SKKN một số biện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 5 trường tiểu học lý thường kiệt

Chính vì thế mà việc xây dựng một sốbiện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lànhiệm vụ thiết yếu nhất của người giáo viên, với những dẫn dắt để trò tìm

LỜI NÓI ĐẦU

Các bạn đồng nghiệp thân mến !

Bậc tiểu học là " Bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục của nền giáodục Việt Nam" Những gì các em học được, hình thành được ở bậc tiểu họcđược tích tụ, trở thành phẩm chất và những phương tiện làm hành trang theosuốt cuộc đời của mỗi con người

Với phương hướng đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta hiện nay

là " Lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo củahọc sinh", " Thầy thiết kế, trò thi công" Chính vì thế mà việc xây dựng một sốbiện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lànhiệm vụ thiết yếu nhất của người giáo viên, với những dẫn dắt để trò tìm ra trithức và chiếm lĩnh tri thức

Trong khi nghiên cứu, tôi luôn nhận được sự quan tâm tạo điều kiện củaBan giám hiệu trường Tiểu học Lý Thường Kiệt- huyện CưM'gar và bạn bèđồng nghiệp đã giúp đỡ cho tôi hoàn thành đề tài

Khi thực hiện đề tài này, mặt dù bản thân đã rất cố gắng trong việc sưutầm, tham khảo các tài liệu có liên quan nhưng sẽ không tránh khỏi thiếu sót.Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành của các nhà quản lýgiáo dục và các bạn đồng nghiệp để đề tài này được đưa vào vận dụng tronggiảng dạy đạt hiệu quả cao

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Tác giả

MỤC LỤC

II.3 Các giải pháp, biện pháp giải quyết vấn đề 10

I PHẦN MỞ ĐẦU

I.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Từ nhiều năm nay ngành giáo dục đã triển khai việc đổi mới phươngpháp dạy học Đổi mới là điều kiện cần thiết để cải tiến giáo dục Muốn cải tiếnđược chất lượng giáo dục cần phải chú trọng đến phương pháp, biện pháp giáodục Phương pháp giáo dục hiện nay là dạy người học phương pháp tự học, tựthu thập thông tin một cách hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp phát triểnđược năng lực của mỗi cá nhân

Phương pháp giáo dục là cách thức, là con đường nhằm đạt được mụcđích đề ra trong quá trình dạy học Trong quá trình dạy học bao gồm hai hoạtđộng; hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò Hai hoạt động này tồntại theo mối quan hệ biện chứng; hoạt động dạy đóng vai trò chủ đạo (tổ chứcđiều khiển) và hoạt động của trò đóng vai trò chủ trọng (tự tổ chức tự điềukhiển) Trong quá trình thực hiện những cách thức thầy phải giữ vai trò tích cựcchủ động

Nắm vững được tầm quan trọng đó bản thân tôi đã đổi mới phương phápgiảng dạy trên cơ sở kế thừa và phát huy những mặc tích cực, những ưu điểmcủa các phương pháp dạy học, vận dụng nhuần nhuyễn các kĩ thuật dạy học,đồng thời áp dụng một số biện pháp để phát huy tính tích cực học tập của họcsinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả giáo dục

Hiện tại việc tổ chức dạy học nhằm phát huy tính cực học tập của họcsinh ở trường tiểu học vẫn còn nhiều hạn chế, một số giáo viên vẫn còn lúngtúng trong đổi mới phương pháp và vận dụng các kĩ thuật dạy học chưa thật sự

linh hoạt Do đó tôi đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu "Một số biện pháp tổ

chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 5 trường Tiểu học Lý Thường Kiệt- Huyện CưM'gar- ĐăkLăk"

I.2 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI:

I.2.1 Mục đích nghiên cứu:

Đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng việc tổ chức dạy và học ở lớp 5 nóichung và lớp 5A nói riêng ở trường Tiểu học Lý Thường Kiệt- Huyện CưM'gar-

ĐăkLăk Đồng thời đề xuất một số biện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huytính tích cực học tập của học sinh lớp 5, từ đó nâng cao chất lượng dạy và họctrong nhà trường.

