ỉiồ lu Miiih V.I M.ih.iiiiia ìaiidlii đã giư irn g cai ngọn c ờ độc lập ílũn lộc, tóiig háiig, hạiih phúc va Iii^n iiọ xú hội, lăy mục liêu ấy làin m ẫu t ố chung qu i nạp các lựi' iiri
Trang 1ĐẠI H Ọ C T Ồ N G H ự p HÀ N Ộ I
T Ạ P C H Í K H O A H Ọ C No 3 + 4 - 1992
MAHATMA GANDHI - H ồ CHÍ MINH
V Ớ I VẤN ĐỀ ĐOÀN KẾT NHẢN DÂN TRONG ĐẨU TRANH v ì ĐỘC LẬP DÂN TỘC
VÀ TIẾN B ộ XẢ HỘI
Đ IN H T R U N G K IÊN
M a h a tm a G a n d h i (1869-1948) và Hồ Chí Minh (1890-1969) sinh ra, lớ n lên, ho ạt
đ ộ n g và p h ụng s ự ở 2 T ồ q u ố c khác nhau với rất nhiồu diồm khác biột tro n g bốỉ cả n h gia
đ ỉ a h , xâ hội cũng n h ư tro n g dịnh h ư ớ n g lư lư ử n g , nguyên lác và p h ư ư n g p h á p đ ấ u tra n h
c h o đ ấ t n ư ớ c S o n g , n h ư mộ( lất y ế u ljch sử, cả hai n g ư ờ i c ù n g p h ấ n d ấ u vì m ụ c t i ệ u giải
p h ố n g dân tộc, cùng đảm nhận một nhiộm vụ to lớn và dặc biột q u an Irọng: d o à n kct ohâii dAn dè tạo nên sức m ạnh đấu tran h cho mục liêu cuu đụp ấy
1 R a dờ i tr o n g một gia dinh quySn t h í và giàu có, đ ư ự c du hợc sớm lại A nh q u ố c,
G a n d h l , b ì n h t h ư ờ n g c ó ihÈ I r ử nôn mộ t n g ư ờ i an nh à n , s u n g s ư ớ n g t r o n g s ự t h ờ ơ v ới
s6 p h ậ n củ a n hân dân, đ ấ t n ư ớ c Điềm xuất phát ấy khác với H ồ Chí Minh vốn sinh ra
t r o n g một gia đ ìn h nhà nho nghèo, gần gũl q uần chúng lao khồ, nỏn thấy đirự c sự giả dối
v i tàn bạo cửa b ọ n đ£ q u ố c (hực dân Vì vậy, mục đích sống và tra n h đ ấ u ờ Hồ C hí M inh
d ư ợ c hlnh th àn h rấ t sổrni Năm 1923, tro n g ihu' l ừ biệt các bụn cùng ho ại d ộ n g ỏf P h á p ,
N g ư ờ i viết "ĐỐI với tốl câu tr ả lờl đã rõ ràng" I r ờ vồ n ư ớ c , di vào quăn chúng, t h ứ c tin h
họ, tồ ch ứ c họ, đ o à n kốt họ, h uấn luyộn họ, d ư a họ ra đấu tra n h giành d ộ c lập t ự do"
V ớ i M a h a tm a G a n d h i, chi d ế n khl (r ở thành thành vỉốn cùa đ oàn luật sư Bombay, h àng ngày Uếp xúc v<jrl q u ầ n chúng, ông m<Vl có d ư ợ c nhừ ng hicu b iết đú n g d ấn vfi họ và VỄ đ ờ i
số n g x ỉ hội Á ch á p b ứ c b ĩ t cổng của th ự c dân, nỗi khốn cùng cùa q u ầ n ch ú n g và s ự chia r€ giữa họ dẫ k h lẽn G a n d h l kinh hoàng và mỏr ra cho òng n h ữ n g n hận th ứ c m ớ i T ừ đó, ống bắt đ ầu q u á trỉn h th âm n h ậ p vào q u ầ n chúng, lắng nghe, q u a n sát và p h â n tỉc h d ờ i
số n g xS hội p h ứ c íạp C hín h từ th ự c tế ấy, G a n d h l dSn dần thay đồi c á ch nhìn, n ế p nghĩ, dứng hẳn vS phía nhân dân lao động, nhận thức dược val trò, sức mạnh của họ và thấy rỗ
sự cìn thiít phải doằn kết và thống nhất, đưa nhân dân vào cuộc đấu tranh.
