C6 thè nóỉ riog, sự ph&n cồng lao dộng x ỉ hội lầ bộ phận cỉu Ihành của lực lurợng sỉn xult cững ahir của các quao hệ sản xuĩt.. Trên cir sỏr dổ dịa vi và quy&n lực của mAi Ihảnh vin tro
Trang 1TẠP CHÍ KHOA HỌC No 2 - 1992
MỘT SỐ Ý KIẾN v ầ PH Ư Ơ NG PHÁP LUẬN
VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH Đ ồ l M ỚI
N G U Y Ề N AN L ỊC H
M ột tro o g n h ữ n g biỀu hiỆa q u a n trọ n g củ a s ự liế n b ộ và p h á t I r i ỉ n xă hội là sự b iế n
đ ồ i c a c ỉ u x ă hội - sự b i í n đồi vị tr ỉ củ a c á c giai c ỉ p c á c lầ n g iổrp d ỉ n c v Iro n g hệ th õ n g
» ỉo x u ỉt x i h ộ i - s ự biS n d ồ i q u a n hộ củ a c á c g iai c ĩ p v à tẫ o g lớ p đ ổ d ã i viVi i ư liệu sản XBất, d6i v ớ i |6 c h ứ c v à p h â n c ô n g la o d ộ n g x ỉ h ộ i M ỗ i i h ờ ỉ kỳ p h á t t r ỉ è n c ử a m ộ i xã
h ộ l d ỉ u x u ĩ t h i$ a m ộ t c ơ c ấ u xẵ h ộ i th íc h h ợ p Đ i ĩ u d ố d ã d v ự c th è hiệD r ỗ tr o n g s u ố t
q u á tr in h l|c h sử N h iỉu n h à xả hội h ọ c tr é o t h í g iớ i đ ã có n h iỉ u cô n g trin h n ghi£n c ử u
v ỉ v ĩ o đS n à y N g h iỗ a c ứ u vS c ư c ỉ u xã h ộ i &ẽ là CIT siV c h o v iệ c n g h iê n c ứ u c á c v ấ n d ề
k h á c IroDg xã hội và c h o vỉệc hoạch đ ịn h ch ủ I r ư a n g c h ín h »ách kinb l ể - xă bộ i củ a các
N h à n ư ớ c
T ro n g x a h v ớ n g đ ồ i m ói cửa T h ẽ g iớ i biện đ ậ i, d ị c b iệl Iro n g s ự khử ng h o ả n g cửa
c á c nưiVc xã hộ i chủ Bghia, đ ã x u ĩl h iện n h iỉu khuynh hưiVng khác n h au Iro n g việc d i lỉm
co n d ư ờ n g và mỏ hỉnh m ới của xã hội hiện
T h ự c t i ỉ a cửa T h ế g iớ ỉ và củ a xả hội ViỆl N am d ã d ậ t ra n hiệm vẹ c ấ p b á c h p h ải
n g h iê o cứ u v ỉ cir c í u xẳ hội
Đ «i hộ i V i cửa Đ ả n g CSVN d ă d ĩ ra đ ư ờ n g lối đ ồ i m ớ i, m ử ra b ư ứ c ngoặl Iro n g s ự n g h iộ p xây d ự n g chủ nghía xả hộ i iV V iệl N am C ô a g cu ộ c đ ồ i miVi m ặc d b lậ p iru n g g iải q u y ế l n h ữ n g vẫn đ ỉ kinh t ỉ , xả hộ i c ỉ p b ác h Dhirng nó dã ẳn h hưỏrng sfiu rộ n g
d í o c á c lỉn h vự c Iru o g diVi sổog xă hội, d ả tắ c d ộ n g d £ n các tẫ n g lứ p d â n c ư và c á c lậ p
đ o à n xá hội C h ín h sự ih ay dồ i Iro n g c ơ c ấ u kinh l ỉ và c a c h í q u ả n lỷ kioh l í đ â ilẴn đ ế n
s ự b iế n dồ i tro n g C<T c ĩ u giai c ấ p xả hộ i K hỏng oghiCn cứ u dầy d ù s ự b iế n d ồ i cAa €tr
c ỉ u x â h ộ i v ả o h ử n g y í u l ố l á c đ ộ n g d ế n s ự b iế n d ồ i đ ó s ẽ k h ố n g I h è c 6 c h í n h s á c h k in h
l ĩ và ch ín h sác h xả hội dũng v l L ỏnin d ã chi ra r ỉ n g : 'K í t cấ u xà hội c ủ a xă hội và
c b í n h q u y ĩ n c ủ a n h i ỉ u b i ế n đ& i, DÍU k h ố n g lim h iè u c á c b i f o d&i n à y Ih l k h ố n g t h ỉ n ỉ o
l i í n d ư ự c m ội bưiVc Iro n g b ĩ l kỳ iio h vực h o ại dộng xả hộ i nào*
D4Ì hội làn ih ứ VI cù a D àng đã coi di&u Irii c u b ả n vS c ư cấ u g iai c ĩ p • xả hội V iệt
