bài tập nhóm tội phạm học

Phòng ngừa tội phạm là một trong những nội dung quan trọng trong nghiên cứu Tội phạm học. Phòng ngừa tội phạm không chỉ là nhiệm vụ của Cơ quan Nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng mà còn là nhiệm vụ của mọi công dân trong xã hội. Tuy nhiên, với vai trò là cơ quan được Hiến pháp và pháp luật trao cho chức năng Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đặc biệt trong lĩnh vực hình sự, vai trò phòng ngừa của Viện kiểm sát Nhân dân có ý nghĩa rất quan trọng. Nhận thức được điều đó, nhóm chúng em sẽ phân tích khái quát về “Vai trò phòng ngừa của Viện kiểm sát nhân dân trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát giải giải quyết vụ án hình sự”.

MỤC LỤC

DANH MỤC VIẾT TẮT

VKSND Viện kiểm sát nhân dân

TTHS Tố tụng hình sự

BLTTHS Bộ luật Tố tụng Hình sự

CQĐT Cơ quan Điều tra

KTVA Khởi tố vụ án

VAHS Vụ án Hình sự

A MỞ ĐẦU

Phòng ngừa tội phạm là một trong những nội dung quan trọng trong nghiên cứu Tội phạm học Phòng ngừa tội phạm không chỉ là nhiệm vụ của Cơ quan Nhà nước, cơ quan tiến hành tố tụng mà còn là nhiệm vụ của mọi công dân trong xã hội Tuy nhiên, với vai trò là cơ quan được Hiến pháp và pháp luật trao cho chức năng Thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đặc biệt trong lĩnh vực hình sự, vai trò phòng ngừa của Viện kiểm sát Nhân dân có ý nghĩa rất quan trọng

Nhận thức được điều đó, nhóm chúng em sẽ phân tích khái quát về “Vai trò phòng ngừa của Viện kiểm sát nhân dân trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát giải giải quyết vụ án hình sự”.

B NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM CỦA VKSND

1 Khái niệm phòng ngừa tội phạm

Phòng ngừa tội phạm là hoạt động có tính chủ động và tổng hợp của nhà nước, của xã hội và của mọi công dân hướng tới việc ngăn ngừa, hạn chế sự hình thành các thành tố tạo thành nguyên nhân của tội phạm hoặc làm cho các thành tố này không phát huy được tác dụng để loại trừ dần nguyên nhân của tội phạm, ngăn ngừa tội phạm xảy ra.

2 Công tác phòng ngừa tội phạm của Viện kiểm sát nhân dân

Cụ thể hóa Điều 107 Hiến pháp năm 2013, Điều 2 Luật tổ chức Viện kiểm

sát nhân dân 2014 có quy định: “ Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” Có thể thấy, từ chức năng được Hiến định, Viện kiểm sát nhân dân

có một vị trí và vai trò rất quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm nhằm bảo vệ sự nghiêm chỉnh và thống nhất của pháp luật, bảo vệ quyền con người quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của

cá nhân, cơ quan, tổ chức, góp phần xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa

Do vậy nhiệm vụ của ngành được xem là biện pháp phòng ngừa tội phạm đặc biệt thông qua hoạt động công tác của ngành kiểm sát Có thể hiểu:

Phòng ngừa tội phạm của VKSND là hệ thống các biện pháp do pháp luật quy định và các biện pháp phối hợp với các cơ quan nhà nước, các tổ chức và đơn vị vũ trang nhằm khắc phục nguyên nhânvà điều kiện của tình hình phạm tội, từng bước làm giảm bớt tình hình tội phạm.

3 Ý nghĩa của phòng ngừa tội phạm

Thứ nhất, Phòng ngừa tội phạm mang ý nghĩa chính trị xã hội sâu sắc, làm

tốt công tác phòng ngừa tội phạm giúp giữ vững an ninh quốc gia, trật tự an toàn

xã hội, bảo vệ tài sản của xã hội, tính mạng, sức khoẻ, danh dự, phẩm giá của mọi người dân

Thứ hai, Làm tốt công tác phòng ngừa tội phạm mang còn mang ý nghĩa

kinh tế hết sức quan trọng, tiết kiện ngân sách Nhà nước, sức lao động của các nhân viên Nhà nước, của công dân trong các hoạt động điều tra tuy tố xét xử và giáo dục cải tạo người phạm tội, cũng như trong việc giải quyết các vấn đề có liên quan đến tội phạm