Hy vọng sản phẩm này sẽ là tư liệu tham khảo cho các bạn là giáo viênTiểu học và những ai quan tâm đến việc dạy học cho con em mình

I.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Do thời gian nghiên cứu có hạn nên đề tài này tôi chỉ tập trung hướng tớigiải quyết các nhiệm vụ sau:

+ Tìm hiểu thống kê việc chuẩn bị bài, làm bài và tham gia vào quá trìnhhọc tập của học sinh lớp 5A

+ Tìm hiểu thực trạng dạy và học theo phương pháp phát huy tính tích cựchọc tập của học sinh ở lớp 5 nói chung và lớp 5A nói riêng

Đề xuất một số biện pháp giúp giáo viên tổ chức dạy học nhằm phát huytính tích cực học tập của học sinh

I.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU:

I.3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là một số biện pháp tổ chức dạy họcnhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 5 – Trường Tiểu học LýThường Kiệt

I.3.2 Khách thể nghiên cứu

Đề tài này nghiên cứu trên 23 học sinh lớp 5A năm học 2012 – 2013 vàmột số giáo viên dạy khối 5 – Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, xã EaM'nang,huyện CưM'gar, tỉnh Đăklăk

I.4 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Trong phạm vi đề tài của mình tôi tôi chỉ nghiên cứu tìm hiểu thống kêviệc chuẩn bị bài và tham gia vào quá trình học tập của học sinh lớp 5A, thựctrạng dạy và học theo phương pháp phát huy tính tích cực học tập của học sinh ở

lớp 5 nói chung và lớp 5A nói riêng, đề xuất “Một số biện pháp hình thức tổ

chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 5” – Trường

Tiểu học Lý Thường Kiệt

I.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

II PHẦN NỘI DUNG

II.1 CƠ SƠ LÝ LUẬN

Với yêu cầu xã hội hóa giáo dục của nước ta hiện nay, đòi hỏi ngành giáodục phải đổi mới phương pháp dạy học để tạo ra những thế hệ con người cónhận thức sâu sắc, biết tự giác, chủ động, sáng tạo trong mọi công việc Trongcông việc dạy học, để phát triển tốt tư duy thông qua các môn học, đòi hỏi ngườihọc lẫn người thầy phải tìm tòi, sáng tạo, hứng thú trong quá trình học tập Có

kế hoạch và kỉ luật cho bản thân mình, ban đầu thực hiện rất khó khăn nhất đốivới các em vì tuổi các em còn nhỏ mang tính hiếu động, ham chơi, nhưng đóchưa phải là điều kiện, người học phải xác định được ta đến trường để học tập,

để chiếm lĩnh kiến thức bằng nhiều con đường hướng tới theo hướng phát huytính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của người học, tăng cường làm việctheo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đếntình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh Tạo cho các em học tập vàtham gia các hoạt động giáo dục trở nên nhẹ nhàng, thoải mái, thiết thực và hiệuquả hơn Mặc khác còn tăng thêm tình đoàn kết có trách nhiệm về việc làm củamình và phát triển trí tuệ

Đối với học sinh tiểu học từ nhiều năm trước đã quen lối học truyềnthống (thụ động nghe, ghi) Vấn đề được đặt ra ở đây là làm thế nào để thầy vàtrò ở trên lớp phải cùng làm việc, tìm ra phương pháp làm bài, học bài sao chocác thao tác tư duy đều được phát huy, học sinh phải tích cực học tập Qua cácđợt học tập bồi dưỡng phương pháp, kỹ thuật dạy học phát huy tính tích cực, củahọc sinh, bước đầu tôi đã tiếp cận, làm quen với việc đổi mới phương phápgiảng dạy và luôn băn khoăn, trăn trở là làm thế nào để phát huy tính tích cựcchủ động, tự giác của học sinh trong học tập Đây là một vấn đề nóng bỏng cầnphải thực hiện nhanh và đúng cách để những thế hệ do chúng ta đào tạo ra lànhững người thực sự là chủ nhân tương lai đất nước, biết xây dựng quê hương,đưa đất nước đi lên sánh vai được với các nước khác trên thế giới

Qua nhiều năm thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy, tôi nhận thấyviệc phát huy tính tích cực trong học tập của học sinh là một phần rất quantrọng, nó có tác dụng trực tiếp đến từng đối tượng học sinh, nó cũng chính làyếu tố quyết định sự thành công của thầy lẫn trò trong mỗi tiết học

Với phương hướng đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta hiện nay

là " Lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo củahọc sinh", " Thầy thiết kế, trò thi công" Chính vì thế mà việc xây dựng một sốbiện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh lànhiệm vụ thiết yếu nhất của người giáo viên Trong thời gian qua tôi luôn đượcvinh dự tham gia các lớp tập huấn chuyên môn về phương pháp, kỹ thuật dạyhọc phát huy tính tích cực các hoạt động học tập của học sinh

