SKKN một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp1dtrường tiểu học lý thường kiệt giải toán có lời văn

Chính vì vậy mà việc hướng dẫn học sinh biết giải toán có lời văn ở cấp Tiểu học nói chung và học sinh lớp Một nói riêng đang hết sức cần thiết, nhằm giúp các em hình thành kỹ năng giải

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 1

LỜI NÓI ĐẦU

Các bạn đồng nghiệp thân mến

Môn toán là môn học rất quan trọng trong các bậc học, nó được vận dụng vào tất

cả các lĩnh vực trong trong đời sống hằng ngày của con người, nhằm góp phần đào tạo những con người phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo đáp ứng mọi nhu cầu phát triển của khoa học công nghệ trong xã hội trong thời kỳ đổi mới Vì thế việc dạy toán trong nhà trường phải được quan tâm và cần được bồi dưỡng ngay từ khi học lớp 1.

Với phương hướng đổi mới phương pháp dạy học của chúng ta hiện nay là “ Lấy học sinh làm trung tâm”, “ Thầy hướng dẫn, trò thực hành”, là người hướng dẫn để trò tìm ra những tri thức mới, đòi hỏi các em phải nổ lực, tìm tòi, tư duy tốt và biết

cách nhẩm tính nhanh Chính vì vậy mà việc hướng dẫn học sinh biết giải toán có

lời văn ở cấp Tiểu học nói chung và học sinh lớp Một nói riêng đang hết sức cần

thiết, nhằm giúp các em hình thành kỹ năng giải toán ngay từ ban đầu

Được sự quan tâm của Ban giám hiệu, sự cộng tác của các đồng nghiệp trường Tiểu học Lí Thường Kiệt đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ cho tôi hoàn thành đề tài này Trong quá trình thực hiện đề tài bản thân đã có nhiều cố gắng nhưng cũng không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tôi rất mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp để đề tài này được hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao giảng dạy môn Toán nói chung và cách giải toán có lời văn nói riêng.

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 2

A PHẦN MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết khoa học ngày càng phát triển đòi hỏi con người cũngphải phát triển toàn diện mới đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao của xã hội.Chính vì con người vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển kinh tế xã hội.Đứng trước yêu cầu đó ngày 9/12/2000 Quốc hội đã có quyết định số 40 về đổi mớigiáo dục với mục tiêu: “Xây dựng nội dung chương trình đổi mới phương pháp giáodục, đổi mới sách giáo khoa nhằm nâng cao chất lượng toàn diện cho thế hệ trẻ, đápứng theo yêu cầu phát triển công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước” Vì vậy nămhọc 2002- 2003 chương trình sách giáo khoa các môn học mới được triển khai đạitrà trên cả nước Tuy nhiên kiến thức toán học của học sinh tiểu học đang còn nhiềuhạn chế đặc biệt là dạng giải toán có lời văn

Là người giáo viên trực tiếp giảng dạy lớp Một tôi nhận thấy rằng môn toán làmôn học có tính tư duy, trừu tượng, cung cấp kiến thức, kỹ năng, phương pháp, gópphần xây dựng nền tảng văn hóa của con người lao động mới Những kiến thức toánhọc cơ bản giúp học sinh có cơ sở để học các môn học khác Kết quả thực tế chothấy số học sinh biết giải toán có lời văn còn khiêm tốn Điều đó cũng dễ hiểu vì đểlĩnh hội được tri thức toán học, học sinh cần phải biết đọc lưu loát, nhẩm tính nhanh,

so sánh, phân tích tổng hợp, trừu tượng hóa và khái quát hóa mà chức năng trừutượng và khái quát, tư duy ở trẻ còn chưa được phát triển đầy đủ, nếu không sớmkhắc phục thì sẽ tạo ra nhiều khó khăn khác cho học sinh trong quá trình lĩnh hộikiến thức sau này

Việc dạy toán có lời văn ở tiểu học nhằm giúp học sinh biết cách vận dụngnhững kiến thức về tính toán, kỹ năng thực hành với những yêu cầu được thể hiện đadạng và phong phú Việc học sinh giải toán có lời văn đòi hỏi các em phải có nănglực tư duy, biết nhẩm tính, biết suy luận, biết trình bày bài giải Làm thế nào để họcsinh lớp 1D trường Tiểu học Lý Thường Kiệt nói riêng và bậc tiểu học nói chung

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 3

biết cách giải toán có lời văn chính xác, rõ ràng, trình bày khoa học? Những trăn trở

ấy chính là lí do để tôi chọn đề tài “ Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 1D

trường Tiểu học Lý Thường Kiệt giải toán có lời văn”.

II MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài này nhằm tìm hiểu thực trạng dạy và học môn Toán lớp 1 nói chung

và lớp 1D nói riêng ở trường Tiểu học Lý Thường Kiệt - huyện CưMgar- tỉnh ĐăkLăk, đồng thời đề xuất một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 1D giải toán có lờivăn

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài: Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 1Dtrường tiểu học Lý Thường Kiệt giải toán có lời văn

IV GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đề tài này tôi chỉ nghiên cứu thực trạng học sinh giải toán có lời văn ở lớp 1.

Cụ thể lớp 1D trường Tiểu học Lý Thường Kiệt Qua đó, đề xuất một số biện phápgiúp học sinh lớp 1D biết cách giải toán có lời văn Từ đó rút ra một số kinh nghiệm

để hướng dẫn học sinh giải toán có lời văn đạt kết quả cao

- Thời gian nghiên cứu từ tháng 9 năm 2012 đến cuối tháng 3 năm học 2013

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp hỏi đáp

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 4

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Cơ sở khoa học

Môn toán là môn học công cụ, cung cấp kiến thức, kỹ năng, phương pháp,

góp phần xây dựng nền tảng văn hóa phổ thông của con người mới và đã được vậndụng vào nhiều lĩnh vực trong đời sống của con người Dạy học toán ở Tiểu họcnói chung và lớp Một nói riêng cũng nhằm góp phần phát triển trí tuệ cho học sinh,hình thành tư duy tăng dần từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Có thểnói môn Toán lớp Một đã mở đường cho trẻ em đi vào thế giới kì diệu của toán học

mà nó luôn đóng vai trò hết sức quan trọng, nó rèn luyện cho các em không đơnthuần là những tính toán mà chủ yếu là năng lực tư duy Chính bởi tư duy sâu sắc

đó đã giúp các em nhạy bén hơn nhiều trong các môn học khác Vì vậy việc họcsinh giải toán ở lớp Một là nền tảng đầu tiên nhằm nâng cao kiến thức về toán họccho các em, rèn luyện khả năng tư duy, kĩ năng tính toán Mặt khác tâm lý học hiệnđại khẳng định trẻ em ở lứa tuổi tiểu học thì việc chuyển từ hoạt động vui chơi ởtuổi Mầm non sang hoạt động học, từ quan sát tranh trực tiếp sang đọc bài toán làchủ đạo làm cho các em gặp nhiều khó khăn nhất định về mặt tâm lý Mặc dù các

em đã vào học lớp Một được một thời gian khá dài nhưng các em còn ham chơichưa chú trọng vào việc học tập vì thế mà giáo viên cần phải quan tâm và có sự đầu

tư nhiều trong quá trình truyền đạt kiến thức Toán cơ bản cũng như các dạng toán

có lời văn cho các em

2 Cơ sở thực tiễn

Lớp Một là lớp học đầu cấp, là nền tảng ban đầu rất cơ bản và thiết yếu, chuẩn

bị cho phát triển toàn diện nhân cách con người Đồng thời nó là nền móng vữngchắc cho các bậc học Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và sự tiếp thu bài củahọc sinh nói chung và giải toán có lời văn đạt hiệu quả, đáp ứng đủ nhu cầu về đổimới nội dung và phương pháp dạy học hiện nay ở tiểu học Vì vậy cần lựa chọn cácphương pháp dạy học theo hướng tích cực, bằng nhiều hình thức làm cho học sinh

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 6

dễ dàng tiếp cận nắm bắt nội dung các bài toán giải và hướng dẫn cho học sinh cáchgiải kịp thời Nhưng theo chương trình toán lớp Một, tuy chưa học hết vần nhưnghọc sinh đã phải làm quen với cách giải toán có lời văn Mặt khác ở lớp Một là lứatuổi “chơi mà học, học mà chơi” các em chưa biết tư duy như lớp lớn, các emthường thích quan sát tranh, ảnh sặc sỡ, sinh động trực tiếp; Nếu không có tranh,ảnh sẽ ít gây hứng thú cho học sinh nên các em ngồi học không tập trung

