Trên cơ sớ nghiên cứu các quv tỉịnh cùa Bộ luậi tố lụng bình s\r Viột Nam Iiủm 2003 hiộii liànli, lỏc già đà bàn về nguyci lác giải quyct vấn dồ dàn sự trong vụ áti hinh sự, phân lích nộ
Trang 1T ạp ch i Khon h ọc ( 3 ĨỈQ C I ỈN , L u n t h ọo 26 (2010) 12-23
B à n v ề n m iy è n tấ c oiải q u y ế t v ấ n đề
d â n sự t r o n g v ụ án h ìn h sự
N g u y ề n N g ọ c Chi*
K h o a L u ậ i ỉy ư i h ọ c ịJ u o c g i a H à \ ộ ị
1 4 4 X u ủ n T h ìiy C a u C ìiu v H à K ộ ị , V iậ i N u m
Nhận nuày 05 ihárm 02 năm 2010
Tóm tát Trên cơ sớ nghiên cứu các quv tỉịnh cùa Bộ luậi tố lụng bình s\r Viột Nam Iiủm 2003 hiộii
liànli, lỏc già đà bàn về nguyci) lác giải quyct vấn dồ dàn sự trong vụ áti hinh sự, phân lích nội
duna, nhừng vướnu mác đé từ đó dề xuát sửa đổi, bổ suna một sổ quy Jịnh của Bộ luật ló (ụng
hình sự năm 2003 liên quan dẻn nguycn lác giài quycl vấn đc dân sự Irong vụ án hinh sự
T ro n g số những ngu ycn tắc cư bân q u i ilịn h
lạ i Chương II Bộ lu ậ l to tụ n g lìin lì sự 2003
(BL'1' r iỉS ) có nauyên ứic g iả i q u v c t vấiì dồ dán
sự tro n g cùng vụ án hìn h sự làm đ ịn h hướng
cho cho toàii bộ quá ir ì íì li g iả i q iỉy c t vụ án cùa
các cơ quan tiến lìà n li lổ tụ n g (C Q T I1 T 7 ) K h i
áp d ụ n g n g u y e n lã c n ủ \ n h iề u NỈUÌ đc b ỉit c ậ p
nảy siỉìh ànli hưở ag lớ i lín h k h á c h quan, cỏng
bnnu kl^ôỉig ch i đ ồi vớ i nhữ ng tiộ i dung cùa
trách tìlùệm dảtì sự nìà cá v iệ c xác đ ụ itì tráclì
nhiệm hình sự ( I'N H S ) của nhử iìg người tham
gia tố lụng V i vậy, d ò i h òi phài làm rõ những
vần dồ lý lu ậ n v à lliự c tiẻ n c ũ n g n lìư v iệ c d ư a ra
giải pliáp hoàn th ìcn pháp lu ậ t liê n quan dcn
Iiguycn tẳc và dó là n ộ i d u n g của bài v iể l này
1 Hành v i phạm lộ i xá v ra kh ỏ n g c h i xâm hại
Jến uluìa g quan lìệ d o pháp lu ật liitih sự báo vọ
mà cỏn gày Ih iộ t họi ch o các quan hệ dãn sự
Iièn cỏ hai loại irách nhiệm được à ặ i ra k h i aiâi
q iiy ể l vụ án lììn lì sự, dó là: T N IIS và irá clì
D I 8M-375-175I2
chinn 1957@yahoo.com
n liiộ m dãn sự v ầ n dề dân sự cỏ dược g iâ i q u \ ểl
cìnìg v ớ i vụ án lì inh sự hay không iro n g luậl
m ỗ i nước lạ i q u i (iịn h iại klìác nlìạu lù y vno dặc
đ ic m k in h té, \ ă h ội và pháp luật quốc gia đỏ
C ỏ thè khái quát ò ba caclì ihửc sau:
vụ ủn J â ỉì s ự và cỉo đ ó ỉr o n ịỊ I.ucU (ồ tụ n ịị hìììh
s ự k h ỏ t ĩ ị i (ỊU V đ ị n ì ì í r h ỉ h iự t ỉ ì ù lụ c ị ^ iá i iỊu ỵ é í Yầỉì cỉè dâu sự N ln ìn g nước ih co hệ th ố tìi; pháp
luật C o m m o n l.a w mả d ạ i dién dicn h in lì lá
V ư ơ iig q u ổ c A n h lic u biều cho cáclì llìử c giãi
q u yé t này Pháp luật lìlìững nước này có sự lả clì
b iộ l rạch rò i giữa trách nhivm h in lì sự và Iráclì nhiệm dân sự trèn cơ sớ quan niệm n iộ l hành vi irỏ i pháp lu ậ l, gày lliiộ l hại có llìé dan dếii liai 10
q u y c n là tố quyền lìinh sự và tố quy ổn dân sự
ncn cần p liâ i được g iả i q u y e i bnng hni vụ án vời
hai trin h lự , thủ tục khác b iột nliaiỉ 'ĩ o quyền
h ìn lì sự SC c lii g iâ i q iiyct vajì dề 1 rác lì nhiệm
hìtìh sự còn hành \ i iiây ih iộ l hại ỉiuoà i liợp
dong dirợ c g ià i quyết trong \ \ì án dàn sự Chinh
v i vậy (ron g L uệ t to Uing hìnlì sự cùn các nước llìc o hệ ih ó n tt pháp luật C o n iiììo n I a\v khònu
cỏ d iề u lu ậ l nào q u y dịnh VC viộc g ià i q u y c l van
Trang 2S N C lii i ỉí ĩ p c h i KỊ.OÍI hoc i> h ỉQ C ỉỉN Ỉ Uiit hoc 26 Ì2 0 U ỈỈ Ì2 ' ^ 13
lie Jan sự l.uậl dicu tra và tỏ lụ n g h in h sư cùa
V irơ nu quôc A nh dirợ c N iì hoàng th õ iìíi qua
VƠI sự iư Viịn và clổns thuận của các N till ị sĩ
ih uộc C-ì I Inrơnc viện và Ha việ n n ca y 4 iháng
7 nám 1996 với k c l cẩu klìá d o sộ gồ m 7 plìãn
c li ii ih \ à pKân phụ liic D iêu d â n g n ỏ i lá ở c à 7
plìần VI 5 phụ lục đều klìô n g có phần lìào q u y
J in li Ví! v iệ c giài quyẻt củc van dề liê n qu:in đỏn
ỉrách m iệ m dãn sự do hảnli v i phạm tỏ i gả\ ra
cOnu không cỏ q u y đ ịn h nào n ó i ve n g u y én úơn
liâti s ạ bị dơỉi dân sụ người có q in è n lợi,
nglìĩa \ụ lic ỉì quaiì dén vụ ÚII như tro n g pliãp
luậl c ù i V iệ l Nam và các lìirớ c (heo hộ thong
pháp Itậ l C iv il l.aw
b ) 'Y m ctũ d ủ ìì s ự ổ irc /c ỹ^ià i ( Ịu y é t c tồ ììịĩ ĩ h ờ i
\‘{'ri t r á : h tìh iiỉm h ìn h s ự ỉ r o t ì ị ĩ c io ig v ụ á n h ìn h
\ ự ỉĩh iC ỉịỉ k lìô n ịỊ đ ỉiự c c o i /à ỉỉìộ í n^ỉiVỜn iíẰC cơ
hàtt cù.ĩ L u d ỉ (0 tụỉìẴ hìn h sự PÌKip luật cùa các
nưởc Iheo hộ thống C iv ii L a w in à đại diện dicn
hinlì là C ộ ng hoâ IMiảp ihừa nhụn và giàí quyềt
vAti dc d â ỉì sự pluit sinh do h à n li v i p h ạm tộ i
gãy ra 'ro n g c ù iig vụ án hoặc cỏ thè tách vấn clc
dân sụ dc giải quyết riêng tro n g vụ án dân sự
T uy CC q ui dịnh như vặ y n lìirn g v iệ c g iả ỉ q u yể l
vắn dc dân sự Iro n g vụ án h in h sự kh ô n g irở
ihủnh TIỘI ngu ycti tấc cơ bòn của L u ậ l lổ tụ n g
h iiih sif T ạ i T h iẽ iì m ở đầu ' ‘Ọ uyền công tố và
quyền kiện VC dàn sự” với nhữ ng q u y đ ịn h
chung, B LT1J1S Pháp dã khăn g đ ịn h viộc g iả i
quyét vắn dề dán sự tro n g v ụ án hìn h sự và
dược tịuy d ịn h cụ thể tại nhiều d iề u luật tro n g
bộ luậi ĩiày Theo đỏ, k h i xét KÙ lì in h sự trên cơ
sử q u 'ế t đ ịiìh khởi tố của V iệ n C ô n g lố , Tòa
h iíilì S'J vẫn có thể quyét đ ịn lì nhữ ng biện pháp
thẳm cứu ch i licn quan dén lợ i ích dán sự n lìim g
phni áp dụng qu y d ịn h của pháp lu ậ t tố lụ n g dán
sự Tại Đ iều 3 [.uật to tụ n g ll in h sự của nước
C ộ ng lìoà Pháp q u y d ịn h : *‘CÓ llìể th ụ c lìiộn
d ồ n g liìờ i quyền khở i k iệ n VC dân sự và q uyèn
còng ủ trước cùng m ộ t T òa án c ỏ ih ề kiện vể
dân sự đ ố i với lấ t cả các th iệ t hại v ậ t chầí, ih c
xác c ù ig I)hư tin lì thần do lìành v i b ị tru y 10 gây