N am iả m ộ t lĩo n g o h ử n g n h iệ m vụ q u a n I r ụ n g c ủ a c á c o g à n h k b o a h ọ c l ự D hiéo v à xá b ộ i
D ỏ ch in h là că n c ứ k hoa hục d ỉ D à n g và N hà nưiVc la đS ra các ch ú Irư irn g c h fn h sác h kinh l í - xá hội Iro n g ihìVi kỳ q u á dộ
Trang 2D o lín h c í p b íc h cAa V4D đ ỉ , m ột s> c ư q u a n , V i(n nghiên cứ u nhả khit.i h<;c ờ
ŨUỞC ta đ ả và đ a n g o g h iỉn cứ u vẵn đ ỉ cư c ấ u xả hội Vlệl N am Irôn nhiCu bliih diộn k h ác
o h a n
M ỘI s ố v ỉ n đ ỉ c ố l í n h c h ấ l phưiTD g p>) I ,' iu ậ n I r o n g q u á I r ìn h n g h iC n c ứ u đ á đ ư ự c
n h i ỉ t t D g v ử i q u a o l&m và c ũ n g x u ấ t h iệ n n h ii'u q u a n đ iè m k h á c n h a u
K hái niệm d ỉ u tiê n - K hải niệm v ỉ c ơ c ỉ u x i hội dẳ có n h iĩn ý k iến khác n h an N h ận
I h ử c v ĩ c ư c ỉ u x ă h ộ i k h á c a h a u t ấ t n h iẽ n q u a o a i ệ m vS s ự b i ế o đ ồ i c ù a c h ú n g c iiiig k h á c
n h au
T ừ o h ử n g n ă m 2 0 c ủ a T h ĩ kỷ n ày , v à o th á n g S /1927, n h à k h o a h ợ c x ỏ v i í l Yii I <11 III
d ẳ n êu đ in h o g h ia v ĩ c a c ỉ u xẳ hội N h iỉu n h ả xă bội, Iriế t h ọ c, s ử học củ a o h iẽu nijỉ><
n h ư B u n g a ri (M ik h ailo v , O sakov, Đ im itro v , D o b ria n u v v.v ), L iê n X ô (R u isk iH ii li,
P h ilip p o v , Ivanov, A m b ro so v , P ab len o v v v ), B a L an, Đ ứ c , H u n g a ri, Bi, P h á p , đ ã d ỉ ihiVi g ia n d à l v à tổ n n h iS u c ữ b g s ứ c d ẽ p h ẳ a tíc h k h á i n h iệ m n ày c M a c d ã &ử đ g n g
k h á i n iệ m *lft c h ứ c x ă hội* đ è g iả i th íc h v ĩ c a c í u x ã h ộ i
S ở dĩ xác đ ịn h k h ái niệm này khó kh ẫn chử y í u u do : m ộl m ật, xã hội vớ i lur c á c h là
m ột hộ tk ố n g Ịm đ in h , tự p h á t trifeo và b a o g ồ m o h iỉu I0 9I c ư c ấ u k hác a h a u , c á c c ư c ấ u
d6 c ó ỉ>v sắp x íp , b ổ t r í k h ác n h a u vá có s ự t á c d ộ n g q u a I9Ì l ỉ n n h a u r ấ t p h ứ c lạ p ; m ặt Lhác xã hội lại là m ột hộ ih fiag lu ô n lu d n vận đ ộ n g và b iế u d ^ i T ro n g q u á trìn h vận d ộ o g ,
b iế n d ồ i ãy sẽ d iễn ra s ự Ihay dồ i g iử a c ơ c ấ u cũ và c ơ c ẵ u m ớ i, đ ồ n g thỏri làm x u ẫl h iệ n
c á c ih à n h p h ầ n m ứỉ cAa hệ th ố n g xã hội
c<r c ấ u xả hội là m ội khái niệm ch u n g n h ỉ l , t h ỉ h iện c á c m ỗi q u a n h ị c ơ b ả n có lín h quy lu ậi p h ồ b i ĩ n củ a cá c p h ư iro g d iệ a c h ío h c ủ a đ ờ i sữ ag xả bội T ro a g hộ th ố n g các
q u a n hệ xã hội th ì q u a n hệ kinh lế có vaí tr ò q u y ế t d ịn h C hi có cản cúr vảo q u a n bệ k in h
t f niiVi I’ó 1I1C p liả n líc h dưự« c á c q u a n h ệ k h á c và lá i h iệ o c it c ấ u xả h ộ i lư ir o g úrng C ù n g vứi các q u a n hệ kinh l í lả m àng Iv ớ i ch ằ n g c b tt c á c m ỗi q u a n bê k h ác - p h ụ th u ộ c vă tá c
