h o đ a n g s u y tả n , t ừ gia
ể i n h T ản Đ à, từ p h ía n h â n d â n nh& rig n g u ờ i yêu nirơ'G, p lio n g trà o y ê u n ư ờ c v à lịc h s ử d ả n t$ c, t ừ n h ữ n g t r i t h ứ c T ăn h ĩ a , n g h ệ lliuật n h iè u m à u v ẻ của T ả n
Đà N h ư n g cái g i là cĩt lõi tro n g cá i tồ i t r ữ tin h củ a ỏ n g ? Đĩ c b in h là ếi tơi trữ- tinh cùa nhà nho lài tử sỏag với nhừny quan hệ xă hội dang tu sảa hĩa ờ n ư ớ c
th u ộ c đ ịa n ử a p h o n g k iỗ a — n h ữ n g q u a n h ệ tirở u g n h ự rộ n g làỉt ch o tà i v à lin h
cù a n h i th ơ , n h ư n g th ự c r a c h ỉ là m c h o a n h ta k ém giá Tà p h ải v ậ l lộ n v ớ i đ ờ i đề
tị n tạ i Kẽ l ụ c n h ữ n g n h à n h ị tà i tử l ớ p tr ư ở c , T ả n Đà bộ c lộ c ậ i tơ i tà i v à t i o k
củ a m in h tro n g s i n g tác N h ư n g s ĩ n g ỏ tb à n h th ị của xả h ộ i k iề u lot s ả n , T ản Đà
đ ư ợ c g iải p h ỏ n g , ổ n g th a h ồ bộc lộ cái lơi cá nhàu, T ả n Đà tự h à o v è t&i v ă n
c h ư ơ n g : c X u 6 n g n g ọ n b ú t m ư a sa g iĩ láp , v ạ c h câu th ơ q u i (M m Ih ầ n k in h »
A a g ư ở c a o :
Non sơng th ỉ với hai vai,
Quyỉt đem bút săl niá mài lịng ton.
Dư đị rách nước non tơ lại, '
Địng báo xa trai gál kêu lên.
Doanh hón lá cuộc dua chen
Rồag tiên phủi giơng aậtí hèn mãi ru !
-C on n g ư ờ i n h ư v ậ y m à « c à n g h ọ c c à n g th i cà'fag cù h ỏ n g », tin h vêu bị phụ T ản
Đ à th á n th ở v ì p h ả i v á t ỵ ả k iể m s ổ n g bâng, n g h ề văn Cuộc s ổ n g c ủ a T ản Dà
đ ư ợ c th ề b iệ n t r o n g v ă n c h ư ơ n g c ủ a ơ n g là YƠ cù n g cay c ự c , d é n m ứ c đớn n ă m
m ớ i m à
Gạo tè đong chịu, tít Ị) thối khơng
^-Ậo vợ rác.h lan, chồng cũng hí'/
Con theo cạnh nách, rì.íiu mơi sị
Trang 3liơ ri là b ẳ a g s ự ngỏ n g Ịịghồnh i h ả c h lb u c - ; M n hị pỉuạ tin h , T ản Đ ả m n ỗ n t h e o
C Ịiiè u q u ủ n Bi phụ tin h (V t r á n iiiửi, n h ã ih ơ tn iió n hay lỏn c u n g tr S n g v ở i H ằ n g
N g a , m ơ lưỏrng n h ữ n g cuộc liế p x ú c vớ i cúc Ill'll 11 ử 11 th ư ợ n g g iớ i K iiồng n ắ m
g i ữ đ ư ợ c n h ữ n g tin h y ò u ỳ ữ n g ch ậ c , T ản Dá tim cả m g iá c t r o n g n h ữ a g q u a n
n h ữ n g q u a n hệ tư s á n ở phỏ p h ư ờ n g , T ản tìà iu ò n l u ô n Ih ấ y c ồ đ ơ n , sàn m u ộ n
Ô n g khao khát người tri kỷ uà người tri kỷ lưorng đăc với ngirời tài tử đa tình phái là phụ nữ : tinhjri kỳ Irong thê giới nghệ thuật của Tản Đà là tình yiu trai gái. Đó l à m ộ t tb ử Ih u ố c tiêu s â u T in h ẹẫa» p h ồ b i í n ấ y â ĩ ả n Đ à là m ộ t th ứ