ra’\ Điểu luật này đã xác đ ịn h người bị hại hay
n g u y ê i đơn dân sự có quyền kiệ n vè dân sự đ ối
với các ih iệ t hại về vật chải c ũ n g như liiih Ihần
do hành v i phạm lộ i gây ra trước T ò a hình sự,
do cJo có Ihổ lìié u víêc kiê ĩì dãn sự có thò đirợc
g iầ ĩ quyèt cùng vớ i viỌc x é t \ ư VC hình sự Tại
D iều 4 B ò luật nav q u y d in h : ‘*Cũníi c6 ih c thực hiện quyể n kh ớ i k iệ u vè dân sự mà không cần khơ i tu hi nil sự Tuy n h ic n phần đàn sự cùa \ụ
án se clu ra được \ c l \ ử c lìừ n g nào phân liin h sự
cúa vụ án chưa dirợ c x c l \ ù xong, tìcu đà khôi
tố lìiiih sự" Đ iẽ u này c ó iighTa là cờ llic tách
phân dnn sự tro n g vụ ản h ỉn h sự ra đề giải quyết
ric n c bổng m ộ t v ụ ân dãn sự T uy nhiên, néu vụ
án lìin lì sự đà được kh ở i tố th i phái dợi Toà án xót xử x o n g p lìầ ii Kinh sự th i mới dược xé l xìr phẩn dãn sự N ế u phần dàn sự iro n g vự ủn hinh
sự đà dược kh ở i kiệ n trước T oà Dân sự có tlìẳm quyẻn th i kh ô n g được k iệ n trước Toả hình sự, trừ trư ờ ng hợp V iệ n C ô n g to đả kluVi to lìinh sự irước k h i T o à án dân sự ra bàn án xét xử vẻ nội
dung Q u yế t đ ịn h VC phần dàn sự iro n g \ \ \ ản
h in h sự sẽ được thực hiộn sau k])i ra quyết d ịtìlì
ve phần h in h sự Vd v iộ c xem xét, quycl dịnh về
pliẩn dán sự sè tuân th e o m ột thủ lục khác, dơỉ)
gián lìơn Đ iề u 371 q u y đ ịn h : “ Sau kh i dă ra
q u y c l đ ịn lì vể hìn h sự, T o à đạỉ lùnh, không có doàn b ồi thẳm tham dự, xem xé i cảc ycu cẩu
b ồ i thường th iệ t hại của nguyẻn đơii dán sự dối
vớ i bị cáo hoặc đ ố i v ớ i nguyén đan dãn sự Tòa
ra quyét đ ịn h sau k h i nghe các bồn đương sự và
V iộ ii C ô n g tố phát b iể u ý kiến T òa cỏ Ihể uỳ thác m ộ t thành v ic n cùa Tòa nghe các bẻn đương sự trin h bày, tim hiều tài liệu và Irin h bày báo cáo trước T ò a , tạ i đây các bẻn đương
sự và V iệ n C ô n g lố vẫn cỏ Itìé phát biểu ỷ kiế n ’ \ N h ữ n g người b ị k é t án về cùng m ột Irọng
tộ i cỏ n g h ĩa v ụ Mèn đớ i tro n g việc bồi hoàn và bồi thường ilìiệ t hại N g o à i ra, Tòa án có thề quyết d ịn h b u ộ c b ị c á o phải chịu trách nhiệm
liũn đ ó i c ù n g v ớ i d ồ n g phạm và tòng phạm tron g v iệ c nộp tiề n phạt Đ ối với các vụ án được xét \ ừ tạ i T òa liể u lìin h thi người bị thiộl
hại cỏ q u y ề n x in d ứ n g n g u y ê n đơii dân sự Irước
vả tại phiẻn lo à T u y nhiẽn, viộc x in đứng nguyên đơn phài được thực hiệtì irước kh i V iệ n
C ò ng lố trìn h bày các yẻ u cẩu vè nội dung hoặc nếu T ò a án đă ra q u y ổ l đ ịn lì hoãn tuyên hình phạt th i p lìả i được Ihực hiện trước kh i V iện
C ô ng tố trìn h bày các yê u cầu về hình
Trang 3phạt-N ,phạt-N , O n / Tiip chi khoiĩ học D H Q C Ị Ịphạt-N Luậl học 26 (2010) ỉ?
N lìư v ậ \, cỏ thề liiẻ u li L T T i lS Phảp dà C]U\
dịt^li về vấn dồ 1 rác lì n lìiộ n i d â n Hự Iro n u vụ án
h in li sự lliỏ n g qua v iệ c q u y d ịn h vẻ các chú lliC*
tham gia lố [à rig u vẽ ii đơn dân sự \ à bị
cáo, người p lià i c h ịu trách nhiệm dãn sự,
v«in đe dân sự p lìá l sinh do v iệ c tlụ rc lìiện
hành v i phạm tộ i được g iâ i q u y c l theo cách tlìửc
này còn được q u i đ ịn h tro n g L u ậ l lổ lụ iig hinh
sự C ộ ng hòa nhã lì dân T ru n g Hoa 1997, L iiậ l tỏ
tụ n g h ln h sự C ộ n g hỏa l.iê n baiìg í^ức, l.iiậ i tố
lụ n g lìin h L ic n bang N g a 2001
c ) V ấ n í iề í i â i ĩ s ự à u ự c g i à i (/u y é í ( Ỉ ồ ỉì ii ih ờ ị
vờ i /rức7? ìih iệ n ì lììn lì s ự íro n Ịi c ù tìịi V// ủn lììn li
sự và c1ic(/c iỊU Ì (lịn h /ừ ỉtìỘỊ u ỵ u y v n ỉá c c ơ hàìì
c ih i l iỉậ ỉ ỉô ỉu n ịị lììỉìlì sự C ách llìủ c này không
nluTnu q u i clịnh v iệ c g ià i q u yế t vắn đề dán sự
Iro n g vụ ái) lì in h sự mủ còn co i đò là m ộl
nguyên tẳc cơ bản của lu ậ l 10 tụng liin h sự
B l.T T M S V iộ l N a m 2003 tiẽ ii bicu c lio cách
thức này T h e o đó, k h i ệ ià i q u y é l vụ án hinh sự
mà tộ i phạm xâm hại dcn tín h mạng, sửc ktìoê,
danh dự nhân pliẩm lù i sản của cả n liiln , 10
chức th i íìgoài v iệ c diều tra, (n iy l ấ xét xử VC
liin h sự áp d^ing h in h p íiạ l đ ố i v á i người plìựTn
tộ i, các C Ọ T i r n ' cò n phải g iả i quNCt vấn dề
b ổi Ihường ílìiộ t liạ i vổ v ậ l ch ấ t và cinh thần cho
cá nhãn^ tổ cluVc b ị ih iộ l hại theo qui d ịn h của
p iiá p luật, l.u ậ i tó (ụng hìn h bự V iệ t N am từ
năm 1945 dă q u y d ịn ti vẩn đề dân sự phái sinh
do việc lliự c liiộ n tộ i p liạ iìi dược giâi q iiy ế l
đổ n g th ờ i v ớ i T N H S iro n g c ù n g vụ án hinh sự,
n lìirn g c h i đến B L T T H S 2003 m ới được co i lá
m ột nguyên tắc cơ bân V iệ c q u y đ ịn li giài
q iiv ế t van đề dân sự phát sinh do việc ihực hiộn
tộ i phạm tro n g cù n g v ụ án h in h sự là một
n g u yên tắc c ơ bàn k h ỏ n g nhữ ng cò V nghĩa
quan trọ n g dâm bảo lín h k h á c ỉi quan, nliatih
chòng, k ịp thờ i Iro n g v iệ c g iả i q u v c l \ ụ áíì đảm
bảo các q u ycn và lợ i ích hợp pháp của những
người ih a m gia tố lụ n g mà cò n có V n g h ĩa tích
cực tro n g đíiu ira n h phò ng v à chốn g lộ i phạm
K h i thực hiện lìảnh v i phạm lộ i, m ột mặl
người phạm lộ i p h ả i c lìịu T O H S , mặt khác họ
còn phải c liịu ưach tiliiự in dãn sự vơi titìh chắt
là m ột che là i được áp d ụ n g đ ồ i với người gày
ih iộ l hại D o đó, k lìi ảp dụ n g trả c li nhiệm dân sự
clốí với người p ỉiụn i lộ i không ch i làm lảng kha nãng trừ iỉg Irị nin cỏn có ý nghĩa g iá o Uục đối
\ớ i bủn ih ả ii họ và có tác d^ing ràn dc plìònu
ngừa chnng Hơn riìrn, quan h ị dân sự trong vụ
áii lì inh sự khỏn g dơn lluỉầri ch i là n iộ i cỊuan hộ dàn sự lliỏ n g lln rờ n g nià việc llìự c hivn trách nliiộm dán sự cúa b ị can, bị cáo còn nhảm thực hiện Irách nhiệm liin h sự cùa họ Chãng họri, Irirờ ng hợp ngirời phạm tội bị buộc A'ìì lụi lủi sán sửa clìửa hoậc b ồi thường (h iệ t hại do họ gâ> ra là dc thực lìiv n m ộ l hiộn pháp lư pháp đựợc q u y clịiìlì tạ i D iè iỉ 42 B M ỈS I9 W , (ức là