D ẫu q u á trin h định h ư ớ n g t ư tư ở n g , tìm câu trả lời lớn ấy ớ 2 lảnh tụ c ó k h á c n hau song đ í u xuất p h á t lừ mộl nguyên nhân chung C hính d ờ l sống th ự c tlỗn là c ơ sỏf nhận
( +) ctáng viên Khoa Lịch sử, Đạl hgc Tồpg hợp Hà nộl
Trang 2th ứ c của G a n d h i và H ồ Chí Minh C ái làm cho 2 ồng trỏr nên vĩ đại c h ín h là nhân d ân ,, là
đ í t n ư ớ c tro n g một đ ờ i sống th ự c Vì vậy, (rong lỗ truy đ iệ u H ồ C hí Minh (th á in g 9/1969), ch ú n g ta t ự hào VẾ H ồ Chí M inh: "Dân tộc ta, n h â n d â n ta, non sông đ ấ t n ư ớ c ta
đ s sinh ra H ồ C hủ Tịch, n g ư ờ i anh h ù n g dân tộc vĩ đại" C ũ h g vậy, N e hru, thủ t ư ớ n g đlầu tiỀn cửa Ấ n Đ ộ độ c lậ p cũng n hận xét về G andhi; " ô n g nồi lên t ừ tro n g h àn g triệu ngurời của Ấ n Đ ộ, nól tiế n g nói của họ và k hông ngừng q u an tâm tớ i họ và h o à n cả n h đ án g s ợ
củ a họ"
T í t nhiỄn, đ i ĩ u k h ông thè th iế u là, đờ i sống th ự c tiễn mà hai lảnh tụ từ n g trả i đ ã
th ầ m t h i u q u a tr í tu ệ sáng su ố t với tài năng to lớn đè đ ịn h h ư ớ n g một vấn đề chiến lư-ực
n h ư t h í
V ớ i s ự h i ỉ u b iế t sâu sắc v ỉ th ự c tiễn, v ỉ nỗi đau khồ và ý chí đ ấ u tra n h của nhiân dẳn , M a h a tm a G a n d h i và H ồ Chí M inh đẽu tin tư ở n g vào n h â n d ân , vào vai trò và s.ức
m ạ o h to lớ n đ a n g tiÊm ằn tro n g đó ở ,HÒ Chí Minh, ngay đ ầ u n h ữ n g năm 20 - nghĩa là lúc p h o n g tr à o q u ă n chúng còn m ờ n h ạ t - Người đă có nhậ.i xét một cách chính x ă c :
" Đ ỉn g sau s ự p h ụ c tùng tiêu cực, n g ư ờ i Đ ông D ư ơ n g g iấu m ột cái gì đ a n g sôi sục, đa.ng
g à o thdt và sẽ bù n g nô một cách ghê g ớ m khi th ờ i c ơ đ ến " T ừ đó vồ sau, tro n g b ẩ t kỳ
h o ặ o cả nh nào, d ù khó k hăn, p h ứ c tạ p đ ế n mấy, Hồ C h í M in h vẫn g iữ vững nigm tin ă y ,
vầ ử h l ỉ u lần n h ắ c n h ở hãy tin vào n h ân dân, d ự a vào n h â n dân N g ư ờ i t h ư ờ a g nh.ấn
m ạnh:
”D Ỉ m ư ờ i lần khống dân cũng chịu
K h ó trâ m lần dân iiệu cũng xong”
Niềm tin tưỏrng ở q u ầ n chúng, ở đám dông n h ữ n g n g ư ờ i c ù n g kh ổ n đ ế n với G a n đ h ỉ cững r ấ t s ỉ t son T ro n g n h ữ n g lúc p h o n g tr à o đ ấ u tra n h ồ Ấ n Đ ộ g ặ p khó khăn, khi c 6
n h ữ n g đ ả n g viên Q u ố c Đ ạ i và mội sổ q u ần chúng tỏ ra h o ả n g sự , c h ù n b ư ớ c thậm c h í
p h ả o bộí, G a n d h i vẫn kiên trì niềm tin ấy ô n g từ n g viết t h ư c h o A m rlt K a o u r, n g ư ờ i
đ d n g c h í v ằ h ọ c t r ô c ủ a m ìn h , đ ồ n g th ờ i c ũ n g là lờ i n h ắ n n h ủ c h u n g ; "A n h khÔĐg đ ư ợ c
mSt lòng tin vào n h â n loại N hân loại là một đại d ư a n g N ế u có vài giọt n ư ớ c trong đ ạ i
d ffơ n g ỉ y bị h ư hỏng thỉ chính đại d ư ơ n g có việc gì đâu"
