DSpace at VNU: Góp phần nghiên cứu phương pháp luận triết học của Hồ Chí Minh

DSpace at VNU: Góp phần nghiên cứu phương pháp luận triết học của Hồ Chí Minh tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, l...

T a p chỉ Khoa hợc ĐI IQCỈI iN K h o a học Xà hội vả N h â n v ăn 24 (2008) 89-98

Góp phẩn nghiên cứu phương pháp luận triết học của

Hổ Chí Minh

L ạ i Q u ô 'c K hánh*^

TrườUỊỊ D ại học Khoa học X ă hội và N hãti vãn, Ũ ỉiQ C I I N

336 N<ĩiitfền Trăi, Thanh X u â n , H à N ộ i

Nhận ngày 25 tháng 5 nám 2008

Tóm tầt Biỉi viẽt ^ôp phan lòm rỏ phưiTTig pháp luận triẽt học cúa Hõ Chi Minh thông qua nghiên cưu ba cỊunn điốm biụn chùnp của Hố Chi Minh là: quan điem “thicn bicn van hóa", quan diêm

"từv cu ứ n g b ic h " Vvi <.|uan J ic m " d ĩ bãi b iê h ú n g v ạ n b íô h ” Q u a n ificm " th ic n b iõ n vo n h ó a " b ao

gom hai nội dung chinh: Khting dmh đặc tính của hiộn thực lả không ngừng vận độní;, bicn đôí và

yúu cảu nhân thức và hoM đỏng Ihực tiỗn của chù thỏ cân phái không ngừng biên đổi, uyôh

chuyỏn, iinh hoạt Qu.m clicm “tuỳ co ửng biến" chi cho chủ thế thây phò: xUiiÌ phát từ víực nghiên

cưu và nhỏn thirc đúng VC bon chat, quy luật bién hoá củữ đổi tượng, lảy dó Inm cơ sò đ é nhộn thức

và hành động một cnch lỊuyổn biốn Quan diếm "dĩ bẵt biôh ủng vợn biên" khỗnịỊ lijnh "biVl hỉên"

và "biên hón” Ki nhũn^ dẠc tinh phố quát CĨU1 hiện thực khách qunn; chữ thc hnnh tiộn^ muôn dạt

đưạc hìộu i.\ưò ínnìịi bối Ciinh và triróc đ(Vi lượng luôn luòỉì biên (áôí thi phói nhộtì thức và nảm

chác quy luậl b,Vt bỉôn ilô kiên dịnh láp trưònị; mục hôu, lý tưiVnp cùa minh, có như vSy mới có the

ứ n g b i ô h h l O u I ] u n l i í c k h ẳ n ^ c i ụ i h : O ư i T C t h ò h i ộ n d u ó i h ì n h t h ủ c n g ô n n g ừ t r i L ' t h o c I r u y õ n

thôiìg phư<mg nỏnj;, S(nig Inmg CÚC C]uan đicm nói trcn, cô tho thây rõ kci hợp gi ủi) “châ>" biện

chưn^ iiuv vâ{ CU.I chu n^hỉa Mác, “chất” biựn chửng nhản vản CLÌÙ tnủt hc.n: truyen thông phưong

Vữ dạc biot Lì phong aich tư duy bK’ti chưng cuủ Ho Lhi Minh ỉ ren co s<» bivn chưng Khach

q u j n c ú ì Ỏ ỏ n u V Vii ỉ h ò i il.ii, C h í n h i l i o u i l ó l à m n ô n g i ả t n c ù ù p h ư t í n p p h á p lu Ạ n Iriôi h i K c ủ a } ỉ ổ

Chí Minh

N g h iê n c ứ u p h u o n j ; p h á p lu â n tric't học

rua n ỏ Chí M in h 111 m ộ t c h ú lỈL' q u a n Irọng

tro n g n h ù n g n g h iô n c ú u I‘ủci c h u y ê n n g à n h

1 lỏ C h í M inlì học lỉiìĩi llìiin Iilìũng giá trị to

la n cùĩì t u tu ừ n g H ổ C h í M in h - n h ù n g g iá Irị

cỏ sức s ò n g t r ư ò n g lỏn, đ u ự c th ụ c tiễn cách

m ọ n g Việt N a m k iê m n g h ic m , đ â nói Icn

rnng, vó i táVn v ó c c ủ n m ộ t h ọ c th u v ế t cách

l)T 84-4-85ASI73

E-mail k h a n h l q ^ n u c d u Vf\

m ạ n ^ tư t ư ò n g 1 lổ C h í M in h đ ư ợ c xây d ự n g trê n m ộ t n ẽ n Ling th e giới q u a n v à p h u ư n g

p h á p l u ậ n triòt học r n t v ử n ^ chắc N h ư n g ì h ẽ

giới q u a n và p h i u m g p h á p luận triót h ọ c ây là gì? Đ â y c h ín h là VtVn đo m'a n h ù n g n g ư ò i

n g h iỏ n c ứ u ìư t ư ò n g H ố C hí M in h p h ả i là m

rõ n ê u m u ô n h iế u th ấ u đ á o t ư l ư ờ n g c ù a

N g ư ờ i

N h ữ n g n g h iê n CÚTJ vố p h u o n g p h á p lu ậ n Iriêt h ọ c c ù a H ỗ C h i M in h đả đ ạ t đ ư ợ c n h ữ n g

k ế t q u á b ư ó c đ á u rât q u a n trọ n g C ố T h ù

89

90 l/ti Quỏìr Khánh / Tọp chi Khort học D ì ỈQChỉN, Khoa học Xã lìội ĩ>à Nhân X ' ổ ì t 24 (2(H)S) 89 9S

í ư ó n g P h ạ m Vãn Đ ỏ n g , Dili tiró n g Vô

N g u y ê n G iáp, G iá o su T rSn V ăn G ià u và

n hiếu lảc g ià tr o n g và n g oài n u ó c k h á c đ â íỉ

n h ic u bnn v e cội n g u ổ n , d ặ c d iê m , n ộ i d u n g

p h ư ơ n g p h á p lu ậ n Ìriò ì h ọ c của H õ C h i M inh

C h ằ n g hạn, G iá o s u T r ẩ n V àn G iàu c h o rằng:

Cụ H ổ C h í M in h " c h ư a h ế nó i đ ê h p h ư ơ n g

p h á p luận, n h ư n g tr o n g h o ạ t đ ộ n g c h ín h trị,

v à n h ó a c ủ a C ụ, n g ư ỏ i n g h iê n c ứ u d ư ò n g

n h ư trô n g Iháv m ộ i s ố lể lòì C ó thô gọi là c h ử

p h ư ơ n g p h á p lUiĩn, phuoTìg p h á p t ư tư ờ n g " ,

v à p h ư ơ n g p h á p tư t ư ớ n g tổ n g q u á t c ù a H ổ

C h í M in h c h ín h là " d u y v ậ t b i ộ n c h ứ n g , d u y

v ậ t lịch s ử ''[lỊ- G iá o su S ingô Sibalci, n h à sử

học N h ậ t Bàn, thì c h o rằng: tro n g

n h ử n g đ ặ c đ iè m c ú a p h u o n g p h á p tư tư ở n g

c ủ a N g u ờ i là lu ô n lu ò n n ắ m v ử n g q u á trìn h

t ư d u v b i ệ n c h ứ n g , n a m v ừ n g m ộ t c á c h c h í n h

xác, và c ù n g m ộ t lúc, tín h p h ổ biôh c ũ n g n h ư

tín h đ ặ c thù''[2Ị N h ư vậy^ có th e k h ă n g đ ịn h

là x é t m ột cách quát thì p h ư ơ n g p h á p lu â n

triết học c ú a H ổ C h í M in h c h ín h là p h ư o n g

p h á p biện c h ứ n g d u y v ậ t c ủ a c h ú n g h ĩa Mác

T u y nhiên , đ ỏ là x é t m ộ l c ác h tổ n g q u á t còn

đi v à o chi ìiò'i thì v ẫ n còn h à n g loạt v ấ n đ ể

n h u tro n g p h ư o n g p h á p lu ậ n c ủ a H ổ C hí

M in h có n é t đ ặ c sắc riê n g có n à o c ú a N g ư ờ i

k h ô n g ? phtìi c h ă n g p h u o n g p h á p lu ậ n c ú a H ổ

C h í M in h h o à n lo à n đ ổ n g n h ấ t víVi p h é p biộn

c h ứ n g d u y v ậ l c ú a c h ủ n g h ĩa M á c , v ẫ n cẩn

đ ư ọ c tic'p tụ c b à n luận

H ổ C h í M in h lu ò n k h a n g đ ị n h c h ú n g h ĩa

M ác, với ư u đ ie m là "p h ư ơ n g pháp làm việc

biện chứn<ị" [3Ị, có v a i trò rât q u a n tr ọ n g đôì

với lý lu ậ n v à th ự c tiền cách m ạ n g Viột N a m ,

T u y n h iê n , c ũ n g c h ín h N g ư ờ i đ â s ớ m k h ẳ n g

đ ị n h cẩn phải b o s u n g C ữ sớ lịch s ừ c h o chủ

nghĩa M ác b ă n g n h ữ n g t ư liệu d â n tộc học

p h ư o n g Đ ỏ n g m à M ác ò thời m ìn h k h ỏ n g có

đ ư ọ c [4, tr.465Ị Bẽn c ạ n h đó, H ổ C h í M in h là

n g ư ờ i rất a m h iế u triếl h ọ c p h ư ơ n g Đ ô n g nói

c h u n g , ìric ì học b iộ n c h ú n g í ro n g K in h Dịch,

B inh p h á p T ỏ n ìừ v à L ả o t u Đ ạ o đ ứ c k in h nói rícng^*^ C h ắ c c h a n , đ ỏ Lì n h ủ n g c o sỏ lý lu<in

