Bài 15. Thuyết minh về một thể loại văn học

Muốn tìm hiểu đ ợc đặc điểm một thể loại văn học thể thơ hay văn bản cụ thể, tr ớc hết phải quan sát, nhận xét, sau đó khái quát thành những đặc điểm.. Thân bài: Nêu đặc điểm của thể th

Gi¸o viªn: NguyÔn ThÞ TuyÕt Mai

Bµi 4- TiÕt 4

TËp lµm v¨n

“ Thuyết minh đặc điểm thể thơ thất ngôn bát cú”

Đề bài:

Đề bài:

Em hãy nêu yêu cầu

của đề bài?

Văn bản

Vào nhà ngục Quảng

đông cảm tác

Văn bản

Đập đá ở côn lôn

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong l u,

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển,

Lại ng ời có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng c ời tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn còn sự nghiệp,

Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

Phan Bội Châu

Trong Thơ văn yêu n ớc và cách mạng đầu thế kỷ XX,

NXB Văn học, Hà Nội 1976

Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn, Lừng lẫy làm cho lở núi non.

Xách búa đánh tan năm bẩy đống,

Ra tay đập bể mấy trăm hòn.

Tháng ngày bao quản thân sành sỏi,

M a nắng càng bền dạ sắt son.

Những kẻ vá trời khi lỡ b ớc, Gian nan chi kể việc con con!

Phan Châu Trinh

Trong Thơ văn yêu n ớc và cách mạng

đầu thế kỷ XX,

NXB Văn học, Hà Nội 1976

Văn bản

Vào nhà ngục Quảng đông cảm tác

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong l u, Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại ng ời có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng c ời tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

Phan Bội Châu

trong Thơ văn yêu n ớc và cách mạng đầu thế kỷ XX,

NXB Văn học, Hà Nội 1976

Văn bản

Vào nhà ngục Quảng đông cảm tác

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong l u,

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại ng ời có tội giữa năm châu Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng c ời tan cuộc oán thù.

Văn bản

Vào nhà ngục Quảng đông cảm tác

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong l u Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại ng ời có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng c ời tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

u

ù

u ù u

Văn bản

Vào nhà ngục Quảng đông cảm tác

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong l u, Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại ng ời có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng c ời tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu. /

/ / /

/ / /

/

/

/

Đặc điểm thể thơ thất ngôn bát cú

- Mỗi bài thơ: 8 dòng

- Mỗi dòng thơ: 7 tiếng

- Về luật: tiếng thứ 2 – 4 – 6 trên một dòng thơ phải đối nhau

- Về niêm ở các dòng thơ: 1 – 8; 2 – 3; 4 – 5; 6 - 7

- Đối thanh và đối ý ở dòng thơ 3 -4; 5 -6

- Gieo vần ở tiếng thứ 7 của các dòng thơ 1, 2, 4, 6, 8;

vần bằng

- Ngắt nhịp: 2/ 2/ 3; 4 /3

Muốn tìm hiểu đ ợc đặc điểm một thể loại văn học (thể thơ hay văn bản cụ thể), tr

ớc hết phải quan sát, nhận xét, sau đó khái quát thành những đặc điểm.

Muốn thuyết minh đ ợc đặc

điểm một thể loại văn học

chúng ta phải là gì?

Lập dàn bài

Mở bài:

Nêu định nghĩa chung về thể thơ thất ngôn bát cú.

Thân bài:

Nêu đặc điểm của thể thơ:

+ Số câu, số chữ trong bài.

+ Quy luật bằng trắc của thể thơ.

+ Về niêm, luật, đối.

+ Cách gieo vần của thể thơ.

+ Cách ngắt nhịp phổ biến của mỗi dòng thơ

Lấy dẫn chứng từ văn bản để làm sáng tỏ các đặc điểm.

Kết bài:

Cảm nhận của em về vẻ đẹp, nhạc điệu của thể thơ

Khi nêu các đặc điểm cần lựa chọn những

đặc điểm tiêu biểu, quan trọng và cần có những ví dụ cụ thể để làm sáng tỏ các đặc

điểm ấy

Qua việc xây dựng dàn ý và tập viết bài

văn em đã rút ra kinh nghiệp gì khi nêu

các đặc điểm một thể loại văn học?

Ghi Nhớ

Muốn tìm hiểu đ ợc đặc điểm một thể loại văn học (thể thơ hay văn bản cụ thể), tr ớc hết phải quan sát, nhận xét, sau đó khái quát thành những đặc điểm.

Khi nêu các đặc điểm cần lựa chọn những đặc

điểm tiêu biểu, quan trọng và cần có những ví

dụ cụ thể để làm sáng tỏ các đặc điểm ấy

Luyện tập

1 Hãy thuyết minh đặc điểm chính của truyện ngắn trên cơ sở các truyện ngắn đã

học: Tôi đi học, Lão Hạc, Chiếc lá cuối cùng.