đc llu rc lìiộn m ột NCU cầu cu;ỉ trách nlìiộ in hinlì
sự N iio â i ra việc iiià i quyết \ An đc dân sự có < nghĩa qiKìii trọ n ii tro n g việc \â c d ịiii) lín h chai, iiuVc độ nguy liic n i cùa liànli v i phạrn lộ ỉ, tlồng llìờ i còn có giá ư ị íiliư là chửng cứ lie cluViìg
m inh về lộ i phạm, lả cơ sờ ức áp dụng irách
n liiộ n i h iỉih sự đ ối vcVi bị can, bị cáo
Ọ uy d jjili giải quyếí vấn dề dân sự trong vụ
;iiì h in lì sự có ý n g liĩa đ ối vô i \ iực bào dàm tôn Irọ tig các quyền cơ bản của công dân T1)CC) C|U>
d ịn h của llic ỉì p]iáp và pháp luật llìì côiig dâỉi dược N hà nước bào hộ quyền sở hữu hợp pháp
d ỏi với in i sảa, quyền hất klià xâni phạm VC lin h mọng, sức khỏe, danh dự, nhân plìầin M ọ i hành
v i gây Uìiột hại đến là i sản tlu iộ c sớ hữu hợp
pháp cửa còng d â n , cơ quan, lổ chức \ h Xiìm liại tới tỉn h m yng, sức khòe, danh dự, nhân pÌKim
của cá nhán đều phái b ồi llnrờng và \ i ĩ lý llieo
plìáp lu ậ r
Ọ uy dịnh giài quyét vấn úc (ián sự irong vụ
ủn hình sự còn có ý nghĩa đâtn bào cho việc giải quyét vụ án được c h ín lì xác, n lian lì gọn, d ở tốn kém ve th à i gian, công sức, bảo vệ quyèn lợi cho người bị hại, nguyên đơ;i clãn sự, người cỏ quyền lợ i liõn q iia ii kh i hị ỉộ i phạm xám haỉ
N h iề u c lìử iig cứ tro n g vụ án lìin h sự có llìc lâm
cơ sở cho việc g iả i quyết vấn dc ciân sự Ngoài
ra, nhữtig đặc điém đặc irm ig của lố liin y hinli
sự VC các nguyên lấc, ih ủ tuc llù ri hạn, trách lìhiệm ciia c o quan tiế n hảiìlì 10 lụ n g so \ớ i
những dặc cliểm của tố lụng dân sự cưng góp phầiì tărm líiìh klìả l l i i tro iig viộc iliự c hiộn các qu>ếl đ ịn h ve dân sự Iro n iỉ \ụ án liin li 5Ự^
Trang 4N N O i l / Tnp cln K lionhoc i'> l!Q C i-IN , l.iu ji học 26 f2 0 W ) Ỉ2 2.i 13
2 C lu ra iiii II B l V l l l S 2003 q u i d ịn lì ỉìlu nm
riguscii lảc cơ bán cua l.iiíU 10 lụ n g lìiỉili sự,
iro iìu cló có niiuycn lẳc g ià i q u \ c l van dề ciân sự
iro iìg V\| án h in li sự ( [) ic ii 28 B L T T IIS ) [1]
N g iiscn lắc cơ bản nỉi> có iiluTna đặc diêm sau:
J) ( iia i qiiNCt % ẩn dồ dân sự tro n ii vụ án
iiiiilì sự là Iiìộ l tro n g íìliử ng nuuNÔn lăc cơ han
cùa l-iiậ l lo ụ iiig lì in h sự nôn nó chửa dựng
n lìữ n ii nội ti ung llìề hiộn p lu rơ ỉiii clìàin dịntì
hưúim ciìiì Dâng và N hà nước ta là uiủi q in c l
sắn clc dân sự c iin u v ó i T N H S (ron a VỊI an hinlì
sự kliô im tách ric n g \a n dồ dân sự Jồ iỊÍải
L |u \d ilìc o lliì i tục lỏ lụ n g dàn sự như pliâp luật
cua một sỏ nirởc [21 M ậ l kliQC do đày là một
nguscn ứ\c cơ cơ bún cũa [.Iiậ t tố t\iĩig lì inh sự
nén dịnh hiKVĩig này ch i p lìo i toàn hộ qiui l ri nil
k h ô i lổ, clièu Ira iru y lố , xé l \ ừ , th i hàíili án doi
vớ i các vụ án cỏ van dc dãn sự nảy sinh do việc
ihực hiện tộ i phạm V ì vậy ir o tig quá trin h lổ
lụ im , ngoài việc phải chứng m in h và giài qiiyc?
plìần l rác lì nhiệm liin lì sự, các cơ quan ticn
lì à nil tồ tụ n g còn p liã i clurnụ, jn in li và giải quyểl
phần Iráclì nhiêm dân sự tro n g \ \ \ án một cách
c lìín li xác, khách quatu bào vệ các qiivền, lợi
íclì lìợp plìáp cùa cá nhân, 10 chửc D inh hướng
klìỏng nlìừng có inc dựng g iả i quycl Criệt
clc, khách quan rihừng quíỉti h ị dân sự plìát sinlì
do viộc tlìực hiện lộ i pliạm m à còn góp phẩn
là iiì sáng tỏ nlìững n ội d u n g lliu ộ c ưácli ỉihiệm
hìi)h sự cùa người phạm tộ i tro n g v iệ c đ ịn li tội
danh vả d ịn h khun g h in h phạt hoặc việc klìấc
phục liàu quả do hànli v i p liạ n ì lộ i gâ) ra V i
vậy, c^uan niộm ch o răng g iả i q u yế t trách nhiệm
dãn sự p liã l sinh do việc Uiực hiện tộ i phạm chi
xuấi hiện ờ g ia i đoan xét xử và thuộc thẩm
quyổn cìia T òa án là kh ô n g đ ú n a với qui định
cùa D icu 28 B L T l'H S 2003 về nguyên lắc giải
quyết vấn đè dâíì sự iro n g vụ án hình sự
N g uycn tẳc này đ ò i h ỏi íigay lừ g ia i đoạn kliờ i
lố V(,1 án lìin h sự vẩn đề dân sự đà phải là một
Iro n g lìhữ hg n ội d im g cần p h à i Ihu thập cliứng
cứ đc chứng m inh iàm rố và ih uộc trách nhiệm
của các cơ quan tiéíì hânli 10 tụ n g h in h sự Tòa
án, vởi chức nãne cùa m in h trên cơ sở những
clìửng cứ dà thu llià p được của Cơ quan điều ira
và Iro n g plìạm v i q u y c l d ịn h tru y tố của Viện
k ic in sál tícn hành \ é l \ư , ra plián q u \ế t n lìiìa g vấn dồ llu iộ c irá clì ỉih iộ n i dãn sự c ù n g với viộc
g ià i q u y c l những n ội du n g của trách lìliiộ n ) lìin lì
sự troHỊỊ cìuig m ột bân án
b) Nguyên lẳ c g iâ i q iiy c t vắn đổ dân sự
iro iig \ ụ án hinh sự c lii cỏ phạm v i áp đụ n g dỏ í
với nlum u quan lìệ về b ồ i Ihường lliiộ l hại ngoài hợp dồng xu ấ l hiện do \ iộc ihực lìiộn tộ i phạm
Có ĩilìic ii vấn đò dân sự p liá l sinh do viộc llìực hiện tò i phạm gũy ih iộ l hại cho các quan hộ dâiì
sự biio gòm: H ành v i phạm lộ i vàm hại dcJi sức klioc lỉn h mạng, danh dự, nhàn phảm là i bân
ih i ngoài việc làm phát s irìli tráclì nhiệm lì iỉili bự còn làm phái s in lì irá c li nhiệm dâti sự cùa nlìCmg người tham gia lổ tụ iìg Hoặc nhữtig vần
đề cỏ licn quan đốn liề n và là i sản như: tang vặt,
án phí, tịch tlìu vàt tiè n hoặc tài sán do pliạni
tộ i mà có, đ òi lạ i tài sản, d ò i bồi thường Ih iộ t hại T u y nhiẽn k iìò n g phải lá l cả van đề dán
sự nào liên quan đốn lic n hoặc tài sản mả cơ
quan ùén hành tố tụ n g g iủ i quyết cũng đcu nam
tro tig pliạni v i đ iề u c lìin h cùn ỉig iiy ẽ n tác qui
đ ịn lì lạ i Đ iều 28 B I - T 'f llS Theo đỏ, vẩa đẻ dân
sự tro n g V án h in h sự c h i b a o gồm viộc đ ò i írả