lãng kính át ăn phong lình đề ô n g h ln h d u n g n h ữ n g h iệ n l ư ợ n g v à n h ữ n g q u a n
h ệ cuộc số n g , xã h ộ i T á t n h iê n T ản Đá k h ò n g chỉ s õ n g b ằ n g tìn h ỹ ê u tữ a đ ô i
"Ố ng cũ n g m ơ ư ơ e vê m ộ t s ự n g h iệ p lớ n g iú p d à n , c ử u n ư ớ c th e o c á c h của m in h
N h u n g n g a y cả tro n g n h ữ n g q u a n hệ trọ n g đ ạ i n à y n ử a , T ả n Đ à c õ n g phải găn bóuởi llnhyêu lứa đôi làm chỗ dựa làm nguồn khời hửng vỗue,anủi. ĐỄ lo v i ệ c
T iaớ c v iệ c d ã n TỚi T à n Đà, n g ư ờ i t r i k ỷ liỉ r a p h ả i là n h ữ n g a n h h ù n g h à o k iệ t,
s o n g tro n g th ế g iớ i n ghệ th u ậ t c ủ a ỏ n g , n g ư ờ i đ ỏ c h i ià lình nhăn củ a n h ả Ihơ
•và s ự c h ờ đợ i, n h ớ trỏ n g c ũ n g c h ỉ là của h a i n g ư ờ i y ê u n b a u : đ ộ i t r a i g ái C ái
u h ln p h o n g tin h ải á n n h ư v ậ y củ a T ả n B à cũng in đ á u lôn n h ữ n g bử c t r a n h
t h i ê n n h iê n đ á t nưỏrc của n h ii th ợ , là m n ên s ứ c lói c u õ n Ihấiti s â u củ a chủ n g
N h ữ n g b ứ c t rá n h đ ố và n h ư n g b à i th ơ h o à i cồ vói c ả m liứ n g n h ư
Ỏi Lý, Tràn, Lè đàu ríìăt 1-à
Mà thấy hươu nai đủng dinh chơi
T ất đ iề n hình, c h o s ự t h ỉ h iệ n lin h câm với n ư ò e n o n c ủ a Tản Đủ — m ộ t t h ứ lin h
m ơ hồ, m ộng ả o , có tin h ch ấ t CỈẠO đ ứ c , n h ư n g lạ i p h á t triễri th à n h n ỗ i n h ở íiố e , th ư ơ n g c ả m b a o la đ ổ i v ớ i b ứ c d ư đ ồ c ù a đíĩt n ư ớ c và đ á t n ư ớ c T ìn h c ả m
n à y đ ư ợ c p h à n á n h đ à y đ ủ n h á t Iro n g n h ũ n g b à i (h ơ m à b ạ n đ ọ c có (hề g ọ i là
thơ nước non, k h ô n g c h ì Yi ờ c h ú n g h a i tlổ n g m r ứ c non (lược lá v đ i lả y lạ i n h iề u
lâ n , m à cò n TÌ h a i tiẽ n g ấ y « đ i ề m n h ỡ n » c h o ch ú n g , n ò i lè n tính chất củ a iin h
c â m y ê n n ư ớ c ỉ/ T ân Đà, n g ư ờ i « th ấy n ư ớ c đ ả n g y ê u th ỉ đ e m lò n g y ê u » T in h
« àm ã y là lộ n g y ê u p h o n g c ả n h m ĩ lệ çù a đ á t n ư ớ c , lò n g y ê u lịe b s ử 'q u a n g v in h của tô tiè n , một tình căm' dạt dáo vớí nước non. T à n Dà k h ô n g th ế a h i n cụ thè và etủnụ n h ữ n g v án đ ê th ờ i đ ỏ c ù a đ ă t nưỏrc, n h irn g lin h c ả m ấ y c ủ ạ n h à th ơ l ả
chàn Ihàiih, cảm dộng. Bài t h a n ò i tiẽ u g c ủ a T ả n Đ à T h i noa nước c ỗ v ị I r i đ ặ c
h iệ t Iro n g ỹ Iig h la n h ư th ế :
N ư ớ c non n ặ n g m ộ t lờ i th è ,
N ư ớ cđ i d i m ã i, k h ô n g về c ù n g non.