Phần lớn học sinh ở trường Tiểu học Lý Thường Kiệt đều ngoan, có hạnhkiểm tốt, ham học và có ý thức tự giác, tích cực tham gia vào quá trình học tập

Điều kiện cơ sở vật chất nhà trường tương đối đầy đủ, các phòng họcđược xây dựng tương đối khang trang, bàn ghế đúng quy cách, có đầy đủ cáctrang thiết bị phục phụ cho việc dạy học và nghiên cứu của giáo viên, giúp giáoviên nâng cao tay nghề, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng nhucầu phát triển của xã hội

Khó khăn:

Việc đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm với nhữngphương pháp dạy học tích cực đã được áp dụng từ nhiều năm nay nhưng trênthực tế việc áp dụng vào đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên vẫn cònlúng túng, tồn tại nhiều hạn chế Vẫn còn tình trạng giáo viên chỉ lo “chạy” chohết bài, cho kịp thời gian tiết học mà thường ngại tổ chức các hoạt động thảoluận, trò chơi, sắm vai, thi đua học tập, tổ chức dạy học tự phát hiện, … do đódẫn đến học sinh tiếp thu bài một cách thụ động, hoặc áp đặt khi lĩnh hội kiếnthức, dẫn đến hiệu quả các tiết học không cao

Địa điểm xã EaMnang mà trường đứng chân là một xã vùng 2, trình độdân trí ở đây còn thấp, điều kiện kinh tế của người dân trong vùng còn gặp nhiềukhó khăn, người dân chủ yếu là sản xuất nông nghiệp nên quan tâm đến việc họccủa con em trên địa bàn của một số gia đình còn nhiều hạn chế, ý thức học tậpcủa học sinh chưa cao, một số học sinh dân tộc còn rụt rè, thiếu tự tin trước đámđông.

Học sinh lớp 5A mà tôi chủ nhiệm có tổng số 23 em Trong đó học sinh

nữ là 12 em, học sinh dân tộc thiểu số là 5 em Phần lớn các em có hoàn cảnhgia đình khó khăn Đa số các phụ huynh đều làm nông, suốt ngày làm lụng vất

vả ngoài đồng, ngoài rẫy Tối đến trông chờ cơm nước xong là nghỉ lưng, ítquan tâm đến việc học bài, chuẩn bị bài trước khi đến lớp của các em Trong quátrình học tập ở lớp các em chưa thật sự tự giác, tiếp thu bài thường thụ động,chất lượng học tập không đồng đều

* Khảo sát thực trạng:

Từ những thực trạng, khó khăn nêu trên ngay từ tháng đầu năm học tôi đãtiến hành khảo sát học sinh ở lớp 5A do mình phụ trách Theo những nội dung

cụ thể như: Học sinh làm bài đầy đủ các môn trước khi đến lớp; học sinh chuẩn

bị bài mới trước khi đến lớp có chất lượng; học sinh tích cực tham gia phát biểuxây dựng bài; Học sinh tích cực tham gia thảo luận nhóm; học sinh tình nguyệntham gia các trò chơi Quá trình khảo cho kết quả cụ thể như sau:

Học sinh làm bài đầy đủ các môn trước khi đến lớp 12 52,2%Học sinh chuẩn bị bài mới trước khi đến lớp có chất lượng 3 13,0%Học sinh tích cực tham gia phát biểu xây dựng bài 3 13,0%Học sinh tích cực tham gia thảo luận nhóm 3 13,0%Học sinh tình nguyện tham gia các trò chơi 7 30,4%Qua kết quả khảo sát quá trình học tập ở lớp 5A cho thấy học sinh chưa tựgiác học tập, chất lượng học tập còn thấp; đến lớp học sinh còn thụ động nghe,ghi chép và tái hiện lại những điều đã nắm được Số học sinh tích cực học tậpkhông nhiều, chỉ tập trung vào một số em học sinh giỏi, còn đại bộ phận học tập

thụ động, chưa tích cực tham gia thảo luận nhóm và tình nguyện tham gia cáctrò chơi, ít có hứng thú học tập, chưa có động cơ học tập đúng, các em học vì bắtbuộc của cha mẹ và sợ thầy cô, học một cách đối phó, chưa có thói quen và kĩluật lao động trí óc.

