Bài 15. Thuyết minh về một thể loại văn học

Lấy ví dụ từ bài thơ đã quan sát để làm sáng tỏ từng đặc điểm của thể thơ Thất ngôn bát cú là một thể thơ thông dụng trong các thể thơ Đường luật, một thể thơ được các nhà thơ rất ưa ch

Câu 2: Nêu một số thể loại văn học mà em biết.

- Thơ : Lục bát, thơ tự do, thơ Đường (thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ tuyệt )

- Truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết, tùy bút,

- Kịch

Câu 1: Kể tên một số bài thơ 7 chữ em biết.

VD: Qua Đèo Ngang, Bạn đến chơi nhà, Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác, Đập đá ở Côn Lôn,

KiỂM TRA BÀI CŨ

TIEÁT 62 Nguyªn Hång

Nh÷ng ngµy th¬ Êu

Đặc điểm của thơ TNBC Nêu định nghĩa, nêu ví

dụ, dùng số liệu,

cảm tác

(Phan Bội Châu)

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong l u,

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển,

Lại ng ời có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng c ời tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp,

Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì

đâu

Đập đá ở Côn Lôn

(Phan Châu Trinh)

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn,

Lừng lẫy làm cho lở núi non Xách búa đánh tan năm bảy

đống,

Ra tay đập bể mấy trăm hòn Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,

M a nắng càng bền dạ sắt son.

Những kẻ vá trời khi lỡ b ớc, Gian nan chi kể việc con con !

b) Quy luËt b»ng

tr¾c:

TiÕng cã thanh huyÒn, thanh ngang gäi lµ tiÕng b»ng (kÝ hiÖu lµ B), c¸c tiÕng

cã thanh hái, ng·, s¾c, nÆng gäi lµ tiÕng tr¾c (kÝ hiÖu lµ T).

? Em h·y ghi kÝ hiÖu B – T cho tõng tiÕng trong bµi th¬

thuyết minh đặc điểm một thể loại văn học.

Th¸ng ngµy bao qu¶n th©n sµnh sái,

M a n¾ng cµng bÒn d¹ s¾t son.

Nh÷ng kÎ v¸ trêi khi lì b íc, Gian nan chi kÓ viÖc con con !

- LuËt bµi th¬: tiÕng thø 2 dßng

1 thanh g× th× luËt bµi th¬

thanh Êy

B

Xét các tiếng 2, 4, 6 ở mỗi câu thơ

Dòng trên tiếng B , dòng d ới tiếng T gọi là “đối” nhau.

Dòng trên tiếng B, dòng d ới tiếng B hay dòng trên tiếng T , dòng d ới tiếng T gọi là “niêm” với nhau (dính nhau)

Em hãy quan sát và nêu mối quan hệ B –

- Luật bài thơ: tiếng thứ 2 dòng

1 thanh gì thì luật bài thơ

thanh ấy

5 4

6 7 8

5 6 7 8

B

T

 C¸c tiÕng 2, 4, 6 cña c¸c cÆp c©u: 1-2, 3-4, 5-6 , 7-8 lu«n tr¸i ng îc nhau vÒ thanh ®iÖu.

nhau vÒ thanh ®iÖu

- “§èi”: c¸c tiÕng 2, 4, 6 cña c¸c

cÆp c©u: 1-2, 3-4, 5-6, 7-8 lu«n

tr¸i ng îc nhau vÒ thanh ®iÖu

c) Vần:

Vần là bộ phận của tiếng không kể dấu, thanh và phụ

âm đầu

Vần có thanh huyền hoặc thanh ngang gọi là vần bằng, vần có thanh hỏi, ngã, sắc, nặng gọi là vần trắc

? Em hãy cho biết bài thơ có những tiếng nào hiệp vần với nhau, nằm ở vị trí nào trong dòng thơ và vần đó vần bằng hay vần trắc?

Th¸ng ngµy bao qu¶n th©n sµnh sái,

M a n¾ng cµng bÒn d¹ s¾t son.

Nh÷ng kÎ v¸ trêi khi lì b íc, Gian nan chi kÓ viÖc con con!

tr¸i ng îc nhau vÒ thanh ®iÖu

- “Niªm”: c¸c tiÕng 2, 4, 6 cña c¸c

cÆp c©u 1-8, 2-3 ,4-5, 6-7 trïng

nhau vÒ thanh ®iÖu

c) VÇn:

- C¸c tiÕng cuèi cña c¸c c©u 1,

2, 4, 6, 8 hiÖp vÇn víi nhau

L«n, non.

Th¸ng ngµy bao qu¶n th©n sµnh sái,

M a n¾ng cµng bÒn d¹ s¾t son

Nh÷ng kÎ v¸ trêi khi lì b íc,

Gian nan chi kÓ viÖc con con !

Đập đá ở Côn LônLàm trai đứng giữa đất Côn Lôn, Lừng lẫy làm cho lở núi non.

Xách búa đánh tan năm bảy

Gian nan chi kể việc con con !

Đề

Thự c

Luậ n Kết

- Các tiếng cuối của các câu 1,

2, 4, 6, 8 hiệp vần với nhau.

