Bài 9. Tổng kết về từ vựng (Từ đơn, từ phức,... từ nhiều nghĩa; Từ đồng âm,... trường từ vựng)

Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau... 1/ Các loại từ đồng nghĩa :a/ So sánh nghĩa của từ quả và trái trong hai ví dụ sau :... quả và trái có ý nghĩa giống

CHÀO MỪNG CÁC

THẦY CÔ VỀ DỰ GIỜ

TỪ ĐỒNG

NGHĨA

1/ Thế nào là từ đồng nghĩa ?

a/ Xa ngắm thác núi Lư ( Dịch thơ )

Nắng rọi Hương Lô khói tía bay,

Xa trông dòng thác trước sông này.

Nước bay thẳng xuống ba nghìn thước, Tưởng dải ngân hà tuột khỏi mây.

Tìm từ đồng nghĩa với các từ

chiếu, soi nhìn, ngó, nhòm, dòm, liếc

Ghi nhớ

Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau.

Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau.

1/ Các loại từ đồng nghĩa :

a/ So sánh nghĩa của từ quả và trái trong hai ví dụ sau :

Chim xanh ăn trái xoài xanh,

Ăn no tắm mát đậu cành cây đa.

( Ca dao )

Rủ nhau xuống bể mò cua,

Đem về nấu quả mơ chua trên rừng.

( Trần Tuấn Khải )

quả và trái có ý nghĩa giống nhau(không phân biệt nhau về sắc thái nghĩa)

 Từ đồng nghĩa hoàn toàn

QUẢ(TRÁI) :bộ phận của cây do bầu nhuỵ hoa phát triển thành, bên trong thường chứa hạt.

b/ Nghĩa của hai từ bỏ mạng và hi sinh trong ví

dụ dưới đây có gì giống và khác nhau ?

- Trước sức tấn công như vũ bão và tinh thần chiến đấu dũng cảm tuyệt vời của quân Tây Sơn, hàng vạn quân Thanh đã bỏ mạng

- Công chúa Ha-ba-na đã hi sinh anh dũng, thanh kiếm vẫn cầm tay

(Truyện cổ Cu-ba)

Cùng chỉ cái chết Khác về sắc thái nghĩa

 Từ đồng nghĩa không hoàn toàn

Ghi nhớ

Có 2 loại từ đồng nghĩa :

Từ đồng nghĩa hoàn toàn : Không phân biệt nhau về sắc thái ý nghĩa

Từ đồng nghĩa không hoàn toàn :

có sắc thái ý nghĩa khác nhau.

3/ Sử dụng từ đồng nghĩa :

- Hi sinh và bỏ mạng không thể thay thế cho nhau

vì có sắc thái ý nghĩa khác nhau.

- Quả và trái có thể thay thế cho nhau vì sắc thái ý nghĩa gi ng nhau ống nhau.

bỏ mạng và hi sinh trong các ví dụ ở mục II và rút ra nhận xét.

Tiêu đề Sau phút chia li hay hơn Sau phút

chia tay vì vừa mang sắc thái cổ xưa và diễn

tả được cảnh ngộ sầu bi của người chinh phụ.

2/ Tại sao đoạn trích trong Chinh phụ ngâm khúc

lấy tiêu đề là Sau phút chia li mà không phải là

Sau phút chia tay ?

GHI NHỚ

Không phải bao giờ từ đồng nghĩa cũng có thế thay thế cho nhau Khi nói cũng như khi viết, cần cân nhắc để chọn trong số các từ đồng nghĩa những từ thể hiện đúng thực tế khách quan và sắc thái biểu cảm.

GV: Lê Thị Xuân Huyền

II/ Luyện tập :

2/ Tìm từ có gốc Ấn - Âu đồng nghĩa với các từ sau đây :

- Máy thu thanh

mãng cầu - na lợn -heo ngô - bắp –bẹ kính-kiếng

cá quả-cá tràu-cá lóc

4/ Tìm từ đồng nghĩa thay thế các từ in đậm trong các câu sau :

1 Món quà anh gửi, tôi

đã đưa tận tay chị ấy

1 Món quà anh gửi, tôi

đã trao tận tay chị ấy rồi.

2 Bố tôi tiễn khách ra

đến cổng rồi mới trở về.

3 Cậu ấy gặp khó khăn

Phân biệt nghĩa của các từ ngữ sau: ăn –xơi –chén cho –biếu –tặng ?

Phân biệt nghĩa của các từ ngữ sau: ăn –xơi –chén

cho –biếu –tặng ?

THẢO LUẬN : 2 PHÚT

5/ Phân biệt nghĩa của các từ sau :

xơi

Biếu : Tặng : Cho :

13

kẹo

5/ Phân biệt nghĩa của các từ sau :

Biếu : người biếu có ngôi thứ thấp hơn người nhận.

Tặng : không phân biệt ngôi thứ với người nhận.

Cho : người cho có ngôi thứ cao hơn hoặc ngang bằng người nhận.

13

kẹo

- yếu đuối : thiếu hẳn sức mạnh về thể chất và tinh thần.

yếu ớt : thiếu sức mạnh về thể chất, không nói về tinh thần.

đẹp : có ý nghĩa chung, mức độ cao

hơn xinh.

Nhấp : uống từng chút một, bằng cách chỉ hớp ở đầu môi.

Tu : uống nhiều và hết ngay trong một lúc một cách thô tục

Nốc : uống nhiều liền một mạch, hết ngay tức khắc.

14

6/ Chọn từ thích hợp điền vào các câu sau :

nay.

chào mừng ngày Quốc khánh 2/9.

quân ta tiêu diệt.

tiết cách mạng.

d/ - Em Thúy luôn luôn giữ gìn quần áo

sạch sẽ.

- Bảo vệ Tổ quốc là sứ mệnh của quân đội.

c/ - Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là

nguồn sống, nguồn hạnh phúc của mỗi người

- Thầy hiệu trưởng đã giao nhiệm vụ

cụ thể cho lớp em trong đợt tuyên truyền chống ma túy.

- Nã ……… tö tÕ víi mäi ng êi xung quanh nªn ai còng mÕn nã.

8/ Đặt câu theo yêu cầu :

- Anh ấy sức khỏe bình thường.

- Hắn chỉ là một kẻ tầm thường.

- Kẻ làm ác sẽ có ngày gánh lấy hậu quả.

9/ Chữa các từ dùng sai :

- hưởng lạc = hưởng thụ

- bao che = che chở

- giảng dạy = dạy

- trình bày = trưng bày

DẶN DÒ

- Tìm trong một số văn bản đã học những cặp từ đồng nghĩa.

- Sọan bài : Cách lập ý của bài văn biểu cảm

Xem, trả lời các câu hỏi SGK/ 117 122