Khi dạy cho các em về dạng toán có lời văn, giáo viên dạy lớp Một gặp rấtnhiều khó khăn; yêu cầu đặt ra là: các em phải đọc thông, viết thạo mới hiểu đượcnội dung bài toán Nhưng thực tế thì một số em đọc còn chậm chưa hiểu nội dungcủa các bài toán, chưa xác định được yêu cầu của bài toán đó phải làm gì? cho biếtcái gì? Hỏi cái gì? Đa số các em chưa hiểu gì về tóm tắt bài toán, giải bài toán Các

em chưa nhận thức được tầm quan trọng việc giải toán có lời Chính vì thế khi dạydạng toán có lời văn giáo viên cần khắc sâu kiến thức bằng cách cho học sinh đọcbài toán nhiều lần để nhớ được nội dung bài toán đó đã cho biết cái gì? hỏi cái gì?cách tóm tắt, trình bày bài giải ra sao? câu hỏi của bài toán từ dễ đến khó, hướngdẫn, giúp đỡ, động viên, khuyến khích các em kịp thời, mỗi dạng bài tập giáo viêncần củng cố thêm kiến thức Chẳng hạn, dạng toán nhìn tranh viết phép tính cho cácnêu lời bài toán nhiều lần còn học thuộc bảng cộng, trừ trong phạm vi 10 nhằm giúpcác em khi giải toán tự tin viết kết quả

II THỰC TRẠNG:

1/ Đặc điểm tình hình :

*Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt nằm ở trung tâm xã EaM’nang, có đường giaothông đi lại thuận tiện Trường được công nhận đạt chuẩn Quốc gia năm 2010.Năm học 2012-2013 trường có 24 lớp, trong đó Khối lớp Một có 5 lớp, tổng số họcsinh khối Một có 104 em

* Lớp 1D mà tôi đang chủ nhiệm có tổng số học sinh 20 em, số học sinh nữ là 13

em, học sinh dân tộc thiểu số là 3 em Gia đình các em đều làm nông nên có hoàncảnh khó khăn, việc quan tâm đến học hành của con em còn hạn chế

a Thuận lợi – Khó khăn

* Thuận lợi:

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 7

- Được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu các anh chị em đồng nghiệp

và quý bậc phụ huynh

- 100% học sinh đã học qua lớp mẫu giáo nên việc nắm bắt kiến thức cơ bảntrong môn toán tương đối tốt

- Đa số các em học sinh chăm ngoan, hiếu học, tỷ lệ chuyên cần đạt cao

- Giáo viên còn trẻ, khỏe, nhiệt tình, tâm huyết với nghề

- Nhà trường đã có phòng học cho học sinh lớp 1 được học bảy buổi/ tuần tạođiều kiện cho học sinh được ôn luyện toán nhằm nâng cao thêm kiến thức

* Khó khăn :

- Ở giai đoạn tuần 22 các em chưa học hết vần, một số em chưa đọc thông, viếtthạo, đang còn đánh vần nên khi đọc xong bài toán các em không hiểu nội dung bàitoán nói gì, thậm chí có những em đọc đi đọc lại bài toán nhiều lần nhưng vẫn chưahiểu bài toán có nội dung gì nữa Vì vậy các em không biết giải các bài toán có lờivăn cũng dễ hiểu thôi

- Các bài tập trong sách giáo khoa toán quá nhiều ở một số tiết

- Sự quan tâm của phụ huynh học sinh còn nhiều hạn chế bởi gia đình các emđều làm nông, chưa nhắc nhở tới việc học của con em mình ở nhà

- Một số em bố mẹ đi làm xa ở với ông bà nên việc học của các em giao khoáncho cô giáo ở lớp, các em học thế nào để mặc phó vậy không quan tâm đến

- Một số em bố mẹ đi làm ăn xa nên gửi con cho ông bà chăm sóc nên việc học

ở nhà của các em không ai quan tâm đến

- Giáo viên làm đồ dùng dạy học ở các tiết học chưa đáp ứng nhu cầu cho họcsinh về dạng toán có lời văn

- Các em đọc bài chưa được lưu loát nên dạng toán có lời văn nội dung dài họcsinh đọc không hiểu được yêu cầu bài toán

2 Thực trạng của vấn đề:

Khi dạy về các phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10 giáo viên đã giúp học sinh

phát hiện vấn đề, tự giải quyết vấn đề bài toán bằng cách nhìn tranh, mẫu vật để phát

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 8

hiện vấn đề và giải quyết vấn đề thì đa số các em đã hình thành được kiến thức mới.Nhưng bước sang giai đoạn giải toán có lời văn, trong quá trình giảng dạy, tôi thấychất lượng làm toán giải ở lớp còn nhiều hạn chế như: Tóm tắt bài toán chưa biết,nêu lời giải không biết cách nêu, viết phép tính thì cộng, trừ nhẩm còn chậm, đáp sốkhông biết viết, cách trình bày bài chưa khoa học, đọc không hiểu nội dung bài toán.