q u a n tr ọ n g g ó p p h ả n h ì n h Ih à n h phiKTM^

p h á p lu â n ỉriet h ọ c c u a n õ C h í M in h Bên

c ạ n h đó, viộc n g h i ê n c ứ u các tác p h ẩ m cúíi

H ổ C h í M in h c ũ n g c h o th â y , kh i trin h bày

p h ư o n g p h á p i u ậ n vò p h u o n g p h á p ciuì

N g ư ờ i, H ổ C hí M in h í( s ử d ụ n g n g ò n n g ử trieỉ học m á c - x í t m à đ â s ứ d ụ n g n h iế u phiim trù , m ộ n h đ ê c ù a triêt h ọ c tru y ê n th ô n g

p h ư o n g Đ ò n g Đ â y k h ỏ n g p h ả i chi là v ấ n đổ

p h o n g cách n g ỏ n n g ữ , m à còn t h ố h iệ n sụ

ch ọ n l ọ c kê' t h ừ a v à phcíl trìc n c ù a H ổ Chí

M in h đ ôì vói các d i s ả n trict h ọ c tr u y ể n th ố n g

p h ư ơ n g Đ ỏng,

N h ư v ậ y , có th ẻ th à y ra n g , p h ư c m g p h á p

lu ậ n trieỉ h ọ c c ủ a H ổ C h í M in h lấy p h é p biện

c h ứ n g d u y v ặ t c ú a c h ù n g h ĩ a M ác '1 à m CỎV',

D |ch ư<mg bấị "Lỏỉ th a n vãn CUIÍ bù Trunj; Trầc", Hcl Chi

Minh áầ sứ dụng một quđn nìộm vẽ ''bich” cùa Kinh Dich

Q u c K ic n , h á o I h u ợ n g c ư u (M õ C h í M in h v iẻ ì là "dư ỉrn> ;

cửu”), iin hào Vỉôl: 'N h ư cort rông lOn Cdo quả ihi cỏ sự hói

h à n " , lò i ỉư ự n g VIêt: “ K h ư c o n r ô n g ló n <^uá c a n ih í c ỏ hôi,

ìd d d y ird ii Ilu k Jio n ^ l a u ilui v ậ y V án n g o n g Jâi t h k h

" N K ư i'o n r ố n g K 'r q u á c a o th i c ô lo i, \ 'd c á i tai h ạ i VC sự

c ú n g c ự c v â y ' v à " N h ư c o n ro n j; lò n I]uá c a o , th'i c ó lỏ i \.ì cùn)^ ỉh ò i ^ l a n d ê n lú c c ủ n g c ự c " Q u ó K ìc n ỉ w n g ỉ n m ^

cho dirin g , cho ỉrửi, cho vua Siiu hảo cua qưc Kicrt dctJ là

h à o (m ô ỉ n o t lỉến)« v à ỉ ừ h ủ o c ứ u n h ấ l đ ẽ h h â o r m i

n g ũ đ õ u t h ê h iộ n 5Ự v ậ n đ ộ n ) ; p h â ( ỉ n ô n đ i lè n , l ử 'r õ n g lả n

c h ư a d ú n g " đ e n " r õ rìg b â y tr c n v ả <rũng c h i n h đ à lK*h

lê n ả y k h iê n c h o h ả o t h i / ọ n g c ừ u r o i v ả o h o ả n c ả n h b ả t \ợ i

b á o hkcu s ự s u y v o n g , g iô n g n h ư c o n r ó n g m ấ t d ấ u Đ ủ n g

n h ư nhicu nhả nghiên cửu tn cì hoc Kinh Dịch đă nhân

định, u>iin bộ sự sáu sắc tro n g (ư ỉuxrnịỊ ''biôh hoả" cùii Kinh

Dịch biẽu hivn ò hđo th ư ợ n g cử u n ày, vừữ bicu hiộn ỉâp

t r u n g to à n b ộ v ậ n đ ộ n g đ i lim c ú â q u é K iõn, v ừ a ỉà đ iê m n ú t

d đ ó x u th ê v ậ n đ ộ n g đ i lè n c h u y ê n h o á I h â n h m ặ t đ ô ì lả p

cùa nó Nó ử)ẽ hiện h i â ư y biện chừng " v ịi cục tắc p h á n '

H ổ C h ỉ M in h d ẵ v â n d ụ n g ỉ ư t u ở n g b iộ n c h ứ n g c ủ đ K m h

D ịc h m ộ t c á c h là i Im h d ê viẽ'ỉ VC v u â K h âi D in h , k h ô n g c h i

đặc ià đưực hình ánh cúa cá nhân ông vud nay mả còn dự

b á o VC s ự s u y v o n g c ủ â n h à N g u y e n v à m ộ t v ậ n h ộ i THíVi

tr o n g s ự p h á t t r i è h c ù â d â n ìộ c đ a n g d ấ n m ớ ra.

Ijĩt Qitoc Khánh / Tọp chi Kltoo học D H Q G H N , Khoa học X ã hội và Nỉũin 24 (2(H)ẵ) 89-98 91

s o n g ỉ r o n g đ ỏ c ò n tỏ n g h ò a n h iể u giá tri biện

c h ứ n g m à H ố C hí M in h đ à khcii Ihác, k ê 'th ừ a,

p h á t triê n tử di s á n Iriồí học tr u y c n thôVig

phưtTng Đ òng; từ q u á trin h to n g kỏt th ự c ticn

cách m a n g Việl N a m và ìh ò giới, v à tro n g

n h iẽ u tr ư ờ n g h ợ p , p h ư ơ n g p h á p lu ậ n ây

ứ u ự c H ũ C h í M in h d iỏ n {.ìộ\ b a n g n g ô n n g ử

triết h ọ c tru y e n I h ố n g p h u o n g Đ ỏ ng

T r o n g k h u ô n k h ỏ bài viói nàv, c h ú n g tỏi

m o n g m u ò n g ó p p h ẵ n tim h iê u p h u ơ n g p h á p

lu ậ n triế t h ọ c c ú a H õ C h í M in h q u a k h ả o sát

b a q u a n đ i é m biộn c h ử n g d ư ợ c N g ư ờ i d iễ n

đ ạ t b a n g n g ò n n g ừ ư iỏ l h ọ c t r u y c n th ố n g

p h ư a n g Đ ô n g là; T h iê n b iô h v ạ n hóa, íù y co

u n g b iế n , đ ĩ bõt b íe n ứ n g v ạ n biOh

1 Q u a n đ i ể m ' T h i è n b i ế n v ạ n h o ả "

M ệ n h đ e "'ihicn b iê n v ạ n h o á ” đ ả đ ư ọ c

H 6 C h í M in h sú d ụ n g n h i e u la n ỉro n g các tác

p h ẵ m c ủ a N g u à i C h ẳ n g h<in, Iro n g cuô n

Chicìĩ th u ậ t liu kiiií, H ố C h í M in h d ù n g m ệ n h

đ e ' t h i ê n b i ê h v ạ n hOtV' đ e l à m r ô đ ặ c t r ư n g

c u a q u ả n d u kích và c ác h đ tin h d u kich

N g ư ơ i noj: "i^u ã n d u kich th ả n g d ư ợ c k e th u

c hinh n h ờ iôì đ á n h tát gi(Si này Q u â n đ u kích

là đội q u â n th iè n b iế n Vộn ho á , xUtVt q u ỷ n h ậ p

[hSn, k h é o d iin g lỏì n à y thi ì T ả m ư ậ n trả m

dư ọ c "[5 , ư.470|: "Tài giòi cúti ciu kích c h ín h

là xếp đ ặ t kò h o ộ c h ây, Ihộl là th iẽ n b iê h vạn

hocí k ẻ Ihù k h ô n g b iê í đ n u m à ngò , mà

p h ò n g ''[6, Ir 4741 o m ộ t c h ồ khác, tr o n g bài

nói c h u v ộ n vói các c á n b ộ c ỏ n g tác ó địa

p h ư ơ n g d ự tậ p h u ấ n VC c ô n g tác n ò n g vận,

MỔ C hi M in h đ ã c ă n d ặ n rằ n g , tìn h h in h th ự c

tô 'lu ò n lu ô n biôh đ ổi, k h ô n g th ê d ù n g đ ẵ u óc

siêu h ìn h , m á y m ó c đ ể x c m x é t iTià p h ả i

tro n g cái " th iê n b i ế n '' tìm Ttì v à n ắ m v ù n g cải

''bâ't b iê h " , cái m a n g tín h q u y i u ậ t khi đ ó d ù

tìn h h ì n h có biỄh đ ổ i đ e n d â u v l n có t h ể giải

q u y ế t đ ư ọ c N g ư ò i nói: ''B á c c ả m th ấ y các cô

các c h ú ó đ ịa p h ư o n g đ ê h đ ả y m a n g m ộ t ba

lỏ v â n đ ể m u ố n giải q u y ô t cả à đâ y N h ư t h ế

là k h ô n g đ ú n g C ác cô các chú p h ả i biè't rằ n g khi v ể đ ịa p h ư ơ n g thi tin h h ìn h có th ê biéh