N h ở l ờ i n g u y ộ n nước th ề non Nướcăi c h ư a lạ i, non c ò n đ ứ n g k h ỏ n g
Non c a o n h ữ n g n g ó n g c ù n g trồ n g ,
S uối k h ô d ò n g lộ c h ờ m o n g th á n g n g à y
X ư ơ n g m ai m ộ t v ó c h a o g ằy,
T ó c m ầ y m ộ t m ái đ ă d ầy lu y ế t s ư ơ n g
V ăn c h ư ơ n g T ả n B a « lẳ ra lổ i» : v ă n x uôi (tru y ệ n n g ắ n , tiề u th u y ẩ ỉ,h à i đ à m , n h á »
Trang 4q u ổ c n g ữ , tliừ đ u h ậ a văn xuôi binh đẳng với thơ ca: dòu là v ăn e h irơ n g ặ V ỉín x u ô i
e ỏ a T ả n Đà là v ă n bừn ngầu, • khố c v ó i v ă n x u ô ? ghi chép khàu rtỹữ X1’31 î !iộ Q sớ m
h ơ n tr o n g v ă n h ọ e ỏr N am Bộ Văn k ịc h củ a T ản Đà th ì -đích ỉb ị là t h ơ cá r ồ i
T h à i ra , v ă n x u ô i c ủ a r á n ĐA-tìiu,» ị]ần v ứ i th ơ ca lắm , r ấ t (h íc h h ợ p v 6 ỉ viộc
đọc lo lên, ngám nga, Ibì m il h< n\ '.nửí th ú đ i', vời v ơ i đ ộ c g iá đ ư ơ n g t h ở í Đ iễ u
c h ú n g í ô i n iu ố n lim ỷ vởi b ạ n đọ»-ử đ â y ‘ù - ,'0'ÍÌ/J bộ văũ chươrig cỗa Tản B à s
sự bộc lộ cúiiồi trữ tịnh của ông. H iín h <1k IUÍỎ d ãn ƯJÌ n b ữ n g i.ổt q u ả d ư ó i đAy
T í ọ n g thỗ g iớ i n g h ệ ’ th u ậ t cù a m irih T ả n Đả d ã lê n áii s ự x ấ u x a v à íìộ e ác
c u a h ộ i, x ó t th ư ơ n g 3 $ p h ộ n bòo b ọ t cùã co n J>gười N h ư Ibế , ô ng đ ã g ỏ p
p h à n c h u ằ n b ị n h ữ n g liên d'â lư lường — thầm m ĩ cùa chả nghĩa ặiện thực p h i phán \,rong v â n b ộ c V iệt N am N h ự n g k h ò n g p h ả i ch ín h T ẳ n Đà m à N g u y ễ n C ô n g
H o á n — n g ư ờ i eh ịu ả n h hưôrp.g cữa ỏ n g v ề m ặ t n à y - sẽ đ i xa v à o phircm g ỉ-liảp
n g ă n ố ng liế n b ư ớ c v ề p h ía tr ư ớ c (r ê n c o n đ ư ờ n g đài ván h ọ e th e o h ư ớ n g ẫỳ.
N g u y ễ n T u â n c h ịu 5nb h ư ờ n g T ân Đà th e o h ư ớ n g k h á c ; lạ c th ủ e ả a s ự g ià u
h ìê u b iết, lạ c th ủ ĩ đ i c h o b iế t m ặ t s ơ n h ồ » ,'lạ c th ủ cua s ự Xiểm Ir ắ i, s ự c b ỡ i —
n ế m t r ả i v à c h ơ i i r o n ế n h ũ n g « s u n g s ư ớ n g c h u n g Ih ư ờ n g » v à cả tro n g r.hụ-ng
«í u n g s ư ớ n g c a o cá ch» N g u y ễ n T u ân Jà «ỏnỉ> đ ô T ày » , sẽ lả n h à v â n xu ỏi ìã n g
m ă n c h ủ n g h ĩa c ủ a g iai đ o ạ u v ă n h ọ c h ọ c ,1930-1945
T àn Đ à coi lẵ n v ă n e ỉ ạ m ìn h là «Vẩn v ị đờ i», còn Ih ợ e h ĩ l à a i n ố n đ ô ch ơ i»
N h ư n g ' ô n g 'c ữ n g (ìổhh g iá íb ơ là « t m ộ tm ỏ n m ĩ th u ậ t c a o q u í h ơ n ,hét » v à « c ỏ