Cuối cùng, phòng ngừa tội phạm còn đưa ra các biện pháp đầu tranh,

phòng ngừa tích cực, chủ động, có hiệu quả hơn, nhằm xây dựng và hoàn thiện pháp luật Hình sự, TTHS và các văn bản pháp luật chuyên ngành về đường lối

xử lý tội phạm, giamr thiểu tối đa hậu quả tội phạm gây ra cho đời sống xã hội

II VAI TRÒ PHÒNG NGỪA CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG CÔNG TÁC THQCT VÀ KIỂM SÁT GIẢI QUYẾT VAHS

1 Trong công tác tiếp nhận tố giác, tin báo, kiến nghị khởi tố

Thực tiễn thực hành quyền công tố cho thấy, kiểm sát tốt việc giải quyết

tố giác, tin báo tội phạm sẽ quyết định chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử những bước quan trọng để có thể khẳng định

có hay không có hành vi tội phạm xảy ra, người nào thực hiện hành vi phạm tội, tính chất, mức độ và hậu quả do hành vi phạm tội đó gây ra như thế nào Đồng thời, thông qua hoạt động này để có cơ sở khẳng định việc khởi tố là đúng người, đúng tội và bảo đảm các căn cứ để xử lý tội phạm, bảo đảm cho mọi hành

vi phạm tội đều phải được xử lý theo quy định của pháp luật, tránh làm oan, sai

và không bỏ lọt tội phạm Kiểm sát tốt việc giải quyết tin báo và tố giác tội phạm sẽ giúp cho việc đồng ý hoặc hủy bỏ quyết định không khởi tố của Viện kiểm sát đối với Cơ quan điều tra chính xác và có căn cứ Như vậy, có thể khẳng định hoạt động kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo tội phạm là một hoạt động không thể thiếu trong quá trình tố tụng hình sự vì nó bảo đảm cho việc khởi tố,

điều tra, truy tố, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và không bỏ lọt tội phạm Chính vì điều này nó giúp phòng ngừa tội phạm Việc kiến nghị khởi tố đảm bảo cho việc khởi tố đúng người đúng tội Thông qua đó chứng minh mục đích phạm tội, nguyên nhân và điều kiện phạm tội từ đó là cơ sở cho đề xuất các biện pháp phòng ngừa tội phạm Từ đó có các biện pháp hiệu quả để phòng ngừa các loại tội phạm một cách có hiệu quả nhất

2 Trong giai đoạn khởi tố VAHS

Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng hình sự đầu tiên mà trong đó cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào các quy định của pháp luật tố tụng hình sự tiến hành việc xác định có hay không dấu hiệu của tội phạm để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án Trong giai đoạn này, Viện kiểm sát thực hiện cả hai chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của CQĐT và Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra theo quy định của BLTTHS 2015 Một số hoạt động có thể kể đến như:

- Viện kiểm sát có thể hủy bỏ, yêu cầu thay đổi bổ sung quyết định KTVA; yêu cầu CQĐT ra quyết định KTVA hoặc tự mình ra quyết định KTVA trong trường hợp CQĐT không thực hiện hoặc có vi phạm pháp luật nghiêm trọng

- Đối với các vụ án khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, Kiểm sát viên phải nghiên cứu, xem xét quyết định khởi tố và các tài liệu có liên quan để xác định việc khởi tố vụ án hình sự có thuộc các trường hợp được quy định tại Điều 105 BLTTHS hay không? Sau khi kiểm tra tính có căn cứ và hợp pháp của quyết định khởi tố thì Kiểm sát viên được cử phải báo cáo kết quả nghiên cứu với Viện trưởng, Phó Viện trưởng hoặc Lãnh đạo đơn vị kiểm sát điều tra để xem xét xử

lý theo quy định của pháp luật

Kiểm sát tốt giai đoạn khởi tố sẽ ngăn chặn được kịp thời việc thông qua quyết định KTVA hình sự một cách thiếu cân nhắc kỹ, vội vàng và do vậy, có thể sẽ kéo một loạt hậu quả tiêu cực tiếp theo trong việc truy cứu tố tụng hình sự

ở các giai đoạn tố tụng hình sự tiếp theo sau (như: Điều tra không có căn cứ đối với những hành vi không chứa đựng dấu hiệu của tội phạm hoặc nói chung

những là không diễn ra trong thực tế khách quan, khám xét, bắt, giam giữ, buộc tội, xét xử một cách vô căn cứ và trái pháp luật, làm oan những người vô tội)