d ộ n g lân nh au , liCn k í t đ an vào nhau th à n h m ột h ệ th ố n g c á c q u a n hệ xă hội đ ặ c t r v a g
c h o mỗi ihiVl kỳ l|ch sử , nố xác d |n h trậ l tự về lin h fin đ in b Ivcm g d ổ i cử a c á c inSi q u a o
hộ dó Hộ Ihifng cá c q u a n hệ xă hội th ay dAi q u a cá c hình Ihái kinh t£ xả hộ i k h ác n h a u ,
lạ o n£n n h ữ n g cor c í u xấ hội khác nhau
X ét ih e n ngh ĩa rộ o g , c a c í u x ỉ hội I& m ội hệ tb ổ o g t v a n g d ố i ồn d in h củ a c ỉ c c ộ a g
d ồ n g ngirtVi k h ác nhau T o à n hộ hệ Ih ố o g c á c cộ o g đỉVag và c á c nhỏm xẵ hộ i đ ư ự c h in h
th ả n h và p h ái I r iỉ n Irên c ơ s ờ c ơ c ítt kinb t í - xá hội, lr£ n c<7 aờ q o á Irìn h lá i sản x u ỉ l xã
hội, (|uá trìn h pliủn cỏiig và ch ứ c lao đ ộ n g xă hội N h ư n g hệ th ố n g ỉ y lại k h ố n g d ồ n g
n h ấ l về giá iii, VỄ vỊ Irl, v'é vai Irò iroDg q u ỉ trỉn h lá i SÌD Xttíl x i hội
Xả iiội học Nt xii ch o rằng: tro n g x i hộ i có g iai c í p , c ư c í u g ia i c ĩ p xả h ộ i là m ịt
cắl c ư l>ản củ a i ' > u xã hội - oA quy d in b kbuynh b ư ứ n g p h ái I r iỉ n cửa c ơ c ỉ u xẩ hội
D ó cũng lả xcl ih c o nghia hụp củ a lừ này
K h ô n g Iiliậ ii i h ứ c đ ú n g v a i I r ò c ù a c i r c ĩ u g ia i c ẵ p x ă h ộ l t r u n g CiT c ỉ u x ả h ộ i &Ể m á c
sai ITim khi xcm x£l cá c m ổi q u a n hẠ nhóm xả hội vá s£ m ỉl p h ư ơ n g h ư ớ n g khi xél q u á Irìiih biốn d ò i t ủ a c ư ciíu xã hội N hư ng m ặl k b ác, n í u d&ng n h ỉ l CÌT c ỉtt g iai c ỉ p xả bội
Trang 3v ở i c a c ỉ u xá h ộ i, xem nhc vai irò cửa c&c nhóm xá hội, các iSng lớ p tru n g g ỉan cũ n g m ỉc sai lìm C v c ĩ u g iai c ĩ p xả hội khổng b ao giở tồ n t4Ì ử ngoài sự b o 9 l dẠng xả hội T rá i l« i, 0 6 iS n t« i Ih ố o g q u a s ự h o4t dỘDg I h ự c t i i n %ả h ộ i v ớ i n h ứ n g d i ỉ n k iệ a k b i c h q u a n
n h ỉ t d |o h N 6 d ư ự c hình th àn h trê n ccr sỏr của c á c hình th ứ c stV h ữ u , cồ a việc p h â n cft«g
vầ l ồ c h ứ c la o d ộ o g xá hộ i N 6 gắn l iĩn vớ i q u á trin b sAo xuất vậl c h ỉ l vả s i n x a í l tin b
Ih ầ n , v ứ i q u á trìn h p h á i Iriẽ n củ a khoa h ụ c kỹ th u ậ t, q u á trìo h p h á t Iriè n g iá o d v c và
q u á tr lo h q u ả n lý x ă h ộ i C á c q u y ỉ n lợ i, Igrỉ ích c a b ả o và c á c m ỗ i q u a n h ( car b ỈB c ỉ a c o n
n g ư ờ i dSu cổ liỀD q u a n vứ i c ơ c ĩ u giai c ấ p xẳ hộl N ó đỀ I9Ì d ỉ u ỉ n đ ậm BỂt troB g lin h
c ũ t và c a c ỉ n cửa cấc nhóm xẫ hội, các cộng đ ồ n g d ân lộ c , c á c khu v ự c d&n c v c ấ c lậ p
t h ỉ la o d ộ n g , c á c lo ại h ln h gia d in h , các tồ ch ứ c xả hội
C ù n g vổrỉ s ự lồ n tạ i vầ p h á t t r i ỉ n cAa các giai c ấ p , cá c nhóm xà hội đ v ợ c iiinh i b i a h
t h e o p h ư ir n g t h ứ c l i ê a k ế t tro B g q u á tr in h p h á t t r iề o xã h ộ i m ị c d ù tr o n g d ó CÒB c ó c i c
