Đ bài: V i vàng là bài th tiêu bi u cho h n th Xuân Di u ề ộ ơ ể ồ ơ ệ
tr ướ c cách m ng tháng Tám năm 1945. Hãy phân tích bài th ạ ơ
“v i vàng” đ th y đ ộ ể ấ ượ c đi u đó ề
BÀI LÀM
“Khó có th nói để ược cái ng c nhiên c a làng th Vi t Nam khi Xuân Di u đ n” Hoài Thanh đã m ạ ủ ơ ệ ệ ế ở
đ u trang vi t v Xuân Di u trong cu n “thi nhân Vi t Nam” b ng m t gi ng đi u ngh n ngùng và ầ ế ề ệ ố ệ ằ ộ ọ ệ ẹ
ng c nhiên nh th Xuân Di u đã bạ ư ế ệ ước vào thi đàn Vi t Nam nh m t c n gió đ u mùa tệ ư ộ ơ ầ ươ ẻi tr , tràn đ y s c s ng c a m t con ngầ ứ ố ủ ộ ười m i, m t th h m i. Ông bớ ộ ế ệ ớ ước đi trong dòng ch y th ca ả ơ
Vi t nh ng năm 3245 v i m t cái tôi hoàn toàn n i b t. Có chăng cái tôi y đã đã làm nên m t h n ệ ữ ớ ộ ổ ậ ấ ộ ồ
th r t m i m , r t đ c đáo, r t Xuân Di u mà V i Vàng là m t trích d n tiêu bi u nh t?ơ ấ ớ ẻ ấ ộ ấ ệ ộ ộ ẫ ể ấ
Ông tên th t là Ngô Xuân Di u, còn có bút danh là Tr o Nha, quê làng Tr o Nha, huy n Can L c, ậ ệ ả ở ả ệ ộ
t nh Hà Tĩnh nh ng sinh t i Gò B i, xã Tùng Gi n, huy n Tuy Phỉ ư ạ ồ ả ệ ước, t nh Bình Đ nh. Phong cách ỉ ị
s ng và phong cách sáng tác c a Xuân Di u r t đáng đ ngố ủ ệ ấ ể ườ ờ ọi đ i h c h i. Ông luôn c n cù kiên ỏ ầ
nh n trong h c t p, rèn luy n va lao đ ng sáng t o ngh thu t. Trong s nghi p sáng tác th c a ẫ ọ ậ ệ ộ ạ ệ ậ ự ệ ơ ủ mình, Xuân Di u đệ ược bi t đ n nh là m t nhà th lãng m n tr tình, là nhà th m i nh t c a ế ế ư ộ ơ ạ ữ ơ ớ ấ ủ phong trào Th m i giai đo n 19301945 v i t tơ ớ ạ ớ ư ưởng ti n b chi ph i toàn b s nghi p văn h c ế ộ ố ộ ự ệ ọ
c a mình ni m khát khao giao c m v i đ i.ủ ề ả ớ ờ
V i vàng là độ ược gi i văn sĩ đánh giá là bài th tiêu bi u cho h n th Xuân Di u trớ ơ ể ồ ơ ệ ước cách m ng ạ tháng Tám, m t h n th b ng b t, khát khao giao c m đ n mãnh li t, đ n cu ng si. Bài th b c l ộ ồ ơ ồ ộ ả ế ệ ế ồ ơ ộ ộ nét đ p c a m t quan ni m nhân sinh m i : s ng t giác và tích c c, s ng v i ni m khao khát phát ẹ ủ ộ ệ ớ ố ự ự ố ớ ề huy h t giá tr b n ngã, t n hi n cho cu c đ i và cũng là m t cách t n hế ị ả ậ ế ộ ờ ộ ậ ưởng cu c đ i.ộ ờ
S ng v i vàng ch là m t cách nói. Trong c t lõi, đây là m t quan ni m s ng m i mang ý nghĩa tích ố ộ ỉ ộ ố ộ ệ ố ớ
c c nh m phát huy cao đ giá tr c a cái Tôi cá nhân trong th i hi n đ i. Quan ni m s ng nói trên ự ằ ộ ị ủ ờ ệ ạ ệ ố
được di n gi i qua m t h th ng c m xúc và suy nghĩ mang màu s c “ bi n lu n” r t riêng c a tác ễ ả ộ ệ ố ả ắ ệ ậ ấ ủ