lạ i tài sàn bị chiếm đ o ạ t, d òi bổi thường giá trị íài sán do bị can b ị cảo c liic m đoạl n lìim g bị
m ấ l h o ặ c b ị h u ỷ h o ạ i , b u ộ c p h ả i s ử a c l i ừ a l à i
sàn bị hư hòng, d ò i b ồ i ihư ờ ng th iộ l lụii VC lọ i
ích gán liền vớ i v iệ c sừ dụng, khai thác là i sán,
ch i phí lìọ p lý để ngản chặn, khấc phục Ih iệ l hại
do tài sản b ị c h iế m đ o ạ l; đ ò i b ồ i thưởììg ih iệ t hại về vật chất vả tin h thằn do tín h m ạng, sức khoê, danh dự, nhân phẩnu uy tín b ị xám plìạm
N ỏ i cách khác, vấn dề dân sự tro ỉìg vụ án liìn h
sự chi được xá c đ ịn h tro n g phạm v i ''irá c h nhiệm b ồi th ư ò n g th iệ t hại ngoài hợp đồng’' theo q u y định tạ i chưcmg X X I Bộ lu ật dân sự là
n lìử tìg quan hệ b ổ i thư ờ ng ih iệ l h ạ i phái sinh d o tin h mạng, sức khỏe, danh dự, nhãn plìẳm , tài sàn cìia lồ chức, cá nhàn bị tộ i phạm xâm liạ i
c ) Vấn đề dân sự troD g vụ án hình sự được
g iá i quyế l kh i kh ớ i tổ v ụ ản h in h sự mà k liô iìg can có đcm khờ i kiệ n cúa dương sự K h i vụ án lìin h sự có vấn đề dán sự p liá i sinlì đo v iệ c ihực hiộn lộ i phạm b ị kh ở i lố lliì việc dân sự đỏ đirơng n lìicn được xcm x é t và g iả i q u yct nià
Trang 516 N N C h i / Tay c h i Khoo hoc Đ H Q C H N , L u ậ t học 2 6 (2 0 1 0 ) /2-23
không cẩn phải kh ở i kiện riê n g bẳng một thù
lụ c khác nữa Đ áy là m ột diểm khác b iệt so với
việc giải quyét vấn dề dân sự trong vụ án dân
sự Theo (hù tục tố lụ n g dân sự l l ii V'Ụ án dàn sự
c lìi được đật ra và xem xẻ l g iâ i quyết kh i có
dcTTi khời kiện của các chù ih d W q u \ề (i khởi
kiện theo quy đ ịn h lạ i các Dièu 161 162
B L T T D S theo đó, cá nhản, tồ cliức c6 quycn tự
m ình hoặc thông qua đại diện hợp pháp khở i
kiộn vụ ản đổ bảo vộ quyèn và lợ i ích họp pháp
cho rn in li và (oà án ch i g iả i quyet k h i có dơn
khởi kiện dâiì sự T ro n g vụ án lìinh sự, kh i đà
khởi tố vụ án mả có vấn dề dân sự liên quan
dén việc ihực liiộ n lộ i phạm th ì các cơ quan tic n
lìànlì tố tụ n g sẽ xcm xét g iả i quyết ngay mà
không cần phài có thủ tục khở i kiện dán sự
khác nữa N h ư vậ y, vấn đề dân sự tro n g vụ án
lì inh sự se dirợc xern x c l vả g iả i quyé l ngay lừ
g ia i đoạn klìở i tố vụ án lììn li sự, cơ quan tiea
lìành tố tụ n g hình sự khỏn g cằn phài cỏ bấl kề
thủ lụ c nào khác nữa, kề cả ih ủ lụ c phải có yêu
cầu khới kiộn của các chủ llié cỏ quyền khởi
kiện theo q u y d ịn h của B ộ luật tố tụng dân sự
d ) V iệ c g iả i quyé l vấn đề dàn sự tro n g \ \ ì án
hình sự phái tuán Uìco các qu y d ịn li của Luật tô
l^ing hình sự T u y về tliự c ch ấ l vấn đề dân sự
tro n g \ ụ án hình sự lả quan hệ pháp luật dãn sự
nhưng nó lạ i phát sinh irc n cơ sở hành v i phạm
lộ i nẽn nó khỗng c lii dơn thuãn là những quan
hộ dân sự mà còn ià căn cứ quan trọ n g cho việc
xác đ ịn h tộ i phạm, hình phạt cung nhir các lin h
lié t tăng nặng, giảm nhẹ T N H S đ ồ i v á i người
phạm tộ i V ì vậy, k h i xem xét, ^ iả i quyết vần dề
dần sự tro n g vụ án hình sự VC nội dung phải
tuân theo các q u v đ ịn h của B ộ luật Dân sự
nhưng về hinh thức (về m ặt ih ù tục) phải tuân
Iheo trin h tự, ih ủ tục của Lu ậ t tô tụng hinh sự
clìử khôn g phải là irin h lự, thủ tục cùa l.uật tố
tụng dảti sự như Iro n g vụ án dân sự thuần tuý
Chảng hạn, theo q u v đ ịn h của L u ặ l tô tụng hình
sự th ì Irường hợp người bị hại, nguyên đơn dân
sự, bị đơn dân sự, người cỏ q uycn lợi, nghĩa vụ
liẻn quan đến vụ án hoặc người đại diện hợp
pháp cùa họ vãng mặt th i tù y tưng trường họp
nià H ộ i dồng xé l xử quyét d ịn h hoãn phiên toà
hoặc vẫn tién hành xét xử nểu sự vắng m ặt của
nhừng người này ch i trờ ngại cho việc giài
qu yể t vấn để b ồ i thường thi sẻ lả c li ra đề x c l xử sau th e o Ih ù lụ c tố lụ n g dàn sự Đ ãy !ả diêm khác b iệ t so vớ i q ui đ ịn li cùa th ù lục to tụ n g dãn
sự L u ậ t tố lụ n g dân sự q u i đ ịn li nếu người bị hại, nguyên đơn dản sự, bị đơn dân sự vắng mặt
ìần ih ứ nlìẩt ih i H ộ i đồng xét NÌr phải ra quyei
đ ịn lì hoãn phiên tòa dù đương sự váng m ặt cỏ
lý do c h ín li dáng hay k h ô iig Sờ dĩ cỏ sự khác biệ t này là d o bàn chẳt cùa v iệ c xét xử vấn đề
dãn sự Iro n g vụ án liìn lì sự là x c l \ ừ vụ án hinh
sự, tro n g quá trin h g iả i quyết vụ án liiỉì li sự thi ( lộ i đ ồ n g xét xử g iả i quyét lu ô n cả vấn de dân
sự phát sinh d o tộ i phụm gâv ra Nếu vấ iì dò dân
sự iro n g vụ án c ó lien quan đcn v iộ c đ ịn h tội hay đ ịn h k lìu n g lìỉn li phạt đ ố i vớ i bị cáo tlìi nó
là m ộ t phần kh ô n g thề lách rờ i khỏi vụ án liiiih
sự và phải được g iả i q u yct đ ồ n g ihời vớ i vụ án
h in tì sự T ro n g trư tin g lìợp này lời khai CÌK1 bị
hợi, Jiguycn đcTn dân sự, bj đơiì dân sự, người có quvền lợ i nghĩa vụ liên quan tại p lìicn lò a rất quan trọ n g đ ổi vớ i việc giài quycl phần '["NI IS của vụ án V i vậy, T òa ản ptìâi hoân pliiẽn lòa ncu nlìữ ng người Ircn vẳng m ặt Tuy nhiên, đoi
vớ i những vụ án mả plìản dân sự khòiìg [iẽn quan đcn v iệ c xác d ịn h 'rN H S , cảc lin h lic l tảag nặng, g iả m nhẹ T N H S cùa b ị can, bị cáo thi cỏ
ih e lách phần dân sự ra dể g iả i quyốt bảng một
vụ án dân sự khác theo thù tục tố tụng dán sự
D o đó, tro n g trư ờ ĩig hợp này neu người bị hại, nguyên đcni dãn sự, bị đơn dâa sự, n^ười có quyền lợ i nghĩa v ụ liên quan đển án vắng mặt
ih i T òa án vẫn tiế n hành xét xử phần hinh sự và tách phần dăn sự ra đc g iá i quyết tlieo thủ tục tồ
tụ n g dãn sự
M ộ t d iể m khảc b iệ t nữa lả, theo q u i dính của L u ậ l tố lụ n g hìn h sự Ih ì V iệ n kiểm sát ỉham
g ia lấ t cả cảc p liic n tòa x é t xừ các vụ án hinh sự cùa T o à án (bao gồm cả các p lìic n toà xét xừ vụ