S ự t ư ơ n g đ ồ n g củ a hai lãnh tụ ờ hai n ư ớ c Việt N am - Ấ n Đ ộ là ờ đó S ứ mệnh lịc h
c ử 1& đ o à n k ế t t ỉ t cả các tầ n g lớ p nhân dân trong đ ấ u t r a n h và xây d ự n g đ ư ợ c haỉ n h à iSnh d y o đ ảm nhận b ấ t n g uồn t ừ n iỉm tin ấy
2 T ậ p h ợ p , đ o à n k ế t n h â n dân, th ố n g n hất nhân d â n t h à n h m ột lự c lư ợ n g chung vl
m ụ c tiỄu ch u n g đ ư ợ c H ồ C h í M inh và M a h a tm a G a n d h i đ ặ t r a n h ư một nhỉộm vụ tất y í u
ở m ộ t n ư ớ c tô n tạ i c h í đ ộ đ ẳ n g c ấ p h à n g n g h ìn n ă m VỚỀ n h ữ n g q u ỉ đ ỉn h n g ặ t n g h è o
v ỉ (^ a vị xă hội, nguyỀn tắc ứ ng xử, đ ã ăn s&u vào l ậ p q u á n t r u y ỉ n th ố n g , tâiB lý c ủ a Bgười d â n Ấ n Đ ộ, sự chia rẽ đ ẳ n g c ấ p là t r ử ngại l ớ n t ớ i việc đ o à n k ế t nhân d â n
M s h a t n a G a n d h i đ ã t ĩ o cỗog kiên q u y ế t vào n h ữ n g r à o n g ăn ấy V ừ a b ằ n g h o ị t đ ộ n g dÍD t h ỉ n củ a c h ín h mình, vừa kêu gọl, vận độ n g mọi n g ư ờ i, G a n d h i đ ư a n M n dân đ ế n
m ột s ự g ì n gũi hò a h ợ p vì m ục tiêu chung, ô n g đ ặ c blột t h ư ơ n g m í n và q u í trọ n g tSng
lớ p n g h è o k h ồ và b | b ó c lộ t ổ n g từ b ỏ s ự g ià u sa n g y ê n ô n c ủ a m ìn h đ è s ố n g VỚI à ọ ô n g
lên á o m«nii m e s ự b ó c lột b ấ t công P h át biều tro n g lễ kỉiánh t h à n h t r ư ờ n g đại học ở
B en ars, đ ầ u năm 19Ỉ6 ổng nối:
Trang 3"N gườt la đả nối v ỉ *sự ng h èo nàn của Ẫn Độ, n h ư ng t h ử hỏi ch ú n g ta lr 6 n g t h ỉ y gi Irong buồi lé hôin nay P h ả i c h ỉ n g là mồt cuộc Irtrng bỉiy n h ữ n g vàng ngọc ch&u b i u ,
n h ữ n g th e lua lư ợ t là T ổ i s o sánh Dhứng q u í ngài ngồi đãy v(Vl hằn£ triệ u d ỉ n n g h è o Iro n g n ư ớ c và tối c ũ n g c i m (hấy n h ư họ mà nối rằng* TA (|uốc ch ú n g la k h ổ n g th è giAi
phỏng đ v ự c BÍU các Bgài khổng vứt bò những vậ( (rang ỉ>ức ẫy đi, coi chúng a h v ah ữ og
thứ bóc lột của đára ddag bào nghửo’
K hối thổBg n h í t n h ằ a dAn đ ư ợ c G a n d h l q u a n tám đ ậ c biệt tro n g lời nói vầ h o y t
d ộ n g của m ia b nh ầm t ớ l lý t i r è n g m ằ ống từ o g viét: "Tòi &ẽ làm việc c h o m ột đ ỉ t o v ớ c
Ấ n Đ ộ t r o a g đ ó agvồrỉ n g h è o i ẻ cám thấy d ó ià d ỉ t n ư ớ c của họ IroQg đó họ c 6 m ột tiÍB g
oói h ữ u hiộu; m ột đSt n v ử c Ẩ a Đ ộ tro n g đ ó khổng có n g ư ờ i c a o quỷ, kẻ tiỆR dAa; m ột Ẩ n
Đ ộ tr o n g đỏ t ỉ t c ả m ọl c ộ o g dd n g s ỉ &Ỗog tr u n g sự hầi h ò a êm đẹp P hụ a ữ c ũ o g c ó quyền lọri n h ư đ ầ a ô n g Đ 6 là Hiột Birớc Ấ n Đ ộ m à tôi m ơ ư ớ c ’
ở Vỉ^t Nam, d ỉ u khÔBg c ó s ự cá ch biệt đ ẳ n g c ấ p n g h iỉm n g ỉ l , k hống có s ự agAa trỏr nặng n ỉ g iữ a n g ư ờ i v ứ i n g v ờ l bở i t ậ p q u á n t r u y ỉ n i h ố a g n h ư Ẩn Đ ộ, so n g sự phfln c á c h