gi V i Xuân Di u, cu c đ i nh m t thiên đả ớ ệ ộ ờ ư ộ ường trên m t đ t.ặ ấ
M đ u bài th là m t kh ngũ ngôn th hi n m t ở ầ ơ ộ ổ ể ệ ộ ước mu n kì l c a thi sĩ:ố ạ ủ
Tôi mu n t t n ng điố ắ ắ
Cho màu đ ng nh t m t;ừ ạ ấ
Tôi mu n bu c gió l iố ộ ạ
Cho hương đ ng bay đi.ừ
Th c nh n đứ ậ ược s trôi ch y vô biên c a th i gian, nhà th nh c m th y s hãi và khao khát níu ự ả ủ ờ ơ ư ả ấ ợ
gi đữ ược nó đ t n hể ậ ưởng v đ p đích th c c a cu c s ng. Thi sĩ mu n đo t quy n t o hoá, mu n ẻ ẹ ự ủ ộ ố ố ạ ề ạ ố
đi ngượ ạ ự ậc l i s v n đ ng c a thiên nhiên, mu n t mình n m gi đi u ch nh th i gian, b i m t ộ ủ ố ự ắ ữ ề ỉ ờ ở ộ
người nh Xuân Di u s ng đ yêu và yêu đ s ng thì th i gian mà t nhiên đ nh s n t ngàn x a ư ệ ố ể ể ố ờ ự ị ẵ ừ ư
đ n nay không th nào đ B ng vi c s d ng nh ng đ ng t m nh “t t”, “bu c”, Xuân Di u nh ế ể ủ ằ ệ ử ụ ữ ộ ừ ạ ắ ộ ệ ư
mu n l u gi l i cái kho nh kh c c a tu i xuân, mu n th i gian ng ng đ ng l i, mu n và mu n nhố ư ữ ạ ả ắ ủ ổ ố ờ ư ọ ạ ố ố ư
v y m i có đ th i gian đ th a mãn lòng khao khát trong tâm h n nhà th L n đ u tiên trong th ậ ớ ủ ờ ể ỏ ồ ơ ầ ầ ơ
ca hi n đ i l i có m t quan ni m v th i gian m t cách ráo ri t nh Xuân Di u.ệ ạ ạ ộ ệ ề ờ ộ ế ư ệ
Thiên đường cu c s ng c a Xuân Di u n i tr n gian th t m i m !Trong quan ni m c a ngộ ố ủ ệ ơ ầ ậ ớ ẻ ệ ủ ườ ưi x a,
đ i là ch n b i tr n, cu c đ i là b kh Đ y là lý do vì sao lánh đ i nhi u khi đã tr thành m t cách ờ ố ụ ầ ộ ờ ể ổ ấ ờ ề ở ộ
th s ng mà c tôn giáo cũng nh văn chế ố ả ư ương đ u ch trề ủ ương v y g i con ngẫ ọ ười trên hành trình đi tìm s an l c tâm h n. Cũng ch ng ph i ng u nhiên, đ o Ph t tô đ m v đ p c a cõi Tây Phự ạ ồ ẳ ả ẫ ạ ậ ậ ẻ ẹ ủ ương
c c l c; văn h c c Trung Qu c cũng nh văn h c trung đ i Vi t Nam đ u đ cao tâm lý hoài c , ự ạ ọ ổ ố ư ọ ạ ệ ề ề ổ
ph c c , khuy n khích xu hụ ổ ế ướng tìm v v i nh ng giá tr trong quá kh vàng son m t đi không tr ề ớ ữ ị ứ ộ ở
Trang 2l i nh đi tìm m t thiên đạ ư ộ ường đã m t. Xuân Di u thu c th h nh ng ngấ ệ ộ ế ệ ữ ườ ẻ ổi tr tu i ham s ng và ố
s ng sôi n i, h không coi lánh đ i là m t xu th mang ý nghĩa tích c c mà ngố ổ ọ ờ ộ ế ự ượ ạc l i, h không ọ
ng n ng i lao vào đ i. Và th t ng c nhiên, nh tu i tr , h phát hi n ra cu c đ i th c ch t không ầ ạ ờ ậ ạ ờ ổ ẻ ọ ệ ộ ờ ự ấ
