Nghị Hách là một tôn tư sản mại bản kiêm địa chù cỏ lớn.. Nghị Hách lã hoạt dộng trên lình vực kinh tê chính trị cỏ tam quốc gia.. Hắn !à hình ảnh của tôn tay sai dã tư sàn hóa, sông tro
Trang 1TAsR> CHI k h o a h o c DHQGHN KHXH, l.xv, N“5 1999
v ủ T R Ọ N G PHỤNG TRONG ‘‘GIÔNG T ố ” VÀ “S ố Đ ỏ ”
N g u y e n Thị Hích Nga
Khoa T ìứỉìíị Viẹt Dai học KH Xà họi L<1' Nháìì ván - DHQG Ha Nội
'l'ron» (lòi s ô n g văn hạt’ Việt N a m sôi động, ph o ng Ịìhủ n h ừ n g n ăm dã xuãt
hi'ộ n h à n ^ loạt [ôn tuối nôi hậl tìong sỏ'(ió Vũ 1'rọng P hụn g là một trong nhữn g tên
(tê I^cti trotìíỊ kho tcĩììịỊ ván học ìiìọt khôi ỉưỢìĩg tác p h à m đó sộ" 11 | Độc ự,iầ dã giànlì một
l ì n l h i n nì {l;ìc l)iêt v ỏ i V ù T i ' o i i ” P l u n i K n h ấ l l à CÁC n l i à ì ) h ô h ì n h v ã n h ọ c ' ' N g ư ờ i t a
trcnnh ìiuin VC ông ngay khi ỏng CUÌI sỏnẬỊ Nỉ^ười fơ càng viết nhiều vè ỎỈIẬỊ sau khi ỏng qii ơ' đ(ĩi"\ 1 tr 1 '11.
Nói (tỏii n ^ h ệ t h u ậ t tiểu th uy ô t ihì t r o n g v á n xuỏi quỏc ngừ trước Cách m ạn g chuỉa <’ó ai nliư Vũ 1'rọng P h ụ n g dã có sức hao (Ịuál hiện tlìựí’ trôn một bình diện
r ộ n ^ !ón nh ư vậy Vũ Trọng l^hụuR (là vẽ lỏn môt hức t r a n h rỏ quy mỏ vế chínlì trị
ílni racli tlôn niôt (‘UỘC sõng- kim UCIÌ i h a n h thị, ỉ)i ỏi ti‘â n g tr áo và lố hịch vói (lẩy
n h ù n g u^ún nghe làin Liến 1'rong hức t r a n h ấy, có nluìng n h â n vật xuấ t hiộn bằng
( l a h h n ị i t h ị t ( l a i c l i ộ n c h o t ừ i ì g l ỏ Ị ) n ^ ư o i , Ị ) h ả n á n h t ừ n g k h í a c ạ n h t r o n g c u ộ c
ỉ>iòt t l ì à n h c ôn ” tì-()Hí4 thô loại ti'uyỏn nsíán N^ỏ Tàì T(V ti'onf^ tiôu pliani và phóng SIÍ t hì V ũ 'I'l-Oiijz I M ì u n g l à n^ní í i i c ó l ) ị ỏt t à i v ế t i ổ u t h u y ê l n i à t r o n ^ (l ó " ( Ỉ ỉ ể ì ĩ h ì n h
h o a l a í i i ô t i l à c (iirMii n i a (UI^ í h a i i i i c ô n ^ liíìii c à
Nhii chún.u t a thây, khi nói ilêiì liổu t h u y ỏt , át khôn g thỏ klìỏng l)àiì clến
n h a n v á l ' r i i i h c i i c h n h â n vnt r h i n l ì l à t r xni K t â i i ì t h ú V ^ u a l i ị í uùi v i ù t MụL c i i o n tiỏii ihuy ỏt tliàn h {‘ông cliínli là sự lòi riiỏn nfiifoi (lọc với ỉìgưòi viôt vổ việc to chức
và N.ây clựiì^^ (';ií‘ n l i ã n vật (lien hì nh, v ỏ ị n h ữi ì " n h â n vẠl t r o n g tác Ị)hẩm h i ện t hực
iìoi đữìì c/ìii ìì^hị a Ììiựìì th ực íh i ỉì^oai s ự c/iíììh x á c của các chi tiêỉ ra con p h á i ỉìói
iỉừìì sự tììè hỉỌìì c hi n h xác nhữnịị tíììỉì ccic/ì (ỉièn h ì n h trong n h ữ u g hoàn cdnlì điên
h ì n h " 121.