đ ổ i khác, c h o n ê n c h ủ yêu là c á n b ộ n a m

v ữ n g c h ín h sách, đ i đ ú n g đ ư ò n g lôì q u ấ n

c h ú n g và q u y ẽ t tá m là m tròn n hiộm vụ thi dù

g ặ p th iê n biô'n v ạ n hoíí r ủ n g giâi q u y e t

đ ư ợ c " |1 0 , tr.29],

"B iến" v à " h ó a " v ỏ n là n h ữ n g p h ạ m trù

rấ t c ơ b à n tr o n g triet h ọ c biện c h ứ n g tru y ể n

t h ố n g p h ư ơ n g Đ ò n g 'T h i ỏ n bièh v ạ n hóa''

là m ệ n h đ c k h ẳ n g đ ị n h trinh đ ộ cao c ủ a s ự

b iê h hó a , k h a n g đ ị n h Hnh p h ố q u á t c ú a đ ặ c tín h b iê h hóa

T r o n g p h u o n g p h á p lu ậ n triel h ọ c c ù a H ổ

C h í M in h, nộ i h à m q u a n đ ic m ''th iên biến

v ạ n h o á '' là s ự thcVng n h ấ t hai p h ư ơ n g d iệ n co bàn: (1) k h ẳ n g đ ị n h d ặ c tính c ú a hiện th ự c là

k h ô n g n g ừ n g v ậ n đ ộ n g , bien đ ối (2) y ê u cẩu

n h ậ n ih ứ c v à h o ạ t đ ộ n g th ự c tiỗn c ú a c h ú th ể cẩn p h ả i k h ỏ n g n g ừ n g biôh đoi, u y ê n chuy ến, linh hoại

T r ư ớ c h e t c ẵ n p h á i k h ắ n g đ ị n h ngav

ra n g , H ổ C h í M in h lu ô n xuâ't p h á t từ hiện

th ự c k h a ch lu o n íunn ỉh u q u a n diom

k h á c h q u a n tr o n g n h ậ n íhúc Đ ú n g là đ ế

n h ặ n th ứ c h iệ n íh ụ c k h á ch q u a n , c h ủ th ể

k h ô n g Ihể v à k h ô n g b a o g iò b ả t đ á u với m ộ t

đ ẩ u óc tr ố n g rồ n g , m ộ t ''tâ m b á n g trẳ n g " , m à

lu ô n có s ẵ n và sừ d ụ n g n h ử n g khái niệm,

p h ạ m Irù dỉfờn>^ tih ư m a n g tín h Hôn thiên

T r o n g q u á trìn h n h ậ n íh ú c cúa H ổ C h í M inh,

c ò n g cụ n h ậ n th ứ c q u a n tr ọ n g nhâ'{ cíia

N g ư ờ i là c h ú n g h ĩa M ác-Lcnin, s o n g rấ t rõ

rà n g là H ổ C h í M in h k h ô n g b a o g iò b iê h còn g

c ụ n h ậ n t h ứ c t h à n h k h ỉ4 Ũ ì i m ầ u b â ì b i ẽ h c h o

N hà Iriếi học đời Tông \ã Truimg Tái cho rẳng: Sự bỉêh dổi ciia sự vật vưọt qua gỉói hận, rõ rả n ^ ứìì gọi lả "biêh";

s ự p h á t tnến c ù a s ự v ậ t m ớ ỉ n á ỵ sư ih n h ó bc, ịh \ g ọ i ỉả

•'hỏa” (7, lr.2300).

92 Uĩi Q u ík Khnnh / Títp chi Khoiì học Đ H Q G H N Kiĩoa học Xâ líói IW Nỉiảỉi ĩúiỉt 24 Ì200S} 89-98

h o ạ t đ ộ n g n h ậ n Ihúc, m à lu ò n x u ấ t p h á t tử

h iệ n th ự c k h á c h q u n n , c ố g ắ n g g ọi tê n s ự v ậ t

đ ú n g n h u b ả n th á n nỏ, căn cú v à o hiộu q u ả

c ủ a h o ạ t đ ộ n g c ả i b i ê n híộn t h ự c k h á c h q u a n

d ể q u a y t r ỏ lại đ ie u c h in h c ô n g cụ n h ậ n t h ứ c

là m c h o c ó n g cụ n h â n th ứ c n g à y c à n g s ắ c bén

h ơ n C h ín h q u a n đ i é m k h á ch C]uan là c ư s ớ và

y ê u c ẩ u đ ẩ u tiên c ủ a p h ư ơ n g p h á p biện

c h ứ n g d u y vật N ói v ố các y e u l ố c ủ a p h é p

b iệ n c h ử n g , v ỉ Lỏnin đ ả đ ặ t lê n h à n g đ ẩ u

yẻíi i ố ‘‘tin h k lĩik h quati c ủ a s ự x c m xét ( k h ó n g

p h ả i thí d ụ , k h ô n g phiĩi d à i dòng^ m à b ả n

t h â n s ự v ậ l t ụ nó)"[8] K h ô n g t u â n th ú q u a n

đ i ế m k h á c h q u a n thì p h ư a n g p h á p biện

c h ứ n g (nêu c ó) sò t r ò thcình d u v tàm , t ư biện,

v à vì th ê s á m m u ộ n c ủ n g c h u y ê n h ỏ a th à n h

p h ư a n g p h á p siêu h ìn h , s ẽ đi lói m ộ t " ý niộm

t u y ệ t đóV' n à o đỏ

T u ả n t h ú q u a n điOm k h á ch q u a n , s o n g

h iệ n th ự c k h á c h q u a n đ ư ợ c H ổ C hi M inh

q u a n n iệ m k h ô n g p h ả i n h u m ộ t cái gi b ấ t

b iế n , tĩn h tại, đ ẵ xong, đ ã sẳR; m à là m ộ t hiện

ỉh ự c k h á ch q u a n lu ô n lu ô n v ậ n đ ộ n g , bien

đối M ô tà s ự v ậ n d ộ n g , bien đ ỏ i c ủ a hiện

th ự c xã hội, H ổ C h í M in h ít k hi s ử d ụ n g

p h ạ m tru " v ậ n đ ộ n g " cucì triê l h ọ c máC“XÌt

m à t h ư ờ n g s ử d ụ n g p h ạ m trù ''b iê h " , '*hóa''

c ủ a tric t h ọ c p h ư o n g Đ ỏ n g với các s ắ c thái

" b iế n â 6 v \ " b iê n c h u vòn", " c h u y ê n bièh";