giàu nghỀo cã n g ỊẬ y B h ữ a g t r ở Dg«i cb o q u á trin h đ o à n kếl nhÂB dẳn M ặ t k h á c , l ỉ m lý
của n g irờ i tiè u nftag I& ’lệ U n g ' c â a g t r ó i b uộc, dé gây n é n s ự c á ch biệt g i ữ a c i c c ộ n g
đỏng Và c ữ i ^ tirơ n g t ự ờ Ă n Đ ộ, g iữ a các d â n tộc tro n g q u S c gia V iệt Nam c ồ n c 6 &V khác biệt v ỉ tAiii lỷ k h ổ a g d ỉ d ầ n g x6a b^ T h à n h c ồ n g củ a H ồ C h í M ia h tà ờ c h ỗ N g v ờ l
đ á cô vfi lòng yỀu n ư ớ c , ý th ứ c dftn lộ c ờ mỏi con n g ư ờ ỉ, mỗi d ẳ ạ tộ c và mỗi xóm ĨAag
Việt Nam, độ n g viên và t ậ p h ự p họ durới ngọn c ở dộ c lập d â n tộc, vl hạnh p h ử c và t ự dờ
Vi sự Bgbiệp cb u n g n ầ xửa b ổ mọi s ự cá ck ÌHĨ-C, chia cách t r o a g n hân d â n là v ấ o d ì c ó
tín h nguy£a lác, nuyẾn s u ố t ờ H ồ Ciií Mlnfc T r o n g ho«l dộ n g th ự c llẻn tr o n g c h ín h s i c h
và nhiệm vụ eử a t ấ t cả c ấ c gỉai d o ạ n sá c b Bi9i>g, N gưửi d ỉ u t h ĩ hiện rô r à n g q u a n d i ĩ n
í y N&m kU p h á t d ộ o g c»o tr à o đ á u Iran h g i i i p h ó a g d â n tộc, t r o n g *klnh cAo
d ô n g b à o ”, HỒ c w M ỉn k k ỉ u gọi "H ữl đ d n g b à o yêu q u í ! Ví^c c ứ u q u ổ c lằ việc ch u n g , al
lằ ngurời V iệt N am đ ỉ u p ỉ i i i k ì val g&nh vác mộl p h ầ n tr á c h nhiệm : n g ư ờ i c 6 t i ỉ o g ó p Hền, n g ư ờ i cố của g ó p c ủ a , B f v M có sứ c g ó p sứ c, n g ư ờ i tài n ỉ o g g ó p tài n â a g ’ í*
T fo n g n h ữ a g a i m c a o t r è o í y , troRg chỉ đ ạ o ho«t d ộ n g troBg c á c bàl vỀÍt c 4 â H ồ C k í
M inh đ&u c è u o g Biột ti a h t h i n íy :
'K h u y ê n a i Xia n h ớ c h ữ đ d n g
ĐSrng tinh, d d n g s ứ c , d ồ n g lÒBg, đd n g m ia h ”
Q i u m í ỵ GUỘC k k á n g c h l ỉ i i lAu dài c â n g nhtf tro o g a b ử o g n i m xây d ự n g m i ỉ n B l c , ử
H d C b í M inh, t v t ư ở n g i y khổAg thay dM
C1 G a o d k i và H ô C h í M ia h đ ỉ u d ặ c blệl q u a n t&m tớ l Itn đ ô c â a c á c tố o giáo Vlệ«
tậ p h ợ p c ấ c t í a đ ồ tỏ n gl&o k h á c n h a u tro B g q u ỉĩc g ia u đ i ĩ u k h ổ n g đ ơ n g ĩ i n v à k h ủ a g d ỉ
dàng C á 2 l ỉ n h tụ đ ỉ u Um đ ư ợ c c o a dvỜBg d í n với c*c lfn đ ồ l6 n g ỉ i o kh&c ãlĩaii, Vfch
r a a h ử a g d i ê n c h a o g t i ế n b ộ và d ú o g đ ầ a c ủ « l í t c ả c ế c g iá o lý đ è v i b ọ tk a m g ia v à «
bo*í đ ^ n g ch u n g vl Igrl íc h c k u n g củ« n h i n dân , cử a đ í t a ữ ớ c *LirơBg g iá o đ o à õ k í t , t o á n dân đ o à n k ế t ,cà n irổ ^ m ộ t lò n g ' là t ư tưỏrog chi đạo, là c b ío b «Aeh và tAm atèrâ t h ỉ t
s ự đr H d C h ỉ M ỉa b '
ở Ẩ n Đ ộ , d o ì n k í t tốB giAo là một yè u c ỉ u khAcli q ụ a n và c ó ý n g h ía q u y ế t đÌBlt,