Xét vế hai lác Ị)hâm nôi tiêng nhấ t của Vũ Tr on g P h ụ n ^ dỏ là ''Giồng to ' và
"Sò dò" c h ú n ^ la cỏ thổ th ấy r a n g n h ữ n g Iiliàn v ậ l n h ư Nghị Hách Xuân ióc dỏ,
Phó ỉ)oan hiện ra (lã phói l)àv ca một cuộc sỏiig xã hội của d â n tộc ta vào giai doạn
cu l hò cua n h ữ n g nãni 30 (lưỏi chỏ dộ thực (lân Ị)honfí kiôn Qua n h ả n vậ t Nghị
ílacih với hai vụ " d á m sự" (clìữ d ù n ^ cúa Vũ T r ọ n g Phụng), nơi go ra đ á u môi của
một loạt q u a n hộ xà hội và gia dinh, kéo theo h à n g loạt n h â n vậ t khác xu ng q u a n h
nỏ đ ã kh ắ c họa một diổn hì n h ba n g xương b à n g I h ị t dại diện cho một xã hội phong
kiỏn sa đọa thôi nát Còn tr o n^ "Sô đỏ", với n h â n vặ t t r u n g l â m là Xuâ n lóc dỏ, đi
29
Trang 2xuyên suốt toàn bộ tác Ị)hẩm là hiộn thực hi hài của t h ế ịĩ,\ới thị t h à n h giửa thòi huôi.nhc) nh ăn g, kộch cỡm của một xã hội "Vồn m i n h " "Aỉ/ hoá" giả dôi và bịp bỢm Nghị Hách là một tôn tư sản mại bản kiêm địa chù cỏ lớn so voi những Nghị
Quế, Nghị Lại, Rá Kiến thì n h â n vật của Vũ Trọng P h ụn g có tíim vóc khái quái r ấ t cao, dã p hả n ánh dưỢ{' bộ máy thông Irị của xà hội thực dân tạo nôn hởi sư liên m inh chặt chõ giừa đỏ quỏc với dịa chủ, qu an lại cho đôn bọn cường hào, ác há ỏ nông thôn
Sự khái q u á i ở đây không chỉ bằng những n h ậ n thức lý trí khô k h a n ma i)ằng một
nh ân Vcật sống dộn^ đầy cá tính Nghị Hách (lã hoạt dộng trên lình vực kinh tê chính
trị cỏ tam quốc gia xã hội, điểu mà các ông N^hị Lại, Nghị iịuà f h ư a từng nghĩ tỏi
Hắn !à hình ảnh của tôn tay sai dã tư sàn hóa, sông trong vàng son nhung lụa, hán biết vung tiển và sòng qu àn g giao Hắn cũng là nh ã n vật có đời tư đặc hiệt Hắn tà n ác, dâm đàng và gian hừiig theo kiổu của nlìừng tôn bạo chúa Hắn quon ra vào chôn ph ủ dưòng, những nơi cao sang, quyền quý, vì vậy hắ n rất biôt tiêu tiền và vung tiến Hắn độc ác như một con i h ú dữ khi h àn h dộng, nhưng khi án chơi thì h ắ n cũng biêt sông
như một òng hoàn g ''tắỉìì b ằ n g nước suối Viten, t r o n g n h à luôn cỏ đ à n bà đ ê lúc cần
hoặc ngứo niổm thi hôn một cái, ngứa tay thì sờ soạng một cái, cáu véo một cái " Há n
c:ó 11 cô nà n g hau (ngoài l)à vỢ cả dồng bóng) dể hưởng lạc thỏa m ãn dục tính '^Nghị
Hách nằm gối đầu vào bụng thị Tín, cô nàn g hầu đưỢc yêu nhất S a u lưng cặp nay, thị
L ễ khẽ p h ẩ y cái quạt lông vào gáy quan Đối diện bên kia là k h a y đèn, cô Kiểm đ a n g ngoay ngoáv năm tièni, rát ngoan ngoãn 'ỴẦ\