Để tìm hiểu nguyên nhân của thực trạng, từ đó làm cơ sở giúp giáo viên đề ra kếhoạch, phương hướng thực hiện các biện pháp hướng dẫn học sinh giải toán có lờivăn trong năm học 2012 – 2013; tôi đã tiến hành điều tra khảo sát bằng cách kiểmtra một số kiến thức cơ bản của học sinh

a Cách tiến hành điều tra thực trạng:

- Tôi đã yêu cầu tất cả học sinh của lớp làm 3 bài tập điển hình ( Sách Toán lớpMột, trang 122) bằng phiếu, nội dung như sau:

Bài tập 1: An có 4 quả bóng xanh và 5 quả bóng đỏ Hỏi An có tất cả mấy quả

Bài tập 3: Giải bài toán theo tóm tắt sau:

Tóm tắt Bài giải

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 9

Có : 2 gà trống .

Có : 5 gà mái

Có tất cả : con gà? Kết quả 20 học sinh làm bài như sau

Số HS chưađúng kết quảphép tính

Số HS chưaviế đúng đáp

số

Số H/S làmđúng hoàntoàn

Từ thực tế trên, trong thời gian giảng dạy với tâm huyết làm sao cho học trò củamình đến trường với tư thế "Mỗi ngày đến trường là một ngày vui" và ham thích đếngiờ học toán, đồng thời nâng cao chất lượng môn toán; tôi đã vận dụng một số biệnpháp giúp các em nắm được yêu cầu của dạng giải toán có lời văn

b Thành công- Hạn chế:

* Thành công

+ Giáo viên:

- Xác định được mục tiêu việc giải toán có lời văn

- Được tiếp cận với nhiều dạng toán có trong sách giáo khoa

- Đổi mới được phương pháp dạy học nhằm rèn luyện thêm cho học sinh đọcthông, viết thạo

+ Học sinh:

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 10

- Các em luôn ham mê trong việc học tập, có hứng thú học tập môn toán nói chung

và giải toán có lời văn nói riêng

- Phát huy được tính độc lập, sáng tạo của học sinh

- Bước đầu các em biết vận dụng bài toán có lời văn vào thực tế

- Làm quen được nhiều dạng toán từ dễ đến khó có trong chương trình học

- Một số em chưa biết cách viết câu lời giải của bài toán.

- Trình bày bài còn chưa đẹp

- Cộng, trừ nhẩm các phép tính đang còn chậm

c Mặt mạnh – mặt yếu

* Mặt mạnh:

+ Giáo viên:

- Giáo viên nhiều năm giảng dạy lớp Một có tâm huyết với nghề, nhiệt tình

trong công tác giảng dạy, nhiều năm liền là giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấphuyện

- Luôn đổi mới hình thức dạy học nhằm gây hứng thú cho học sinh

- Chưa động viên, khuyến khích kịp thời các em khi trả lời đúng các câu hỏi

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 11

- Các em đọc bài toán chưa lưu loát, trình bày bài giải một số em chưa khoahọc.

- Đa số các em không biết tóm tắt bài toán

- Đặt câu lời giải chưa phù hợp với nội dung bài toán

- Thời gian làm một bài toán mất nhiều thời gian

d Các nguyên nhân, yếu tố tác động đến việc giải toán có lời văn của lớp 1D

* Nguyên nhân:

- Nguyên nhân từ phía giáo viên

Khi dạy toán có lời văn giáo viên hay làm thay cho học sinh nên chưa phát huytối đa tính sáng tạo của học sinh

Các dạng toán nhìn hình vẽ viết phép tính thích hợp giáo viên chưa chú trọng tới

kỹ năng nói tỏ ra chủ quan bởi các em đều viết được phép tính

Đồ dùng khi dạy cho học sinh quan sát tranh chưa đáp ứng hết các bài dạng bàitoán còn dùng tranh sách giáo khoa cho học sinh nêu bài toán chưa gây hứng thúcho học sinh

- Nguyên nhân từ phía học sinh:

Tư duy của các em còn mang tính trực quan

Đọc yếu, nhẩm tính chưa nhanh, không biết cách làm tóm tắt cũng như bài giải

Sự kiên trì của các em khi học dạng toán có lời văn chưa cao

Học sinh chưa chuẩn bị bài ở nhà

- Nguyên nhân từ phía phụ huynh:

Một số phụ huynh chưa kiểm tra, nhắc nhở việc học bài, làm bài ở nhà của con

em mình

Chính từ những nguyên nhân nêu trên, tôi mạnh dạn nêu ra một số biện pháp để

có thể khắc phục tình trạng nêu trên và có kế hoạch để hướng dẫn học sinh lớp 1D

về giải toán có lời văn đạt hiệu quả hơn

* Các yếu tố tác động đến việc giải toán có lời văn của lớp 1D

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thảo 12