ph i là m t cõi mông lung, m m nhân nh, cũng ch ng ph i là cái b kh đ y đo con ngả ộ ờ ờ ả ẳ ả ể ổ ầ ạ ười
b ng sinh, lão, b nh, t … nh ng đ nh m nh đã hàng ngàn năm ám nh con ngằ ệ ử ữ ị ệ ả ười mà trái l i, là c ạ ả
m t th gi i tinh khôi, quy n rũ. T t c đ u hi n h u, t t c đ u g n gũi, đ y p, ngay trong đ i ộ ế ớ ế ấ ả ề ệ ữ ấ ả ề ầ ầ ắ ờ
th c và trong t m tay v i:ự ầ ớ
C a ong bủ ướm này đây tu n tháng m tầ ậ
Này đây hoa c a đ ng n i xanh rìủ ồ ộ
Này đây lá c a cành t ph ph tủ ơ ơ ấ
C a y n anh này đây khúc tình siủ ế
Và này đây ánh sáng ch p hàng miớ
M i bu i s m th n vui h ng gõ c aỗ ổ ớ ầ ằ ử
Tháng giêng ngon nh m t c p môi g n.ư ộ ặ ầ
B c tranh thiên nhiên mùa xuân tứ ươ ẹi đ p và tràn đ y s c s ng đầ ứ ố ược tác gi c m nh n b ng m i ả ả ậ ằ ọ giác quan, b ng c tâm h n c a m t thi sĩ. Trong cái nhìn m i m , say s a thi nhân v n vã li t kê ằ ả ồ ủ ộ ớ ẻ ư ồ ệ bao v đ p c a cu c đ i b ng hàng lo t đ i t ch tr này đây làm hi n lên c m t th gi i th t s ngẻ ẹ ủ ộ ờ ằ ạ ạ ừ ỉ ỏ ệ ả ộ ế ớ ậ ố
đ ng. H n th , cõi s ng đ y quy n rũ y nh đang v y g i, chào m i b ng v ng t ngào, tr trung: ộ ơ ế ố ầ ế ấ ư ẫ ọ ờ ằ ẻ ọ ẻ đây là tu n tháng m t đ dành cho ong bầ ậ ể ướm, đây là hoa c a đ ng n i (đang) “xanh rì, đây là lá c aủ ồ ộ ủ cành t ph ph t và khúc tình si kia là c a nh ng l a đôi. Có l trơ ơ ấ ủ ữ ứ ẽ ước Xuân Di u trong th Vi t ệ ơ ệ Nam ch a có c m giác “Tháng giêng ngon nh m t c p môi g n”. Nó là c m giác c a ái ân tình t ư ả ư ộ ặ ầ ả ủ ự
C m giác y đã làm cho ngả ấ ười ta th y tháng giêng m n m n non t đ y m t s c s ng thanh tân kiaấ ơ ở ơ ầ ộ ứ ố
mà sao quy n rũ – tháng giêng mang trong nó s c quy n rũ không th cế ứ ế ể ưỡng được c a m t ngủ ộ ười tình r o r c đ m say. Th gi i này đạ ự ắ ế ớ ược Xuân Di u c m nh n theo m t cách riêng. Nó bày ra nh ệ ả ậ ộ ư
m t thiên độ ường trên m t đ t, nh m t b a ti c l n c a tr n gian. Đặ ấ ư ộ ữ ệ ớ ủ ầ ược c m nh n b ng c s tinh ả ậ ằ ả ự
vi nh t c a m t h n yêu đ y ham mu n, nên s s ng cũng hi n ra nh m t th gi i đ y xuân tình. ấ ủ ộ ồ ầ ố ự ố ệ ư ộ ế ớ ầ Cái thiên đường s c hắ ương đó hi n ra trong V i vàng v a nh m t m nh vệ ộ ừ ư ộ ả ườn tình ái, v n v t ạ ậ
đương lúc lên hương, v a nh m t mâm ti c v i m t th c đ n quy n rũ, l i v a nh m t ngừ ư ộ ệ ớ ộ ự ơ ế ạ ừ ư ộ ười tình đ y đ m say. Xuân Di u hầ ắ ệ ưởng th thiên nhiên nh hụ ư ưởng th ái tình. Yêu thiên nhiên mà th cụ ự