Lần tr ải iheo suối 30 chương của tác phẩ m, h ì n h tượng Nghị Hách tàn bạo, gian hùng, dâ m đ ã n g ngày càng hiện lên rõ nét (ỉ u á t r ì n h làm giàu của Nghị Hách
ihấin dầy m áu và nuỏc mát của q u á n c h ú n g lao dộng, vỏi nụ i-ươì khả ô, ngay từ
đầu lác phả ni n h ữ n g thói d â m ô dổu cáng cùng voi niộl loạt sự kiện xảy ra Irong cái gia d i n h loạn l u â n của y dã n â n g y lên t h à n h một n h â n v ậ l diên hình của tác
ph ẩm Bản lý lịch của y dày Ihêm, dậ m t h ê m mãi, dó là đoạn giải đáp của ỏng t h ầ y tướng sô Hải Vân Đỏ củ ng chín h là cáo Ir ạn^ tô đ ậ m bả n c h ấ l b ấ l lương của n h ả n
t r o n ^ nhữnp: âm mưu hiểm (lộc và tôi ác C’ủa Nghị Hách hiộiì 1(M1 rõ nél Hình tưỢng Nghị Hách (là t h a n h công t r ê n cả hai ])hư(ỉng (liộn: khái quá t hỏa và cá hiẹl hóa
N h â n v ậ t có da, có t h ịt , có hồn, l í n h c ác h Ị)hál t r iổ n p h ù hỢp với q u y l u ạ l k h á c h
q u a n và th ô n g nhíVt tr o n g bả n c h ấ t xã hội của nỏ
Khác với N^ĩhỊ Hách t à n bạo, (lảm ác, Xuân tóc dỏ tiến lôn Irong xã hội bằ ng con đường lừa bịp, gian trá Xuất t h â n và (lược giáo dựí' t ro n g một nền luân lý vỉa
hè nôn tuy là "thượng l ư ù \ h ắ n vần có n h ữ n g lác phong ngây ngô, ban tiộn, hợm
hĩ n h X u â n tóc (iỏ là mô t n h â n v ậ t d i ể n h ì n h đưỢc x â y d ự n g h ằ n g n g h ệ thU(ật p h ó n g
đại Tr on g tiểu t h u v ế t "Sò đồ" có n h ữ n g nét t h ậ t phi lý khiôn ta cảni t h ấ y tác p h ẩ m
khó mà đứn g vừng, ây t h ế mà lúc đọc c h ú n g ta dường n h ư bị lôi cuôn hoàn toàn Đó
là vì tác giả dã ná m vừng được thực c h ấ t của xã hội tư s á n n ê n lúc phóng đại lên ta
i h ấ y tác p h à m IruHK t h à n h với sự sông
Xuân tóc dỏ là l ấ m gương p h ả n chiếu sâu sác xã hội tư sả n i h à n h thị Việt
Na m n h ữ n g nă m 30 của lịch sử, giữa cái thòi buổi nhô^ n h ă n g , btát n h á o với t ấ t cả
n h ừ n g hiểu hiện hài hưởc của nó Xuán tóc dỏ là sả n p h ẩ m c ủ a xã hội kini tiền
Nguyễn Thị Bích N g a
Trang 3Diivn h ì n h hóa - m ộ t t h à n h công xiiấi Sííc Cỉìa Vã T r on g P h u n g trong,., 31
h á m phíVt lên n h ư (lieu gậỊì Píió clo nà m (ỉược n h ữ n g quy l u ậ l của xã hội thời đó Cái dặỉí' 8íi(’ c ù a n h à v ã n là ỏ chỗ tron^; khi q u a n s á t mọi vận động diễn ra t r o n g tồn tại xãi hội ông dã n á m b á l (kíỢc t h ầ n t h ái và qu y l u ậ t của sự vậ n động ấy, tước bỏ đi m(ọi lớp vỏ nguỵ h iổ n đô k h á m p há ra cái h ạ t n h â n tr o n g lòng sự vật ỏ n g nh ìn
i h ỉ â y t r ê n t a m vĩ m ò m ộ l s à n k h ấ u l i ô r ộ n g l ở n nicà I r ê n đ ó m ỗ i n h â n v ặ t t ừ q u a n