y ỉ u tố k h ố n g đ ồ n g n h í l a b ir y í o tố kinh t í , vẫo hóa, văn m inh, t&m lý tr u y ỉn Ih ố o g d i a
lộ c , tôQ g iá o , p h o n g tụ c tậ p q u á n M ặc k h ác, c á c giai c ẫ p và c á c Bhóm xả bộ i í y c ò n gần
i i ĩ n v ớ i q ú a trìn h tá i sảo Xttít l ẵ hội và sự kế tụ c g iữ a cá c I h í h ệ, v ớ i d ặ c đtSm r iê a g b lệi
c ủ a d ẳ a tộ c , c ủ a g iớ i lín h v ỉ l ử a tu d l ( n h ẫ t là tu ồ i la o đỘDg) Đ iỄ u k iệ n ti ẽ n q y y f t c k o s v
tấ l &ỈH x u ấ t c á c q ú a t r in h x ỉ h ộ i ktaỏag c h i là lá ỉ s ả n x u í t x â h ộ i m ả c ồ n là lá l s ả o x u í t r a
c o n n g ư ờ i, vì c h ía h * c o n n g ư ờ i v ừ a là đ ạ o d iẻn v ừ a là d iẻ n viên c à a m à a k ịc h l |c h s ử c i a
ch ín h m in h ’ (M á c ), v ừ a là cbA t h ỉ và khách ih ề củ a q ú a trìn h oảy
V ì v ậy , k b i x ét d ÍB c ơ c ấ u xả h ộ i Dói c h u n g , cflt.cằu g ia i c í p - x ả h ộ i BÓi r iê n g , k h ố a g
th ề k h ô n g chú ỷ đ ế n c á c tiẽ u chí v ỉ giứ i tín h (a a m , a ử ) , v ỉ lứ a tu ồ i (th a o h niỄB, n h ữ n g
o g v ờ l gỉả, Dhững n g ư ở i h ư u trí ) , v ỉ cá c loại lao d ộ o g k h ác n h a u , v ỉ đ ậ c đ lè m x i hội
h ó a , v ỉ t í n h t í c h c ự c l a o dỘDg v à t r i n h đ ộ c h ụ y ê n mÔD, ta y n g h ỉ c ử a c á c t Ì B g l ứ p , c i c
nhóm n g h ĩ n g h iệ p xá bội khác nhau, các nhóm xă bội Iru n g g ỉan g iữ a các g iai c ỉ p h o ịc tro n g nội bộ từ n g g iai c ấ p
T ín h d a d ạn g m uỏn hỉnh m uôn vẻ củ a c ơ cấ u xă r á a g nhir c a c í u giai c ỉ p x& hội
k h ô n g chi g ắn vứ i kinh tế , vớ i q ú a trìn h sản xuất và kinh d o a n h m à c ò a liẽ n q o a » ehặt-
ch ê v<Vi cnr c ỉ u ch ín h tr i, v ỉn hóa, giáo d ụ c, tư ltf<Vng, vớ i các lồ c b ứ c xA bội C ác lồ c h ứ c
x i h ộ i thưiV ng là đ ặ c I r ư n g c h o lín h l ự g iá c , lín h lồ c h ứ c c ủ a CÌT c ấ u xă h ộ i iV o iứ c d ộ t&ng h ợ p to à n bộ các m ỗi q u an xả hội M ỗi I0 9Ì (ồ c h ứ c xã hội s ỉ có vi Irí, vai t r ồ k h ác
n hau tro n g tồ c h ứ c củ a cir cấ u xả hội D o q u y ỉn lợi củ a các g la l c2 p , các nhốm xả hộl
k h á c n h a u d ã d ẫ n đ ế a v iệ c h ìn h th à o h c á c tồ c h ứ c xă h ộ i tv o rn g ứ o g n h ỉ m b i o vệ cAc
q u y ĩn Kri đ ó , như các lồ c h ứ c d ảng phái chín h trị, các lồ c h ứ c xả hộl lAn g iáo T h ồ n g q u a cắc lồ c h ứ c dó, các giai c í p , các nbAin xả hội d ấ u Iran b nhằm duy Irl, b ả o q u y ỉ a lợ i
c u a Dhóiti c ũ n g n h ư c ủ a b ả n ih ả n m ình
D ù các y íu lố ch ín h irỊ, văn hỏa, tư iưiVng, lồ ch ứ c nổi ch u n g là th ư ợ n g t i a g k iễo
tr ứ c c ó vai I r ò q u a n trọD g d ế n dÂu, c&ng c ầ n p h ả i k h ẳ n g d in h rằ n g : d i ỉ u k iệ n c a b ả n c h o
&ự lAn lại và p h ái triỉỉn củ a CiT c ỉ u xă hội là lính th ố n g nhSt và lín h liêo lụ c c ủ a quA Irln h