- “Đối”: các tiếng 2, 4, 6 của các

- Ưu điểm: Đẹp về sự tề chỉnh, âm thanh trầm bổng, đăng đối nhịp nhàng

- Nhược điểm: Gò bó công thức, khuôn mẫu nên còn nhiều ràng buộc, không

- Số câu, số tiếng: mỗi bài gồm 8 câu, mỗi câu có 7 tiếng.

- Quy luật bằng trắc của thể thơ: Các tiếng 2,4,6 của các cặp câu (1-2), (3-4), (5-6), (7-8) luôn trái nhau về thanh điệu  “Đối” nhau Các tiếng 2,4,6 của các cặp câu (1-8), (2-3), (4-5),(6-7) luôn trùng nhau về thanh điệu  “Niêm”.

- Cách gieo vần: Vần được gieo ở tiếng thứ 7 của các câu 1,2,4,6,8

- Cách ngắt nhịp: thường thấy 4/3, 2/2/3.

- Bố cục: 4 phần: đề, thực, luận, kết.

- Đề tài: Cảm hứng thiên nhiên, nhân đạo, tinh thần yêu nước, nguồn vui thú

nhàn tản,

(Lấy ví dụ từ bài thơ đã quan sát để làm sáng tỏ từng đặc điểm của thể thơ)

Thất ngôn bát cú là một thể thơ thông dụng trong các thể thơ Đường luật, một thể thơ được các nhà thơ rất ưa chuộng.

* Ưu điểm và nhược điểm của thể thơ:

Ghi nhớ:

- Muốn thuyết minh đặc điểm một thể loại

văn học (thể thơ hay văn bản cụ thể) trước hết phải quan sát, nhận xét, sau đó khái

quát thành những đặc điểm.

- Khi nêu các đặc điểm, cần lựa chọn những

đặc điểm tiêu biểu, quan trọng và có những

ví dụ cụ thể để làm sáng tỏ đặc điểm ấy.

Khái quát thành đặc điểm

(cho ví dụ minh hoạ)

Hãy thuyết minh đặc

điểm chính của truyện ngắn trên cơ sở truyện ngắn đã học: “Lão Hạc”

Nêu định nghĩa, giải thích ; nêu ví dụ ;

phân loại, phân tích ;

so sánh

Hãy thuyết minh đặc điểm chính của truyện ngắn trên cơ sở truyện

ngắn đã học: “Lão Hạc”

-Nờu định nghĩa (khỏi niệm) truyện ngắn

-Giới thiệu cỏc yếu tố của truyện ngắn (tự sự, sự kiện

- Yếu tố biểu cảm, miêu tả, nghị luận

Là yếu tố bổ trợ, giúp cho truyện ngắn sinh động hấp dẫn, đan

xen vào các yếu tố tự sự

Truyện ngắn là một loại truyện bằng văn xuôi, có dung l ợng nhỏ, số trang ít, miêu tả một khía cạnh tính cách, một mẩu trong cuộc đời

của nhân vật.(Theo Từ điển Tiếng Việt).

+ Sự việc chính: Lão Hạc giữ tài sản cho con trai bằng mọi giá.

+ Sự việc phụ: Con trai lão bỏ đi, lão Hạc đối thoại với con chó Vàng, bán con Vàng, trò chuyện với ông giáo, xin bả chó, tự tử

- Sự kiện và nhân vật: ít nhân vật và sự kiện, th ờng chỉ là vài ba nhân vật và một số sự kiện

2. Giới thiệu các yếu tố của truyện ngắn:

3 Giới thiệu các yếu tố của truyện ngắn:

4.Giới thiệu các yếu tố của truyện ngắn:

VD:

+ Miêu tả: Lão Hạc đang vật vã trên gi ờng, đầu tóc rũ r ợi, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc Lão tru tréo, bọt mép sùi ra Khắp ng ời chốc lại giật mạnh một cái, nảy lên

+ Biểu cảm: Chao ôi ! Đối với những ng ời ở quanh ta, nếu

ta không cố mà tìm hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn dở,

ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi toàn những cớ để cho

ta tàn nhẫn; không bao giờ ta thấy họ là những ng ời đáng

- Yếu tố biểu cảm, miêu tả, nghị luận

Là yếu tố bổ trợ, giúp cho truyện ngắn sinh động hấp dẫn, đan

xen vào các yếu tố tự sự

Truyện ngắn là một loại truyện bằng văn xuôi, có dung l ợng nhỏ, số trang ít, miêu tả một khía cạnh tính cách, một mẩu trong cuộc đời

của nhân vật.(Theo Từ điển Tiếng Việt).

- Sự kiện và nhân vật: ít nhân vật và sự kiện, th ờng chỉ là vài ba nhân vật và một số sự kiện

- Kết cấu: Những sự việc th ờng là sự sắp đặt những đối chiếu, t

ơng phản để làm bật ra chủ đề

VD : Đề tài ng ời nông dân tr ớc cách mạng

2 Giới thiệu các yếu tố của truyện ngắn:

3.Giới thiệu các yếu tố của truyện ngắn:

4.Giới thiệu các yếu tố của truyện ngắn:

- Nội dung, t t ởng: Truyện ngắn đã đề cập đến những vấn đề

lớn của cuộc đời

LËp dµn ý

sự kiện

đoạn, khoảnh khắc nào đó của nhân vật để trình bày.

ra chủ đề.

(lấy ví dụ từ truyện ngắn “Lão Hạc” để minh hoạ cho các đặc điểm trên)