ch t là tình t v i thiên nhiên.ấ ự ớ
Tuy nhiên, trong ý th c m i c a con ngứ ớ ủ ười th i đ i v th i gian, khi khám phá ra cái đ p đích th c ờ ạ ề ờ ẹ ự kia c a đ i cũng là lúc ngủ ờ ười ta hi u r ng đi u tuy t di u này có s ph n th t ng n ng i, mong ể ằ ề ệ ệ ố ậ ậ ắ ủ manh và s nhanh chóng tàn phai vì theo vòng quay c a th i gian có cái gì trên đ i là vĩnh vi n?ẽ ủ ờ ờ ễ Xuân đương t i nghĩa là xuân đớ ương qua
Xuân còn non nghĩa là xuân s giàẽ
Mà xuân h t, nghĩa là tôi cũng m tế ấ
Lòng tôi r ng, nh ng lộ ư ượng tr i c ch tờ ứ ậ
Không cho dài th i tr c a nhân gianờ ẻ ủ
Nói làm chi r ng xuân v n tu n hoànằ ẫ ầ
N u tu i tr ch ng hai l n th m l i!ế ổ ẻ ẳ ầ ắ ạ
Ni m ám nh v s ch y trôi vô tình c a th i gian khi n cái nhìn c a thi nhân v th gi i b ng đ i ề ả ề ự ả ủ ờ ế ủ ề ế ớ ỗ ổ khác, t t c đ u nhu m màu c a âu lo, bàng hoàng, th ng th t. Đ y là lý do vì sao m ch c m xúc ấ ả ề ố ủ ả ố ấ ạ ả trong đo n th b ng liên t c thay đ i : t vi c xu t hi n các ki u câu đ nh nghĩa, tăng c p : “nghĩa làạ ơ ỗ ụ ổ ừ ệ ấ ệ ể ị ấ (3l n/3dòng th ), đ đ nh nghĩa v mùa xuân và tu i tr , mà th c ch t là đ c m nh n v hi n h u ầ ơ ể ị ề ổ ẻ ự ấ ể ả ậ ề ệ ữ
và phôi pha, đ n ý tế ưởng ràng bu c s ph n cá nhân mình v i s ph n c a mùa xuân, tu i xuân ộ ố ậ ớ ố ậ ủ ổ
nh m th l ni m xót ti c cái ph n đ p nh t c a đ i ngằ ổ ộ ề ế ầ ẹ ấ ủ ờ ười, cu i cùng c t lên ti ng than đ y kh nãoố ấ ế ầ ổ :
Mà xuân h t nghĩa là tôi cũng m t!ế ấ
Con người th i trung đ i hình nh yên trí v i quan ni m th i gian tu n hoàn v i cái chu k b n ờ ạ ư ớ ệ ờ ầ ớ ỳ ố
Trang 3mùa, cũng nh cái chu kì ba v n sáu ngàn ngày c a ki p ngư ạ ủ ế ười. Con người hi n đ i s ng v i quan ệ ạ ố ớ
ni m th i gian tuy n tính, th i gian nh m t dòng ch y mà m i m t kho nh kh c qua là m t đi vĩnh ệ ờ ế ờ ư ộ ả ỗ ộ ả ắ ấ
vi n. Cho nên Xuân Di u đã n ng nhi t ph đ nh “còn tr i đ t nh ng ch ng còn tôi mãi”.ễ ệ ồ ệ ủ ị ờ ấ ư ẳ
Thi sĩ l i c m nh n v không gian và th i gian đ y s l hóa:ạ ả ậ ề ờ ầ ự ạ
Mùi tháng năm đ u r m v chia phôiề ớ ị
Kh p sông núi v n than th m ti n bi tắ ẫ ầ ễ ệ
Là người đã ti p thu m c nhu n nhuy n phép “tế ở ứ ầ ễ ương giao” c a l i th tủ ố ơ ượng tr ng, Xuân Di u đãư ệ phát huy tri t đ s tệ ể ự ương giao v c m giác đ c m nh n và mô t th gi i. Th i gian đề ả ể ả ậ ả ế ớ ờ ược c m ả