«ản xuẵl và tá i sản xuẵl xã hội, c ả » hệ th ổ n g phân công lan d ộ n g vầ |6 c b ứ c la o đỘBg x ỉ hội S ự phàn còng và |5 c h ứ c lao đỘRg xã hội dóng vai Irò quaii irụ n g Iro n g c ư c ỉ u x i hội
C hính c M ác đ ã chi ra rằng: S ự tỒD lại dồ n g ih ở i của các i h ỉ I0 4Ì la o dỘDg k h ầc a b a u 'v à luo d ộ n g lò n lại lân nhau* Và F A nghcn cũng ilả d ỉ c ậ p d£n: tru n g s ự p h ẳ a c h ia c i c
Trang 4g ia i c ỉ p x ỉ h ộ i, c ó q u y lu ệ i p h a o c h ia la o d ộ o g
S ự m âu th u ẫ n vS lự i (ch củ a cấc giai c ỉ p , c á c nhóm xả hộl, cũ n g n h ư sự k h ác n h au v2
đ ia vi, vai tr ồ , v ỉ s ự b in h d ẳn g và kbông bioh d ẳ n g giừ a các nhóm xá hội khác nhau d ỉ u
l i ỉ a q u a n c h ậ t c h ỉ v ớ i h ệ th ố n g s i o x u ỉ l x i h ộ i, v ớ i s ự p h d n c ồ n g và tò c h ứ c la o đ ộ n g xả
hộl.
C6 thè nóỉ riog, sự ph&n cồng lao dộng x ỉ hội lầ bộ phận cỉu Ihành của lực lurợng sỉn xult cững ahir của các quao hệ sản xuĩt Chíoh do tỉnh ch ĩt bai mặt mâu ihuân của
m in h , s ự p h ỉ n c ổ n g la o đ ộ n g x i h ộ i q u y d in h vi t r í , c h ứ c n ỉ n g , o h iộ m vụ c ủ a c á c g ia i c í p ,
các iSng lởp riỄng biệt trong cir cĩu xả hội Trên cir sỏr dổ dịa vi và quy&n lực của mAi Ihảnh vi(n trong cv cỉtt xă hội cũng dvợc xác dịnh.
Cư cSu x i bội là một tiỉu chí tồng hựp Nó th ỉ hiện »ự tiín bộ xă hội, nó là thưức du lốl nhSt về các khi nỉag hiẠn thực cho sv phát Irièn lo io diện cửa con người vả cAc nhóm giai c ĩp - x i hội, các cộng d&ng của con DgViVi Trong một phạm vi nhíi dinh, Irong mối xá hội, c v cíu giai c íp - xS hội c6 Ihỉ điỉu cbtnh hệ thống các m6i quao hẠ xã bội Nếu hản ch ỉt càa hệ thSng các mối quan hệ x i hội thSng nhất, thỉ theo quy luậl khách quan, các abỗni x i bộl có lựi ích co bẳa phù hợp với nhau s£ xích l«i gìn nhau vă đia vi cùa các thành vlêa sẽ đ|ah tvvng diĩl V i đó cQog là cư iở t«o aẽa sự ỒD d|nh càa cư
c ỉ u x â h ộ i N h v n g s ự th ố n g n h ỉ l c ử a h ệ Ih ố n g c ỉ c q u a n h ệ x i h ộ i k h ố n g phAi lầ s ự th lỉn g
n h ỉ i luyCl d ổ i Đ ổ là s ự ih ố n g n h í t b a o h à m m ẳ u i h u l o tro D g q u i I r ìn h p h i t ( r iè n Q u á iTỈnh Sy lạ o DÍO s v b i í o đ ồ i c o c ỉ u x i h ộ i v à s v tb a y đ ộ i vi I r í c á c I h à n h p b ì n I r o a g c a
cỉu xă hội ĩy.
Cỏ Ihỉ xét một &ố phvưag diện cv bẳo của cư cfu xS hội.
1 C ư c ấ u g ia i c í p x ỉ h ộ i g iử v ai t r ò t r u n g tftm c ử a C9 c ỉ u x ỉ h ộ i
» - Các giai c í p c ơ bản và kb6ng c ơ bản
b - Các tìng l<Vp Iruog giao bỀn trung giai c ỉp về gi&a cAc giai c ỉp
2 C'«v c ă u x i h ộ l • d â n s ổ
» - C (/ c ẵ u g iớ i: nam - n ữ
b - Cor cíu luồi: thanh niên, người giầ, về bưu
c - C v c ỉ u liio đỘDg, n g h ỉ n g h iệ p
(1 CiT cíu vỉo hỏa
3 Cơ cíu x ỉ hội - dỉn cư - Xél Ibeo I^hvomg diện khu vực cư Irđ: tbềnh (hi nổDg
Ih ò n , dỒDg b ằn g , Iru n g d u , miSn ndi
Xél Ikeo c ỉc cộng ddng x ỉ hộl: dẳn «>c, chàng lộv, gl« dìnb.