n h ư n g I9Ì là VÍD đ ỉ vô c ù n g k b ó k hăn và J)h ứ c t« p T r o n g q a ỉ (rin h th ố n g t r ị Ẩ n D ộ , tỈMrc
dAn A n h triệ t d ỉ Jợi d ụ a g s ự b ỉ t dd n g lố n g iá o đ i cbia re ohftB dAn Đ ộ , gây t r i ng«ĩ
Trang 4r í t lớ n ch o s ự đ o à n k í t th ổ n g n h í t n h â n dẳfl Ngoài hai lổ n giáo lớ n n h á t ià Ấ n G i á o (v ớ i k h o ản g b a p h i n t ư số d â n ) và H d i G iá o (vớ i k h o ản g một p h i n nftm s ố ilân ), cò n
n h i t u t ô a gĩ&o k h á c n h ư P h ậ t giáo, Pỷ n a giáo, Bái hỏa giáo, C ư đ ố c g iá o với S0 tí n d ồ cả
tr ỉệ u n g ư ờ i H a i tổB giáo lớ n n h ấ t có b ĩ l đ ồ n g sâu &ắc nhffi và có ả n h hưỏrng b a o tr ù m
k h ỉ p c i c linh v ự c kinh t í , c h tn h t r |, xã hộỊ v i t ư lư ở n g tinh cảm n h â n d â n N h ậ n t h ứ c
d v ợ c t i m q u a n irọ n g v i Vhó kbỈB của việc đ o à n kết tố n giáo, nhấl là g iữ a Ẩn giáo v à H d ỉ giáo G a n d h i đ á thay đồ i c ả n í p sSng củ a mình, ổ n g h à a h <ỉộng tỉc h c ự c d ề h ò s d iu và
đo b d k ế t g ỉữ a Ắ n g i i o vA H ỉu giầo, m ở đ ư ờ n g ch o s ự đ o à n k£t vổrl l ỉ t cả c á c t ô n giáo
Ổ n f đ | l v i n đ ỉ m ột cAcb d ứ t khoAt vớ i một lậ p t r ư ờ n g c6 tín h n g u y ỉ n lá c t r o n g d ả n g
Q u ổ c đ9i và tr o n g p h o n g trAo quỈB chúng
' V i a đ ỉ q u a a t r ọ n g oliC t CỈA p h ỉ i g iả i q u y ế t c 2 p tố c là h à n g á n m ổ i g ia o h ả o g iữ a
hal k ằ ổ l Ấ n - HỒI N ếu b a i kỉiối này đ o à n kếi đ ư ợ c VỚI n h a u thì n ỉ n đ ộ c lậ p củ a Ẩ n Đ ộ
u t b ự c bi^n đ ư ợ c ' Đ i ỉ u d ì u tieo t r o a g lick *ử Ấ n Đ ộ, kbầu h iệ u "Tình đ o à n k ế t Ấ n
• HỈM m u ố n a i m ” d ư ợ c c h ín h q u ì n c h d á g đ ư a ra và h ư ở n g ứng ô n g n h ậ n x é t:” vãn h ó a
Ẩ n Đ ộ khòn^ỉ p h ả i l i v&n h ứ a H in d u hay H 6 i g iáo hay b ấ t Ci cái gì khác N ó là s ự h ò a UẠa t ỉ t cả cẢc cái đ ó ”
3 M ặ c d ù với hai ý thúcc H h oàn to à n k h i c n h s u , th am gia hai c h ín h đ ả n g k h á c n h a u
ntiftng b o à a c ả n h Ucb s ử c6 nét tư ơ n g dồ n g nhirog cOng n h iều n é l k h á c n h a u ,s o n g
cA M a h a tm a G a a d h i và H ồ C hí M inh đ ỉ u là link hồn Ih ự c s ự của 2 c h ỉn h đ ả n g và là hệt ahAn t k ^ n k í t ờ hai Đ ả n g đố Kbl G a a d h i th am gia đ ản g Q u ố c đại, ông đ a đ em v à o đ ó
b ầ ụ k b d a f k à í Un cậy l ỉ n a b a u và mẠl sự thay đồl c ơ bản: d ã n chủ h ơ n và q u ầ n c h ú n g liơB T ừ y«u c ầ u đ o à a k í t troBg đảng, G a n d h i đôi khi có n h ữ n g n h irự n g bộ n h ấ t đ ịn h
so n g k k ò n g p h i v ở n h ữ n g a g a y £ a tắc
Cặ b Hồ C h í M ia k v ừ a ỉầ a g v ử i &áa^ lập, vừa là n g ư ờ i l ỉ n h d ạ o Đ ả n g c ộ n g s ả n V iệt