(tếĩn (lân, lừ th ay lang, ông Đốc clốn các liêu th ư, mênh phụ, vua (‘h ú a đểu hiện ra ngĩuyôn h ì n h như iihừiig con rỏi n h ữ n g vai hể
Xuyê n SUÔI l o a n bộ 20 chương cùa lác p h ẩ m , X uâ n tóc đỏ là một điển hì nh củia một xã hội lọc lừa T ro n g xã hôi ấy mọi Ih ứ đểu là của giả song đểu đưỢc mặc
ra ngoài một t h ứ nưỏc sdn “/làơ n h o á n g ' "chính hiệu" Ví n h ư mộl m ệ n h p h ụ ''tiết
hạ tn h" n h u l)à IMiỏ ỉ) oa n d â m đà ng là thô’, song lại tự suy tôn lẽn h à n g c h u ẩ n mực
clno đức h ạ n h iìè rồi đưỢc ân dức vua ha n "Tiết h ạ n h k h á p h o n g ' Mộl con người vô lic'h sự, ng h i ên hút và gàn dò' như (*ụ Cồ lại dưỢc t ặ n g t h ư ỏ n ơ ^'Loììg bội Và còm ntìiếu nữa n h ữ n g t ê n vô lại, vô học được p h o n g n h ữ n g chức d a n h to n h ấ t như: Viíctor Ban L a n " Tỳ, La ng Phô' Sự giả dôi, bịp bợm đà á n s â u vào t ừ n g ngõ ngá ch (‘ủỉa mỗi gia đình, vào t á m hồn mỗi con ngưòi
Xu â n tóc dỏ hưởc ra từ cái xã hội bộn bổ, đầ y n h ữ n g biến dộng ấy Nga y từ
ph ìut đ á u xuíVt hiện, tac giả dã hé mỏ cho ta t h ấ y t h â n p h ậ n và tín h cách của Xuân
Nhiững (lòn^ lý lỊc‘h cua h ắ n khi mỏi chỉ là một đ ứ a tr ẻ di ở 9 tuổi (Bác gái nó lắm,
nó dìì khoỏl một lổ p hô n nửa để n h ìn ') cho đôn cuộc l ì n h ''cưởng bức" dầy c h à t bi
hàii của y vói con d à n bà d â m đã n g Phó Đoan cho la t h ấ y t í n h cách n h ấ t q u á n của
nh iâ n vật này Ng ụp lặn tro n g cái xà hội dảo đ i ên t r ê n dưỏi 10 năm, với đủ mọi ngrón nghế, Xuãii díì trớ ll ì à n h một kẻ lưu m a n h a n h chị Vũ Tr ọn g P h ụ n g khô ng
ílừing lại láu ờ tliộn m ạo củii Xuân inà n h â n vạt n à y chù yếu dược được đặc tả ở t ín h
và n h à i là ngồn Iigữ và h à n h dộng, (ỉiừa I h a n h th iê n hạclì nlựit Xuâ n tóc dỏ ỉi^;a!io nhitMi sani sỏ, ivĩni ghẹo cô h à n g mía cử ''sấn sỏ đưa tuv toan cướp g i ậ t ái
tỉìi-lì '\ " Một lát sau, t ự nhiên th ấ y mộ t người P h á p nắni tóc X u â n , lối nó sểnh
^ ệ c : h Ỉ U - i ã t i / n à t ú ỉ , n i u s í u á M ọ i ì ì g ư ơ i l ạ i h o i , t ỉ í i r a n o b ị b ả t q u á t a n g đ a n g
ỉìh.ìn trộm nìỏt cỏ đ ầ m lú c cô n à v t h a v vá y d ể m ặ c q u ầ n đ ù i " [8]
inaiu c hỏn^ nắiiì (liĩóc l)í (Ịuyôt "đối mấ u " vì thô^ h ắ n dã c h i ế m đưỢc c ả m t ì n h c ủ a cả
uia dinh c ụ c ỏ {'hi với I h ừ rau i h à i lai và nưdc r u ộ n g c h ừ a bộnlì cho cụ Cô mà ô n g
Uôic True Ngôn phả i bái Ị)hục h ắ n và tôn h ắ n l à m ^Xịuan Đ ố c \ Rồi cô Tu yêt, một