2 Đọc tài liệu tham khảo sau để tìm thấy những gợi ý cần thiết cho việc lập dàn bài và viết bài.

Truyện ngắn

Truyện ngắn là hình thức tự sự loại nhỏ Truyện ngắn khác với truyện vừa ở dung l ợng nhỏ, tập trung mô tả một mảnh của cuộc sống: một biến cố, một hành

động, một trạng thái nào đó trong cuộc đời nhân vật, thể hiện một khía cạnh của tính cách hay một mặt nào đó của đời sống xã hội Do đó truyện ngắn th ờng ít nhân vật và sự kiện.

Cốt truyện của truyện ngắn th ờng diễn ra trong một không gian, thời gian hạn chế Nó không kể trọn vẹn một quá trình diễn biến một đời ng ời mà chọn lấy những khoảnh khắc, những “lát cắt” của cuộc sống để thể hiện Kết cấu của truyện ngắn th ờng là sự sắp đặt những đối chiếu, t ơng phản để làm bật ra chủ đề

Do đó, mà truyện ngắn th ờng là ngắn.

Truyện ngắn tuy ngắn nh ng có thể đề cập tới những vấn đề lớn của cuộc đời Tác phẩm của nhiều bậc thầy trong thể loại này đã cho ta biết điều đó

Lập dàn bài

Mở bài:

Nêu định nghĩa truyện ngắn là gì

Giới thiệu tác phẩm, tác giả của truyện ngắn

Thân bài:

Nêu đặc điểm nổi bật của truyện ngắn:

+ Đặc điểm về nội dung: nhân vật và các sự việc + Đặc điểm về nghệ thuật: miêu tả, tự sự, biểu cảm Lấy dẫn chứng minh hoạ cho các đặc điểm của truyện ngắn

Kết bài:

Tác dụng của tác phẩm đối với cuộc sống.

Lập dàn bài

về Đặc điểmthể thơ

Lập dàn bài

về đặc điểm truyện ngắn

Mở bài:

Nêu định nghĩa chung về thể thơ thất ngôn bát cú.

Thân bài:

Nêu đặc điểm của thể thơ:

+ Số câu, số chữ trong bài.

+ Quy luật bằng trắc của thể thơ.

+ Về niêm , luật , đối

+ Cách gieo vần của thể thơ.

+ Cách ngắt nhịp phổ biến của mỗi dòng thơ

Lấy dẫn chứng từ văn bản để làm sáng tỏ các đặc điểm.

Kết bài:

Cảm nhận của em về vẻ đẹp, nhạc điệu của thể thơ

Mở bài:

Nêu định nghĩa truyện ngắn là gì

Giới thiệu tác phẩm, tác giả của truyện ngắn

Thân bài:

Nêu đặc điểm nổi bật của truyện ngắn:

+ Đặc điểm về nội dung: nhân vật và các sự việc + Đặc điểm về nghệ thuật: miêu tả, tự sự, biểu cảm Lấy dẫn chứng minh hoạ cho các đặc điểm của truyện ngắn

Kết bài:

Tác dụng của tác phẩm đối với cuộc sống.

Văn bản đọc thêm

Hát nói

Một điệu hát ca trù (tức hát ả đảo, hát cô đầu) có nhạc kèm theo và có một hình thức thơ riêng đ ợc gọi là thể thơ hát nói Đây là thể thơ trụ cột của hát ca trù, đặc biệt thịnh hành vào thế kỷ XIX Xét

về mặt văn học, hát nói là một thể thơ cách luật Bố cục một bài hát nói đầy đủ gồm 11 câu chia làm

3 khổ Các khổ và câu trong bài hát nói th ờng đ ợc gọi theo tiếng chuyên môn của nhà trò nh sau:

mình) là những câu thơ lục bát đặt ở đầu bài ( gọi là m ỡu đầu), hoặc cuối bài (gọi là m ỡu hậu) để nêu

Một bài hát nói biến cách thì số khổ giữa có thể tăng (dôi khổ) hoặc giảm (thiếu khổ).

Về số tiếng trong câu vừa cố định vừa tự do Phần cố đinh bắt buộc 2 câu là khổ giữa ( phải là ngũ ngôn hay thất ngôn), các câu m ỡu (phải là thơ lục bát) và câu cuối (phải dùng 6 tiếng) Còn các câu khác có thể kéo dài hoặc rút ngắn Việc reo vần ngát nhịp trong thể cũng t ơng đỗi tự do

Sang thế kỷ XX, các nhà thơ hiện đại Việt Nam đã tiếp thu nhiều yêu tố của biến thể hát nói để sáng tạo ra thể thơ 8 tiếng – một thể thơ rất thịnh hành trong phong trào Thơ mới. một thể thơ rất thịnh hành trong phong trào Thơ mới.