án h in lì sự có g iả i quvét vấn để dáti sự) l'uy nhiẽn, theo B ộ luật tố lụ n g Dân sự thì Viện
k iể m sát kh ô n g tham gia tất cà các pliiẽn toá xét
\ ừ cúa T o à án m à c lii tham gia p liiên loả đoi
v ó i nhữ ng v ụ ản do T òa án thu thập chứng cứ
mà đương sự c ó khiéu nại; Các vụ việc dản sự
m à V iệ n kiể m sát khảng n g h ị bàn án, quyct địiU i cùa T ò a án (khoản 2 Đ iề u 21 B L T T D S ),
Trang 6S N C h i / T ợ ịỉ c h i Khoa học D H Q G Ỉ iN , L u ậ i học 2 6 (lO ĩO ) 12*23 17
c ) Khí giải q u vct vấn đề dân sự trorm vụ án
hinh sự, lo à án áp dụng các ngưyẽn tắc cùa Luật
lố lụ n g h itih sự và các nguyên tấc cùa L u ặ l tẻ
lụ n g dãn sự dể g iã i q u ycl
v ẩ iì dè dân sự được giải q u y ế t tro n g vụ án
lù n lì sư nên k h i xe m \ c t vấn dc dán sự đó cần
plìâi áp dụnu cảc q u y đ ịn h , các nguyên tẳc
clu in g ciui L uậ t lố lụ n g hinh sự đổ g iả i quyết
I'uy n lìicn J o ầ án không áp d ụ n g cứng nhac
các nguycn lắc ciìa tổ tụ n g h in li sự đề xét xừ
vấn đề dàn sự m à còn áp d ụ n g m ộ t số nguyên
lẳc cCia lố lụ n g dân sự nhằm đám bảo quy en lợi
cho các tlirơĩìg sự tham gia lổ tụ n g như nguyên
tẳc (làm bào sự b in h dãng giữa các đương sự,
im u yè ỉi tac dảm bào quyền tự đ ịn h đoạt cùa
ckrarig sự lỉờ i v i, dù là vấn đổ đàn sự tro n g VỊI
án liin lì sự Iilu m g tlìực chấl đó vẫ ti là quan hệ
dân sự, mà đặc llìù của quan hệ pháp luật dân
sự ià quan hộ bình đẳng giữa các bên dương sự,
do đỏ cAỉì pliài đàm bảo quyền b in h đăỉìg ih o à
llu iậ n giữa cảc dương sự k h i tlia m gia tố t^ỉiig
M ộ l diồm k liá c b iệt qưan trọ iig là ir o iig tổ
lụ n g h in li sự, v iệ c chứng m in h tộ i p h ạm th u ộ c
irá cli n hiệni cùa các cơ quan lié n hành tố lụ n g
Cơ quan tiến hành lố tụ n g phài d iề u tra, thu
ihạp chứng cử để chứng m inh lộ i phạm, v ấ n đề
dân sự plìát sinh k h i có hành v i phạm tộ i xả y ra
dược giải quyét tro n g vụ án h in li sự nên Irước
lic t phải luân llic o các nguyên tắc của tố tụ n g
h in li sự, do vậ y các cơ quan tiế n hành tố tụ n g
có irá clì nlìiệm đ iề u tra, thu Ih ậ p chứng cứ đề
làm sáog lỏ vụ án bao gồm cả v iệ c điều tra, thu
ihập clu rng cứ để iàm rõ về phần trảch nhiệm
dản sự iro n g v ụ án h iiìh sự T rư ờ ng hgrp các
cJư<mg sự kh ô n g cung cap được c lìứ iig cứ về
vẩn đè díui sự nià nliữ ng vấn đề dân sự này có
licn quan đến v iệ c xác đ ịn h trá ch nhiệm hình sự
cùa bị cáo th i cơ quatì tié n hành to lựng vẫn
phải điều Ira, là in rõ những th iộ t h ạ i đã xả y ra,
trc ii cơ sở đỏ xác đ ịíilì được m ức b ồ i thường
tliiệ i hại C h ính v i vậy, chủn g lò i hoàn toàn nhất
ir i vớ i ý kiế n của PGS TS H o àng T h ị Sơn cho
ràng: N c u vấn đề d â ỉi sự được g ià i quvết ngay
tro n g vụ án h ìn lì sự tliì cơ quan đ iề u tra có thể
làin sáng tỏ các tin h tiế t liên quan đến v iệ c bồi
(hườiig niiay từ k h i tiế n hành đ iể u tra vụ ản V i
lu v ià vẩti đè dân sự rilurng nó lá vẩn đề plìál sinh lừ vụ án lìin h sự Ngược lạ i, nếu vấn đè đó được giải quyết riê n g ờ phiên tòa dàn sự thi klìà nâng đó sỗ không còn nửa bới lẽ cơ quan điều tra không có irá c li íìhiệm điổu tra, xác minh các tình t ic l của v ụ án dán sự [3 ] Ngược lại, trong
tố tụ n g dân sự, fi£hĩa vụ cung cấp chứag cử để chứng m in h thuộc về các đương sự Toà án
k liô n g tiế n hànlì tliu thập chứng cử mà chi xét
xừ trcn cơ sở ctiứng cử của các bẽn đươĩig sự cung cấp T u y nhiên, theo q u y đ ịn h tại khoòn 2
Đ iề u 6 B L T T D S th i T ỏa áíi vẫn ticn hành xác
m in h , Ihu ih ậ p chứng cử tro n g tìhững Irườíìg hợp lu ậ t định
0 T ro n g quả iritìlì g ià i quyết vấn dề dàn sự iro n g vu áiì hình sự T òa án khôn g bat buộc phải
m ờ các p h iên liò a g iả i g iìra các dương sự như
tro n g tó lụ n g dàn sự
T h ù lụ c m ở plìiên hòa g iả i k lìô iig plìâi là tliù tục bắt buộc nià T oà án p liả i llìự c hiện klìi chuẩn bị xét xừ phicn toà sơ thấm vấn đề dân sự Iro n g vụ án lìin li sự T ạ i plìiẽtì lò a , i ỉộ i đổng xét
xử cQng k lìô íig bắt buộc phải tiế n hành hòa giài giừa các đương sự T u y nhiẽn, tron g thực tiễn
x é t xử , cảc c ơ quan lié n hành tố tụng vẫn lạo
điề u kiện cho các bên tự ihoả thuận với nhau về
v iệ c g iả i q u yct vấn dề dân sự tro n g vụ án hìiìh
sự T rư ờ iìg hợp các dương sự tự nguyện ihoả thuận được vớ i nhau t lii T òa án công nhặn việc thoả thuận này của các đương sự và sự thoả Ihuận này được g hi vào phần quyểt định của bản án chứ T oà án k lìỏ n g phải ra quycl dịnlì
cô n g lìhận sự thoả thuận cùa các đương sự Đảy
là điểm khác b iệ t lớĩi so v ó i tố tụng dãn sự vì tro n g tố tụ n g dán sự T oà án cấp sơ thẩm bat buộc phái tiế n hành m ở các phiên hoà g iả i giừa các đương sự và v iệ c hoà g iả i được ticn lìànli Irước và tại phiên tòa N ếu các đương sự thoà thuận được vớ i nhau ih i T òa án ra quyết địnlì
cô n g nhận sự thoà thuận của đương sự
3 N ộ i dung của nguyên lác g iả i quyết vấn đề đân sự tro n g cùng vụ án hìtih sự bao gồm:
ơ j Việc g iá i q u \4 ỉ vấn đề dân sự đồng ib ờ i
v ở i việc g iả i qu)'él vụ áìì hìn h sự
Trang 718 v v , C lu / D ip chi Khoa hoc n i i Q C Ị Ị N I unt hoc 2b Ỉ2 0 ỉ() ì ỉ2 -2 ^
Vàn Jò dân sự dược g iả i q iiy c l với nlìửna
Nần đê cùa tráclì nhiệm h in h sự hì till iro n g cùng
vụ ỉín lì inh sự là n ội dung cơ bún cùa lìịiu ycn tac
nàv Theo dó ngoài việc c lìứ tìii m inh \ ừ [ý
những ván dề cùa trách nlìiộrn hinh sự thì ca
quan ù m Iiành tu tụ n g cò lì phái cluVntì m inh \ừ
!ý ỉilìCnm van dề thuộc trảch nhiệm dân sự các
của chù ih c ih a m gia lố tụng liìỉili sự V iệ c
chứng m inh, g iả i quyết van dề dàn sự được tiến
hành dồng llìừ i v ó i việc clnVna m in lì a iả i quyết
những vmi dề ỉh u ộ c irách nhiệm lì inh sự, do vậv
khônu ihê g ia i q u yẻ l vAn dề dân clự sau kh i đà