4 Cơ cỉu x ỉ hội lồ chức: cơ cíu c ỉc dỉng phái chinh tri, c ỉc lồ chức x i bội, cAc doàn ihỄ, các chửc lồn giáo.
Tinh ch ỉl <Ia (l«ng, phung phd củ« quỉ irinh phAl trlfeo xễ hội s i dần tdrl sự da d«ag pbong phủ cử« ca cỉu xt hội MỘI Irong các Bhiệan vụ cơ bỈB cửa nghièa cdru cơ cỉu x i
Trang 5h ộ i h iệ n n a y là là m s a o ih S y r ổ đ ư ự c l(n h d a d ạ n g p h o n g p h ú d ỏ , I90 CÌT SiV c h o s ự d ự
đ o i n cb ín b x ác t i í n Irio h p h â t I r itn của xẳ hội, lim ra d ư ợ c c á c y ỉu tố lá c đ ộ n g c á c q u á trin h xả b ộ i D o d ỏ việc xem xél các y íu tc( khách q u an và ch ủ q u a n tro n g q u á Irìn h lá c đỘDg đ ế n s ự b i í n dM c a c í u x i h ộ i lả vSn dỄ c ó l ỉ m q u a n tr ọ n g tr o n g p h v o ro g p h á p lu ậ o nghiC n c ứ u
X á h ộ i n ó i c h u n g , c a c í u xă b ộ i o ó i riê n g b a o g lở c â n g tồ n lậ l v à p h á t iriỈD Ittẳo
th e o c á c q u y luật khách q u a n , phụ th u ộ c vào d i ỉ u kiện khách q u a n , và làm x u ĩ t h iệ n các
k h á n ẫ n g k h á c h q u a o I r o n g q u á Irln h p h á t triề n
NhẬn I b ứ c d ú n g d l n v à v ận d ụ n g s á n g tạ o c á c q u y lu ậ l k h á c b q u a a , c á c d i ỉ u ki^B
k h ách q u a n , p h át hiộo d v ự c cá c k h ả năng khách quỉin và b ií n các khả n ỉn g í y ib ầ n h h iện
I h ự c , d ó là v a i ITÒ c ử a c á c nh&n tfi ch ủ q u a n C o n o g v ờ ỉ, v ớ i t v c á c h là c h ủ I b è c ử a Mch
s ử , c ó vai tr ò q u a n trợ n g tro o g nhão tố chủ q u a n T ro o g d i ỉ u kiện h iện nay, c o n Bgirời
dang đ ư ợ c quan t&m d ị c biệt, n h ỉt là đang d ư ợ c xem xél iại trong m ối quan b ị con
n g ư ờ i - xă h ộ i - n h à n ư ớ c C o a n g ư ờ i, \'ứ i k iế n ih ứ c k h o a h ụ c h iộ n d « i, c ổ k h ả n S n g l u iém tro n g viộc d ỉ ì u k hièn q u á Irla h xă hội bằng quy luậl và tr i th ứ c k h o a h ọ c T u y n h iê n ,
c o n n g ư ờ i k h ổ n g thỄ tb y tiệ n , d u y ý c h í ch ủ q u a n , d ẫ li d ế n p h ủ o h ậ o , q u y lu ậ t k h á c h
quan Mục đ ích bo«t đ ộ a g của con người bao g iở cũng bấl nguồn từ hiỘD Ihực N6 là s v
Ihtfng n h ĩ t g iữ a chủ q u a n và k hách q u a n V iệc d in h h ư ớ n g c«r c ĩ u xẳ hộ i s ỉ là đ i ỉ m x u í t
pbát cửa chử Irvomg cAa cầc Nhà n v ứ c và các đảng phái chíoh tr{.