V.V P h ạ m t r ù ''b iê n " , " h ó a " đ u ợ c H ổ C hí

M i n h s ử d ụ n g đ e írin h b à y s ự b ic n đ ỏ i tổ n g

t h ế c ủ a xả h ộ i Viột N a m từ xóa b ò chẽ* đ ộ

th ự c d â n , k ic n tạ o chô^độ d ả n c h ú n h â n d ả n

v à c h u y ế n b iế n s a n g c h ê 'đ ộ xâ hội c h ú n g h ĩa

k hi c h ế đ ộ d à n c h ú n h ă n d â n đ ă p h á t trien

h é t tiể m n ă n g P h ạ m trù " b iê n " c ủ n g đ ư ọ c

HỔ C h i M in h s ừ d ụ n g đô' m ô tả s ự b iế n đổi

c ù a x ã hội V iệt N a m tr o n g t ừ n g giai đ o ạ n cụ

thế, t ừ n g lĩn h v ự c cụ thc^ ỉừ n g v ả h đ ể cụ thế

N h ư v ậ y , phưtTiìg d iộ n t h ú nhả't tro n g

q u a n đ i ế m p h ư ơ n g p h á p l u ậ n Ì r iò ì h ọ c " t h i ê n

biôn v ạ n h ó a '' c ù a H ổ C h í M in h k h ẳ n g d ịn h

c h ú th ó n h ặ n íh ứ c v à h à n h đ ộ n g p h á i luò r

x u ấ t p h á t t ừ hiện t h ự c k h á c h q u a n , v à là hiộr

t h ự c k h á c h q u a n tr o n g trạ n g th á i ''th iê n biôr

v ạ n h ó a " Khi xom xót xã h ội t r o n g t r ạ n g ihắ

" th iê n b iế n v ạ n h oá"; H ổ C h í M in h d â n ê t lẽn quan diểm ioàn íiiệìi • xem x é t xâ h ội v à c or

n g ư ò i tro n g s ự t h ô n g n h ấ t q u á k h ứ • h iệ n tại •

t ư o n g lai Khi n g h iứ n c ứ u m ụ c tiêu c ủ a cách

m ạ n g Việt N a m - m à th ự c c h â t là n g h iẻ n cứu

d ự b á o v ể líù c ủ a xà h ội V iệỉ N a m , H(‘

C h í M in h đ à xuâ*t p h á t t ù quá k h ử v à liiệrt tíU

N h ử n g đ ặ c t r ư n g c ú a m ộ t xà hộ i tó t đ ẹ p

tr o n g t ư ơ n g lai m à d à n ỉộc V iệt N a m hưónj! tói v à n h ấ t đ ịn h sè đi tới đ ư ợ c H ổ C h í M in h khái q u á t n ê n tru ó c hót và c h ú y ê u t ử khiìl

v ọ n g n g à n d ò i cún n h â n d â n VC m ộ t xầ hội

đ ạ i đ ổ n g [4, tr.35], t ừ các giá trị v ả n h ó a ducĩC

đ ị n h hin h , k h ă n g đ ị n h tr o n g lịch sù lâu dtìi

d â n tộc Viột Niìm, c h ẳ n g h ạ n n h u lôì sôn g

"có tình, có nghĩa''[9], tù n h ừ n g đ òi hỏi bữc

x ú c tr o n g xâ hội hiộn tại, c h ắ n g h ạ n n h ư đòi

h ỏi v ể đ ộ c lậ p t ự d o , vỏ' á h n c h ú , V.V Xà hội Viột N a m Iro n g t ư o n g lai, th e o các h lư d u y

c ú a H ổ C h í M inh, k h ô n g có fi,\ k h á c h o n m à

c h in h là s ự hiệỉĩ th ự c hỏa n h ì i n g y iá trị tốt đ c p

đ ả v à d a n g tõn tại và p h á i Iricn tr o n g hi^n

th ự c xà hội V i ị ì N a m l ử q u á k h ứ d ế n h iệ n tại

H õ C h í M in h k h á i qu iít v ể q u a n đ i c m toàn

d iệ n n h ư sau; " C á n b ộ Iro n g khi h ọ c tậ p

n g h iê n c ử u , n h u n g h iê n c ứ u v ẽ xà hội, con

n g ư ờ i v à s ự v ậ t thi p h á i x e m xét toàn diộn, xem q u á k h ứ , nhiil là xem h iệ n tại đ ế hiôu

b iế t v à s u y đ o á n t ư o n g lai- C ó t h ế m ó i n h ả n

đ ị n h tìn h h ìn h , m ó i n h ậ n xét s ự việc xây rn

đ ư ợ c đ ú n g đ ắ n ''[1 0 |- Q u a n đ i ế m lo à n d iệ n đ à

g i ú p H o C h í M in h k h ô n g chi thảy xã h ộ i đ ã

b iế n đổi, đ a n g b iô h đ ổ i, m à c ò n có th ê d ự b á o

đ ư ợ c n ó s ẻ biêh đ ố i c ú n g n h ư t r ạ n g Ihái m a

n ó có th ê đ ạ i iớ i q u a b iế n đ ổ i C h ín h q u a n

đ i ế m v ế d ự b á o b ic n đ ổ i !à b iể u h iệ n tinh triệt

Ịjìi Qmií* Khánh / rợj’ chi Khoo học D H Q G IiN , K)iOữ học Xã hội và Nhản I*ân 24 (2003)39-98 93

íír tr o n g q u a n d i ê m " th iê n b iế n v ạ n h ỏ a " của

H ổ C h i M inh Đ icu n à v th ẻ h iệ n rõ tro n g m ộ t

đ o ạ n v a n Hỗ C h í M in h viết vổ s ự v ậ n h à n h

c ủ a c ủ a tự n h iê n v à xã hợi: " m u ô n biô^t X uân

n à y s ẽ có inh h ư ở n g t h ế n à o , thì c h ú n g ta

p h à i k iê m th ả o lại n h ữ n g c u ộ c c h u v ế n biẽh

tr o n g th è piới t ừ X uân trư ớ c "; cụ t h ể h a n là

p h à i '‘đ o á n tr ư ó c đ e xét s a u " Ị5 , tr 446, 449Ị

N 6 i c h u n g , b â t c ứ lý t h u y ế t xă hội n à o c ù n g

đ ể u p h á i th ự c hiộn c h ú c n ă n g d ự báo Đ iếu

q u a n tr ọ n g là p h ư ơ n g p h á p n ê u r<ì d ự b á o và

tín h c h ín h xác c ù a d ự báo D ự b á o n ói trên

c ũ n g n h ư n h ic u d ự b á o k h á c c ú a H 6 C hí

M inh đò đ u ọ c th ự c tẽ 'c h ứ n g m in h lâ c h ín h xác

N h ư vặy, q u a n đ i e m ''th iê n b iế n v ạ n hỏa"

c u a H õ C hi M in h lô q u a n đ iế m biộn c h ử n g , là

lý lu ậ n biộn c h ử n g , đ ổ n g t h ò i c ũ n g lá p h ư ơ n g

phtĩp biộn c h ứ n g , c M ác c ũ n g d à í ù n g trinh

b à y v i n ìẰì p h ư a n g p h á p b ỉệ n c h ứ n g d u y v ậ t

tro n g lu ậ n v t iế m : " c h ú n g Li k h ỏ n g c ố đ o á n

trư ớ c v ể t u ơ n g lai m ộ t c ác h g iá o đ ic u , m à chi

m o n g tim n cái I h ế g i ó i m ớ i qutì s ự p h ê p h á n

th e giới c ũ " ( l 1 ]

N c u đi sâu n g h iê n c ử u Iv' lu ậ n c ún H õ C hi

M inh vẽ nỏi dun>; củn " th iê n b iê n v ạ n hoá''

c h ú n g sẽ ìh S ỳ , n ổ C h í M in h k h ô n g d ừ n g

lại à viộc khtìng đ ị n h h iệ n th ự c khiích q u a n

luỏti ờ Irong t r ạ n g thni k h ỏ n g n g ừ n g biẽh

đối, m à còn đ i s â u v à o nội d u n g c ú a s ự biẽh

đổi, t ừ đ ó nẽu lẽ n n h ử n g q u a n đièVn n h u : xu

thè*chung cùn m ọ i v ậ n đ ộ n g , b iè h đ ổi là phút

triển; Iro n g s ự p h á i triê n t h ế hiộn ra íj»v

khách q u tìr; tlíuihĩ và cách th ứ c sỊÌải íỊuyêì

w á u tlĩuẫtì có v a i ư ò q u y ê í đ ị n h đ ỏ ì vó i s ự

p h á t triến; cẩn c h ú trợ n g tính chù t h ểíro n g s ự

vậ n đ ộ n g Ví b iế n đ ổi c ú a xâ h ội v à c o n n g ư ò i

Đ ây c h ín h là b ư ớ c p h á t triên, h iộ n đ ạ i h o á

q u a n đ iể m n h ậ n Ih ứ c b iệ n c h ứ n g c ủ a t ư d u y

triết h ọ c tru y c n th ô h g C h ẳ n g hạn, k h i H ổ

Chí M in h k h ẳ n g đ ị n h " l u ậ t xả hộ i k h ô n g th e o

v ò n g trò n c ú a ìu ậ ị tự n h iẽ n " |5 , ư.446], ta th ấ y

rõ ra n g , tr o n g t ư t ư ờ n g H ổ C hí M inh , s ự v ậ n

đ ộ n g c ú a xã hội d i ễ n ra thoo xu thỏ' p h á t triến, d i lôn, c h ứ k h ô n g phải th e o kiếu tu ẩ n

h o à n , " p h à n p h ụ c '' n h ư tro n g q u a n n iệ m c ủ a íriết h ọ c t r u y ẽ n I h ố n g p h ư ơ n g Đ ỏng