hoàn tal viộc g ià i quvct trách nlìiộ n i lì inh sự,
Nhiệm vụ cua cơ quan lien hànli lố lụ n g Ircn g
trườn li hựp vụ LÌI\ cỏ vần dề dân sự liêu quan áầ
tội phụm Ìỉì xác m in h , làm rõ l rác lì nhivm dáti
sự của các dương sự tro n g vụ án N h ivm vụ này
được thực hiệiì th ô n g qua việc tiến lumh các
hoạt dộng sau:
- Các cơ quan liế n hàrìli tố tụng phài xác
J ịn li dược các m o i quan hộ có licn quan dciì
vấn dề dân sự cần g iá i quyết là những m ố i quan
hộ nào tro iig các m o i quan lìộ sau: m ối quan hệ
về bồi thường llììệ l hại về vật chai và tin h Ihẩn
do tính mạng, sức khoe, danlì dự, ỉìhân phầm tài
sản bị \ã m phạm ; m o i quan hệ VC d ùi ú '\ sản;
m ối quan hộ VC d ò i b ồi tlm ờ n g giá Irị là i sản do
bị can, bị cảo c h iế m đoạl nhưng b i mnt hoặc bị
huv hoỉìi; m ố i quan hệ về v iệ c y c ii cầu sửa chừa
là i sỏn bi inr hỏng, bị h u ỷ hoại V i ciụ: 'rro n g
vụ án giét người, bẽn cạnh việc xác d ịn li, chứng
m inh lìàiìlì v i phạm tộ i của bị can, bị cáo cơ
quan ticn hành to tụ n g còn phài g iả i q u yct các
m ối quan hệ về dân sự như quan hệ bồi ihường
ih iệ í hại về v ặ i chất và tin h ihần do tính mạng
bị xảm phạm (x á c đ ịn h các khoản chi p hỉ cho
việc cứu chữa, m a i táng, khoản liề n bù đắp tổn
thất về tin h ilìẳ n , tiè n cấp dường )
- Dưa những ngirờ i có lié n quan đén vấn dề
dân sự Iron g vụ án vào tham gia tố tụng Xác
dịnh nlìững ngưừi tliam gia tố tụ n g gổtn nlìừtìg
ai iư c ả c lì llìa m gia tố tụ n g của họ ntiư thé nào
(lìỌ tham gia tó tụ n g v ớ i tư cách là bị can bị
cáo người b ị h ạ i, n g u yên đ(T!ì dnti sự bị dơn
dàn sự ha> người có quycn lự i nglìĩa vụ liên
quan d cỉi vụ án) Tràn iliự c tc, k h i vụ án ở giai
đoạn dicu tra, iru y tố , Cơ q iu u i clièii Ira V iộ iì
k i ốm sál ihircnig khôn g xảc đ ịn h ch ín lì \á c tir cách iharn gia to lụ n g ciia tí hửng nyười có lien quan ílcn vấn đè dân sự tro n g vụ án V iệ c xác dịn lì (liirìriig (iược thực lìíựn lìiộ l câclì chung
c lu iỉìg , cỏ lìlu ìtỉu \ ụ ủiì lư cácli cìia c liủ lliO (liam gia tố lụng là nguvcn dơ ii dân sụ b ị đcni dỏn sự song Cơ quan đ icu ira , V iộ i) k ic m sál clií xác d ịn h họ lả nlìữ ni’ nuười lic n qunn dcn \ụ
án C h i cJcri giai doạtì \ c t \ừ *r(n\ án mới là cư quan lic n hành I's/ lựng phai xác clịnh c h in li xác
tư cách (ham gia tố lựng cùiì lừ n g chú ilic Tiurc
1C này cũng \i\ phù hợp [ìcVi IC\ a u iiỉi tloạn dicu
Ira, lr u \ lố llì i van dề cỊuan irọ n g là cliỏu tra, là:iì
rò n ln ìiìg n ội dung lic n qiỉan Jen plìân dân sự
nlur lic j) íù n lì lấy iừ i klìai, d o i chai* y i i ì cầu các
đươỉìg sự CUÍÌII cấp là i liộu, chứng cử Việc xác clịith tư cách (ham gia lố tụ n g khõn u ảnh
hưởng n liic ii tới hoại động đ ie u tra này C òn ở
g ia i đoạn xé l xử, v iệ c xác đ ịn h tư câcli ĩhnin gia
lo l\JMg có ánh lurởtìg nliiẻu tó i quyồr) và nulìĩa
vụ tố lụ n g cùa các chù lliề th a iiì gia lố lụng, đ(ic
biột ià quycn kháng cáo C ó nhCrng vụ ảì\ lư
cách chủ thé tham gía tố tụ tìg lá người lám chứng song Tòa án lạ i xác d ịn lì họ là nuười có quyền lợ i nghĩa vụ liẽ n quan Rỏ ràng ncu xác
đ ịn h như vậy, mặc n h icn họ cỏ qu>cn kháriịỊ
cáo 'riìự c ra họ ch i lá người làm chửng, khòíig
có q u ycỉì lợ i, nghĩa vụ gì cần (lược g ià i quyet
iro n g VỊ,Ì án nên tro n g bản án c u n g kh ô n g xem
xél, quyct d ịtih van đề gi lic n quan dcn qu}ền lợi, nghĩa vụ của họ
« Xác d ịn h n ội dung của các m ố i quan hệ có lỉẻn qưan đến vấn đc dân sự cần g iả i quyết nlìư:
\ả c d ịn h mức dộ th iệ t hại dă x ả y ra, mức dộ loi của các chú thể tham gia tổ tụng dc từ dỏ có ihể xác d ịn h dúng mức b ồi thường llìiộ l họi Các cơ quan liế n hành tổ tụng phải licn lìành d icu tra, xảc m in h dể làm rỗ về những vấn
đề nêu Ircn và dưa ra hướng g ià i quyel đ ối với toàn bộ vấn đồ dân sự tro n g vụ án lìin h sự
N g iiy c n tảc chung lá k h i g iả i q u )é l van đề dân
sự iro n g vụ án hình sự vẻ n ội dung các cơ quan
ùén lìánh to tụng áp d ụ n g các q u y dịnh của Luậĩ Dần sự còn vẻ ih ù tục lo lụ n g , các c ọ * í H Í T áp
dụng nlìCrng quy d ịiìh cùa [ ĩ l / n i i s q u y dịnlì
Trang 8,\ \ V ì,ụ> cin K h M hoc D f iQ G H S , I unt học 20 (2 0 ĩ( h ỉ 2 ? \ 19
\IỘC giái tỊUNCt Sắn dê dãn sụ Iro n c vụ án lìin lì
sự ircn cơ sơ k c l hợp \ ớ i các n u u ycii tảc cùa
LiỉiH 10 lụ n ii dân sự
B l/1 l l i s t]u \ d ịn lì \iộ c y iâ i IJIINCI van lie
dân sự clưiYc tic n lìàrih dồn ti th ờ i vởi viõc giâi
q u y ổ i p liá n l i á c l i n ln ệ m lì in h sự c ù a \ ụ LÌn là
m ột u iiii plìáp h ọp l> v i clổỉ v ĩ i n Li ười bi tlìiột
hại SC iU iợ c llu ỉã n tiệ n hơii k h i ra >êu can can
1 lì lộp iiị \ với các C'Q1 i l I I sà n m rị i bị llìiộ l ÌKỊÌ
cùniỊ co ihc sứ d iin u n lu ìn g c liử iiỊỊ cử I!^à Cik
C X y n i T I Jà ( I r i ihộp dưọc c!c plìuc vụ clì.^ việc
u iai quvèi vấn dè dân sự ìlơJi nữa v iệ c cùng
aiai qiiNct cà ván dề dàn sự và liin h sự Iro n g
c ù n ii inộl vụ ân SC tìc l kiựni lìơ n \ i c lii cị lììộ l
Ton án liiài quNCl cả hai loại vẩn dè *ĩ'u> nlìicn,
kh i giủi CỊiiycl \ ấ n dè dàn sự iro n g vụ án liin lì
sự Tó nn cần p lìã i lìg h icu cứu, vộn dụng cà
nlìữnu qvj\ ciịỉih cỏa pháp lu ộ l về ciân sự và
những lỊU) d ịn h c ủ a pháp lu á l VC hình sự, Viực
pli;U nuhícn cửu áp (iụng cà tia i loại q u y phạm
p lìáp ìuột dàn sự và hi n il sự là Iiìộ t khỏ kiiiin với
l\>à án, dàc b iộ l là đ ĩi với n hừ ng vụ án pluVc
tạp, chính v i v ậ y l i L T I I l S d à q u y d ịn li viộc
(ách \ Ẳ\\ dc dãn sự ư ong \ ụ án lìin h sự đc giải
qiis ct ricn ^ b a n ii in ộ l vụ án dà iì sự ih e o Ihiì \ục
(ố íụng d:ìn sự tro n g phầiì nội dung llìứ lìai cúa
nguyên ú c nvã ch ú n g la SC \c rn x c l dưới dùy.