nh n b ng kh u giác: “Mùi tháng năm” – th i gian c a Xuân Di u đậ ằ ứ ờ ủ ệ ược làm b ng mùi hằ ương, b ng ằ mùi v Ni m xót ti c c th tuôn ch y miên man trong hàng lo t câu th và kh c nghi t v i b t côngị ề ế ứ ế ả ạ ơ ắ ệ ớ ấ
đã tr thành m t quan h đ nh m nh gi a t nhiên v i con ngở ộ ệ ị ệ ữ ự ớ ười. N i cay đ ng trỗ ắ ước s th t đó ự ậ
được tri n khai trong nh ng hình nh và ý ni m s p x p theo tể ữ ả ệ ắ ế ương quan đ i l p gi a : lòng ngố ậ ữ ười
r ng” mà lộ ượng tr i ch t; Xuân c a thiên nhiên thì tu n hoàn” mà tu i tr c a con ngờ ậ ủ ầ ổ ẻ ủ ười thì ch ng ẳ hai l n th m l i. Cõi vô thu vô chung là vũ tr v n còn mãi v y mà con ngầ ắ ạ ỷ ụ ẫ ậ ười, sinh th s ng đ y ể ố ầ xúc c m và khao khát l i hoá thành h vô. Đi u “ b t công” này thôi thúc cái tôi cá nhân đi tìm s c ả ạ ư ề ấ ứ
m nh hoá gi i.ạ ả
T n i ám nh v s ph n mong manh chóng tàn l i c a tu i xuân, tác gi đ ra m t gi i pháp táo ừ ỗ ả ề ố ậ ụ ủ ổ ả ề ộ ả
b o. Con ngạ ười không th ch n đ ng để ặ ứ ược bước đi c a th i gian, con ngủ ờ ười ch có th ph i ch y ỉ ể ả ạ đua v i nó b ng m t nh p s ng m i mà nhà th g i là v i vàng.ớ ằ ộ ị ố ớ ơ ọ ộ
Mau đi thôi! Màu ch a ngã chi u hômư ề
Ta mu n ômố
C s s ng m i b t đ u m n m nả ự ố ớ ắ ầ ơ ở
Ta mu n ri t mây đ a và gió lố ế ư ượn
Ta mu n say cánh bố ướm v i tình yêuớ
Ta mu n thâu trong m t cái hôn nhi uố ộ ề
Và non nước, và cây, và c r ngỏ ạ
Cho ch nh choáng mùi th m, cho đã đ y ánh sángế ơ ầ
Cho no nê hương s c c a th i tắ ủ ờ ươi
h i xuân h ng ta mu n c n vào ngỡ ồ ố ắ ươi
Ta có th nghe th y gi ng nói, nghe th y c nh p đ p c a con tim Xuân Di u trong đo n th y. Nó ể ấ ọ ấ ả ị ậ ủ ệ ạ ơ ấ
hi n ra trong nh ng làn sóng ngôn t đan chéo nhau, giao thoa và song song v vào tâm h n ngệ ữ ừ ỗ ồ ười
đ c. Cái đi p ng “ta mu n” đọ ệ ữ ố ượ ặc l p đi l p l i v i m t đ th t dày và cũng th t đích đáng. Nh t là ặ ạ ớ ậ ộ ậ ậ ấ
m i l n đi p l i đi li n v i m t đ ng thái yêu đỗ ầ ệ ạ ề ớ ộ ộ ương m i lúc m t m nh m , mãnh li t, n ng nàn: ôm ỗ ộ ạ ẽ ệ ồ – ri t – say – thâu – c n. Nh ng ch “và” hi n di n c n cho s th hi n nguyên tr ng cái gi ng nói, ế ắ ữ ữ ệ ệ ầ ự ể ệ ạ ọ cái kh u khí c a nhà th Nó th hi n đ m nét s c thái riêng c a cái tôi Xuân Di u. nghĩa là th hi nẩ ủ ơ ể ệ ậ ắ ủ ệ ể ệ
m t cách tr c ti p, tộ ự ế ươ ối s ng cái c m xúc tham lam đang trào lên mãnh li t trong lòng ng c yêu đ i ả ệ ự ờ
c a thi sĩ !ủ