P h ư ơ n g d ỉ ệ n í h ứ hai c ú a q u a n đ iể m

" th iê n b iê h v ạ n h o á " là y ê u cấu n h ậ n th ứ c và

h à n h đ ộ n g c ù a c h ủ t h ể c ù n g p h à i " th iê n b iẻ h

v ạ n hoá'", tứ c là c ủ n g p h ả i k h ô n g n g ừ n g bidh đổi, c ũ n g p h à i u y ê n c h u yên ; linh h o ạ t thì

m ớ i p h ả n á n h đ ư ợ c đ ỏì t ư ọ n g k h ô n g n g ừ n g

b iê h hoá H õ C h í M in h viết: " A i m à tư t ư ớ n g

c ố châ'p, c h i c c h ắ n là n g ư ò i c h ú q u a n C hi

n g h e , chi h iê u m ộ l c h ú t h o ặc chi có c h ú t k in h

n g h iệ m , rồi c ứ lá p n g u y ê n v á n v à o tất cả m ọ i việc m ộ t c ác h m á y m óc Kẻỉ q u á là đ ấ u ó c

c ứ n g đờ; k h ô n g biôl b iẽ h hoá, trái n g ư ợ c với

th á i đ ộ cún giai cả”p c ô n g n h â n , Irái h ẳ n với

k h o a h ọ c c ác h m ạ n g " [6 , tr.261]- Đ â y c h ín h là

đ òi hỏ i p h ả i ư á n h lòì ỉư d u y siêu hinh; c ứ n g

nh ac, ''k h ư k h ư g i ừ lấy ý kiến c ú a m i n h " [6; tr.261], đ e t ư d u y m ộ ỉ cách biện c h ử n g C o n

n g ư ò i có n h ả n th ứ c đ ư ọ c s ự b iê n hoá thì m ó i

th a m ftia cỏ hiộu q u à v à o vicc biôn đ ổ i đôì

t u ọ n g , v à c h i n h t r o n g q u á Irinh l ò m b i ô h đ ổ i

đ ô i tu ợ n g ; n h â n th ứ c c ù a con n g ư à i m ó i trò

n ẽ n bic'n hoá, m ớ i p h ả n ánh d ư ợ c s ự biến hoá: " M u ố n h iế u b iế t m ộ t việc gi, m ộ t v ậ t gi, thì p h á i Ih a m g ia v à o c u ộ c đ ấ u tra n h v à bidVi

đ ổ i c ú a việc ây, v ậ t ấy QS n h ư th e m ó i th ấ y

đ ư ọ c hiựn t ư ợ n g c ú a nó, v à tiòh íói h iò u biêí

bản châì c ủ ã nó Đ ó là c o n d ư ờ n g ỉh ự c ìế , ai

m u ố n hiêu b iè t c ủ n g p h à i trài q u a ''(I2 ]- N h ư

vậ y , nlĩận th ứ c bicn hoá v ả hành động hiến hoá

c h ín h là m ộ t n ộ i h à m q u a n tr ọ n g c ú a q u a n

đ i ế m '"thiên b iè h v ạ n h o á " , là m ộ t q u a n đ i ế m

b iệ n c h ứ n g t r o n g p h ư ơ n g p h á p lu ậ n triẽt học

c ú a H ổ C h í M inh

94 Ijĩì Q uóc K hánh! ĩạ p chi Khoa học Đ H Q C /ÍN WrcM }\ọc Xíĩ hậí và Nhản vâti 24 (2()0S) 89'9Ổ

2 Q u a n đ i ế m " T u ỳ c ơ ứ n g b i ế n "

Q u a n đ i ê m “t u ỳ co ừ n g b ic h " , h a y còn

g ọi là q u a n đ ie m " q u y ể n b iế n '', đi liẽn với

q u a n đ i ế m ''th iê n b ie n v ạ n h o á '' và b ố s u n g ,

là m rõ c h o q u a n đ i ế m " th iê n b iẻ h v ạ n h o á "

HỔ C h í M in h s ớ m đ ể c ặ p đ ế n q u a n d ỉể m

nà y N g a y tr o n g ỉác p h ẵ m Đ iiờĩt-ị Cách mậnlĩ,

H ổ C h í M in h đ â coi " lu ỳ co ứ n g b ié h " là m ộ t

q u a n đ i ế m n h ậ n t h ứ c v à h à n h đ ộ n g rất q u a n

trọ n g N g ư ờ i viê't: "Lại khi m ớ i g â y d ự n g ra

h oặc ớ n ơ i t h ọ t h u y e n í t p h à i ì u ỳ c o ứ n g

biéh, k h ô n g n h á t đ ị n h c ứ th e o c ác h th ư ờ n g

Đ ại khái tổ c h ứ c c ô n g hội p h ả i th ố n g n h â t, bí

m ật, n g h i ê m n h ặ t, thì hộ i m ớ i v ữ n g

v à n g " [ 1 3 | T r o n g b á o cáo c ù a p h â n h ội Viột

N a m th u ộ c H ộ i q u ố c ứ ' chcYng xâm lưọc

(3/1944), HỔ C h í M in h chi rô: "M ọ i h à n h

đ ộ n g , các đ ị a p h ư o n g p h ả i tu â n th ú n h ữ n g

q u a n đ i ế m v à th ò i h ạ n d o T r u n g ư ơ n g q u y

đ ịn h , c ò n các h th ứ c th ự c hiện, h ọ cỏ th e tu ỳ

cơ ứ n g b iẽh"[5, tr.455Ị

N h u vậ y , trư ớ c hiộn th ự c “ th iê n b iê h vạn

h ó a''; đô h o ạ t đ ộ n g th ự c ỉiỗn đ ạ t đ ư ợ c hiệu

qu à , c h ú t h ế h à n h đ ộ n g cẩn p h ả i "'tuỳ c a ứ n g

biêh", tứ c là chọn lự a cách h à n h đ ộ n g p h ù

h ợ p vói lin h h ìn h , tin h h ìn h th a y đ ổ i íhi

p h ư ơ n g th ứ c h à n h đ ộ n g c ủ n g p h ả i th a y đổi

N h ậ n th ứ c b iế n d ổ i v à h à n h đ ộ n g b iê n đ ối

ph ù hỢỊ) v ói s ự b iế n đ ổ i cùa đ ô ì tư ợ n g ; cùa

h o à n c ả n h , đ ó là h a i m ặ t t h ô h g n h ấ t c ú a q u a n

đ i ế m " t u ỳ Cữ ứ n g b ic h " H ổ C h í M in h chi rỏ:

Phải b iế t r ằ n g tìn h h ì n h k h á c h q u a n ih a y đ ối

h à n g g iò h à n g p h ú t m ộ t c h ù t r ư ơ n g c ú a ta

h ó m n a y đ ú n g ; h ò m sau đ ă k h ò n g h ợ p thời,

n ế u ta k h ò n g tìn h tá o kiểm đ i è m n h ữ n g tu

t ư ở n g h à n h vi c ủ a ta đ ế bỏ đ i n h ừ n g cái q u á

thời, sai h ỏ n g , n h â t đ ị n h ra s ẽ k h ò n g th e o kịp

tìn h thế; ta s ẽ bị b ò rơi, bị các b ạ n tin h táo

n h a n h n h ẹ n h ơ n v ư ọ ỉ đi trư ó c M u ô h đ ư ợ c

thích h ợ p v ớ i tin h thếr m u ô h c ù n g tiêh h a y

v ư ọ t các b ạ n k hác ta con p h a i n h ậ n íh ú c v à ì\,

g iá o d ụ c k h ô n g ngÙTig, cẩn phái c ó s ự th à n l

th ự c tự v ạ c h ra n h ữ n g k h u v c t d ic ’m s a i lărr

đ ế bổi b ổ v à s ử a đ ổi đ i ịl4 , tr.26]

S ự b ố s u n g c ủ a q u a n đ iê m " t u ỳ c ơ ú n j bien"' đ ò ì v á i q u a n đ iế m 'Mhiên b iẽ h v ạ n hoá'

là ò chỗ: Ndli chi d ừ n g lại ờ v iệc y ỏ u cài

n h ậ n th ứ c và h à n h đ ộ n g của c h ủ th e c ù n ị

p h á i k h ô n g n g ừ n g b iế n đ ỗ i tr ư ỏ c đ ỏì ìư ọ n ị

b ié h đ ố i k h ô n g n g ừ n g thi còn q u á chiiriị

c h u n g ; trừ u ỉư ợ n g C h ủ th ê k h ỏ n g biết p h á

là m c h o n h ậ n th ứ c và h à n h đ ộ n g c ú a minỉ'

b ic h đ o i theo hướnịỊ tùio, và sẽ d ễ rai v à o cự(

đ o a n là h à n h đ ộ n g tu ỳ HỘP; vô n g u y é n tấc

th ậ m chí là d a o đ ộ n g , m ấ t p h ư o n g h ư ỏ n jỉ

Q u a n dicrn ''tu ỳ c ơ ứ n g b ié h " chi c h o c h ủ ỉ hi

th ả y p h ả i x u ấ ì p h á t từ việc ỉìỊỊliiỄn cứìi Vỉ) nhậĩ thứ c đúĩiịỊ v ể l á n chãi, i]u\/ luật hiữh hoá của đò tượìi*:;, lay dó làìĩỉ cơ sở dê hiêh ỉìoả cho Ịĩhù liợỊ>