h) ì lực íáclỉ vlỉỉì đẻ íỉâ ỉì s ự ỉr o iỉiỊ V2/ án liỉỉĩlĩ MỊ
Hlìầiì nội d u n g thứ hai của nguvcn lắc giâi
q iiv c i van dc dân sự tro n g v ụ ản h iiih sự quy
dị n il \ è \ iịc tách phần dãn sự iro n g vụ áiì lùnh
sự ra ức giâi tịu y c l bằng tn ộ l vụ án dảiì sự Diều
28 Bộ luật T ố tụ n g H in lì sự cỊuy d ịn lì: T ro n g
irirờ n g liợp vụ án hình sự p lià i g iâ i q u ye l vấn đc
b ồi tliirà iiu , b ồi hồii mà chưa cỏ diều kiộn
chứtig m in ỉi và kh ơ n u imh hườn lì đcn vice giài
q u yct vụ ản h iiih sự th i cĩ (lìê lá cli ra đê giâi
quyốt ihco (lìù tục lổ lụ iìg dân s ir'\
Cĩ iIk ihổy cãn cứ chung dế Ihực lìiệiì viộc
lách pììầiì dãn sự iro n g V^I áiì lì inh sự llìc o quy
dịnh tại Dicu 28 B l / r r i l S lả v iệ c chưa cỏ diều
kiện chửriii mi tì lì vẻ phần b ồi (lurừim, bồi hồn
\à viộc lách nàv k liơ iig ànli lurờng d cti việc giải
quvểt vụ áii hình sự- N ộ i dung này được làiiì rồ
tro n c cơnu văn số 1 2 1 /2 0 0 3 /K H X X ngày
19/9/2003 cùa T ồ án nhân dân tố i cao vồ việc
giài cỊuycl các van dồ licn q iiíu i đcn là i sân bồi
(liư ờ nii ih iệ l \\i}\ iro n ii \ ụ án liin h sự 'I hco đĩ
ih i các cãa cử đc lách plìần dãn sự Ironu vụ án liin lì SỊĨ lả: Phần ciàn sự dược táclì kliơ n g liên
q u a n ctcn v iệ c x á c d ị n il cổ II t h à n h l ộ i p h n riì v iệ c
xem \ĨI lin h lié l tảni: nặíìc giàm nlìc 'IN I IS của bị cáo: chưa (im dược, clura xác (lịnh dược
nm rài bị Ịiại hoặc nmiNcn đơn dàn sự; lìuười bị
hạ\ và nuuycn dơn dân sự chưn cĩ yêu cau;
người bị hại hoặc nguyên dơn dân sự cĩ ycu
cầu nlurng k liơ n g cutìg cấp đầy dù clìửnu cử
chửim m inh cho ycu cầu cùa m in íi; người bị
liạ i, nguyên d m i dảiì sự, b ị đơn dán sự \ anu m ặt
lạ i plìicn tồ và v ic c này (hật sự gây ư ở ncại
cho vi^'c g iả i quyct plìầri dân sự N lu r vậy, ở
»ìửc dộ khái quát ỉìlia l cỏ thể h ic ii căn cứ “ việc tách vấn dè dân sự iro n g vụ átì hÌJìlì sự khịng ảnh hưừng dến viộc g ià i q u yế l vụ án*' Ihco D icu
28 B ộ luật T ổ lụ n g I lin lì sự chính là phần dán
sự dược íáciì khơng licn quan đến việc xác định cấu iluình lộ i phạm, v iộ c \c m x c t lìtìli lic l lăng nặng, giàm nhọ trảclì tìlìiệm hì n il sự cùa hị can,
bị cáo Cịn càn cứ “ chưa cỏ diều kiộn chứng
m in h về phần b ồi llu rờ a g '' lứ c là chưa xác định dược người bị hại hoặc íìguyẽn dơrì dan sự; người bj lì^ú và nguyên đon dân sự clnra cĩ yêu cầu, người bị hại hoặc nguyên đơti dãn sự cĩ ycu cảu n h in ig khơng cung cấp đầy dủ cliứng
cứ chửng in in h cho ỵẽu cầu cùa m in h ; người bị liạì^ n g iiycn đơn dảỉì sự, b ị đơn dản sự vẳng mặt tại p lìicn lồ và việc này ih ặt sự gây trờ ngại cho viộc g iá i q u yct phầiì dàn sự
lìc n cạnh v iộ c quy đ ịn h lách vấn dề dân sự Iro n g vụ áíi lìin lì sự cấp sơ thảm , cơng văii
sổ 1 2 1 /2 0 0 3 /K H X X ngây 19/9/2003 cú a T ị a ản nhản dãn tố i cao về việc g iả i q u yct các vấn đề licn quan đển tài sàn, b ồi tliư ờ iig llìiệ t hại Irong
v ụ án lUtìh sự cịn nêu rõ v iệ c tá c lì van dc dân
sự tro n g vụ án hinh sự lạ i cấp pliúc thẳm: '*lron g irư ờ na hợp T ồ án cấp sơ thầm đà ilìực hiện các biện pháp xác m in h , thu tliộ p chứng cứ tihưiìg van khơn g dược và tlìu ộ c m ột ỉro n g các
in rờ n g lìợp cằn táclì phần dân sự iro n g vụ áiì
hìnlì sự dề g iả i quycl bằng m ộ t \ ụ ảri dân sự
iheo ih ủ lục tố tụng dân sự k h i cĩ yéu cầu,
Trang 920 N N C hí ỉ Tạp (h í Khoa học Đ H Q G H N , Ì.ìtậị học 26 (20ĨO) Ĩ2 -2 3
nhim g Tồ áti cấp sư ihẩm vẫn tic n hành xét xừ
t lii Hội đổng \ c t xử phúc thẳm huy quyết định
cùa bàn án sư ih a m vể phần đàn sự trong vụ án
hinh sự và tách phần dán sự nảy dể giải quyết
bằng vụ án dân sự Ihco thủ t\ic tố lụ n g dãn sự
k h i cĩ ycu cẩu", c ỏ n g vãn 121 cũng xác dịnh
việc tách píìan dâíì sự iro n g \ ụ án hinh sự tại
phiên lồ giảm dốc thẩm, tải thẳm nhir sau:
"N c u xé l thấy T ị a án cấp sơ thấm , Tồ án cấp
phúc ihẩm dã thực liiệ n các biện pháp để xác
m inh Ihu ihặp chửng cứ, bổ sung chứng cứ,
song vẫn khỏng được và thuộc m ộ i tro n g các
trường hợp cần tách phần dản sự iro n g vụ ản
lìin lì sụ dể giâi q u y c l bằng vụ án dàtì sự, k lìi cỏ
ycu cầu, nhưng Tồ án cấp sơ Ihẳm và T ồ án
cap phúc (hẩm vẫn liế n hành xé l xử, th i H ội
đổnc xét xử giám dốc tliầm hoặc lá i ihầm huv
quyet định của bản án phúc Ihầm quyếl định
cùa bản án sơ thám VC phản dân sự vả tách phần
dản sư dề g iả i quyét bang vụ án dân sự theo thủ
tục tổ ỉụ n g dân sự, k h i cĩ ycu cầu"
Liẻn quan dến việc tách vẩn dể dân sự trong
vụ án hình sự, khoản 1 Đ iều 191 B I/IT H S cịn
quy đ ịiih Irường hợp sự văng mặt cúa người bị
hại, nguyẻn dơn dán 5Ự, bj đơn dãn sự c h i ưở
ngại cho việc g iả i q u yế t vấn dề b ổi Ihư ờiig tlìi
H ộ i đồng xé l xử c ĩ thể tách việ c b ổi thường để
x ẻ l xử sau theo Ihủ tục tố tụ n g dàn sự N h ư vậy,
Bộ luật T ổ lụ n g H in lì sự và c ơ n g vản số 121
mới chỉ quy đ ịn lì thẳm quyền tách vấn đề dân
sir trong vụ án liin h sự thuộc về n ộ i đồng xél
xừ cấp sơ ihẳm , phúc thầm và H ộ i đong xét xử
giám đốc thấm M ộ t vấn đề dặt ra là liệu các cơ
quan tiến hành tố tụ n g (c ơ quan Điẻu tra, V iện
kiẻm sát, Tồ án) iro n g quá irìn h giải quyết vụ
ản cỏ quyển ra q u yế i đ ịn h tách vấn để dân sự
iro n g vụ án hình sự ra để g iả i q iiy ể t íhco Ihù tục
tổ tụng dân sự kh ị n g hay việc tách \ ụ án chi
được thực hiện bở i H ộ i đồng xét xừ tại phiên
ỉoả sơ thầm, phúc thẩm , giám đốc ihẳm , lá i
thẩm? Nhữ ng người tham gia tố tụ n g cỏ được
quvền đẻ n g h ị lách vấtì đề đân sự tron g vụ ản
h ln h sự klìỏng?