Không ph i ng u nhiên mà Xuân Di u đả ẫ ệ ược Hoài Thanh nh n xét là “nhà th m i nh t c a phong ậ ơ ớ ấ ủ trào th M i”. Ngoài nh ng s m i l trong n i dung đ tài, Xuân Di u còn có nh ng bơ ớ ữ ự ớ ạ ộ ề ệ ữ ước đi táo baojtrong vi c cách tân ngh thu t. V i “V i Vàng”, bài th có s k t h p gi a hai y u t tr tình , ệ ệ ậ ớ ộ ơ ự ế ợ ữ ế ố ữ chính lu n. Y u t tr tình đậ ế ố ữ ược b c l nh ng rung đ ng mãnh li t bên c nh nh ng ám nh kinh ộ ộ ở ữ ộ ệ ạ ữ ả hoàng khi phát hi n vè s ph n mong manh c a cái đ p, c a tình yêu và tu i tr trệ ố ậ ủ ẹ ủ ổ ẻ ước s h y ho i ự ủ ạ
c a th i gian. M ch chính lu n là h th ng l p lu n, lí gi i v l s ng v i vàng , thông ddiejp mà ủ ờ ạ ậ ệ ố ậ ậ ả ề ẽ ố ộ Xuân Di u mu n g i đ n cho đ c gi đệ ố ử ế ộ ả ược trình bày theo l i quy n p t ngh ch lí mâu thu n đ n ố ạ ừ ị ẫ ế
gi i đáp. Bên c nh đó, Xuân Di u còn thành công trong vi c t o ra cú pháp m i c a câu th , cách ả ạ ệ ệ ạ ớ ủ ơ
di n đ t m i, hình nh và ngôn t m i.ễ ạ ớ ả ừ ớ
Có th nói Xuân Di u qua bài th này không ch “s ng” hay “ham s ng” mà là “say s ng”. S ng ể ệ ơ ỉ ố ố ố ố mãnh li t s ng h i h , s ng g p đ t n hệ ố ố ả ố ấ ể ậ ưởng v đ p c a tr n gian. Đó là m t nhân sinh quan lành ẻ ẹ ủ ầ ộ
m nh. tuy ch a ph i là l i s ng cao đ p nh t, nh ng đó là m t l i s ng tích c c, s ng trong ý th c ạ ư ả ố ố ẹ ấ ư ộ ố ố ự ố ứ
Trang 4phát huy h t giá tr c a tu i tr và cũng là c a cái tôi. Bài th là nh p đ p g p gáp trế ị ủ ổ ẻ ủ ơ ị ậ ấ ước thanh s c ắ
tr n gian m t ngày xuân c a m t trái tim ch a bao gi chán s ng!ầ ộ ủ ộ ư ờ ố
Nhà th Th L trong l i t a cho t p “Th Th ” c a Xuan Di u đã có nh n xét khá tinh t : “Xuân ơ ế ữ ờ ự ậ ơ ơ ủ ệ ậ ế
Di u là m t ngệ ộ ườ ủi c a đ i, m t ngờ ộ ườ ở ữi gi a loài ngườ ầi. l u th c a ông xây d ng trên đ t c a m t ơ ủ ự ấ ủ ộ
t m lòng tr n gian”. Đã m y mấ ầ ấ ươi năm Xuân Di u giã t chúng ta vào cõi h vô, nh ng t m lòng ệ ừ ư ư ấ
tr n gian c a ông thì v n còn l u mãi v i các th h H n nh ng ai yêu cu c s ng, yêu th Xuân ầ ủ ẫ ư ớ ế ệ ẳ ữ ộ ố ơ
Di u ch c không kh i nh ng rung đ ng trệ ắ ỏ ữ ộ ước nh ng c m xúc mãnh li t tâm tình c a tác gi qua bàiữ ả ệ ủ ả
th “V i vàng” g n v i nh ng ni m khát khao giao c m v i tr i đ t, v i con ngơ ộ ắ ớ ữ ề ả ớ ờ ấ ớ ười trong mùa xuân
di u kì!ệ
Tôi mu n t t n ng điố ắ ắ
Cho màu đ ng nh t m từ ạ ấ
Tôi mu n bu c gió l iố ộ ạ
Cho hương đ ng bay đi ừ