II.2.2 Nguyên nhân

Đối với trường Tiểu học Lý Thường Kiệt nói chung, khối 5 nói riêng,việc dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh tuy đã được giáoviên áp dụng trong nhiều năm nay nhưng qua quá trình dự giờ thăm lớp vẫn cónhiều hoạt động trong đó giáo viên còn hoạt động nhiều Trong một số giờ họccòn tổ chức theo kiểu dạy truyền thống, giáo viên rất tích cực hoạt động songhọc sinh là đối tượng thụ động hoàn toàn Lối dạy này không tạo ra sự tích cựchọc tập ở học sinh, mà tạo ra nhiều kẻ hở cho học sinh mất trật tự, phân tán sựchú ý vào những việc riêng Phương pháp dạy học trên làm hạn chế tính tích cựcdẫn đến tiết học không được sôi nổi sinh động, hiệu quả tiết dạy đạt được cònthấp Học sinh ít sôi nổi hào hứng trong học tập, thiếu tích cực tham gia cáchoạt động nhóm, các trò chơi, phần lớn các em chưa có động cơ học tập đúngđắn Bên cạnh đó đa số các phụ huynh các em đều làm nông, suốt ngày tay lấmchân bùn ngoài đồng, ngoài rẫy, tối đến trông chờ cơm nước xong là nghĩ lưng,

ít quan tâm khích lệ các em học tập

Giáo viên còn thiếu sáng tạo trong việc tổ chức dạy học tích cực, ngại tổchức các hoạt động thảo luận, trò chơi, Giáo viên còn phụ thuộc nhiều vàosách giáo khoa và sách giáo viên khi khai thác nội dung bài Bên cạch đó vốnsống, vốn từ của học sinh cũng còn nhiều hạn chế nên ảnh hưởng nhiều đến việc

tổ chức dạy học của giáo viên

Giáo viên chưa chịu khó tìm hiểu về nhu cầu và khả năng của trẻ, chưaxây dựng cho mình một kế hoạch cá nhân đối với từng học sinh trong lớp, chưaphát huy hết tinh thần “ Trường học thân thiện, học sinh tích cực”

Thành công của đề tài "Một số biện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huy

tính tích cực học tập của học sinh lớp 5A- Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt" là

đã tạo ra được môi trường học tập thân thiện, phát huy được tính tích cực củahọc sinh, học sinh giữ vai trò chủ động hơn Học sinh không phải là người tiếpnhận thông tin một cách thụ động mà luôn phải suy nghĩ, tìm tòi, khám phá cáckhía cạnh khác nhau của thông tin, sắp xếp lại thông tin, hợp tác với các bạn để

lĩnh hội thông tin, để giúp đỡ nhau trong học tập Các biện pháp tổ chức dạy họcnhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh không chỉ giúp học sinh lĩnhhội kiến thức mà còn hình thành và phát triển các kĩ năng học tập của mình, hìnhthành và phát triển cách học, từ đó nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học,đảm bảo tính toàn diện Cụ thể cho học sinh:

+ Nắm vững, hiểu sâu hơn kiến thức

+ Luôn luôn củng cố và phát triển cách học của mình

+ Phát triển những phẩm chất đạo đức cá nhân như tính kiên trì, lòng nhẫnnại, tinh thần trách nhiệm và ý thức tập thể

+ Phát triển được tinh thần hợp tác và tương trợ lẫn nhau, tôn trọng lẫnnhau

Từ những phân tích thực trạng, nguyên nhân và những thành công nêutrên, qua nhiều năm giảng dạy, tìm tòi các biện pháp, tích lũy kinh nghiệm Tôimạnh dạng áp dụng và nêu ra một số giải pháp, biện pháp tổ chức dạy học để cóthể khắc phục tình trạng nêu trên và nâng cao chất lượng học tập cho học sinhlớp 5 như sau

II.3 CÁC GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

II.3.1 Mục tiêu:

Với phương hướng đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta hiện nay

là " Lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo củahọc sinh", " Thầy thiết kế, trò thi công" có tác dụng rất lớn đối với học sinh, tạođiều kiện tối đa để phát huy vai trò chủ thể của người học Vì thế mà việc xâydựng một số biện pháp tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh là một công việc cần thiết nhất hiện nay của người giáo viên, với nhữngdẫn dắt nhằn mục đích để học trò tìm ra tri thức và chiếm lĩnh tri thức, nhằm gópphần tích cực vào việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáodục giúp cho học sinh chủ động tìm hiểu bài kỹ hơn, hiểu nội dung các tác phẩmmột cách sâu sắc hơn

