Bài 14. Ôn tập phần Tiếng Việt (Các phương châm hội thoại)

- Vì nó tham gia vào trong câu không phải diễn đạt nghĩa sự việc mà chỉ nhằm thể hiện thái độ, cách nhìn nhận của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu... • H: Dựa vào nội d

Kiểm tra đầu giờ

Câu hỏi: Thế nào là khởi ngữ? Nêu dấu hiệu

nhận biết khởi ngữ? Lấy VD và xác định

thành phần khởi ngữ?

Đáp án: Khởi ngữ là thành phần đứng trước

chủ ngữ nêu lên đề tài được nói đến trong câu - Trước khởi ngữ có thể thêm các quan hệ từ: về,

đối với

VD: Đọc sách, bạn ấy đọc say mê lắm.

• Tình huống: "Trời đang nắng chang chang, bỗng nhiên mây đen kéo đến, bầu trời trở nên u ám,

xám xịt, nặng nề".

• H: Nếu đặt mình vào cảnh đó em sẽ thốt lên một

câu như thế nào?

• - Ôi , trời sắp mưa to rồi.

• - A , trời sắp mưa to rồi.

• - Có lẽ trời sắp mưa to rồi.

• - Chắc chắn trời sắp mưa to rồi.

• - Hình như trời sắp mưa to rồi.

Xét hai ngữ liệu a,b( sgk/18)

a) Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh

sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt cổ anh.

b) Anh quay lại nhìn con bé vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười

Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được nên anh phải

cười vậy thôi.

(Chiếc lược ngà- Nguyễn Quang Sáng)

người nói nhận định về sự việc nêu ở trong câu với độ tin cậy cao

• Nếu không có những từ in đậm thì nghĩa sự việc có

khác đi không? Vì sao?

- Sử dụng kĩ thuật cặp đôi chia sẻ (1')

- Nếu bỏ hai từ này đi thì sự việc trong câu không thay

đổi.

- Vì nó tham gia vào trong câu không phải diễn đạt

nghĩa sự việc mà chỉ nhằm thể hiện thái độ, cách nhìn nhận của người nói đối với sự việc được nói đến

trong câu.

• H: Dựa vào nội dung đã học và kiến thức thực tế

em hãy: Đặt câu có sử dụng thành phần tình thái

trong tình huống sau:

• - TH1: Giả sử hôm nay có 1 bạn nghỉ học không rõ lý

do mà cô giáo chủ nhiệm muốn biết lý do vì sao bạn

nghỉ học Cô hỏi: “Có bạn nào biết vì sao hôm nay bạn Lan nghỉ học không?” thì em sẽ trả lời cô giáo như thế nào?

• - TH2: Khi gặp thầy (cô) giáo và gặp bạn bè ngang

tuổi em thường chào hỏi như thế nào?.

TH1 : Nếu không biết chính xác lý do nghỉ học của bạn thì có thể nói:

(Tuân thủ đúng phương châm về chất)

TH2: - Em chào cô ạ (Thái độ lễ phép, kính

trọng)

- Tớ chào bạn nhé (Thái độ thân mật, gần gũi)

Lưu ý: Thành phần tình thái trong câu có các loại khác nhau và những tác dụng khác nhau, đôi khi rất tinh tế: gồm có những trường hợp sau đây:

- Những yếu tố tình thái gắn với độ tin cậy của sự việc được nói đến.

+ Chắc chắn, chắc hẳn, chắc là (chỉ độ tin cậy cao)

+ Dường như, hình như, có vẻ như, hầu như (chỉ độ tin cậy thấp)

- Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói, như: theo tôi,

ý ông ấy, theo anh,

- Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người

nghe, như : à, ạ, a, nhé, nhỉ, đây, đấy ( đứng ở cuối câu)

- Thành phần tình thái có thể đứng ở đầu câu, giữa câu và cuối câu.

xét hai ngữ liệu( sgk/18)

a) Ồ, sao mà độ ấy vui thế.

( Làng- Kim Lân)

b) Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

( Lặng lẽ Sa Pa- Nguyễn Thành Long)

thể hiện tâm trạng vui vẻ

thể hiện tâm trạng tiếc nuối

xét hai ngữ liệu( sgk/18)

a) Ồ, sao mà độ ấy vui thế.

( Làng- Kim Lân)

b) Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

( Lặng lẽ Sa Pa- Nguyễn Thành Long)

Đặt câu có chứa thành phần cảm thán:

VD1: - Ôi, bạn mặc cái áo này rất đẹp!