C h ữ " c o " ỏ đ â y có ý n g h ía cực kỳ s ã u sãc

H à m n g h ía Irie't h ọ c c ú a nó là chi ''n g u y ê r

n h â n b ẽ n tr o n g c ủ a s ự p h á t triêh c ủ a sụ

V ậì"[7, tr.1510] D ịch íruựựĩi nói: ' T r i cơ k>

th ầ n hổ?., C o giá, đ ộ n g chi vi; c á t chi tiC'r kiỄh g ià d ả ''|K i n h Dịch, H ệ từ h ạ tru y ệ n , 13], lội nói: " P h ù Dịch, T h á n h n h ả n sò d ì cự i

th â m n h i n g h iê n c ơ d ấ '[ K i n h Dịch, Hộ tủ

t h ư ợ n g tru y ệ n , 6] Đẻ' kiôh tạ o n ê n đii

n g h iệ p , đ ể x ứ n g đ á n g là bậc T h á n h nhiĩn

đ iể u q u a n trọ n g là p h ả i ''tri co"' Tri co kh òn ^ chi là nhận thứ c đ ư ợ c đ ô l tư ợ n g , m à p h á i Ic

tthận th ứ c sâu v ẽ đ ôì tư ợ n g , p h ả i biê*t m ọ i b ie r

đ ộ n g , m ọ i c h u y ệ n tố ỉ xâu (hiựn thực) t ừ khi

n ó c h ư a x â y ra (k h á n ă n g ) M u ò h "tri co'

p h à i " n g h i ê n c o " , m à p h à i là n g h i ê n c ứ u “ cự{

s â u " v ể " c ơ " C ó " n g h iô n cơ"' m ả i có th ố "ÌTÌ

c ơ " , có ''tri cơ" m ở i c ó t h ế " tu ỳ c a " N h ư vảy,

p h á i n g h iê n c ứ u v à n h ậ n th ú c rất sâu sắc v í

đ ô ì t ư ợ n g thì m ớ i có thỏ b iế n h o á p h ù hợp

c ù n g v ớ i đ ô ì t ư ợ n g đ ư ọ c " T u ỳ c o ứ n g biến''

t h e o t ư t ư ò n g H o C h í M inh là nhận tììừ i

ÌJĨỈ Q itô c K hỉinh ì TíĩỊỉ ch i K)i 0 iì học D H Q C H N , Khoa h ọ c X á h ộ i và N h â n v â n 2 4 (2 0 0 8 )8 9 -9 8 95

*'biứh" và che n<ỉự "biẽh" c h ừ khôtĩ*;^ phải là bị

’'b iên'' che n^ỉự; là y ô u c ẩ u ch ủ động b iế n đ ổ i

ÌTuác h o à n càn h b iê h đ ổi, c h ứ k h ò n g p h ả i là

bị h o à n c á n h b iê h đ ổi là m c h o thụ độìỉỊỊ. T ro n g

n h ừ n g tin h the* k h ỏ k h ả n , tin h c h ủ đ ộ n g c à n g

cSn đ ư ợ c đ ế cao, tú c Ìiì c à n g c ẩ n p h ả i đ ể cao

qu an d i ế m tu v co ú n g biêh- I lổ C h í M in h nói;

"H iện thời m in h c à n g đi g ầ n tới đ íc h c à n g

g ấ p n h iế u n ổi k h ỏ k h ă n N h ư n g m ặ c d ẵ u k h ó

khăn, ta c ũ n g p h a i c ô 'g ắ n g P h à i Hn nhả't đ ịn h

là th à n h còng, p h à i th à n h c ô n g N h ư n g cẩn

n h ậ n rõ tin h thê' đ ẻ roi tu ỳ c ơ ứ n g b iế n m à

tiến c h ứ k h ô n g h à m h ổ là m b ừ a m ộ t cách vô

c hính trị"[14, tr.213Ị

T h e o q u a n đ i ê m c ủ a H ổ C h í M in h " tu ỳ co

ữ n g biôh'' là cơ s ò cùci tin h th ẫ n tạo, m à

sán g tạ o là m ộ t b iế u hiện c ủ a biện c h ứ n g , là

đ iể u k iệ n đ è th à n h c ô n g tro n g h o à n cản h

luòn lu ô n b iê h đôi, và vì thô; giá trị c ú a q u a n

lí í êm "'tùy co ứ n g b iế n " là rấ t lớn T r o n g c ô n g

CIIỘC x â y d ự n g c h ê đ ộ xă h ộ i m ới, H ổ C hí

M inh chi rỏ: NÔU coi s á n g kiến [à m ộ t tro n g

n h ừ iìg đ i e u kiện cỏ ý nghTa q u y ế t đ ị n h đ ối

V(ýi s ự i h à n h c ô n g c ù a c ô n g c u ộ c x â y d ự n g

L'hô đ ộ xă hội m ả i, thì đ ế p h á t h u v tin h th ẩ n

StìHg lạo, Ciìii plìdi th ự c U ìẹn q u ím ciiem tu y cơ

ú n g biúh: "K hi g ia o c ô n g tác c h o cán b ộ cẩn

p h à i chi đ ạ o rỏ ràng^ s ắ p đ ặ t đ ẩ y đ ú V ạch rõ

n h ử n g k h u y ế t điOVn c h in h , v à n h ữ n g k h ó

kh ăn có t h ể xảy ra N h ữ n g v ấ n đ ố đ a q u y ế t

itịnh rổi, th ả c h o h ọ làm , k h u y ê n g ắ n g h ọ c ứ

cá g a n m à làm , C ũ n g n h ư tr o n g q u â n đội, khi

chièh lư ợ c c h iêh t h u ậ t v à n h iộ m vụ đ ã q u y c t

đ ịn h rổi, vi T ổ n g l ư lộnh k h ô n g c ẩ n n h ú n g

v à o n h ữ n g v ả h đ ể lặt vặt P h ả i đ ể c h o các cấp

chi h u y có q u v ể n ''t u ỳ c o ứ n g b iế n " , m ớ i có

I h e p h á t Ì T Ì C T X tài n ă n g c ù a h ọ V iộ c g ì c ả p t r c n

cũ ng n h ú n g vàO; cán b ộ c ũ n g n h ư m ộ l cái

máy, v iệc gì c ũ n g c h ờ m ệ n h lệnh, s in h ra ỷ

lại, mâ't hê't s á n g k i ế n " [15) C h ín h trê n co s ỏ

tin h th ẩ n s á n g tạO; xuâ't p h á t từ q u a n đ iế m

''t ù y co ứ n g b ic n " , H ổ C h í M in h đ ã n ê u lèn

q u a n đ i ế m p h ư ơ n g p h á p lu ậ n rất q u a n trọ n g

v ể xây d ự n g c h ủ n g h ĩa xã hội ở V iệt N am : ' T a k h ô n g t h ể giôVig Liên x ỏ có p h o n g tục

tậ p q u á n khác, có lịch s ử đ ịa lí khác c h ú n g

ta cỏ t h ế đ i c o n đ ư ò n g k h ảc đ ế tiế n lên chú

n g h ĩa xá h ội"[16 |

v ể th ự c c h a t, đ ẽ c a o q u a n đ i ể m " t ù y co

ứ n g b iê h '' c ũ n g c h ín h là đ ể cao tin h th ẩ n tự

do, tin h th ẩ n đ ộ c lập; t ự c h ù , s á n g tạ o của con

n g ư ờ i, g ó p p h ẵ n tạ o đ iể u kiện p h á t h u y tính

c h ủ t h ể n ă n g đ ộ n g c ủ a c o n n g ư ò i Đ â y là m ộ t

q u a n đ i ế m triết h ọ c râ't q u ữ n t r ọ n g v à đ ă

đ ư ợ c H ổ C h í M in h v ậ n d ụ n g râ^t n h u ầ n

n h u y ễ n tro n g th ự c tiền d ấ u tra n h c á c h m ạ n g Việc H 6 C h í M in h k h ẳ n g đ ịn h " k h ả n ă n g nố

r a v à g ià n h th a n g lọi tr ư ó c cách m ạ n g vô sản

ò c h ín h q u ố c '' c ủ a các h m ạ n g th u ộ c địa; s ự

u y ể n chu yeP ; ìin h h o ạ t tro n g đ ó ì sác h cùa

Đ ả n g v à C h ín h p h ủ ta đô i với các lực lư ợ n g

p h à n đ ộ n g tr o n g th ò i kỳ 1945 - 1946, k h a n g

d ị n h c u ộ c k h á n g c h iê h c h ô h g P h á p c ủ a n h â n

d â n ta " n a y tu y c h â u c h ấ u đ ấ u voi, n h ư n g

m a i v oi sẽ bị lòi ru ộ t ra", V.V., là n h ừ n g biếu hiộn sin h đ ộ n g ciia q u a n đ iể m "'tùy cơ ứ n g

b i e n "