N a w N g ư ử l là t ỉ m g ư ơ n g li«u b i ỉ u a b ĩ t ch o s ự đ o à n kếl n h ỉ t t r í tr o n g Đ ả n g C h o đ ế n
t r o a g D i chửc, N g ư ờ i v í n n h ĩ n m ynh y ỉ u c ỉ u cửa s ự d o à n k í t
C 6 m ột v í n đ ỉ đ ậ t r « troji* đ í u tra n h vl đ ộ c Jập t ự d o và t i í n b ộ xả hộl: v ấn đ ỉ đ o ả n
k í t q u ố c tế C ả ỉiaỉ lAah t « d ĩ u a k ậ a t h ứ c tSm q u a n trọBg và r a s ứ c t h ự c hiện G a n đ h i
k ấ u BQÌ v ậ n d Ạ n s đ A ầ a k ế t q u ố c t í t r a n h t h ử s ự ủ n g h ộ c ủ a nh&n l o a i t ỉ ế n H ồ Cfci
M ỉa k Bgay l ừ alifrag K im t r é tru n g , ũ à hòa mỉirh tro n g p h o n g t r à o q u ố c t ế và s a u đố,
tr o n g s u ố t cuẠc đ ờ ỉ, N g ư ờ i r í t coi trọ n g và tích c ự c If an h thử s ự ủ n g h ộ s ự g iú p d ỡ q u ổ c
t í ; xem o h v mộl U o n g nhftog yếu tố c ơ bản của c h l í n lư ợ c đ o à n k ế t, n h ư m ột t r o n g
ahfrns »•»*" gốp pkằa v4o th in h công cửa cách mạng v iộ l Nam H ồ C hí M inh ih ự c
hiệii c h í a h s ỉ c h đ ổ i ngo«l s i n g tạo, m ỉ m d ẻ o nhằm tr a n h thử mọi l ự c lư ợ n g q u ố c t ế chõ
c á c h m«Bg Vlệl N am v ỉ c U a b N g ư ờ i cOng là mội c h i í n si q u ổ c t í T ầ m nhin và ho ại dỘDg
cử a HÔ C h í M ink t r o n g linh v ự c aày sflu rộng N g ư ờ i đ ộ n g viên s ự đ o à n k í t củ a l í t c ẩ
c á c l ự c lư ợ n g t l ế a bộ, c á c t ồ c h ứ c c á c q u ổ c và tra n h th ủ ngay c ả tr o n g h à n g n g à ìtổ
IhÈ đ t Um r a o k ữ a g đ ồ n g m lab bay bè biịn Và chínb uy ư n H ồ C h í M ln h c õ n g cỏ
tớ i tl a h đ o à a k(ít q u 0 c t ế vl cách n y n g v i ệ t Nam.
4 L à nhfrog a b à tir tưãrng ,n b ữ n g c h i lý luận M a h a lm a G a n d h i và H ồ C h í M in h
đ ô o g th ờ i là nhfrog Bhầ ho«t đ ộ n g t k ự c tlẽn khổng m«t mồi vàgặp g ở n h a u ở đ iè m c h a s g : g<a b ó vứl q a Ĩ B chÚBg, bỐBg Oiột c u ộ c sống c ủ a n b i n d ế a q u a h o ạ t đ ộ n g i h ự c l ì ỉi i m&
t ậ p b ự p , đ o à n k í t họ
G a n d h i tổ n g n h ữ n g a ỉ m d à i VỚI n h ữ n g n g ư ờ i ctlng kbồ và b | coẳ r é n h ỉ t tr o n g đ i ỉ u
Trang 5kiện tồi tệ ô n g di n h i ỉ u n ơ i trê n đ ấ t Ấn Đ ộ đề tim hiều đ ờ i sổng, láng nghe tám tư,
•nguyện v ọ n g c ủ a h ọ d fin g I h ờ i đ ộ n g v iê n h ụ , k ẽu g ọ i h ọ , q u i (V họ v à o m ột k h ố i th ố n g
aihít G a n d h i luòn cỏ m ị l ở n h ữ n g nơi xảy ra những biỄn cố lịch sử , n h ữ n g vụ xung đ ộ t,
n h ữ n g c u ộ c d ấ u tr a n h và ông d â h ành độ n g vl ỉ ự d o à n k£l n hân d ân ồ n g d ư ự c n h ă n (lân
tin tưỏrng, yêu in£n và tò n ktnb vi lỗ dó i N ehru dá nhận xét rấ t d ú n g rằ n g :” G a n d h i h i ỉ u
b i ế t Ẩ n Đ ộ và n h ỉ t u đ ổ n g d ả o q u ì n chổng Ẩn Độ; rấl ít n g ư ờ t, và có l£ k h ô n g cố ai