Khởi tố vụ án hình sự là một giai đoạn tố tụng hình sự cơ bản và quan trọng để tăng cường pháp chế, bảo vệ các quyền và tự do của công dân trước khi khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp nghiệp vụ của giai đoạn điều tra, cùng với các giai đoạn tố tụng hình sự khác góp phần có hiệu quả vào cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm trong toàn xã hội

3 Trong giai đoạn điều tra VAHS

Điều tra vụ án Hình sự là giai đoạn tố tụng bắt đầu từ khi có quyết định KTVA hình sự đến khi có bản kết luận điều tra, đề nghị truy tố hoặc quyết định Đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án Trong giai đoạn này, CQĐT thực hiện các biện pháp điều tra nhằm tìm ra các tài liệu chứng cứ để làm rõ các vấn đề cần được chứng minh quy định tại Điều 85 BLTTHS 2015 Viện kiểm sát trong quá trình thực hiện chức năng và nhiệm vụ cũng trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra như: Hỏi cung bị can, lấy lời khai bị hại, người làm chứng, , đối chất, thực nghiệm điều tra và trưng cầu giám định Bên cạnh đó, còn kiểm sát gián tiếp thông qua các hoạt động quan trọng: khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, khám xét, hỏi cung bị can,…Viện kiểm sát còn kiểm sát việc áp dụng, thay đổi, hủy bỏ cac biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế: tạm giữ, tạm giam, bắt người, trục xuất,…

Một nội dung quan trọng nữa là Viện kiểm sát có quyền đề ra yêu cầu điều tra, định hướng cho CQĐT tập trung làm rõ, thu thập các tài liệu chứng cứ về các vấn đề cần phải chứng minh, đưa ra được những chỉ dẫn cho CQĐT về hướng tìm kiếm nguyên nhân và điều kiện của tội phạm đã xảy ra và yêu cầu cơ quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa thích hợp Để làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách người phạm tội, VKSND phải hướng

sự chú ý của các CQĐT vào việc cần thiết phải nghiên cứu những điều kiện sống, nghề nghiệp, trình độ văn hóa của người phạm tội gắn liền với việc xác định và đánh giá nguyên nhân của việc thực hiện tội phạm Hoặc cùng với việc chứng minh các yếu tố thuộc mặt chủ quan của tội phạm như lỗi, động cơ, mục

đích, VKSND cần yêu cầu CQĐT làm rõ vì sao ở thời gian, địa điểm này tội phạm đã xảy ra và người phạm tội đã thực hiện các phương pháp, thủ đoạn nào Đây là quá trình xác định nguyên nhân và điều kiện phạm tội tạo điều kiện cho việc đề xuất và áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm

Thông qua các hoạt động kiểm sát trực tiếp và gián tiếp, Viện kiểm sát đảm bảo cho quá trình điều tra được thực hiện một cách đúng đăn, kịp thời, đảm bảo hoạt động thu thập tài liệu chứng cứ của CQĐT là khách quan, hợp pháp, làm rõ các vấn đề của tội phạm cần được chứng minh, đảm bảo cho việc giải quyết đúng đắn vụ án hình sự Tìm ra nguyên nhân, điều kiện phạm tội để có kiến nghị phòng ngừa Đồng thời, VKSND qua công tác kiểm sát các hoạt động

tư pháp có quyền kiến nghị các cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm và vi phạm pháp luật (Điều 5 Luật Tổ chức VKSND 2014)

4 Trong giai đoạn truy tố

Truy tố là giai đoạn thứ ba của hoạt động TTHS, mà trong đó Viện kiểm sát căn cứ vào các quy định của pháp luật tố tụng hình sự tiến hành các biện pháp cần thiết nhằm đánh giá một cách toàn diện, khách qua các tài liệu của vụ

án hình sự (bao gồm cả kết luận điều tra và quyết định đề nghị truy tố) do Cơ quan điều tra chuyển đến và trên cơ sở đó Viện kiểm sát ra quyết định: Truy tố

bị can trước Tòa án bằng bản cáo trạng, quyết định truy tố; Trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc là đình chỉ hay tạm đình chỉ vụ án hình sự

