T Ạ P CH Í K H O A H Ọ C N o 6 - 1991
T R Ậ T T ự T Ừ T R O N G T I Ế N G VI Ệ T
VÀ V I Ệ C DẠY T H Ự C H À N H
C H O H Ọ C S I N H N Ư Ớ C N G O À I
Đ Ặ N G V Ả N Đ Ạ M
1 L à t t h ứ t i ế n g t h u ộ c loại h ì n h n g ỏn n g ử d ơ n l ậ p , t i ế n g viột k h ô n g c ỏ c á c hộ b i ế n linh t h i á ỉ c ủ a t ừ đ ề b i ề u thị cá c q u a n hệ n g ữ p h á p c ủ a c á c t ừ , n h ỏ m t ừ T i ế n g Vỉột s ử
t r ậ t ( ự t ừ h ư t ừ ( t ừ c ô n g cụ - m ot s o u t i l s ) và n g ữ diộu ( q u ã n g n gắ t , s ự n h ă n ) l i à m c á c p h ư ơ n g t h ứ c n g ử p h á p b i è u thỉ c á c q u a n h ộ % li ên h$ n g ữ p h á p
c á c t ừ M n h ỏ m t ừ
2 T r o n g p h ạ m vỉ b à i này, c h ú n g lôi chỉ đ ề c ậ p đ ế n v ấ n đ ề t r ậ t t ự t ừ t r o n g c â u Việt v/à vâệc d ạ y h ọ c cho n g ư ờ i n ư ớ c ngoàỉ
3.1 T r r ư ớ c n a y c h ú n g ta t h ư ờ n g q u a n ni ệm r ằ n g Irậc l ự t ừ t r o n g c á c n g ô n n g ử b i ế n ( n h ư t t i ế n ^ N g a c h ầ n g h ạ n ) thì t ự d o, c ò n t r ậ t t ự l ừ t r o n g cốc n g ô n n g ử k h ô n g b i ế n ( t i ế n g V ỉ ệ t c h ẳ n g h ự n ) thì k h ô n g t ự d o S ự t h ự c k h ô n g h o à n ( o à n J a n g i à n n h ư
T r on g cá c n g ô n n g ử bẳến hình c ũ n g n h ư t r o n g cá c n g ôn n g ử k h ỏ n g b i ế n h ì n h , t r ậ t t ự 5n luAin p h ả i g á n h v á c 2 c h ứ c náng:
a/ C h ứ r c n â n g t r ê n b ì n h d i ệ n n g ử p h áp : B i è u (hi q u a n hộ n g ử p h á p ( c á c c h ứ c n ă n g c ú ) g i ử a c á c t ừ , n h ỏ m l ừ ỉrooR c â u
ì>/ ChứiX n ă ng t r ô n b i n h d i ệ n g ỉ a o tiếp: BỈÈU (hi s ự p h â n c h i a t h à n h p h â n tụi t í n h ( c á i
ẫt , cái i m<đri, h ạ t n h â n (hay t r ọ n g ( â m) c ủ a t h ô n g b á o ( t h ỏ n g t ỉ n) t r o n g c â u ( p h á t ) «*'
5.2 T r r o n g 2 c h ứ c n ă n g t r ê n ( a , b ) c h ứ c n ă n g t h ứ hai ( b ) l u ô n l u ô n g i ử val t r ờ q u a n
hcrn ccả V à c ố k h ả n ă n g c h ỉ p h ố i Vì v ậ y ( r o n g h o ạ t đ ộ n g n ỏ l n ă n g ( n ố i h o ặ c v i ế t )
ự t ừ t u ế n g V i ệ t k lì ỏ n g h o à n ( o à n c ố đ ị n h
So s ánlh:
r - C h i ố u <;.) b i ế t ( ) t i ế n g P h á p
( Q Đ N D 90936-1991 l r 6)
V - C h i u ố i , xẠi, c h è , c a n h , c h á u (1ỄU k h ô n g t h í c h lẩm.
( N C T T , II t r 6 0 )
V- Phừi k í o m ặ t t r t í n g lằ n h ữ a g h o a văn đ ư ợ c k hắ c h ọ a t i n h xảo.
( Q Đ N D 6692-1979 t r 2)
Trang 2C h ú n g ta đ ỉ u t h í y rô là tro n g t l í n g V l ộ l c ố 3 trưiVng h ợ p v ĩ trật tự c ủ a c , V , b ( d
ngữ, vị ngữ, bò ngữ): l ’-C-V-b, 2’-b/C-V, 3’ V - (b ) / t \
3*3 V í n d ì đặt ra là khl nào, trong d l ỉ u klÇn nào, (rật tự của cấc thànah phân <
p h á p ( c tv b) c ố t h ỉ và c ỉ n t ha y đồi n h ư t r ê n ?
