Bài 6. Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Bài 6. Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về t...

Bµi 6 - tiÕt 24

Miªu t¶ vµ biÓu c¶m trong v¨n b¶n tù sù

I Sù kÕt hîp c¸c yÕu tè kÓ, t¶ vµ biÓu lé t×nh

c¶m trong v¨n b¶n tù sù

1 VÝ dô

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Ví Dụ: Xe chạy chầm chậm mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, … mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau,

tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe,

tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà

lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:

- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm n ớc mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe

Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nh

cô tôi nhắc lại lời ng ời họ nội của tôi G ơng mặt mẹ tôi vẫn t ơi sáng

với đôi mắt trong và n ớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò

má Hay tại sự sung s ớng bỗng đ ợc trông nhìn và ôm ấp cái hình hài

máu mủ của mình mà mẹ tôi lại t ơi đẹp nh th ở còn sung túc Tôi ngồi

trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy

những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da

thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn

nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ th ờng.

Phải bé lại và lăn vào lòng một ng ời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của ng ời mẹ, để bàn tay ng ời mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi

rôm ở sống l ng cho, mới thấy ng ời mẹ có một êm dịu vô cùng Từ ngã

t đầu tr ờng học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi

đã trả lời mẹ tôi những câu gì

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu) Những ngày thơ ấu)

Sự việc nhỏ:

- Mẹ tôi vẫy tôi.

- Tôi chạy theo chiếc xe chở mẹ

- Mẹ kéo tôi lên xe

- Tôi khóc

- Tôi ngồi bên mẹ, đầu ngả vào cánh tay mẹ, quan sát g ơng mặt mẹ

Ví Dụ: Xe chạy chầm chậm … mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau,

tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi , và khi trèo lên xe,

tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà

lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:

- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm n ớc mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe

Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nh

cô tôi nhắc lại lời ng ời họ nội của tôi G ơng mặt mẹ tôi vẫn t ơi sáng

với đôi mắt trong và n ớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò

má Hay tại sự sung s ớng bỗng đ ợc trông nhìn và ôm ấp cái hình hài

máu mủ của mình mà mẹ tôi lại t ơi đẹp nh th ở còn sung túc Tôi ngồi

trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy

những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da

thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn

nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ th ờng.

Phải bé lại và lăn vào lòng một ng ời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của ng ời mẹ, để bàn tay ng ời mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi

rôm ở sống l ng cho, mới thấy ng ời mẹ có một êm dịu vô cùng Từ ngã

t đầu tr ờng học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi

đã trả lời mẹ tôi những câu gì

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu) Những ngày thơ ấu)

Ví Dụ: Xe chạy chầm chậm … mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau,

tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi , và khi trèo lên xe,

tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà

lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:

- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm n ớc mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe

Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nh

cô tôi nhắc lại lời ng ời họ nội của tôi G ơng mặt mẹ tôi vẫn t ơi sáng

với đôi mắt trong và n ớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò

má Hay tại sự sung s ớng bỗng đ ợc trông nhìn và ôm ấp cái hình hài

máu mủ của mình mà mẹ tôi lại t ơi đẹp nh còn sung túc Tôi ngồi

trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy

những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da

thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn

nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ th ờng.

Phải bé lại và lăn vào lòng một ng ời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của ng ời mẹ, để bàn tay ng ời mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi

rôm ở sống l ng cho, mới thấy ng ời mẹ có một êm dịu vô cùng Từ ngã

t đầu tr ờng học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi

đã trả lời mẹ tôi những câu gì

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu) Những ngày thơ ấu)

Cuộc gặp gỡ đầy xúc động giữa nhân vật tôi với ng ời

mẹ của mình sau bao ngày

xa cách.

Sự việc chính

Miêu tả hoạt động của vật, ng ời

Miêu tả ngoại hình

Suy nghĩ

Cảm nhận

Cảm t ởng

Bµi 6 - tiÕt 24

Miªu t¶ vµ biÓu c¶m trong v¨n b¶n tù sù

I Sù kÕt hîp c¸c yÕu tè kÓ, t¶ vµ biÓu lé t×nh c¶m

trong v¨n b¶n tù sù

1 VÝ dô:

2 Ghi nhí:

a C¸ch sö dông yÕu tè miªu t¶, biÓu c¶m trong

v¨n b¶n tù sù

Trong v¨n b¶n tù sù rÊt Ýt khi c¸c t¸c gi¶ chØ

thuÇn kÓ ng êi, kÓ viÖc (kÓ chuyÖn) mµ khi kÓ th êng

®an xen c¸c yÕu tè miªu t¶, biÓu c¶m.

Ví Dụ: Xe chạy chầm chậm … mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau,

tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi , và khi trèo lên xe,

tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà

lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:

- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm n ớc mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe

Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nh

cô tôi nhắc lại lời ng ời họ nội của tôi G ơng mặt mẹ tôi vẫn t ơi sáng

với đôi mắt trong và n ớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò

má Hay tại sự sung s ớng bỗng đ ợc trông nhìn và ôm ấp cái hình hài

máu mủ của mình mà mẹ tôi lại t ơi đẹp nh thuở còn sung túc Tôi

ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi

thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man

khắp da thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng

xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ th ờng.