3 Q u a n đ i ế m " D ĩ b ấ ỉ b i ế t ứ n g v ạ n b i ế n "

N g à y 31 t h á n g 5 n ă m 1946, t r ư ớ c khi icn

m á y b a y s a n g P h á p v ớ i tư cách là th ư ợ n g

k h á c h c ủ a C h í n h p h ù P h á p , C h ú tịch H ổ C hí

M in h đ ã d ặ n cụ H u ỳ n h T h ú c K h á n g : ' T ô i vì

n h iệ m v ụ q u ố c d ã n g ia o p h ó p h ả i đ ỉ x a ít lâu,

ó n h à tr ă m s ự k h ó k h ă n n h ờ c ậ y ó C ụ c ù n g

a n h c m giái quyc't cho M o n g C ụ ''d ĩ bâ’t bicn

ứ n g v ạ n b iẽ h " [17]

" D ĩ b ấ t b iê n ứ n g v ạ n b iẽ h " là m ộ t "cấ m nang''^ là s ự k ê t ti n h lý lu ậ n v à p h ư ơ n g p h á p

b iệ n c h ứ n g c ủ a H ổ C h í M in h, là m ộ t b ư ớ c

96 b ìi Ọí<(v Khành / Tạp chi Khoíĩ ỈÌỌC D H Q C H N Khoú học Xà hội I'd Nhản t>ản 24 (2()08) 39 9S

triến khai s â u sắc q u a n d iê m “th iê n biôh v ạ n

h o á " và " t u ỳ c ơ ú n g b iê n " Đ e h iê u đ ư ợ c

q u a n đ ie m này; cẵn d ặ t n ó t r o n g q u a n h ệ với

các q u a n đ i ế m " th iê n biOh v ạ n h o á " v à "'tuỳ

c ơ ứ n g b i ê h '\ "'Vạn b iê h " là đ ặ c tín h c ủ a thê'

giới b ê n ngoài biừ h" tr ư ó c hê't c ũ n g là

đ ặ c tin h c ủ a t h ế giới b ê n ng oài Đ ây là haỉ

m ặ t đ ô ì lậ p cấu th à n h m ọ t c h in h t h ế v à n ế u

d iễ n đ ạ t th e o n g ò n n g ừ c ủ a p h é p biện c h ứ n g

hiện đ ại, ỉhi đ ó là đ ộ c tín h 'Wận đ ộ n g có q u y

lu ậ t nội tại" c ù a hiộn t h ụ c k h á c h q u a n C h ủ

Ih ế " d ĩ b ấ t b iế n ứ n g v ạ n b iế n " tứ c là n a m lây

q u y luật, n a m lãV cải "bủl biỏh " m à u n g d u n g

ứ n g x ừ với m ọi tin h h u ố n g b iê h đ ổ i "Bấl

b iến " k h ò n g p h ả i là k h ô n g Kìm gì B ấì h iế n

c ũ n g là v ạ n biến, c ũ n g là th iê n b ie n v ạ n hoá,

c ũ n g là tu ỳ c ơ ửnịỊ bióh, n h ư n g là cải v ạ n

biến, cái th iê n b iê h v ạ n h o à , cái tu ỳ co ứ n g

biến p h ù h ợ p với q u y luật dâ d ư ợ c n h ậ n thức

Đ ây là m ộ t q u a n đ ic m b iệ n c h ú n g s â u sẳc

Với t ư cách là m ộ t qiuin điôm ; ''d ĩ b ấ t

biến ứ n g v ạ n b iế n " đ ổ n g thời c ò n v a i trò làm

h o à n th iệ n lý lu ậ n b iệ n c h ứ n g c ũ n g n h ư h ệ

q u a n đ iè m b iệ n c h ú n g c ủ ù H ổ C h í M in h Cái

'‘h ấ ì b iên" c ù n g v á i cái ‘'v ạ n b iê n '' cẳ*u (h à n h

b ả n c h ả t c ô h ử u cUii th ê giới “ b õ n c h á t biện

c h ứ n g - v à vó i tir cách Ih m ộ t q u tin đ ie m n ó

c ả u I h à n h h ạ t n h õ n cúci p h ư o n g p h á p b i ệ n

c h ứ n g H 6 C h í M in h X u y ê n q u a m ọ i biến

đ ộ n g th ă n g trẩ m c ủ a lịch s ử d â n tục, tr o n g

m u ô n v ả n n h ữ n g b iê n đ ổi p h ứ c tạ p c ủ a xẵ

hội Việt N a m d u ó i c h ê 'đ ộ th u ộ c đ u x H ổ C hí

M inh đ â th â y ra v à n ắ m đ ư ợ c cái '"bất biêh",

đ ỏ là " c h ú n g h ĩa d á n tộc"; là đ ộ n g lự c v ì đại

và d u y nhâì c ủ ã loòn b ộ s ự v ậ n đ ộ n g c ủ a xã

hộ i Việt N a m N ắ m đ ư ợ c c h ú n g h ĩa d â n tộc là

n ắ m đ ư ợ c cái " b ấ t b iê h " t r c n g cái " v ạ n biêh"

P h á t h u v v à p h á t Iriên c h ú n g h ĩa d ả n tộ c đ ế

g ià n h đ ộ c lậ p d à n lộ c v à xảy d ự n g c h ủ n g h ĩa

xả hội c h ỉn h là " d ì b<Vt b ic h ứ n g v ạ n b iê h " Cả

c uộ c đời, H ổ C h i M in h lu ô n h à n h x ừ th e o

q u a n đ i ê m ''d ĩ b â t b ic n ứ n g v ạ n b i e n '\

n g ư ờ i g ó p p h ẵ n là m n ê n b iê n c h u y ê r

c ú a th ò i đại, s o n g H õ C h i M in h chi có m ậ t "'sụ

h a m m u ố n , h a m m u ô n lột bậc'', đ ó là d ộ c lập

c h o d â n tộC; tự d o v à h ạ n h p h ú c c h o n h â r

d ã n C ái ''một'" ây là ''b ấ t b iế n '' ò ỉ ỉ ổ Chi

M in h N h ũ n g lúc N g u ờ i p h ả i ấ n nâ*p no i núi

n on , h a y ra v à o chcVn tù ìội; là " m ộ t chiữh si

v ã n g m ộ n h lộnh qucVc d â n ra trư ớ c m ặ l trận"

h a y ''C h ủ tịch n ư ó c Việt N a m D àn c h ủ Cộnịì

h ò a " ; là n g ư ò i là n h đ ạ o h a y là n g ư ò i đâV tó

th ậ t t r u n g th à n h c ủ a n h â n d ã n ; V V , Ihi c ũ n g

d ế u vi cái " m ộ t" , cái " b ấ t b iê h " ấy S ự kièii

đ ị n h lậ p Irư ò n g , m ụ c ticu, lý l u ờ n g xuyòn

q u a c u ộ c đ ò i đ ã y s ự kiộn s in h đ ộ n g c ù a Hỏ

C h í M in h c h in h ìh s ự th è h iệ n q u a n đ iê m "d i bâ't ú n g v ạ n bien"'

"DI b ả”t b iê h ứ n g v ạ n b iê h ” th ự c s ự là m ộ l

h ạ t n g ọ c q u ý k h n m tro n g tư t u ò n g H õ C hí

M in h nói c h u n g , tr o n g lý lu â n v à p h ư ơ n g

p h á p biộn c h ú n g c ù a H ổ C h í M in h nói riên^Ị

T ó m lại, ''b iê h '' là p h ạ m trù Iriết h ọ c cỏ vj trí đ ặ c biột q u a n t r ọ n g tr o n g t ư t ư ớ n g H ổ Chi

M in h và có nội h à m rất p h o n g p h ú , v ừ a b a o

h à m p h ư o n g diộn khcích q u a n (hiéh đổi), vừíì

b a o htìm p h u a n g d iộ n c h u q u a n (tích cực

h à n h đ ộ n g , cãi tạo) S ự triến khai p h ạ m ư ù

" b iè h " th à n h b ộ b a " ih iê n biên v ạ n h o a '’ - ''t u v c a ứ n g biẽVi" “ " d ỉ b ã t b iế n ứ n g v ạ n

b iế n " đ â cấu thiình n h ữ n g nội đ u n g q u a n trọ n g tr o n g p h ư a n g p h á p lu ậ n íriết học cúiì