liểiu thư xi n h đẹp yèu h á n đến mức si mê Và còn bao chu yộ n trớ t r ê u hơn t h ế
nữ;a Song đó c h ín h là cái diện mạo của một xã hội thị t h à n h giửa thòi “c/ió đ ể u ' và
"vô nghĩa l y ' mà X u â n tóc dỏ là hình tượng tiêu biểu cho lõ sông của thòi đại ấy
Đâ u c ủ ng c h í n h là m ộ t d i ể n h ì n h I h à n h công, s i n h dộng» có s ự p h á t t r i ể n hỢp lôgíc
Iiội tại - Một n h â n v ậ t dưỢc phón g dại n h ư n g vẩn h o à n to àn c h â n th ật
Đặt t r o n g bô"i c ả n h của đ ấ t nước ta vào n h ử n g n ă m 1930, tuy tác p h ẩ m vẫn ('òriĩ một vài h ạ n c h ế song h ì n h tưỢng Nghị Hách - Xu â n tóc dỏ thực sự là t ấ m làn g kín h đa di ện p h ả n á n h n h ữ n g môi q u a n hộ xà hội đa chiều, phức tạp Vũ Tr ọn g
I^hiạng V(à c á c tác p h a m c ủ a ô n g l uôn gỢi mơ s ự t ì m h i ể u , k h á m p h á mới
Trang 4Tr ên dây chỉ là một vài suy nsliĩ rất nhỏ cua c h ú n g tôi sa u khi dọc về V ũ
Trọi ig P h ụ n g và hai tMc Ị)liẩir nổi t i ế n g của ông.
TAI LI ỆU THAM KHAO
Nội 1987
Xã hội, Hà Nội 1988
[5] P h a n Cịí Đệ “Sỏ' đ()" Vũ Trọng P h ụ n g - Tác p k ẩ m vân học 1930 ■ 1945 (t á i
h ả n tập I) NXB Khoa học Xã hội, 199l\
17] P h a n Cự Dộ v ấ n dể Vũ Trọng Phụ ntỉ - Văn học Việt N a m 1930 ■ 1945 t ậ p II.
NXB (ỉiáo dục, Hà Nội 1961
VNU JOURNAL OF SCIENCE, s o c SCI , t.x v , N“5 1999
TYPIFICATION - AN OUSTANDING SUCCESS OF TH E W R IT E R
VU TRONG PHUNG IN THIS TWO NOVELS:
“GIÔNG TỐ” AND “S ố Đ ỏ ”
N g u y c n T h i l ì l c h Nga
Facultv o f Vietnamese Language a n d Culture for Foreigners
College o f Social Sciences & H u m a n it i e s - V N U
T h e r e a p p e a r e d in th e rich and a n i m a t e d V io tn am ose l it e r a r y life of th e ‘30s several o u t s t a n d i n g na m e s, a m on g thorn the most b r i ll i a n t one wa s Vu T r o n g Pliung Vu Trong P h u n ^ was quite successful in m an y of his novels However, in
th e iVamowork of a pap er , wc rail only louch upon a S|)ccial tr a i t of his wi'iting, i, e
'^typification" th r o u g h his two major works: "Giông tổ ' a nd “Sf3 ct()\
Ins])ire of c e r t a i n lim itation s, the images of Nghi Hach a n d X u a n toe đo
c o n s t it u t e d a p ri sm reflecting th e m u l t i l a t e r a l a n d complicate social r e l a t i o n s h i p
of Ihe time Vu T r o n g Phunfi h i m s el f and his works a lw ay s o])enod t h e way for
s t ud y a nd new discoveries T h is wri tin g c o n s t i t u t e s some of my roiloctions on Vu Trong Ph u n g and especially on his two above we ll- kno wn works