VD2: Chao ôi, bông hoa đẹp quá!.

Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

=> Trời ơi! Chỉ còn có năm phút!

Cấu tạo theo kiểu câu đặc biệt có chức năng bộc lộ tình cảm cảm xúc của người nói( Câu cảm thán)

Các từ in đậm "chăc", "có lẽ“

( Thành phần tình thái)

"ồ" "trời ơi“

( Thành phần cảm thán)

Giống nhau

Đều không tham gia và diễn đạt nghĩa sự việc phản ánh trong câu

Thành phần

biệt lập

Thành phần tình thái

Thành phần cảm thán

Đặc điểm: Không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu( Không nằm trong thành phần cú pháp của câu)

Công dụng: Thể hiện cách nhìn của người

nói đối với sự việc được nói đến trong câu.

Công dụng:

BT1( sgk/19): Xác định thành phần tình thái,

cảm thán.

a) Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng kia nhiều.

( Làng- Kim Lân)

cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.

( Lặng lẽ Sa Pa- Nguyễn Thành Long)

Thành phần tình thái

Thành phần cảm thán

BT2( sgk/19):

Sắp xếp những từ ngữ theo trình tự tăng dần độ tin cậy

Chắc là, dường như, chắc chắn, có lẽ, chắc hẳn,

hình như, có vẻ như.

Gợi ý: Kết hợp các từ trên với một nghĩa sự vật-> so sánh,đối chiếu rút ra mức độ tin cậy-> sắp xếp.

VD: - Chắc là trời sẽ mưa

- Dường như trời sẽ mưa

 Đáp án: trật tự sắp xếp:

BT3( sgk/19): Nhận xét độ tin cậy của các từ: Chắc, hình như, chắc chắn.

HS thảo luận nhóm cách 2 (2’) vào phiếu học tập:

• - Từ " " có độ tin cậy cao nhất.

• - Từ " " có độ tin cậy thấp nhất.

• - Tác giả “Chiếc lược ngà” (Nguyễn Qang Sáng) chọn từ "chắc"

vì:

BT3( sgk/19):

• - Từ “ chắc chắn " có độ tin cậy cao nhất.

• - Từ “ hình như " có độ tin cậy thấp nhất

• - Tác giả dùng từ “ chắc ” vì: niềm tin vào sự việc sẽ có thể diễn ra theo 2 khả năng:

+ Theo tình cảm huyết thống thì sự việc phải diễn

ra như vậy.

+ Do thời gian và ngoại hình, sự việc cũng có thể

diễn ra khác đi một chút.

BT4( Sgk/19): Viết đoạn văn phát biểu cảm xúc của em khi thưởng thức một tác phẩm văn nghệ trong đó có sử dụng

thành phần tình thái hoặc cảm thán.

VD: Khi đọc đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”( Trích

cảm phục tài năng của tác giả đặc biệt là ở bút pháp tả

cảnh ngụ tình Trong đoạn trích, Nguyễn Du đã sử dụng rất

tinh tế bút pháp ấy trong việc miêu tả lại bốn bức tranh tả

Cảnh, từ đó tái hiện lại trọn vẹn cảm xúc, tâm trạng của Thúy

Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích.

Gợi ý: Hình thức: 1 đoạn văn

Nội dung: Cảm xúc trước một tác phẩm văn học trong đó có

sử dụng thành phần tình thái, hoặc thành phần cảm thán.

THỂ LỆ TRÒ CHƠI: CON SỐ MAY MẮN

• + Trò chơi gồm 8 con số từ 1- 8

• + HS có thể chọn bất kỳ một con số nào trong 8 số đó

• + Trong các ô số có 02 ô may mắn, không có câu hỏi nên HS không cần trả lời cũng vẫn được khen Có 06 ô số mang những câu hỏi liên quan đến nội dung lý thuyết cũng như bài tập thực hành của tiết học hôm nay, yêu cầu HS phải trả lời đúng

những câu hỏi ở ô số đó mới được tán thưởng

• + Bạn chọn được ô số may mắn và bạn trả lời đúng những câu hỏi sẽ được nhận phần thưởng là 1 chàng pháo tay giòn giã

của các bạn trong lớp

• + Đề nghị cả lớp tích cực hưởng ứng trò chơi

HD học bài:

- Học kĩ phần lí thuyết, xem lại và hoàn thiện các bài tập.

- Soạn: NL về một sự việc, hiện tượng đời sống.

+ Đọc kĩ văn bản: Bệnh lề mề + Trả lời các câu hỏi SGK