ô n ơ , m ớ i l ầ m ' t r à » đ à y cái tô i t r ữ tin h c ô a n b ả ìỉiơ T ản B à í ’ã Ihu g ỏ p đ ư ọ o
d â n g ia n ĩr n ố ỉig t h ô n v ằ 'th à n h í b ị, n h ư ỉ ụ tbĩỗt t h a t b ư ơ r g c â m tb ắ m vồo lòiìg
n g ư ờ i, s ự n g ỏ c g n g h ô u h , p h ố n g Sủng, ỉ ự .phu tớ i m ứ c «inụo h ạ v ò n b â n s , cải
đ l lô đièm * là m nặặ íìật cải lỏ i t r ữ ’In h c ù a n h à thơ T h ơ T â n Đồ cỏ tiỉih tạo
h ìn h v à iln h Ịih ạ c r ẩ t cao O ng b iết s ử đ ụ n g n h ị p 'liệ u g á p g ả p , è ù u tỉiư n g ấn
k h i m ò t ả tr ậ n g th ả ỉ lâm lỷ m u ‘515 v ộ i TÌ) h ư ò ĩig th ủ v u i í r ă n lụ c , rồ ẩ h ổ n g í â u
th ơ đ ư ợ c h ở i rộ n g r a k h iễ o líg irờ i đ ọ c p h ả i ch ứ ỷ đ é.1 « triế t ịỳ» c õ a n h à t b a \ ầ
c ả i s u n g sưỚBg c h u n g th ư ò iig :
«ỉioríơiì Hoa hội I Hoa lìờl !
Kill hoa nụ, , Lủc hoa cười,
Trời cờn cho sỗnq chỉ ăn chơi».
N h ư n g cố i tỏi đ a lin h , m ơ m àng của ră n Đ à th íc h h ợ p h ơ n v ớ i n h ịp điộu ỉibần
n h a , a y ỗ n cliuy.ền, n h ịp đ iệu c ú a t ỉ ậ l l ự í h ờ i g ia n , g ia i d iệ n IrầỉU bôỉig, lạ o dượ ợ
t h ơ e ủ a t ừ k h ả c i ca t r ù , d ặ c b iệ t là c ủ a p h o n g th ỉ Ở đ â y T ả n Đà k h a i Ihảc đ ư ợ c
fả c đ ộ n g t ư ở n g h ỗ đ ặ c b iệ í g i ữ a h ìn h liiứ c c â u th ơ v à n b ữ n g d ặ ■ d iễ m của v à n
• th ơ Ở n h ữ n g b ài Ịb ơ củ a T ủn D à k ế t b ợ p đ ư ợ c c â u th ơ v à v â n í h ơ của tử k b ã c
•vởi c à u th ớ v a v ầ n fỊiơ lự c !x'i !, h i ệ u q ’ ả íin h câ rn —n g ỉ ệ th u ặ i đ irạ c g ia c ư ờ n g
r õ rệ t Bà: Cầm thu.ịiễn thu là n:ỳ l V i dụ T â n D á chù ý tậ n d ự n g n h ạ c lỉiệ u cốa
l ờ i —n h ạ c đ iệ u è m ‘ ả, d u d ư ơ n g D òng i ờ i • ờ íh ơ ô ng gin gi-'f d ư ợ c n h ú íiặ tBÓỈi
Trang 5hçrp kh<>ttgehĩ bi?u c ả m cùa tử rn‘-ng li’ , !ứo !ồ tử c ó k h a n á n g I)óí l ê n đ ă y đ ủ h iện
t ư ợ n g đ irợ e m ó lả, m à c ò n tạ o đitui kiện n ấm h :t n h ữ n g tồ h ợ p từ d iễ n lả cái ý
tơnhánước non, múy nước, trời mây, Irời đát, tiên cành,/răn ùi đá mòn réu.nhạt, nirớc chảy huê trôi T rò n g th ơ T ả rf Dà s ự m ô tà h ìn h ả n h tưtVng tư ọ rig c ủ a Ihỗ
g iớ i n h iê u h ơ n là s ự n h ậ n lliứ e nó , đ ã lỏi c u ỗ u đ ộ c giả
N h ữ n g điÕ.uW>i trổ n là iìên đầ tư tirởng — Ihừm m ĩ vờ nghệ thnậl c ù a chủ nợhĩa lãng mạn, đ ặ c b iệt của thơ mới lâ n g m ạ n c h u n g h ía củ a g iai đ o ạ n v ổ n iiọ c