Phải bé lại và lăn vào lòng một ng ời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của ng ời mẹ, để bàn tay ng ời mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi

rôm ở sống l ng cho, mới thấy ng ời mẹ có một êm dịu vô cùng Từ ngã

t đầu tr ờng học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi

đã trả lời mẹ tôi những câu gì

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu) Những ngày thơ ấu)

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

đoạn văn

Xe chạy chậm,mẹ cầm nón vẫy tôi Tôi đuổi kịp Khi trèo lên xe, mẹ kéo tay tôi, hỏi tôi thì tôi oà khóc Mẹ cũng khóc theo Tôi ngồi bên mẹ, quan sát g ơng mặt

mẹ, ngả đầu vào cánh tay

mẹ Từ ngã t đầu tr ờng học

về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ đã hỏi tôi và tôi đã trả lời mẹ những gì.

So sánh hai đoạn văn và cho biết đoạn văn nào hay hơn? Vì sao?

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

I Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm

trong văn bản tự sự

1 Ví dụ

2 Ghi nhớ

a Cách sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm trong

văn bản tự sự

Trong văn bản tự sự rất ít khi các tác giả chỉ thuần

kể ng ời, kể việc (kể chuyện) mà khi kể th ờng đan

xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm

b Tác dụng

Các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho việc kể

chuyện thêm sinh động và sâu sắc hơn

Ví Dụ: Xe chạy chầm chậm … mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, mẹ cầm nón vẫy tôi, vài giây sau,

tôi đuổi kịp Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi , và khi trèo lên xe,

tôi ríu cả chân lại Mẹ tôi vừa kéo tay tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi oà

lên khóc rồi cứ thế nức nở Mẹ tôi cũng sụt sùi theo:

- Con nín đi! Mợ đã về với các con rồi mà.

Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm n ớc mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe

Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác quá nh

cô tôi nhắc lại lời ng ời họ nội của tôi G ơng mặt mẹ tôi vẫn t ơi sáng

với đôi mắt trong và n ớc da mịn, làm nổi bật mầu hồng của hai gò

má Hay tại sự sung s ớng bỗng đ ợc trông nhìn và ôm ấp cái hình hài

máu mủ của mình mà mẹ tôi lại t ơi đẹp nh th ở còn sung túc Tôi ngồi

trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy

những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da

thịt Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn

nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ th ờng.

Phải bé lại và lăn vào lòng một ng ời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của ng ời mẹ, để bàn tay ng ời mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi

rôm ở sống l ng cho, mới thấy ng ời mẹ có một êm dịu vô cùng Từ ngã

t đầu tr ờng học về đến nhà, tôi không còn nhớ mẹ tôi đã hỏi tôi và tôi

đã trả lời mẹ tôi những câu gì

(Nguyên Hồng – Những ngày thơ ấu) Những ngày thơ ấu)

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

I Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm

trong văn bản tự sự

1 Ví dụ

2 Ghi nhớ

a Cách sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm trong

văn bản tự sự

Trong văn bản tự sự rất ít khi các tác giả chỉ

thuầnkể ng ời, kể việc (kể chuyện) mà khi kể th ờng

đan xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm.

b Tác dụng

Các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho việc kể

chuyện thêm sinh động và sâu sắc hơn.

c Chú ý

- Khi kể chuyện, sự phối hợp đan xen giữa miêu

tả, biểu cảm với tự sự phải hợp lý

- Tự sự đóng vai trò chủ đạo, các yếu tố miêu tả,

biểu cảm chỉ đóng vai trò hỗ trợ cho tự sự.

I Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ

tình cảm trong văn bản tự sự

1 Ví dụ

2 Ghi nhớ

a Cách sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm trong

văn bản tự sự

Trong văn bản tự sự rất ít khi các tác giả chỉ thuần

kể ng ời, kể việc (kể chuyện) mà khi kể th ờng đan

xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm

b Tác dụng

Các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho việc kể

chuyện thêm sinh động và sâu sắc hơn

c Chú ý

Khi kể chuyện, sự phối hợp đan xen giữa miêu tả,

biểu cảm với tự sự phải hợp lí.

Tự sự đóng vai trò chủ đạo, các yếu tố miêu tả,

biểu cảm đóng vai trò hỗ trợ cho tự sự.

1.Bài tập 1

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Bài tập 1: Tìm một số doạn văn

tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả

và biểu cảm trong các văn bản

đã học nh “Tôi đi học” – Thanh Tịnh, “Tức n ớc vỡ bờ” – Ngô Tất

Tố, “Lão Hạc” – Nam Cao… Phân tích giá trị của các yếu tố

đó?

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Đoạn văn 1

Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đ ờng rụng nhiều và trên không có những đám

mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu tr ờng.

