Em có nhận xét gì về nghĩa của từ lợi trong bài ca dao?. Nhận xét cách dùng phụ âm đầu trong ví Tạo sự đặc sắc về ngữ âm cho câu thơI. - Chơi chữ thường được sử dụng trong cuộc sống
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ:
1 Đọc thuộc một đoạn văn tự chọn trong bài “Một thứ quà của lúa non: cốm”.
2 Nhà văn Thạch Lam đã bàn về sự thưởng thức cốm như thế nào?
Trang 3
Thầy bói xem quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn
? Em có nhận xét gì về nghĩa của từ lợi
trong bài ca dao?
I Thế nào là chơi chữ?
là lợi lộc, lợi ích, thuận lợimột bộ phận trong khoang miệng, bao quanh răng
- Lợi (câu 2):
- Lợi (câu 4):
? Việc sử dụng từ lợi ở cuối bài ca dao
là dựa vào hiện tượng gì của từ ngữ?
lợi lộc, lợi íchmột bộ phận trong khoang miệng, bao quanh răng
- Lợi (câu 2):
- Lợi (câu 4):
→ Dựa vào hiện tượng đồng âm
→ Dựa vào hiện tượng đồng âm
Trang 4Thầy bói xem quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn
? Em có nhận xét gì về nghĩa của từ lợi
trong bài ca dao?
I Thế nào là chơi chữ?
là lợi lộc, lợi ích, thuận lợimột bộ phận trong khoang miệng, bao quanh răng
- Lợi (câu 2):
- Lợi (câu 4):
→ Dựa vào hiện tượng đồng âm
→ Tạo sắc thái hài hước, dí dỏm,
→ Tạo sắc thái hài hước, dí dỏm, làm câu văn hấp dẫn và thú vị
Trang 5- Lợi (câu 2):
- Lợi (câu 4):
→ Dựa vào hiện tượng đồng âm
→ Tạo sắc thái hài hước, dí dỏm,
Trang 7
TIẾT 58: CHƠI CHỮ
I Thế nào là chơi chữ?
II Các lối chơi chữ:
Qua câu thơ trên, tác giả đã sử dụng lối chơi chữ nào ?
Em hãy nhận xét về âm của hai từ "ranh tướng" và “ danh tướng”?
Từ“ranh tướng” có nghĩa là gì ?
=> xét về mặt âm, hai từ này (gần âm)
=> Dùng lối nói trại âm (gần âm)
“danh tướng”
Trang 81/ Ví dụ: ( SGK tr 164)
VD1/ “danh tướng”-“ ranh tướng”:
→ dùng lối nói trại âm
2/ Mênh mông muôn mẫu một màu
mưaMỏi mắt miên man mãi mịt mờ ( Tú Mỡ)
Câu thơ đã dùng lối chơi chữ nào ?
Nhận xét cách dùng phụ âm đầu trong ví
Tạo sự đặc sắc về ngữ âm cho câu thơ
Tạo ra không gian mênh mông, mờ mịt, thể hiện tâm trạng buồn, cô đơn của tác giả
Trang 10“ mèo cái” - “ mái kèo”
→ dùng lối nói lái
4/ Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,Quả ngon lớn mãi cho ai đẹp lòng
Mời cô mời bác ăn cùng,Sầu riêng mà hóa vui chung trăm nhà ( Phạm Hổ)
Ta hiểu thêm được một lối chơi chữ nào ?
Nhận xét nghĩa của từ "sầu riêng" và từ
Trang 11“ mèo cái” - “ mái kèo”
→ dùng lối nói lái
TIẾT 58: CHƠI CHỮ
I Thế nào là chơi chữ?
II Các lối chơi chữ:
VD4/ “ sầu riêng” Chỉ 1 loại trái cây
Chỉ tâm trạng buồn, khó thổ lộ
Trang 12“ mèo cái” - “ mái kèo”
→ dùng lối nói lái
TIẾT 58: CHƠI CHỮ
I Thế nào là chơi chữ?
II Các lối chơi chữ:
VD4/ “ sầu riêng” Chỉ 1 loại trái cây
Chỉ tâm trạng buồn, khó thổ lộ
Trang 131/ Ví dụ: ( SGK tr 164)
VD1/ “ ranh tướng”: → dùng lối nói trại âm
VD2/ “ Mênh mông…mịt mờ”: → dùng cách điệp âm
VD3/ “ cá đối” - “cối đá”
“ mèo cái” - “ mái kèo” → dùng lối nói lái
TIẾT 58: CHƠI CHỮ
I Thế nào là chơi chữ?