Từ những phân lic h nêu trỏn cho Ihấy vấn
đề dân sự íro iig vụ án h in lì sự ià nội dung lớn
giữ vai trị quan trọ n g trong quá trình g iả i quyểt
vụ án h in lì sự nhưng lại ch i dược de cặp tạ i mội
số il cảc điều luật tro n g lỉl 'Ĩ T M S 2003 ncTi can
cỏ bo sung kh i hồn tlìiộ n B l n HS
4 T hù lụ c g ià i q u yế l vấn đề dân sự tro n g \\ì án hình sự Do vấtì đề dân sự dược g iá i q u vế t Irong cùng vụ án hinh sự nên B I.T T IIS 2003 klìơnu
q ui đ ịn h ih ủ lụ c riê n g mà vẩn đề dãn sự irong
vụ án lìin lì sự sẽ tuân ih c o irin h Cự ih ủ tục giủi quye l vụ án hinh sự X u ấ t phái lừ đặc ih ù cúa quan hệ dân s\i n ê ii k h i g iả i q u vct vấn để dân sự tro n g vụ áiì h in li sự cịn p liá i luân ih e o những nguycn tẳc riêng của tố tụng dãn sự nhằm dâm bào qiiyẻ n binh đảng của các d ira n g sự klìi tlia n i gia lo lụng T u y nhic», T ịa án kh ơ n g the dồng ih ờ i áp d\ing cà thù tục tố lụ n g hìn lì sự và
(hủ {ục io tụng dân sự dc g ià i q u yct m ộ i \ ụ án
mà chì cĩ thổ áp d ụ n g ih ú tục tổ tụ n g lìin h .sự
Irên cơ sở k ế t họp vớ i những nguyên lắ c và llìù
tục cùa to lụng dàn sự dc g iả i quyố l vắn đc dân
sự iro n g vụ án đĩ V i vạy, v iv c g iả i q iiy é t vấn
đề dân sự Irong v ụ án h ìn li sự sõ luân theo thù
lụ c tố lụ n g hinh sự trơn cơ sở kế i hợp vớ i các
nguycn tác của tổ tụ n g dân sự Q uá trin h giài
q u yct m ột vụ án phải trả i qua nhiều g ia i đoạn
khảc nhau, báỉ đẩu iừ g ia i doạn khớ i tố , đen giai
đoạn d iề u tra, tru y tổ, xét xừ, vả k c t th ú c ở giai đoạn th ỉ hành án M ồ i g ia i đoạn đều cỏ một chức nảng và nhiệm vụ khác nhau n h u n g đcu nhăm m ục díci) g iá i q u yể l vụ ản được kliảcli quan, tồn diện, bảo đảm đím g người, đ ú n g tội, đúng pháp luật T ro n g đĩ g ia i doạn x é t xử là
g ia i đoạn trọ n g tãm của tổ tụ n g h in h sự Các
hoạt đ ộ n g k h ỏ i tố đ iề u tra ch ỉ n h ằm thu ỉliập
chứng cử phục vụ ch o v iệ c iru y lố và xé l xừ
Trẽn cơ sở những chửng cứ thu ihập được, 'Tó
án RC xem xét và đánh giá m ột cách chính xác
dề đưa ra phản q u yế t cu ố i cùng tìcn ở tắt cá các
g ia i đoạn rrHS các CQTiiTr k h i g iả i qu)ết vấn để đản sự sẽ lu â n theo Ihù tục T T H S
5 T ừ nliữ ng phân tích nốu trẽn cần hồn Ihiện
B L T ĨH S về nguyên lắ c g iả i quyết vấn đồ dãn
sự tro n g cùng vụ án lì inh sự iheo hướng sau đày:
Trang 10\ ,v Cỉii ỉ Tay du hoc f ) / ÍQGHN Ỉ.ỉiiịt hoc (20i0) Ỉ2 23 21
- N g in c n lảc g iú i q u y c l vấn dồ dàn s\r iro n g
c ù » ii vụ áii liiiìlì sự đă dirực q u i định (rong
B1J1S 2003 nlunm n ội ciuĩm cùa n a iiycn lãc này
chưa dược the hiện ỉro n g các điều luật cỏ licn
qunn Trôn cơ sở tiế p cận vắn dồ dân sự là niộl
ư onu nlunm íiỏ i duag quan ir ọ iig cùa quá u ì Jill
u iã i quycM vụ ân rnà các C'QTl IT T phải chửiìg
m inh uiíH C]u\ ct llì i cần bố sung vào nizuvcri tac
*‘ \â c d ịn lì bự lhặ( khách quan vụ án“ (Đ ic u 10
B L I T f lS 2003) tìội dung náy C u th ẻ n liư s a u :
“ Diều 10 Xác d ịn h sự llìỳ t cùa vụ áiì
Cơ quau clicii ira, vicn ki cm sál và rò a án
piiải áp íiụng tiìọ i hiộn pháp lìợ p pháp đê xác
d in h sự llìậ l cùa vụ áiì in ộ l cáclì khách quan,
loàn diộti \ à clầ> đ ii líuiì rổ Iilìữ n g c lìử n g c ử xác
tlịn lì cỏ lò i và cluViìg cừ xác clịn li vô tộ i, nlìữriịỊ
litìli lic ỉ lãng nặng và nhừng tìn lì (iểt giâm nlìc
Irá cli alìiộm liìn lì sự của bị can bị cáo, d ồ ỉtịỊ
t h ờ i íh u (hập c h ih iỵ cir.V ííc đ ịn h p h ạ tĩĩ vii ỈU ức
iíộ th iệ t h a i lỉổ i vớ i n h ử itịỊ v ẳ ti dể d ãn sự liê n
(Ịtu tỉt dén việc íh ĩiV h iệ n tộ i p h ạ n u
'irá c lì n h iịm chứng m inh lộ i phạm c ỉtú v Ịì
m in It n h ữ tiỊỊ van để liiu ì s ự H êtĩ íỊu a n ứếtì việc
ỉh ự c h iệ n t ị ỉ i p h ụ tìì ih u ộ c về cơ quan lic ri hành
tố tụng B ị can, bị cáo có quyền nhưng khỏng
buộc ptuu chửng m in h là m in h v ô tộ i; B ịc a n ^ h ị
củOy ĩìỊỊu ừ i th a m ỵ ia íẴ íụ ítỊi k h á c cỏ quyền
ỉth ư íĩịỊ k líỗ iỊỊỊ h u ộ c p h á i c h th tỊỊ m in h ỊihÙ ỊiỊỊ
th iê t h ạ i về d ãn s ự Hên íỊu a n Je n việc th ự c
h iệ n t ộ ip h ạ ỉit '\
Cũng (ương lự nlur vậy, bo sung lliè n i
Khoản 5 vào i)iồ u 63 13LTTIIS 2003 đối tirợng
chínig m in li kh i điều ira, iru y 10, xét xừ vụ árt
liirih sự cúa các C Q T í lT r vẻ vấn đề dân sự plìál
sinh do việc llìự c hiện lộ i phạm,
'*D icu 63 N h ữ ng vấa dề phải chứng n iin li
Irong vụ áu lìiiil) sự
K h i diều ira, iru y 10, xct xử vụ án lìiiìh sự,
Cơ quan đicu tra, V iệ n k icm sál và Tòa án phải
chứna m in li:
6 N il ừng vắn đề dán sự licn quan dén v i ộc llìực
h iê n lộ i p liạn i"'
- Cìiài quyết vấn dc dân sự Iro n g cùng vụ átì
h iiilì sự ()o vấn đề dân sự được aiái quyct irorìg
cùng \ ụ án hình sự, ncri x iia t p liả l lừ dậc llìù cùa quan lìộ dãn sự, khi g ia i q u yé l vần úc dãn
sự ngoài việc phái tiiản iheo lliủ lụ c T T H S còn pliải kcl iKTp nhừng ngu ycii của tố lụ n g dân sự nlìẳrn dảm bào qu>ền bình đang cúa các đirơnc
sự k lii tluun gia tố tụng T u y nhiên, [ Ỉ l/ Ĩ T H S
2003 clura llic liiệ ĩì rồ lin lì ihằn này nên can bồ
sung C)uy đ ịn h cụ thổ về irin h lự thủ lụ c tố lụng
kh i ^ iâ i quyct vẩn dề dãn sự ương \ ụ ân hinh sự tro n g l ỉ L T r i l S hoặc tron g các văn bòn lìướng dẫn t lii lìànlì B L T IH S
- Bo sung, lìoàji llìiộ n các qu y p luiin pháp luậi vồ người llia iii gia lố tụ iìg , dặc biộl là những người tham gia tồ tụ n g có liẽn quan trực tiế p dcn việc g iả i q iiyé t phần trách nhìvii^ dản
sự của vụ áti đó là người bị họi, nguyên đơn dán
sự, bị đơn dâỉi sự, người cỏ q uyề ỉì lợi, ỉìghĩa vụ licn qiuin đẻn vụ áti Cụ llìẻ:
7'hử nlìcít cần dưa ra q u i đ ịn li về n ội lìàm
VC người có quỵèn lợi, nghĩa v ụ lic n quan dcn
vụ án mà B L T I'U S 2003 chưa cỏ llìc o hưởng
sau: ^*NịỊirởi c ỏ quyẻiì lợ i liê n quan ĩtến vụ án
lù n ịịiiv i có ỉợ i ích ch ả t h o ỹ c tin h íhầìì cỏ ỉiẽ ìì ijUcm clển hành vi plìỢ ỉỉì ỉ ộ i củ a h ị cáo vù được c ơ ọuơn íie n h à ỉĩh io tụ n g cóng n h ậ tt
N g trtri có n g h ĩơ vụ liê n (Ịu a n đen vụ án lù ĩiỸỊirới fỉfà hành v i c ù iỉ họ có liê n (juuft (ten tộ i
ph ạ m c h h ị cả o iliti'c hiện vù theo p h ú p lu ậ t họ
p h à i cỏ írủ c h nhiệm về hà n h v i cù a ỉUÌnh
T rá ch nhiệm c ìiu ìì^ ư ở i cỏ ììg h ìa liỗ ìì (Ịuan
b ao ỊỊồ ìĩí c ò (rá c h nhiệm vẻ Víìí c h a ĩ V’í> ỉrá c h nhiệm về ỉìiậ í tin h í h ầ ỉr
T h ú hoi sửa đ ổi klìái niộm về nguycn đơn
dân sự (lìco hướng: 'rn rờ n g liợ p tộ i phạm không (rực lic p xâm hại tới là i sàn cùa cơ quan, tổ chức llì i đề dược xác d ịn h là nguyên đơn dân
sự, cơ quan, lổ chức phải có đơiì ycu cầu bồi ihườiìg Trường hợp tội phạm trực tic p xâm hại
tớ i tài sán của cơ quan, tổ chức tiìi dù cơ quan,
tổ clìức đó có làm dơn yẽu cầu bồi tlìường hay khỏng cơ quan liế n hàiìh tố tụ n g vẫn phải xác