tr o n g quA k hứ h o ị c t r o n g hiộn t9i h i ỉ u biết q u ầ n chổng Ăn Đ ộ đ ư ợ c như ổ n g K hông
n h ữ n g ông d i (ỉt n h i ề u , k hắp Ẩ n Đ ộ v i t l í p xúc với bàng triệ u con n g ư ờ i m à cồ n có một
c á i gl n ữ a k h l í n ô n g c ó tbỀ t i í p xúc v ỉ tinh c i m vởi các q u ì n ch d n g đó ố n g c ó th è h ò a
n h ậ p vớ i q u ì n c h ú n g , đ ồ n g cảm với bọ và d o học n h ậ n th ứ c d ư ợ c đ l ỉ u đố, họ đả d à n h
c h o ống lồng sùng k ín h và tru n g t h à n h ”
ở HS C hí M inh, l ừ lúc bôn ba Bfliii châu bốn blẾn cho đ ế n khi là C hủ tỊch n ư ớ c ,
N g ư ờ i đồu gán bỏ m ậ t th iế t với nhân dân, lắng nghe vá tin t ư ử n g nhAn dân N g ư ờ i cố sử c
c ảm hóa, thu húl q u ầ n ch d n g t ừ phuRg c ỉ c h , lổi t ư duy vá (ừ n h ữ n g h o9t đ ộ n g k h ố n g m ệt mỏi với 8ự chu đ á o , giản di và q uan lâm b ằng thái dộ chân (hành, l ừ n h ử n g d ỉ ỉ u bình
t h ư ờ n g đ ế n n h ử n g v í a đ ỉ chiến lư ợ c trọ o g đại N gư ờ i lỄn i n (hái d ộ xa rờ i q^uần cbúng,
p h ê p h á n b ệnh q u a n liệ u và lá c p h ong hố n g hách cùa b ỉ l kỳ ai P h ư ư n g châ m H ồ Ck(
M inh đ ĩ ra ch o c á n b ộ , đỈQg vlSn và cho n ẫ l ca;' n g ư ờ i, ch o c h ín h mình là: "H ọ c ở
t r ư ờ n g , học ờ sác h v ở , học lẫn nhau và h ọ c iihân (lẳn, không học n h ỉ n dân là m ột t h i í u
»ỏt rẫi lứn* Phưcrng châro ấy vừa là nguyCn nh&n vừa l i hộ q u ả c à a n h ữ n g th á n h cftng ử HỒ Chí M in h t r o n g việc đ o à n k í t , tồ chức quSn chiỉng
T ấ m g ư ơ n g s ổ n g và i&m việc của H ồ Chí Minh, cửa O a n d h i cố 8ửc lôl c u ố n và lay
đ ộ n g q u ă n chúng C ả hai vl nhăn biốl khiri dậy khả năng, ch ế ngự nhurợc điôm củ a q u ầ n chúng và t«0 ch o họ t ự ý th ứ c vè val trồ và sức mạnh của raỉnh, sự cần th iếl l ă t yếu c ủ a
đ o à n kết
Đ iều giống n h a u dỗ nbậo i h ỉ y ià ở H ồ Cbắ Minh và G a n d h l, n i í m tin yẽu quS n ch ú n g
là từ tấm lồng yêu n h â n dân và mục tiÊu d uàn kếl Irong sự nghiệp chung C h o dếii khl
q u a đởl, G a n d h i cflng n h ư H ồ Chí Minh đ ỉ u g lữ mội nẾp sổng giản dị, k hông m à n g d a n h lợl, d à n h tẩt cá t ư tưỏrng, tinh c im , sứ c lực cửa minh ch o nhân d ỉ n , ch o sự n g h iệ p chung,
c h o m ộ t đ ấ t nir<Vc v à m ộ t t h Ế glAấ h ồ a b i n h , I i £ n b ộ , i h ị n h v ư ợ n g C h í n h d l S u í y c 6 s ứ c
th u phuc, cảm hỏa q u S n chổng r ấ t cao t«o d ự n g n i ỉ m tÌR m£n tr o n g nhftn dân, m ột n h â a
d â n n g ày c à n g g iá c n g ộ v ứ i h ọ c VÍB ng&y c à n g c a o
5 T h ự c hiện v ỉệ c d o ẳ p k ĩ t nhAa dăn b i n g cả q u á trinh tim h l t u , vẠn động, giác ngộ
và hành đ ộ n g tr ự c tẳếp, H 5 C hí M inh câ n g n h ư O a n d h i d ă khơi dậy và ph át huy củng c ố sức m ạnh lo lớn hai n ư ớ c Đ o à n k í l 1*0 n ỉ n s ứ c m«nh, c h ỉ n lý í ý g i i n di nhó-iig k h ống