II Các lối chơi chữ:
VD4/ “ sầu riêng” Chỉ 1 loại trái cây
- Qua các VD vừa phân
tích, em hãy cho biết có
những cách chơi chữ nào?
- Dùng lối nói trại âm( gần âm )
- Dùng cách điệp âm.
- Dùng lối nói lái.
- Dùng từ ngữ đồng âm.
- Dùng từ trái nghĩa, từ đồng nghĩa, từ gần nghĩa.
sử dụng trong những trường hợp nào?
- Chơi chữ thường được
sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, trong câu
Trang 141/ Ví dụ: ( SGK tr 164)
VD1/ “ ranh tướng”: → dùng lối nói trại âm
VD2/ “ Mênh mông…mịt mờ”: → dùng cách điệp âm
VD3/ “ cá đối” - “cối đá”
“ mèo cái” - “ mái kèo” → dùng lối nói lái
TIẾT 58: CHƠI CHỮ
I Thế nào là chơi chữ?
II Các lối chơi chữ:
VD4/ “ sầu riêng” Chỉ 1 loại trái cây
•Ghi nhớ 2:
- Các lối chơi chữ thường gặp là:
2/ Ghi nhớ 2: SGK/ 165
- Chơi chữ thường được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, trong câu đối, câu đố.
Trang 15TIẾT 58 : CHƠI CHỮ
I/ Thế nào là chơi chữ?
II/ Các lối
Núi bao nhiêu tuổi gọi
là núi non
3.Cô Cẩm cầm cái chổi
chọc chú
chuột chù chết cứng…
4 Cồn cỏ có con cá đua
là con cua đá…
* Bài tập : Nối các lối chơi chữ ở
cột A và cột B sao cho phù hợp
Trang 16Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối, Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.
Từ nay Trâu Lỗ(a) chăm nghề học, Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.
( Lê Quý Đôn)
cho biết tác giả đã dùng những từ ngữ nào để chơi chữ ?
Bài tập 1:
Tác giả đã dùng những từ ngữ để chơi
chữ:
liu điu, rắn, hổ lửa, mái gầm, ráo, lằn,
trâu, lỗ, hổ mang các từ chỉ các loài
rắn
Trang 18Cảm ơn bà biếu gói cam, Nhận thì không đúng, từ làm sao đây?
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, Phải chăng khổ tận đến ngày cam lai ?
Trong bài thơ này, Bác Hồ đã dùng lối chơi chữ như thế nào?
- Nghĩa của thành ngữ Hán Việt: “khổ
Trang 191 Thế nào là chơi chữ?
A Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm.
B Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về nghĩa.
C Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước… làm cho câu văn hấp dẫn và thú vị.
D Chơi chữ là biện pháp lặp lại từ ngữ để làm nổi bật ý.
4/ CỦNG CỐ:
• Dùng từ ngữ đồng âm, điệp âm C Dùng lối nói lái, trại âm.
• Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa… D Tất cả đều đúng.
”Suốt đời đi với học sinh, Nhờ nó ta biết đầu mình chân tay”.
A Trong câu đối B Trong câu đố C Trong văn thơ trào phúng.
Trang 20- Dùng lối nói trại âm( gần âm )
- Dùng cách điệp âm
- Dùng lối nói lái
- Dùng từ ngữ đồng âm
- Dùng từ trái nghĩa, từ đồng nghĩa, từ gần nghĩa
* Các lối chơi chữ thường gặp là:
* Chơi chữ thường được sử dụng trong cuộc
sống thường ngày, trong văn thơ, trong câu đối, câu đố
Trang 21HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
- Bài cũ:
+ Học thuộc 2 ghi nhớ – Làm BT 3/ 166.
+ Sưu tầm các câu ca dao có sử dụng lối chơi chữ và
phân tích giá trị của chúng.
- Bài mới:
Soạn bài: “ Làm thơ lục bát”
Nắm lại luật thơ lục bát.
Kẻ lại sơ đồ trong SGK điền các kí hiệu B,T,V ứng với mỗi tiếng của bài ca dao.
Nhận xét về tương quan thanh điệu giữa tiếng thứ 6
và tiếng thứ 8
Tập làm một bài thơ lục bát theo đúng luật.
Trang 22- Dùng lối nói trại âm( gần âm )
- Dùng cách điệp âm
- Dùng lối nói lái
- Dùng từ ngữ đồng âm
- Dùng từ trái nghĩa, từ đồng nghĩa, từ gần nghĩa
* Các lối chơi chữ thường gặp là:
* Chơi chữ thường được sử dụng trong cuộc
sống thường ngày, trong văn thơ, trong câu đối, câu đố