Trong giai đoạn này, bên cạnh việc kiểm sát lại hồ sơ và các quyết định tố tụng của CQĐT nhằm phát hiện và xử lý các sai phạm một cách kịp thời Hoạt động quan trong nhất của Viện kiểm sát là vừa nghiên cứu, tìm luận cứ, luận chứng để bảo vệ quan điểm truy tố và vừa xem xét, làm rõ chứng cứ “gỡ tội”, bao gồm chứng cứ xác định vô tội, các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự cho bị cáo Mục đích của hoạt động này là không chỉ là để bảo vệ quan điểm truy tố của Viện kiểm sát một cách chính xác, khách quan, toàn diện, bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật mà cũng phải đảm bảo hệ thống chứng cứ, chứng minh xác đáng, bảo vệ cả quyền và lợi ích hợp pháp của người phạm tội và

những người có liên quan Suy xét một cách toàn diện về vụ án để tránh oan, sai,

bỏ lọt tội phạm và vi phạm pháp luật

5 Trong giai đoạn xét xử VAHS

Xét xử VAHS là giai đoạn cuối cùng, cũng là giai đoạn trọng tâm nhất của quá trình giải quyết một vụ án hình sự Bởi Tòa án có thẩm quyền sẽ dưa vào Hồ

sơ vụ án và tài liệu, chứng cứ, kết quả tranh tụng tại phiên tòa để kết luận một người là có tội hay không có tội

Trong giai đoạn này, Viện kiểm sát nhân dân tiếp tục thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp thông qua các hoạt động như: Thực hiện việc luận tội đối với bị cáo tại phiên toà sơ thẩm, phát biểu quan điểm về việc giải quyết vụ án tại phiên toà phúc thẩm; tranh luận với người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác tại phiên toà sơ thẩm, phúc thẩm;

Đưa ra quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân về việc giải quyết vụ án tại phiên toà giám đốc thẩm, tái thẩm

Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án nhân dân; kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng; kiểm sát các bản án và quyết định của Toà án nhân dân theo quy định của pháp luật; yêu cầu Toà án nhân dân cùng cấp và cấp dưới chuyển hồ sơ những vụ án hình

sự để xem xét, quyết định việc kháng nghị

Trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự, Viện kiểm sát thực hành quyền công

tố và kiểm sát hoạt động tư pháp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa tội phạm Góp phần xét xử đúng người đúng tội, tránh việc bỏ lọt tội phạm, người phạm tội, làm oan người vô tội có tác dụng phòng ngừa tội phạm Ngoài ra Viện kiểm sát thực hiện kiểm sát các hoạt động tư pháp thúc đẩy tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân Đảm bảo phiên tòa diễn ra một cách khách quan, công khai, minh bạch theo đúng trình tự

tố tụng quy định Thông qua đó làm cho mọi người thấy rằng bất cứ sự việc vi phạm pháp luật nào đều bị xử lí theo pháp luật đồng thời có thái độ đúng đắn với những hành vi vi phạm pháp luật, giáo dục họ ý thức tuân thủ các quy phạm

pháp luật mà Nhà nước đã đề ra, mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị xử lí theo từng trường hợp cụ thể mà phiên tòa là một minh chứng cho sự nghiêm minh của pháp luật, qua đó góp phần tích cực vào công tác đấu tranh chống và phòng ngừa tội phạm

C KẾT LUẬN

Như vậy, thông qua công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát giải quyết vụ án hình sự, Viện kiểm sát đã thể hiện vai trò quan trọng của mình trong công tác đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm, góp phần bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật, kỷ cương xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, công dân, cơ quan, tổ chức và nền pháp chế xã hội chủ nghĩa Trong quá trình thực hiện chức năng nhiệm vụ, Viện Kiểm sát lồng ghép vào đó là công tác nghiên cứu, phân tích tình trạng phạm tội, xác định chính xác những nguyên nhân, điều kiện của tội phạm, soạn thảo đề xuất, kiến nghị kịp thời các biện pháp phòng ngừa

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Tội phạm học – Trường Đại học luật Hà Nội – NXB Công an nhân dân

2 Giáo trình tội phạm học đại cương – Dương Thuyết Miên

3 Hiến pháp 2013 – NXB Chinh trị quốc gia

4 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 –NXB Lao động

5 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014 – NXB Chính trị quốc gia

6 Một số tập tài liệu về Phòng ngừa tội phạm khác