Phân (ích ngữ liệu, chúng tôi thấy rầng khả năng thay đồi (rật tự cốc t h à n h phần ị
p h á p c ủ a c â u tiế n g V iộ t cố liê n q u a n d í n cá c nh ân tổ sau:
17 Sự cổ mặt của hư từ, ngữ điộu (quâng ngát, n h ì n giọng .) ờ vị trí cú pháp oi
đ ổ
27 Đặc trưng của các đơn v| từ vựng ở các vỊ trí cú pháp (lỗi giản hay phức tệ
t h ự c t ừ h a y h ư l ừ V V )
3 7 P h á t n g ô n ( c â u ) n ằ m ờ v| tr í n à o , đ ặ c blột v| t r í đ ă u đ o ạ n văn h a y đ o ạ n d
t h o ạ i ?
4 7 T ìn h h u ố n g g ia o tiỂp, ng ữ c ả n h (h a y vân c ả n h )
3.3.1 Q u a k h ả o sốt n g ử liệu, c h ú n g tôi cố một sổ n h ậ n xét sau:
aJ C á c p h á t ngôn c ỏ d ạ n g C - V - b ( c h ú n g tôi gọi d â y là d ạ n g đ I ĩ n h ì n h ) i h ư ở i
c ố k h ả n ă n g đ ứ n g ồ đ ầ u đ o ạ n văn ( h a y đ o ạ n đ ổỉ t h o ạ i ) đ ỏ n g t h ờ i có k h ả n ă n g đ ứ n g tn(
m ìn h n h ư một thông b áo đ ộ c lộp C h ẳ n g hạn:
- T ô l ăn c ơ m ^
- V i ên y sĩ nghe t i m ^
( N C T T , II t r 95)
Tuy thế, chi cần thay c ác "tôi", "viên y si" bầng đại t ừ "nỏ" ta st c ố các phát ngô#:
- N ố ăn c ơ m ^
- N ố n g h e tim <2^
C á c p h á ỉ ngôn d ạ n g ^ k h ô n g c ò n k hả n ă n g t ồ n tại n h ư một t h ò n g b ố o đ ộ c l | |
k h ổ n g c ò n k h ả n ă n g đ ứ n g d ỉ u đ o ạ n văn ( h a y đ o ạ n đ ố i t h o a i ) n h ư các p h á t n g ỏ n d ạ n g (1
n ữ a
T h à n h ph ần từ v ự n g tro n g c á c vi t r í cú p h á p g ỉử v a i (r ò khòn g n h ỏ tro n g sự h à a
c h ứ c c ủ a một phải n g ôn ( c â u ) cụ thề: P h á ỉ n g ỏ n cố ( h ỉ là p h á t ngôn đ ộ c l ậ p ( dứ n
đ ộ c lậ p hay đ ứ n g đău đ o ạ n v ầ n , đ o ạ n đ ổ i t h o ạ i) c ố thfc là phá! ng ổn p h ụ t h u ộ ( k h ô n g thỄ đ ứ n g đău đ o ạ n văn, đ o ạ n đ ố i th o ại hay đ ứ n g đ ộ c lậ p ) T h ự c lế này c h o t h í viộc l uy ện t ậ p m ả u c â u C - V - b chl b ằ n g bài t ậ p t h a y t h Ể sẽ d ả n đỂn n h ử n g k h u y ế t t |
n à o đ ố c h o h ọ c &inh ( k h ả n ă n g c h u y ỉ n di c ủ a kỹ n ả n g .)
b/ Cá c phát ngôn c ố dạng b/C- V luôn luôn là phát ngôn phụ thuộc Chúng chi đượ
s ử d ụ n g và c ă n s ử d ụ n g khi n à o đ ố i l ư ợ n g ( k h á c h t h ì ) là cái đ ả biết, đ â đurực nốl đ ế n , c
n g ư ờ i n ố i lẳ n n g ư ờ i nghe ( n g ư ờ i đ ọ c ) đ ề u đả b i í t v ỉ đ ổ i ỉư ợ n g này T r o n g hoạt đ ộ n g út
n ă n g ( v l í t , n ố l ) khi t h à n h p h ầ n ( b ) đ ư ợ c đ ặ t lên đ â u c ả u ( p h á t ngltn), n g ư ờ i ta p h ả i SI
d ụn g ho ặc hư t ừ hoặc ngử dỉộu hoặ c đ ồn g thời cả hai p h ư ơ n g t hức ngữ pháp ni)
Trang 3inh :
TAI í â n c <rm
- c< rmi ihì tf>l k h ỏ n g án.