Trong các tiết dạy- học ở lớp 5A nói riêng, đặc biệt là các biện pháp tổchức, khi giáo viên dạy bình thường không chú trọng vào việc xây dựng cácbiện pháp tổ chức dạy học để phát huy tính tích cực học tập của học sinh thì tiếtdạy luôn bị gò bó, khô khan, ít sôi nổi, hào hứng, học sinh thiếu tích cực trong

việc tham gia tĩnh hội kiến thức, từ đó chất lượng học tập đạt hiệu quả thấp vàkhông đồng đều Ngược lại trong các tiết dạy khi giáo viên có chú trọng xâydựng biện pháp kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực học tập của học sinhthì các nội dung của bài học được giáo viên chuyển tải tới học sinh sẽ nhẹnhàng, tiết dạy không còn rời rạc, học sinh tích cực hơn, hứng thú hơn, hiệu quảtiết dạy đạt cao hơn

Để phát huy tích tích cực học tập của học sinh tôi đã sử dụng một số biệnpháp và hình thức tổ chức dạy học tích cực trong các môn học cụ thể như sau:

II.3.2 Các biện pháp, giải pháp

Biện pháp 1: Tổ chức thi đua trong học tập:

Một trong những kỹ thuật dạy học là việc tổ chức thi đua cho học sinh.Biện pháp này đòi hỏi giáo viên phải bỏ nhiều công sức để điều tra đối tượng vàphải có phương pháp sư phạm tốt để điều khiển quá trình học tập của học sinh

Để tổ chức tốt việc thi đua, giáo viên phải làm tốt công tác trọng tài để chomọi học sinh hiểu cái mà học sinh cần đạt đến, là chân lí khoa học chứ khôngphải là sự tình cảm, sự yêu ghét của cá nhân, các đối tượng dự thi phải ngang tài,ngang sức (đừng để xảy ra tình trạng chưa thi đã thắng, chưa thi đã biết thua)mới tạo được sự hứng thú trong thi đua Thực tế không bao giờ có lớp học chỉgồm các học sinh cùng một trình độ, một cách lí tưởng từ đầu đến cuối Nếu dạytheo lớp gộp chung thì thường là đông đảo có trình độ thấp bị thiệt thòi, chịu sự

hi sinh cho lợi ích của bộ phận thiểu số khá giỏi Hoặc ngược lại giáo viên quantâm nhiều đến số đông hơn thì phải hạ thấp yêu cầu bài dạy do đó học sinh khágiỏi sẽ bị thiệt thòi không thể phát triển được Chính vì vậy mà tôi dã sử dụngbiện pháp tổ chức thi đua mà mọi đối tượng học sinh đều tích cực tham gia

Cụ thể trong năm học vừa qua:

Tháng thứ nhất của năm học tôi đã điều tra trình độ học vấn, khả năngtiếp thu, khả năng tự học của học sinh qua các môn học rồi ghi vào sổ theo dõi

Dĩ nhiên về tất cả các môn học không phải em nào cũng có sức học ngang nhaunên tôi đã phân loại học sinh theo từng đôi Mỗi “Đôi bạn cùng tiến” gồm 2 em

có sức học tương đối như nhau Tổng số học sinh trong lớp được xếp thành đôitheo thứ hạng trong học tập Những em có có sức học như nhau mang cùng một

mã số sau khi được chọn một em thành viên của đội A, một em sẽ là thành viên

của đội B Sau đó tôi chọn tiếp 2 em xếp thứ nhất làm đội trưởng (một em làmđội trưởng của đội A, một em làm đội trưởng của đội B); chọn 2 em xếp thứ nhìlàm đội phó (một em làm đội phó của đội A, một em làm đội phó của đội B).Đội trưởng có trách nhiệm quản lí, điều hành mọi hoạt động của đội trong tiếthọc, đội phó có trách nhiệm quán xuyến lớp và kiểm tra đột xuất việc học bài,chuẩn bị bài của các bạn trong 15 phút đầu giờ của buổi học.

Tháng thứ hai tôi bắt đầu cho các em thi đua và lập sổ theo dõi số điểm thiđua đạt được của từng đôi bạn, kịp thời điều chỉnh thứ hạng của các em để 2 độicân tài cân sức

Ví dụ: Trong kiểm tra bài cũ, làm bài tập kiểm tra, củng cố kiến thức sau

tiết học của tất cả các môn học, tôi thường gọi 2 em cùng một số lên làm bàihoặc trả lời câu hỏi để lấy điểm thi đua nếu em có mã số 1A được 10 điểm, 1Bđược 9 điểm thì đội A sẽ được cộng 10 điểm thưởng (điểm 2 đến điểm 6 nếuhơn cũng không được cộng điểm thưởng)