H ô C h í M in h Đ ặ c d iẽ m c ủ a c o b à n của toàn

b ộ p h ư ơ n g p h á p biộn c h ứ n g H ổ C h i M in h

c h ín h là n h ậ n t h ứ c ''b ic n " , c h ỏ 'n g ự "b iê h " và

th ú c đ ấ y h a y nói th e o n g ô n n g ữ ciia

p h é p biộn c h ứ n g d u y v ậ t lủ n h ậ n Ihức đôì

t ư ọ n g ( t ự n h i ũ n , x â h ộ i V d c o n n g ư ò i ) t r o n ^

t r ạ n g thái v ậ n đ ộ n g th e o q u y lu ậ t nội tại, từ

đ ó đ iể u c h in h h o ạ i đ ộ n g n h ậ n th ứ c và hoạt

đ ộ n g th ự c tiề n c ú a c h ú Ihô, th ú c đ á y q u á trìn h b iế n đ ố i cú a đ ỏ ì t ư ợ n g p h ù h ợ p với q u y

I Jit Q m x KJianh / r<i;» chi Kỉioa học O H Q G iIN Khoa học Xổ hội tứ Nhổn ư n 24 (2(Xí8) ổ9-9ti 97

luật n ộ i tại cú a nỏ n h u đ à d ư ợ c n h ậ n thúc

Kuvên q u a to à n b ợ các q u a n đ iẽ m b iệ n c h ừ n g

rìói ư ê n ìh s ự k h ả n g đ ị n h v à đ e c a o tín h chủ

ỉhỏ n ă n g đ ộ n g c ú a c o n n g u ò i

Đ ư ợ c í hê hiộn d ư ó i h in h th ứ c n g ô n n g ữ

triê't h ọ c tru y ê n th ố n g p h ư ơ n g Đ ông; s o n g

tronị' eác C|uan đ ic m t]Udn írọ n g nó i trên, ta

thay rõ s ự kê't h ọ p g i ũ a " c h â V b iệ n c h ử n g

d u y v ậ t cúci c h u n g h ia Mác, " ch ấ t" biộn

: h ứ n g n h â n v ă n c ủ a triet h ọ c tru y e n í h ỏ n g

p h ư ơ n g Đ ỏ n g , v à đ ặ c b iệ t là p h o n g cách tư

d u y b i ệ n c h ứ n g c ủ a H ổ C h í M in h trê n cơ sô

bíộn c h ử n g k hách q u a n c ũ a d ã n tộc v à thòi đại

C h in h p h u o n g p h á p p h ư o n g p h á p lu ậ n

i ĩìc i h ọ c với s ự đ ẽ c a o tín h n n n g đ ộ n g cùa

r h ủ t h ể n h ư trê n đ ă g ó p p h n n q u a n trọ n g v à o

qUií tr i n h h ìn h th à n h n è n hộ t h ố n g tư tư ỡ n g

MÕ C h í M inh , v à o n h ù n g th á n g lọi c u a cách

m ọ n g V iệt N iìm ih e o t ư t u õ n g H ồ C h í M in h

Viì đ ê h n a y v ỏ n c ò n g i ữ n g u y ê n g i á trị, c 5 n

học tập và vôn dụng

ĩ á i liệ u ỉh d m k h á o

(1 1 T râ n V ãn (ĩitHư, MtVy v à n đ ế cn b ôn c ú a tư tư ở n g

H o C h i M m h, In tro n g : N^^hiên n m tư tưởỉi}^ Hổ

Chi t«ĩp 2 V iện Mõ C h í M in h x u â t bôn,

1996, 50.

[2| T rư ím g D M S P H N l, Giá trị tu tưửỉiị^ Hũ Chi M ình

tron^ị thời đni n ^à y tĩay, V íệ r T h ỏ n g tin KHXH

x u a í b òn, 1993,92.

|3 ) V ỏ N g u y ê n G iá p (chù biên), T ư ỉtrớnỊ^ Hổ Chi

M inh và con đirớn^ cách mạn^ Việi Nam, NXB

C h ỉn h trị Q uỐ cR ia, H à N ội, 2000, 51.

|4 Ị n ổ C h í M m h , Toatì tệp, tậ p 1, NXB C h in h írị

Q u ò c gia, H à N’í», 2000.

|5 | H õ C h ỉ M inh, Toàn tấỊK tâ p 3, NXB C h ĩn h tn

Q u o c gia, H à N ội, 2000.

[6] H o C h i M m h , Toíĩn tập, tạ p 1 NXB C h ỉn h tn

Q u ỏ c g ia , H à N ội, 2000.

|7 | T ừ ỉĩái, T h ư ợ n g Hõi, T h ư ợ n g }ỉâl t ừ th ư , 2001

{tichg T ru n g ).

(8| V I Lônin, Toàn tập lạ p 29- M NXB T ỉcn bộ,

1981, 239.

[9| H ồ C h í M in h , Toàn ỉặp, tậ p 12, NXB C h in h trị

Q u ổ c g ía , H à Nội, 2000, 554.

110| H õ C h í Mírứỉ, Toán tặp, tậ p 9, NXB C h in h trị

Q u i k g ia, H à NỘI 2000, 307.

[11Ị c M ác, Ph Ả n g g h c n , Toàn tọỊy T ậ p t , NXB

C h ỉn h tri Q uó'c gia H à N ội, 1995.

[12] H õ C h í M inh, Tomi tập, ứ ỹ à, NXB C h in h trị

Q viốcgiủ, H à Nội, 2000, 251.

|1 3 | l l ố C h í Mlrứ^, Toàn tập, tâ p 2, NXB C h in h trị

Q u o c g ia, H à N ội 2000, 307.

|1 4 | H õ C h í M in h Tortfi tậỊi lâ p 4, NXB C h in h trị

Quí>c gia, hià N ội, 2000,

[15Ị \ \ ố C h í M m h, Toàn tập, tậ p 5, NXĐ C h ín h trị

ị!,ia \ \ ầ N Ộ I, ZKnjo.

(16] H õ C h í M inh, Toàn tậự, tậ p 8, NXB C h ín h trị

Q uC kR iù H à N ội, 2000, 227.

Ị17] Mổ C h í M inh, Biên niên tiêu sir, lộ p 3, NXB C h in h

trj Q u ố c gia, H à N ụj, 1993, 216.

Contribution to the study of philosophical methodology of

Ho Chi Minh

Lai Q uoc Khanh

College o f Social Sciences and H u m a n ities, V ĩJU

336 N g u ỵ e n Trai, Thanh X u a th H a n o i V ietnam

This a rtic le e x p lo re s th e p h ilo s o p h ic a l m e th o d o lo g y o f H o C h i M in h b y e x a m in in g his three iialectical prin ciples: ''q ia n b ia n w a n h u a " (reality is a p ro c e ss in flux), '"sui ji y in g b ia n " (to

9 8 ỌiííV / T ọịĩ chi Khon học Đ H Q G H N Khoa học X â hội và N hân vàn 24 (2(XÌS> 89-98

a d a p t o n e se lf to c irc u m sta n c e s ) a n d " y i b u b ia n y in g w a n b i a n " (ỈO a c t flexibly w h i l e m a in lủ in in

firm ly his o w n principles) By e m p h a s i z i n g th e e n d le s s c o n t i n u i t y o f c h a n g i n g reality, ih e firs

o n e a s k s th e s u b je c t to th in k a n d act in a flexible w a y , to c o p e s u ita b ly w i t h a c o n c r e tc situ a tio r

T h e s e c o n d o n e d ire c ts th e su b jec t to a c t/ o p e r a ỉe t h r o u g h th e u n d e r s t a n d i n g of t h e n a tu re a n d th

in te rn a l la w s o f objects T h e la st o n e t a k e s in to a c c o u n t t h e d o u b l e c h a r a c te ris tic o f th e objecliv reality: ''im m utablL '" a n d " tr a n s f o r m a b le " A s a re s u lt, a c ti n g in a tr a n s f o r m i n g w o r ld a n d on

t r a n s f o r m i n g object, th e subject w h o w a n t s to o p e r a te e ffic ie n tly is r e q u i r e d to u n d e r s t a n d d e c p l ’

th e se la w s a n d to m a in ta in fir m ly h is o w n id e a l a n d p u r p o s e s T h e a u t h o r a r g u e s that, eve)

in te r p r e te d in t e r m s of classical o rie n ta l p h ilo s o p h y , H o C h i M i n h 's v i e w p o i n t s o rig in a te d witi

th e m a te ria lis t d ia le c tic of M a r x is m , th e h u m a n i s t d ia le c tic o f o rie n ta l tr a d itio n a n d p articular!'

th e v e ry diciicciical s ty le o f H o C h i M in h h im s e lf b a s e d o n h is d ia le c tic a l u n d e r s t a n d i n g o f tlì' reality T h is c o m b in a tio n m a k e s H o C h i M i n h 's p h ilo s o p h ic a l m e t h o d o l o g y a valuabi'

c o n tr ib u tio n to th e d ialectical th in k in g