Trả lời:

- Yếu tố miêu tả: lá ngoài đ ờng rụng nhiều, trên không có những đám mây bàng bạc

* Tác dụng: Khắc hoạ cảnh thiên nhiên mùa thu thật đẹp, thật gợi cảm, vô cùng t ơi sáng và mang nét đặc tr ng của mùa thu.

- Yếu tố biểu cảm: lòng tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi tựu tr ờng

* Tác dụng: Biểu đạt tâm trạng xúc động và niềm vui s ớng, bồi hồi khi nhớ lại

những kỉ niệm trong sáng của buổi tựu tr ờng đầu tiên Tác giả thấy tâm hồn nh t ơi trẻ lại, trong sáng hơn, đẹp đẽ hơn Đó cũng chính là tâm trạng, cảm xúc của biết bao lứa tuổi học trò

Nhờ các yếu tố miêu tả, biểu cảm mà đoạn văn thêm giàu chất trữ tình, giầu chất thơ và để lại ấn t ợng sâu đậm trong lòng

độc giả.

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Đoạn văn 2: Mặt lão đột nhiên co rúm lại Những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho n

ớc mắt chảy ra Cái đầu lão ngoẹo về một bên và cái miệng móm mém của lão mếu nh con nít Lão hu hu khóc.

Trả lời :

- Yếu tố miêu tả: mặt lão đột nhiên co rúm lại, những vết nhăn xô lại với nhau, ép cho

n ớc mắt chảy ra, cái đầu ngoẹo về một bên, cái miệng móm mém mếu nh con nít, hu hu khóc

* Tác dụng : Làm hiện lên tr ớc mắt ng ời đọc hình ảnh lão Hạc với khuôn mặt già nua, khắc khổ, một hình hài thật đáng th ơng.

Từ đó lột tả tâm trạng day dứt, hối hận, đau đớn của lão Hạc khi phải bán cậu Vàng Nỗi đau khổ ấy giúp ta hiểu đ ợc tấm lòng vị tha, nhân hậu vô cùng cao đẹp, tình yêu th ơng con sâu sắc của lão Hạc Nhờ đó đoạn văn trở lên sinh động, hấp dẫn

-> Biểu cảm gián tiếp

Bài tập 2 : Cho đoạn văn tự sự sau, hãy bổ sung thêm yếu tố miêu tả

và biểu cảm để đoạn văn sinh động hấp dẫn.

Giữa tr a mùa hạ, trời nắng ………… ……… .vậy mà, lũ trẻ chúng tôi vẫn hội tụ đông đủ tại gốc đa …… đầu làng để nô

đùa … … Các trò chơi diễn ra … ……… Ai cũng … hứng thú vui chơi nên quên cả nóng bức

Đoạn văn mẫu:

Giữa tr a mùa hạ, trời nắng nh đổ lửa Cái nóng mới

đáng sợ làm sao? vậy mà, lũ trẻ chúng tôi vẫn hội tụ đông đủ

tại gốc đa già đầu làng để nô đùa vui vẻ Các trò chơi diễn ra

sôi nổi , tiếng nói c ời rộn rã Ai cũng cảm thấy hứng thú vui

chơi nên quên cả nóng bức.

Bài 6 - tiết 24

Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

I Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm

trong văn bản tự sự

1 Ví dụ

2 Ghi nhớ

a Cách sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm trong

văn bản tự sự

Trong văn bản tự sự rất ít khi các tác giả chỉ thuần

kể ng ời, kể việc (kể chuyện) mà khi kể th ờng đan

xen các yếu tố miêu tả, biểu cảm

b Tác dụng

Các yếu tố miêu tả và biểu cảm làm cho việc kể

chuyện thêm sinh động và sâu sắc hơn

c Chú ý

Khi kể chuyện, sự phối hợp đan xen giữa miêu tả,

biểu cảm với tự sự phải hợp lí Tự sự đóng vai trò

chủ đạo làm nên cốt truyện, yếu tố miêu tả, biểu

cảm đóng vai trò bổ trợ.

II Luyện tập

Bài tập 1

Bài tập 2

Bài tập 3

Bài tập 3: Hãy viết một đoạn văn kể

về những giây phút đầu tiên khi em gặp lại một ng ời thân (ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em) sau một thời gian xa cách dài từ 5 – 7 câu (chú ý sử dụng các yếu

tố miêu tả, biểu cảm trong khi kể).

Gợi ý: Đoạn văn phải đảm bảo về nội dung

và hình thức

- Nội dung: Kể về những giây phút dầu tiên khi em gặp lại một ng ời thân

- Hình thức:

+ Đoạn văn dài từ 5- 7 câu

+ Viết theo lối diễn dịch hoặc quy nạp, hoặc song hành…

+ Có sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm

1 Häc thuéc phÇn ghi nhí

2 Hoµn chØnh c¸c bµi tËp vµo vë bµi tËp Ng÷ v¨n

3 So¹n bµi “§¸nh nhau víi cèi xay giã”