S ự b iể n đ ố i c v c ỉ u xẫ hội là k í t q u ả cùa sự lá c độ n g nhiSu y íu lố k h ác h q u a a và ch ủ
q u a n , củ a s ự th a y đ&i c á c hỉnh th ứ c S(V b ử u , sự (hay dồi kỷ Ih u ật tro n g sản x u ỉ l , Iro n g bệ
th ố n g tồ c h ứ c , q u ả n lý, tr o n g q u á i r ìa h diS u c h in h s ự p h â n p h ố i lợ i íc h v à o h u c ì u , t r o n g
q u á tr in b g ỉa o iv u k in h l í , v ăn h ó a , k h o a h ọ c kỹ (h u ậ t tr o n g v à n g o à i n ư ớ c , I r o n g q u á Irin h q u ần c h ú n g th am gia vào đ ử i sAag chính Iri - xã hội - vãn hổa Vi vậy k h ổ n g tb ẽ đem
m ộ l k h u ô n m ẫ u c ó s ỉ n • m ội ccr c ấ u xẳ Bội lỹ itc ở n g á p d ặ t v à o xă h ộ i h iệ n I h ự c , c h o r ằ n g cur c ấ u xă h ộ i c h i c ó c ổ n g a h ẳ n , n ố n g d ã n , tr í th ứ c m à q u ỉ n m ế t c á c g ia i c ỉ p , c á c t ỉ n g l ớ p
x ẫ hộ i k hác đ a n g tồ n tạ i v i p h ái I r iỉ n d o sự tác dộng cửa n ĩ n kinh t í n h iỉu Ih&nh p h ỉn ,
d o sự kộỉ n h ậ p củ a nhlồu tb | If ư ờ a g kinh l í khác nhau
c \ r c ĩ u xă h ộ i c ủ a n ư ớ c la c ũ n g d a n g d i ỉ n ra du dỉing, p h o n g p h ú , n h i ỉ u m ẳ u ih u â o
đ a o xen n h a u , n h iĩu y í u lố chư « dỊnh hỉnh rố S ự c h u y ĩn dồi lừ c ơ c í u kinh t í và ccr c ỉ u
x i hộ i truyS n th ố n g sa n g cor c ĩ u kinh t ĩ và cơ c ĩ u xă hội q u á dộ, sự ihay đfti d ia vi các
g ia i t i n g xã h ộ i, sự di d ộ n g d ẳn c ư giữa các vùng lánh thft, sự gián d o ạ n g iử a c á c t h í h ệ
d a n g d ư a d ố n s ự b i í n dồ i p h ứ c lạ p tro n g cir cẩu xã hội Viội Nam t ừ aAng th ố n đ í n th à a h Ihỉ
H iện tư ự n g p h ân lăn g xả hội tro n g n h iỉu vùng nỏng ihAn n ư ớ c la đ ả c h ử n g m inh rỏ
N h iĩu nống Ih ỏ n tá c h khỏi Dổng nghiệp, chuyền sang cbuyén iảm n g h ĩ ihử cAog, m ộl sti Iro n g dó d ã IrcV ih à n h liỄu chủ SA nAng dân chuyền sang kinh d o a n h , b u ò n b án , l ìm d ich
vụ ngày càng n h iĩu , n h ấl lầ vbng vcn (hị Irấ n , d ò lh | và các vùng p h ái Iriè n m ynb kinh l ỉ
h àn g hỏa C ác nhiSnt xả hội ihuộc vùng này th ư ở n g khòng ^n ilịnh và k hỏng v ử n g ch ắ c
N h ư n g ogày c à n g xuấl hiện rỏ néi bố ngân cách g iữ a n g ư ở i giàu v& n g ư ờ i n g h èo T b e o
d i ĩ u i r a c ủ a T ồ n g c ụ c ih ố n g kẽ năm 1T n ỏ n g th ò n n ư ở c tu , c á c h ộ k h á g lả c ó I k '
Trang 6■ h ập tru o g bình là 56.413 đSng / n g ư ờ i / m ột Ih á n g C ác hộ n g h èo lả 7.72*) d ồ n g / n g ư ờ i /
m ột th á n g T »i x ỉ N in h H iệ p (G la lâm H i N ộ i) k h o ả n g cá ch ih u n h ập g iử a n h ử n g h ộ g iàu
c ó vk n h ữ n g h ộ n g h è o c h ê n b l^ c b 2(X) lần (Ih u n h ậ p c ủ a m ộ i la o dỘDg n h ầ n g h è o ià
d& ng/tháng, cò n th u n h ập cỏ a m ột lao d ộ n g tro n g giìi d in h khá giả là 2,5 Iriộ u
đ ồ a g /th á n g ) N h ữ n g bộ có ib u n h ậ p cao Ih ư ở n g lậ p Iru n g ò nhỏm n gảnh nghề th ủ cò n g
h o ặ c b u ổ n b á n , tiẼu ch ù , ihSu k hoán, chù xưiVng N h ử n g hộ c6 th u n h ậ p i h ỉ p ih u ộ c
n h ó m la o đ ộ n g th u S n a ỏ n g
T ro o g diSu lciỘD th i trirở n g tự d o p h át I r iĩ n , s ự ph ân h ố a g iàu n g h èo IriV n ẽn gay g ắl
v& o h ử n g lệ n ạn xả hội x u íl hiẠn ngày càng n h iĩtt đ á ảo h bưỏrng Idn d í n c a c ẵ u xã hội.