1 9 3 0 — 1945 N ói e ả c h k h á c , n h a th ơ T ản Đá đ à k h a i tb ô n g d ó n g s ô n g th i ca, Ĩi6i 1ièo N g u v ễ n Du, HỒ X u â n H ư ơ n g P h ạ m T h ủ i, C ao Bả Q ư à t N g u j ễ n C ô n g T r ử , vỏri T h ẽ L ữ , L ư u T r ọ n g L ư , X uán D iệu, Huy C ậu, C h ế L a n V iên — n h ữ n g ch iế n
k h á i v ọ n g th iế t th a , nôi kh iií v ò n g th o á t ly ra n ẹ o à i c ã i !ù lù n g , cái g iả d ố i, c á i
k h ố k h a n r ù a kh tiổ n sáơ » (H oài T h a n h \ à ĩ í o à í C h ả n ) v ớ i c ấ c th ỉ sĩ đố D ong
R ống th ơ tiế n vè p h ía Irư ớ c Còn T án Đà d ừ n g !ại, h ỏ i ỏ!!g chủ yêu chỉ có vôn vữn hóa phương Đôag v à ỏ n g lồ í ổng đ ồ hủ», k h ô n g n h ậ p c u ộ c đ ư ợ c v à o th ê -giới h iệ n d ạ i d à ô n g d ẵ số n g i é n u ătn 1939
T ả n Đà là n h à th ơ của g ia i đ o ạ n v ồ n h ạ c 1900— 11)30
-T u y n h iê n , n h ữ n g th à n h eô n # củ a th ơ lục hảl ò N guvễn B ii.h củ a giai đ o ạ n
v ă n h ọ c 1 9 3 0 -1 9 4 5 , à N g u y ễ n D uy hôm n o y n h ir n h ắ c nhò- c h ú n g ta rằ n g n ghệ
th u ậ t Ih i ca c ủ a T ản Dà là d ò n g s ổ n g cò n tr à n đ ằ v , ỉr (Ịĩiy co sởc manh của thp ihơ thuỉìn Việt, cố cách cảm, cách nghĩ của người Việt Vỉ?/, n h ữ n g d iê u : c ầ n và
«hứng th u đ o i r ở i n g ư ờ i nịihệ s ĩ h iệ n đ ại '
Tiẽp trung 8
•giống ai* (Khai bứt); v à li lan th ft c ố n g đAí ta y nải v ă n h ó a lặc lò v i-n h é t đ o h ọ a
■SĨ'Num S ơ n và th ư ờ n g in n g o á i b 'a c ã c số ch củ a l ả u D à ): «Hai v a i g ã n lì n ặ n<4
c o n đ ư ờ n g th ò i xa» T rê n n ẻ o đ ư ờ n g v ă n h ó a g ia n lao xa Ih ẳ m , T â n Đ*à t ư ở n g
n h ư đ ã n ử a đ ư ờ n g đ ứ l g á n h : «S ự n g b iộ p m o n g gl v ớ i n ủ i s ô n g * (Tiễn ông Công
U n trời)', n h ư n g s ự tb ậ l thi đ ỏ i b à o c h ầ n rư ớ m m â u củ a ô n g c ù n g đ ĩ đặt trin
■vạch đich rồi m ì ô n g c ò u m ơ m à n g c h ư a r 5 —C ũ n g n h ư t ẫ t cả nh& n g s á n g tạ o
c h â n c h in h củ a c á c n g h ê s ĩ đ ic h th ự c t r ư ờ c «au sẽ t á i đ íc h d ẫ u r ẳ n g h ọ th ư ờ n g lỉh ó Irố rih tin h h u ố n g : «Cồ k im h ậ n * ự ( ĩ) tliiè n n a n v ă n » (N g u y ễ a Du) Ri-Ịng vè t r ư ờ n g liợ p T ả n Đ à, x i a m i r ợ a lờ i k ết lu ậ n t r ọ n g t à i c ù â m ộ t c h iế n ẩhừu c ù a ỏ n g , n h à v ă n bi II t h ự c p h ê p h ả n N gô T á t T ố : « tro n g c á i tr a n g th i s ĩ -cùa c u ổ n V iệl N a m v ă n h ọ c s ử s a u n à y , d ẫ u s a o m ặ c lò n g , ổng T ả n Đà T ẳn l à
«một n ^ ữ ờ i đ ứ n g đ à u c ù a th ử i đ ạ i n à y » (Tao đàn— 1939)