dê dàng
T r ư ớ c M a h a tm a O a n d h i, ở Ẵ a Đ ộ, c h ư a có một l ỉ n h tụ nào đ ảm n hận d ư ợ c val t r ò lịch aử í y , p h o n g I r à o g i ỉ n h đ ộ c l«p cửa Ấ n Đ ộ luồn bl p h â n t ỉ n b| chia r í T h ự c hlộn
đ ư ợ c sự đ o á n k ế t t h ố n g n h í t n h i n dân, G aitdhi dã làm thay đ ôi cả p h o n g t r à o S ứ c niậnĩi đẩu tra n h cửa n h ỉ n d ỉ n Ấn D ộ d ư ợ c huy động, đ ư ợ c lồ c h ứ c đả n h i n lẽn g ỉ p bộl, dẫn tới ngày đ ộ c l«p 15/8/1947 vẻ vang của Án D ộ Và H ồ Chf MipH, sau khi lỉm đ ứ n g con
đ ư ờ n g cứ u n ư ớ c , sa u c ả q u á trình ho«t d ộ n g lý luận và th ự c l l ỉ n , vởỉ khổl đ o à n k í t n h â n dân d ư ự c xây d ự n g v ữ n g chắc, sứ c m ệnh d ân tộc đ ư ợ c p h á t huy đ i làm nên c á c h m ạng íháng T ám 1945 và t h ắ n g lợi q u a các cuộc kháng chiến anh dũng cOng n h ư tr o n g xây
Trang 6d ự n g đ ấ t n ư ớ c C(') liiT' luti ớ V'u I Niini (.'úng Iilui' (V An |Jn, khi)ii^> có nhân (ỉũn đ o à n kốl thì không cỏ sức mạnh ílc ihiõii iliáti^ỉ ỉiồ ( lu Miiih V.I M.ih.iiiiia (ìaiidlii đã giư irn g cai) ngọn c ờ độc lập ílũn lộc, tóiig háiig, hạiih phúc va Iii^n iiọ xú hội, lăy mục liêu ấy làin m ẫu
t ố chung qu i nạp các lựi' iiririig quHii chúng Troiig nhiSu ySu lỗ làm n ẽn lịch s ử vỉ dại, tro n g sự nghiộ|> vì itụi của Hồ C h í Minh «'d Mahiitina (ia n d h i, có cỏng lao đ ặ c biộl cỏ ý aghỉa: đ ó là sự lậ p h ợ p , đoàn kết vả lồ ch ư c nhân dÀn Chinh d i ỉ u d ó đ ã có t(nh c h ẫ t
q u y í t đ ịn h làm thay đồi sfí phận nhân dân, mS phận đấl Iiuức Cìandhi và H ồ C h í Minh
la biều turợag của s ự d o à n kất và khí p hách của nhăn dân, của đất n ư ớ c M ọi tần g !ớp, mọi tín đ ồ lôn giáo, mụi dân lọc, lứa luõi đèu llin ihấy (V Cìandhi và H ồ C h í M inh n i ỉ m tÌB turổ^ng, s ự hòa h ợ p đồ n g lỏng
Ngấy nay, tư t ư ở n g d o à u kẽ( nhân dân của M a h a lm a (ìaiiUhí và củ a H ồ C h í Minh
v i n đ a o g p h á t huy lác dụng, có ản h h ư ở n g lo lớn và sâu xa, vân còn là vấn đề m ang tín h
T háng 7 / 1 9 9 2
CHÚ THÍCH
HÒ C h í M inh, T o à n tậ p , T 1 ST H I960, tr 174.
J N o h ru P h á t h iệ n Ă n D ộ T 2, N XB Văn h ọ c H 1990, tr 235
HÒ C h í M inh, s đ d tr 10.
HÒ C h í M inh, s ơ d l 10 S T H 1989, tr 495.
X e m V ư ơ n g T h ổ Tài: D ờ i tranh d ấ u c ù a th a n h G a n d h i, Lỗ V inh Q u a n g x u í t 64l>, H 1953, tr 123.
x«m Vương Thế Tài, sđơ u 38.
J N e h ru , s đ d tr 244.
H ồ C h í M inh, s đ d T.3, H 1983, tr 148
HÒ C h í M inh, S đ d tr 153
HÒ C h í M inh s ơ d T 9, ST H 1989, tr 779
X®m Vương Thtì Tài, Sđd ư 41.
T h 9 0 j N e h ru , s đ d tr 224.
J N ũ h ru , S đ đ T 3, tr 71.
HÒ C h! M inh, s đ d T.5, ST.H 1985 tr 373.
MO