T ro a g c i c vừng đ 6 th i, các khu cAag n g h iệ p cũ n g p h ấ n h ổ a và x u ấl h iện n h iề u nhóm
x ỉ h ộ i m ớ i NỘI b ộ c ỏ a g nh ân , tr í th ứ c , viên chdrc k h ổ n g cò n ih u ă o n h ấ t n h ư q u a n niệm
I r v ớ c đ ẳy T ro n g cô n g nb&n m ỏ, m ội có vSn đ ỉ bừn n h an i«i m ở c á c hầm lò lư n h â n ,
d ĩ u th ặ u câ c cỡ n g trìn h vS th a n , c á t, d á và triV th à n h các *Ang chủ* nhỏ n h ư iV vùng K he
cá Q u ả n g N inh Sỗ đ ỏ n g kbỏng có v ốn, khốog có việc làm đă di làm ih u ẽ ch o c á c ô o g cbủ này NhiỄu cỡ og a h ã n viỀn c h ứ c tiu n g n h iỉu n h à m áy, x{ Dghiệp, c ơ q u a n đ ả th â m o h ậ p
v ào th i t r v ờ n g l ự d o đ ề kinh d o a n h , buốo b án m ột s ố m ặt hào g nh ằm tỈD g th u n h ậ p n goài
Iưivng T ro n g s 5 38.443 công ty t ư ohãn ò H à N ội c6 16.299 là d o gia d in h c á a b ộ , viôn
c h ứ c kinh d o a n h N h iĩtt Ihày g iáo đ ă m à rộ n g h o ạ t đ ộ o g ogoài chuyên m òn (hom 5 0 % ) d ề duy ir l s ự ồn d in b đ ờ i s ố a g h ào g ogày Đỏrl s ố n g gia d ỉa h k h ỏ kh ãn d an g là n g u y êa n h ân
h à o g đ ỉ a c ả n t r ở s ự h o ạ t đ ộ n g n g ỉiiê n c ứ u k h o a h ọ c vầ g iả n g d ạ y c ử a d ộ i n g ũ g ỉá o c h ứ c ò
n ư ớ c ta
C a c í u xá hội n v ớ c ta d á trả i q u a n h iĩ u g iai đ o ạ o tro n g q u á trìn h Uch s ử , d a n g b |
lắ c d ộ n g to lớ n b ử i nhiSu y fu tổ khách quan và c h iĩ q u a o và đ a n g b iển đồ i p h ứ c tị»p
S ự biSn đ ồ i d ó d ã diỄn ra diTiVi nhiSu hình ih á i khác n h au , lừ &ự di đ ộ n g xà hộ i (ib c u
c h iìu n g an g và c h iìu d ọ c ), s ự tb ay dồ i cơ c ấ u nghề o g h iệp , c a c ấ u d á n c ư và x u ấ l hiện
nhiSu nhóm xă hội miVi - C ơ c ĩ u xã hội dá biio hàm o h iẽu g iai cS p và l ỉ n g uvp k h á c n h au ,
k k 6 n g cbl c6 c 6 a g nh&n, n6i>g d&D, tT< tb ứ c IB& cò n c6 c i c t h i n h p h ầ n tw tur nk&n t u
&ản th u ộ c i ư b ả n N hà n ư ớ c , liồu chù, cá i h ĩ K hồng n h ữ n g i h ĩ , nội b ộ c á c g iai c ĩ p và
lầ n g lổrp cũ n g Ihay đồ i N hữ ng b i ín dồ i nói t r ỉ n còn d a n g d |n b hioh và di,ỉn b i í n d a <l«ng,
c h ư a ồn d ịa h , CÒB phv th u ộ c vàu sự lá c động củ a nhiSu y ĩu t(f
T r o n g c á c y í u l ố tá c đ ộ n g d ế n s ự b i í n d ồ i c ơ c í u XẴ b ộ i, c ầ n x em x é l m ộ t c á c h d& ng
b ộ D i d ổ i vcVi việc miV rộ n g ih àn h ph ần kinh l í h à n g h ó a Ihl cần làm rỏ c á c v í o d ỉ cố
lfnh c h ỉ l p h á p lu ật v ĩ sở h ử u , v ĩ t h u ỉ phù h ự p v«>i các ih&nb p h i n iroDg c » c í u xả hội,
các v ĩn d c vS q u a n hộ g iữ a d ăn chù kinh l í và d à n chủ xã hội, d ăn ch ủ ch in h Iri, quaB hệ
g iử a bình d ẳ n g và b ẵl bioh dẳDg, g iử a lao đ ộ n g và hóc lộl Iro o g d ờ i sổ n g xả hội
CHÚ THÍCH
(1) V I Lỗnin, Toàn tập, Nxb TB, Mockva, T 20, tr 221.