- O u H i ỉ n L.ưirng, q u â n P h á p phải bác hal lân
(N T Ký t r V l ) c7 C ácc p h á t n gỏ n c ỏ d a n g V ' ( b ) / c c ù n g khftng i h t là phãl n gỏ n đ ộ c lậ p C h ủ n g
; d ù n g k h i h ạ t n h â n ( t r ọ n g t â m ) ihAng h á o n ằ m (V c c ò n V ( h o ặ c V-b) là cái d â bẳét
ỉỏ n h ậ m bi í t , k h ỏ n g g l ừ val t r ò q u a n t r ọ n g ( r o n g t h ỏ n g b áo C h ả n g hận:
S i n h ra c á i m ậ t tôi là g i à t
( N C T T , II tr 20)
Cùng* (ti v ớ i ba c hu c o n c h á u cố cd b ố n chú dỏ tì q uđ n n ữ a
( O Đ N D 6580-1979 T r 2)
T r o n g h o at đ ộ n g nỏl n ăn g (nói, v l í l ) n g ư ờ i ỉa t h ư ở n g d ù n g c á c t r ợ t ừ Mà', ‘cỏ*,
h lò’, v chi c ố \ đ ẽ n g â n c á c h vị n g ử ( hay vị ngử-hf) n g ừ ) là cál (iầ hỉỄl ( đ á d ư ự c nỏỉ
v<Vi chhủ mgử là cái c h ư a hỉCl, cái c ầ n t h ò n g b á o h ay ml ôu tả dài d ỏ n g , chỉ li ổl T h í
D ự b ì u ồ i t l ể p c ỏ c á c đ ồ n g ch í H O D , ủy viôn T Ư ĐAng, hí t h ư t h ử n h ái T t r D o à n ,
T H , phhỏ l rmVng b a n dtNi ngoul T ư Dảng
( T P 11-1991, t r l )
• NỒI b>ật I r o n g v i mặt non t r é là c h ỉ í c mủi d ọ c dừa» một b ộ l ó c d à i và nộng
( N í ì M C H ’DCNL* l r I I )
ị N h ử r n g d i e u t r ì n h b ày t r ô n c h o thẩy: M ặc dù d ^ n g C - V - b là dîjng (t i ỉ n h ỉ n h
chúng ta khrtng (hề khỏng dạy cho ngưíVi hục các dạng cỏn I^IỈ ( b /C -V V - ( b ) / C ) vl
l i í n g ỉ í a o t i ố p k h ỏ n g I0 4 Ì t r ừ c á c tình hurtng
1.1 Doling C - V - b là dijng q u e n t h u ộc ĐtS là b i ế n I h Ễ đ i C n h ì n h c ủ a k iều c â u
ngữ đ ( ộ n g từ V(VI chu cảnh (rtl ưu là /S-V ( ) / (chủ Ihề, hành dộng, Ir^ng tháẳ hay quá
đoíl I ư / ự n g ) Bl ổn ( h t này ihưiVng đ ư ợ c c á c Các giả s á ch g iá o k h o a co i là c â u m â u và
đ ư a v / à o mụi g i á o I r ỉ n h c ơ *<Y C ác diịng cAn lai ( b / C - V * ( ) , V « ( b ) / c .) đ ư ợ c coi là
ỉ í n t h ĩ ỉ k h A n g (t I ỉ n h ì n h c ủ a k ỉ t u c â u / S - V - O / n ó i r i C n g v à c ủ a k l C u CÛU v ị
Ạng t ờ r n ó i c h u n g
ĩùy t h c e o c á c h x ử lý g i á o h ọc p h á p của l ừ n g Các giá và vùn b ả n d ư ợ c s ử d ụ n g l à m b à l
>ỉín t h ễ í ( 2 ) v à ( 3 ) c<s chỉ x uá t hiộn (V g iá o ( rì nh nâm t h ứ haỉ h o ặ c c á c nflm sau V i ệ c
Ay IiYmn tfl.ikm l í n h linh hoai t r o n g d ố l t h o ạ ỉ c ủ a học s inh n ư ớ c ng o ài vỉ b ẳ í n i h ỉ ( 2 )
V (.) / t h i r ở n g đ ư ợ c s ử d ụ n g khi cả n g ư ờ i nối lăn ngưiVi n gh e đ ỉ u d ả b i ế t ( h o ặ c đ ả
!*n) VỄ đ(M t ư t r n g c ủ a h àn h đ ộ n g Bỉốn t h ỉ (3) / V - ( b ) - C / íl xuăl hiộn t r o n g drti thoijl
a thưtVyng g ậ p t r o n g các bàl l ư ờ n g t hu ậ t ( t r ố n đài, t r ô n h á o ) S ự v á n g mặ t b ỉ ế n t h ỉ
o n g gỉlÃo l i i n h Cịĩ sởr sỏ làm c ho học sinh l úng ( ú n g khl đ ọ c h á o h o ặ c nghe đ ài
I ịHiế khì«1c p h ụ c k h u y ế t (ộí đ ó c h o học sinh b ă n g c á c h s ử d ụ n g hài t ậ p h I í n đ ftl
Ac bàM l ậ p n*^y k h ỏ n g hC gày p h i ỉ n t o á i c h o n g ư ờ i học dAng lhiVi c òn làm c h o ngưíVl
Im c h á U n ^ a y ( ừ đ ì u c á c b i ế n t h í c ủ a k i ỉ u c â u C- V- b
Trang 44.2 V ấ n đ ỉ đ ạ t ra q u a n t r ọ n g h ơ n là d ạy s ao đ? học s i n h cỏ đ ư ợ c cá c k ỹ n đ n g
k ỹ X ả o c ỏ k h ả n ă n g c h u y ỉ n đ ỉ đ òi vtfri các hỉộn t ư ự n g n g ử p h á p n ỏu trCn (V dày
c ỉ n c h ú ý đ í n m ộ t ng uy ên tác q u a n t r ọ n g là dạy n h ư t h í n ầ o d t n g ư ờ i h ọ c n á m châ»
đ ư ợ c c á c h iộ n t ư ự n g n g ử p h á p t r o n g s ự h à n h c h ứ c c ủ a c h ú n g T ừ n g u y ẽ n l á c nà'
c h ủ n g t a t h ấ y d ư ợ c hưíVng s ử d ụ n g loại h ìn h bài t ậ p C h ú n g tôi đ ả sử d ụ n g h à i t ậ p nố
n a n g và b à l t ậ p nỏẳ n ă n g qu y ư ớ c ^ d ỉ luyộn l ậ p c h o sinh vỉCn khỉ d ạ y h ọ c b i ố n i h ỉ b /c -1
n ỏ l r l ô n g và cả 3 b i ế n (hề nối c h un g T r o n g cá c bài t ậ p này, c h ú n g tòi l u ỏ n t ạ o r a tin!
h u ố n g nốl n a n g ( h ỏ l đ á p , bày tố ý kiến, l ư ở n g t h u ậ t t miCu lả .) t r o n g d ỏ n g ư ờ i h ọ c ph i
s ử đ ụ n g c á c p h á t n g ốn ( 1) - C - V - b , ( 2) b / C - V (.), ( 3 ) V - ( b ) / C
4.3 N h ư vậy, t r ẽ n b ì n h đ i ệ n gằao t i ỉ p , b ìn h diộn b i ẽ u thi p h â n c hi a ( h à n h p h ầ n thự<
t ạ i t í n h c ủ a c â u , c h ủ n g tôi t h á y t r ậ t t ự l ừ ( t r ậ t t ự t h à n h p h ă n c â u ) t i ế n g Viội k h ổ n g c l
đ i n h M ọ i s ự ỉ h a y đồi t r ậỉ t ự ( h à n h p h ầ n c âu ( i r ậ t t ự l ừ ) đ ẽ u cỏ li ên q u a n đ ò n m ụ c <ỉấcl
v à t ì n h h u ố n g n ối n ăn g C o n đ ư ờ n g t iết kiệm ( h ờ i g ỉ a n m ộ t c á c h cỏ h ỉ ộ u q u ả là nga' ( r o n g g ỉ á o t r ì n h c ơ s ử, h ọc sinh đ ả đ ư ợ c luyện t ậ p và làm q u e n v ớ i s ự b i í n đ ồ i ( rật (ự t ỉ nftu t r ổ n
CHÚ THÍCH
(1Ị d a n n o e , n o v o e , t e m a , r e m a , v v ơ ồ , t h u y ẽ t
[2] R l c h e v ư e upraỊnhenhle, u x l o v n ư e r i c h e v ư e up ra Ịn h en h i e